Κυριακή, 06 Αυγούστου 2017 22:15

Η πλειοψηφία των Πουτινιστών θα μπορούσε γρήγορα να γίνουν αντι-Πουτινιστές

Κατηγορία Κόσμος

Ilya Budraitskis

Η πλειοψηφία των Πουτινιστών θα μπορούσε γρήγορα να γίνουν αντι-Πουτινιστές

Μια συνέντευξη με τον Ilya Budraitskis στο yuga.ru

Πώς θα περιγράφατε την ιδεολογία του κυβερνώντος καθεστώτος στη σύγχρονη Ρωσία; Σε ποιες αξίες βασίζεται αυτό που ορισμένοι αποκαλούν «Πουτινισμό»; Τι βρίσκεται πίσω από την βιτρίνα όλων αυτών των συζητήσεων σχετικά με τους «πνευματικούς δεσμούς» και το «ένδοξο παρελθόν μας»;

Η επικρατούσα άποψη είναι ότι από την αρχή της τρίτης θητείας του Πούτιν βιώνουμε μια συντηρητική στροφή. Εάν στη δεκαετία του 2000 το καθεστώς παρουσιάστηκε ως τεχνοκρατικό, που στέκεται πάνω από την πολιτική και απλά εξασφαλίζει την ακεραιότητα της χώρας, τη σταθερότητα κλπ., στη δεκαετία του ’10 παρατηρούμε μια ιδεολογική εξέλιξη.

Ο συντηρητικός προσανατολισμός στις παραδοσιακές αξίες και η επιθετική αντιδυτική ρητορική έχουν κάνει πολλούς, μεταξύ των οποίων και την αντιπολίτευση, να πιστεύουν ότι το ρωσικό καθεστώς έχει επιτύχει μια επανάσταση αξιών και τώρα αντιπαρατίθεται στην παγκόσμια τάξη, η οποία υλοποιείται από την πολιτική των δυτικών χωρών. Συχνά υποστηρίζεται ότι βιώνουμε μια φαντασμαγορική μετενσάρκωση του σταλινικού, σοβιετικού, αυτοκρατορικού σχεδίου, το οποίο χαρακτηρίζεται από την άρνηση των αξιών του σύγχρονου κόσμου.

Μου φαίνεται ότι αυτή η κατανόηση μιας ιδεολογικής εξέλιξης είναι μια παγίδα. Δεν πιστεύω ότι η Ρωσία, από την αρχή αυτής της συντηρητικής στροφής, μετατράπηκε σε έναν χώρο απομονωμένο από τον υπόλοιπο κόσμο, που διέπεται από άλλους νόμους, κυριαρχούν άλλες αξίες, όπου και οι ίδιοι οι άνθρωποι έχουν μεταλλαχθεί σε κάποιο άλλο ανθρωπολογικό τύπο - σόβκι [υποτιμητικός όρος για τους ανθρώπους που εξακολουθούν να είναι «κολλημένοι» στο σοβιετικό παρελθόν, τα επιζόντα άτομα του «Homo Sovieticus» - αγγλ. μτφ.], Ζόμπι, βατνίκι [κυριολεκτικά, «τζάκετ με επένδυση», ένας υποτιμητικός όρος για την ρωσική εθνικιστική κατώτερη τάξη- αγγλ. μτφ.].

Παρά τις προσπάθειες της Ρωσίας του Πούτιν να μεταμορφωθεί σε επίπεδο ρητορικής σε μια εναλλακτική λύση στον σύγχρονο κόσμο, παραμένει απολύτως μέρος αυτού του κόσμου. Παρά τη συντηρητική στροφή, η Ρωσία δεν έπαψε ούτε για ένα λεπτό να αποτελεί μέρος της παγκόσμιας καπιταλιστικής τάξης που διέπεται από τους νόμους της αγοράς. Με αυτή την έννοια, η συντηρητική ρητορική είναι ένα σημαντικό συστατικό μέρος του πνεύματος του ρωσικού καπιταλισμού. Αυτό το πνεύμα όχι μόνο δεν έρχεται σε αντίθεση με τις βασικές αξίες της αγοράς, αλλά τους δίνει μια νέα μορφή και μια νέα μεταμφίεση.

Αυτό λοιπόν αποδεικνύει ότι δεν έχουμε ιδιαίτερες αξίες που να μας διαφοροποιούν από τη Δύση;

Μπορεί να ακούσετε συχνά να λέγεται - πράγματι ο ίδιος ο Πούτιν το έχει πει πολλές φορές - ότι οι Ρώσοι έχουν διαφορετικές αξίες από τους δυτικούς ανθρώπους και ότι αυτές οι αξίες είναι η συλλογικότητα, το αντίθετο του δυτικού ατομικισμού. Αλλά εάν σκεφτείτε πραγματικά τον ισχυρισμό αυτό, ο οποίος συχνά αναπαράγεται, τότε τίθεται το ερώτημα: τι είδους συλλογικότητα εννοείται στην πραγματικότητα; Από τη δική μας εμπειρία ζωής γνωρίζουμε ότι η Ρωσία είναι μια χώρα με επιθετική κοινωνική ανισότητα, με μια αρκετά ατομικοποιμένη και διασπασμένη κοινωνία στην οποία οι άνθρωποι συνήθως σκέφτονται τα δικά τους συμφέροντα και θεωρούν τους γείτονές τους και τους άλλους κατοίκους των πόλεων τους ύποπτους ανταγωνιστές από τους οποίους μπορούμε να περιμένουμε μόνο απάτες και βρώμικα κόλπα, και που σιωπηρά ή ρητά εποφθαλμιούν τη θέση μας στον ήλιο. Υπό αυτή την έννοια, η ρωσική κοινωνία είναι ακόμη πιο ατομικιστική από τη δυτική κοινωνία, στην οποία οι διάφορες μορφές αυτοοργάνωσης είναι ασύγκριτα πιο ανεπτυγμένες.

Υπάρχει, όμως, μια κάποια λογική πίσω από αυτή την ημιεπίσημη διχοτόμηση: υποδηλώνει ότι ο δυτικός ατομικισμός είναι η επιθυμία να λαμβάνονται υπόψη τα συμφέροντα της μειονότητας (για παράδειγμα, των «αυτάρεσκων ομοφυλόφιλων» ή των «τεμπέληδων μεταναστών») που διεκδικεί κάποιο είδος ξεκάθαρης εκπροσώπησης, που θα έπρεπε να προσφέρεται από το κράτος εις βάρος άλλων. Σύμφωνα με τη ρητορική των ρωσικών μέσων ενημέρωσης, τα δυτικά κράτη υποστηρίζουν τις εκδηλώσεις της ατομικότητας εις βάρος των φορολογουμένων. Αλλά το ρωσικό κράτος υπερασπίζεται το συμφέρον της πλειοψηφίας, που εκφράζεται ως η επιθυμία των ανθρώπων να λαμβάνουν για τα χρήματά τους το προϊόν στον πολιτισμό και την εκπαίδευση που αντιστοιχεί στις παραδοσιακές ιδέες τους. Η αρχή της συλλογικότητας με αυτήν την ερμηνεία είναι συγχρόνως η αρχή της αγοράς. Η συλλογικότητα εδώ δεν γίνεται αντιληπτή ως κοινότητα, όλα τα μέλη της οποίας υποστηρίζουν ο ένας τον άλλον, αλλά ως η πλειονότητα των αγοραστών που ψηφίζουν με τα ρούβλια τους για ορισμένες χρηματικές αξίες, την κυριαρχία των οποίων εγγυάται έτσι το κράτος. Το συντηρητικό κράτος είναι ούτε λίγο, ούτε πολύ, ένας επιτυχημένος και προσεκτικός πωλητής στην αγορά των ηθικών και πολιτιστικών αξιών. Ο νόμος του είναι η επιθυμία του πελάτη.

Σε αυτή την εκδοχή της συντηρητικής στροφής, δεν υπάρχει ειδικός «ρωσικός τρόπος». Φυσικά, συναντάμε αυτόν τον συνδυασμό της αγοράς επενδυμένης με συντηρητικές αξίες και σε άλλες χώρες. Ακριβώς μια τέτοια συμβίωση εθνικισμού, συντηρητισμού, θρησκευτικού σκοταδισμού και μιας σκληρής πολιτικής υπέρ της αγοράς (αν και με τοπικές ιδιαιτερότητες και σε διαφορετικές αναλογίες), είναι ευρέως διαδεδομένη για παράδειγμα, στην Ανατολική Ευρώπη. Την ίδια τάση αντικατοπτρίζει η εξέλιξη των Αμερικανών Ρεπουμπλικάνων κατά την τελευταία δεκαετία. Με αυτή την έννοια, η Ρωσία όχι μόνο δεν είναι μοναδική, αλλά και το αντίθετο - βρίσκεται στην πρωτοπορία ορισμένων παγκόσμιων ή πανευρωπαϊκών τάσεων.

Η αρχιτεκτονική του χώρου των σύγχρονων ρωσικών μέσων μαζικής ενημέρωσης είναι χτισμένη με τέτοιο τρόπο ώστε όσοι δεν συμφωνούν με την ιδεολογία του κυβερνώντος καθεστώτος, αυτομάτως όλοι χαρακτηρίζονται φιλελεύθεροι. Αλλά πώς παρουσιάζονται γενικά, ο σύγχρονος ρωσικός φιλελευθερισμός και οι εκπρόσωποί του; Και πώς θα μπορούσατε να περιγράψετε τη σχέση τους με το σημερινό κυβερνητικό καθεστώς;

Ναι, τα τελευταία χρόνια, χάρη στην κρατική προπαγάνδα, η ίδια η λέξη «φιλελεύθερος» έχει γίνει συνώνυμο του εσωτερικού εχθρού. Φυσικά, αυτή η φαντασμαγορική φιγούρα είναι απαραίτητη για την εξουσία. Για να επιμείνουμε στην οργανική ενότητα του λαού και της κυβέρνησης, είναι απαραίτητο να υποδείξουμε εκείνους που προσπαθούν να καταστρέψουν αυτή την ενότητα. Χρησιμοποιούμενος με αυτή την έννοια, μιας ανατρεπτικής μειονότητας, ο όρος «φιλελεύθερος» έχασε τελείως την επαφή με την πραγματική σημασία του, με τον πολιτικό ορισμό του φιλελευθερισμού. Από την άποψη της εξουσίας, οποιοσδήποτε αντιτίθεται σε νέους κατασταλτικούς νόμους, στις επιθέσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα ή στους περιορισμούς στην ελευθερία του λόγου, αυτόματα συγκαταλέγεται μεταξύ των φιλελευθέρων.

Η άλλη πλευρά αυτής της ψεύτικης αντιπολίτευσης είναι ότι αν όλοι οι εχθροί του υπάρχοντος συστήματος είναι φιλελεύθεροι, τότε το ίδιο το σύστημα δεν μπορεί να είναι με κανέναν τρόπο φιλελεύθερο. Ωστόσο, με την ίδια την έννοια ενός φιλελεύθερου συλλογικού εχθρού, όπως και με την απόρριψη του φιλελευθερισμού από το ίδιο το σύστημα, αντιμετωπίζουμε δύο σοβαρά προβλήματα.

Πρώτον, οι φιλελεύθεροι στη Ρωσία δεν είναι καθόλου το μόνο αντιπολιτευτικό κίνημα. Δεν είναι καθόλου απαραίτητο να είναι κανείς φιλελεύθερος για να επικρίνει τις κυβερνητικές ενέργειες, συμπεριλαμβανομένης της κατάργησης των πολιτικών ελευθεριών.

Δεύτερον, η πολιτική της σημερινής κυβέρνησης βασίζεται εν μέρει στις φιλελεύθερες οικονομικές αρχές. Αν κατανοήσουμε τη λογική των μεταρρυθμίσεων της κυβέρνησης στον τομέα της εκπαίδευσης, της υγείας και του πολιτισμού, θα διαπιστώσουμε ότι ανταποκρίνεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτό που συνήθως ονομάζεται νεοφιλελευθερισμός: η κυριαρχία της αρχής της κερδοφορίας, της οικονομικής «αποτελεσματικότητας» πάνω στα συμφέροντα της κοινωνίας.

Τέλος, υπάρχει σύγχυση μεταξύ εκείνων που εκφράζουν πραγματικά τη δέσμευσή τους στον φιλελευθερισμό. Στην πραγματικότητα, με τον όρο «φιλελεύθερος» στη ρωσική πολιτική παράδοση νοείται συνήθως εκείνος που υποστηρίζει μια ελεύθερη αγορά και βλέπει την πολιτική δημοκρατία ως απλή συνέπεια της, και εκείνος για τον οποίο ο φιλελευθερισμός είναι πρωτίστως πολιτικές ελευθερίες και ανθρώπινα δικαιώματα.

Είναι σημαντικό να διαχωριστούν οι υποστηρικτές των πολιτικών ελευθεριών από τους υποστηρικτές της οικονομικής ελευθερίας. Αυτές είναι διαφορετικές αντιλήψεις ελευθερίας, οι οποίες έρχονται σε αντιπαράθεση μεταξύ τους. Ο προπαγανδιστικός χαρακτηρισμός όλων των αντιπάλων του καθεστώτος ως φιλελεύθερων εμποδίζει, μεταξύ άλλων, τη διάκριση των θέσεων τόσο εντός της αντιπολίτευσης στο σύνολό της όσο και μεταξύ αυτών οι οποίοι αυτοχαρακτηρίζονται ως φιλελεύθεροι.

Θα ήθελα να συζητήσουμε μια παρατήρηση του Αλεξέι Ναβάλνι, την οποία έκανε σε συνέντευξή του στην Ksenia Sobchak στην TV Rain. Είπε ότι για τη σύγχρονη ρωσική πολιτική, η διάκριση αριστεράς - δεξιάς ουσιαστικά δεν έχει χρησιμότητα. Πώς θα απαντούσατε σε αυτό;

Από μία άποψη, συμφωνώ με τη θέση του Ναβάλνι. Οι έννοιες «δεξιά» και «αριστερά» πραγματικά δεν έχουν σημασία αν μιλάμε για την επίσημη πολιτική των μιμητισμών. Αν δούμε το φάσμα των κοινοβουλευτικών κομμάτων, οι έννοιες «δεξιά» και «αριστερά» δεν έχουν πολύ νόημα. Αυτά τα κόμματα δεν είναι στην πραγματικότητα ούτε δεξιά, ούτε αριστερά, επειδή δεν διαθέτουν πολιτική ανεξαρτησία. Οι ενέργειές τους δεν καθορίζονται από πολιτικές πεποιθήσεις και αξίες, αλλά από την κηδεμονία της προεδρικής διοίκησης οι οποία είναι ουδέτερη σε οποιεσδήποτε αξίες. Δεν έχει νόημα να λέμε ότι ο Μιρόνοφ είναι αριστερός και ο Ζιρινόφσκι δεξιός. Αυτό είναι αλήθεια.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι γενικά οι έννοιες «δεξιά» και «αριστερά» δεν έχουν καμία σημασία στο ρωσικό πλαίσιο. Εδώ δεν μπορώ να συμφωνήσω με τον Ναβάλνι. Αν θέλουμε η πολιτική να μην είναι μόνο ένα κυνικό μέσο χειραγώγησης, αλλά ένας χώρος στον οποίο υποστηρίζουμε ορισμένες αρχές και απόψεις για την ανάπτυξη της χώρας, ο αυτοπροσδιορισμός στο ιδεολογικό φάσμα είναι εξαιρετικά σημαντικός. Ακόμα και αν σήμερα αντιπροσωπεύεται από μικρές ομάδες που δεν βρίσκονται στο κοινοβούλιο.

Φυσικά, στη Ρωσία υπάρχει πραγματική αριστερά και μια πραγματική δεξιά. Ακριβώς έξω από τη συστημική πολιτική. Το γιατί ο Ναβάλνι το αρνείται αυτό είναι επίσης κατανοητό. Ο στόχος του είναι να συμπεριλάβει όλους τους ανθρώπους που αντιτίθενται στο σημερινό καθεστώς στην εκλογική του εκστρατεία ως εθελοντές. Και από πρακτική άποψη γι’ αυτόν δεν είναι σημαντικό ποιοι είναι αριστεροί ή δεξιοί.

Η Κριμαία έχει συσπειρώσει πραγματικά τη ρωσική κοινωνία γύρω από τον Πούτιν; Το 84% της υποστήριξής του, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, είναι μια ακριβής αποτύπωση της πραγματικότητας;

Ένας από τους κύριους μύθους του σχηματισμού του συστήματος του σύγχρονου ρωσικού πολιτικού καθεστώτος είναι ο μύθος της ταύτησης της χώρας, του κράτους και του λαού. Ένας μύθος που εκφράζεται με τη διάσημη φόρμουλα «η Ρωσία είναι ο Πούτιν. Ο Πούτιν είναι η Ρωσία.»

Το κύριο και καθοριστικό χαρακτηριστικό αυτής της μυθικής πλειοψηφίας είναι η παθητικότητα της. Θεωρείται ότι αυτή η πλειοψηφία δεν είναι σε θέση να συγκεντρωθεί και να εκφραστεί ανεξάρτητα και ως εκ τούτου ο μοναδικός της εκπρόσωπος, η μόνη της φωνή, είναι ο Πούτιν. Και αυτό είναι το ισχυρό σημείο αυτού του μύθου: επιμένει ότι ο καθένας από μόνος του είναι ανίσχυρος. Επομένως, πρέπει να αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας, μέσω της τηλεόρασης, στον Πούτιν, να δεχθούμε με προσοχή την ενεργή του θέληση, τη δραστηριότητά του, ως τη θετική πλευρά της δικής μας αδράνειας και ανικανότητας. Αυτή η απαισιόδοξη φιλοσοφία έχει φυσικά αντίκτυπο στη συνείδηση πολλών ανθρώπων στη Ρωσία.

Αλλά η αδυναμία της πηγάζει από την ίδια πηγή με τη δύναμή της - από την παθητικότητα. Η υποστήριξη στην εξουσία δεν μετριέται με τίποτα άλλο εκτός από κοινωνιολογικές έρευνες. Πώς γνωρίζουμε για παράδειγμα, ότι οι άνθρωποι εμπιστεύονται τον Πούτιν; Δεν μπορούμε πλέον να το μάθουμε από τις εκλογές, καθώς η προσέλευση μειώνεται συνεχώς και τα αποτελέσματά τους δεν αντιπροσωπεύουν την πραγματική γνώμη της πλειοψηφίας. Επίσης, φυσικά, δεν γνωρίζουμε τίποτα για την υποστήριξη της πλειοψηφίας στον Πούτιν μέσω μαζικών διαδηλώσεων, συγκεντρώσεων κ.λπ. Βλέπουμε ότι ο κόσμος δεν συμμετέχει οικειοθελώς σε αυτές τις συγκεντρώσεις εορτασμού και ενότητας μαζί με το καθεστώς. Η διοικητική εξουσία πρέπει να τεθεί σε λειτουργία για να συγκεντρώσει μία περισσότερο ή λιγότερο σημαντική επίδειξη υποστήριξης για κάθε κρατική ενέργεια.

Ο μόνος τρόπος να επιβεβαιωθεί η υποστήριξη του κόσμου παραμένει η κοινωνιολογική έρευνα. Αλλά αυτές οι αμφισβητήσιμες έρευνες δεν επικεντρώνονται στο ποια συγκεκριμένα στοιχεία της δημόσιας πολιτικής υποστηρίζει ο κόσμος. Το βασικό παράδοξο της πλειοψηφίας «Η Κριμαία είναι δική μας» του Πούτιν είναι ότι οι άνθρωποι που υποστηρίζουν τον Πούτιν μπορούν ταυτόχρονα να είναι εξαιρετικά επικριτικοί σε όλες τις συγκεκριμένες εκδηλώσεις του κράτους που είναι παρούσες στη ζωή τους. Στο επίπεδο της προσωπικής ζωής δεν είναι ικανοποιημένοι με την υπάρχουσα κοινωνική πολιτική, δεν τους αρέσει η ρωσική αστυνομία, δεν πιστεύουν στην ανεξαρτησία των δικαστηρίων, είναι εξαιρετικά δυσαρεστημένοι με την κατάσταση στην υγειονομική περίθαλψη και την εκπαίδευση κλπ. Αλλά την ίδια στιγμή υποστηρίζουν τον Πούτιν. Και αυτοί οι άνθρωποι περιλαμβάνονται στο 86% που, σύμφωνα με τα ΜΜΕ και τους κοινωνιολόγους του Κρεμλίνου, υποστηρίζουν τον Πούτιν.

Και είναι πολύ πιθανό κάποια στιγμή αυτή η ποιοτική και συγκεκριμένη δυσαρέσκεια που συνδέεται με την πραγματική εμπειρία των ανθρώπων να κατευθυνθεί στην αφηρημένη φιγούρα του αρχηγού με τον οποίο συνδέεται το ίδιο το κράτος. Ως εκ τούτου, είναι δυνατόν να φανταστούμε ότι μια μέρα αυτή η φασματική πλειοψηφία του 86% υπέρ του Πούτιν θα μπορούσε ξαφνικά και γρήγορα να μετατραπεί σε πλειοψηφία 86% κατά του Πούτιν.

Μετάφραση: e la libertà

Илья Будрайтскис, «Путинское большинство может стремительно превратиться в антипутинское», Юга.ру, 17 Ιουλίου 2017. Μεταφράστηκε στα αγγλικά από Adam Leeds για το LeftEast: Ilya Budraitskis, «“The Putinist Majority Could Fast Become Anti-Putinist”», LeftEast, 24 Ιουλίου 2017·  Αναδημοσίευση: International Viewpoint, 1 Αυγούστου 2017. 

Ο Ιλία Μπουντράιτσκις είναι ηγετικό στέλεχος του Ρωσικού Τμήματος της Τέταρτης Διεθνούς «Vperiod» («Εμπρός»), της οργάνωσης η οποία μαζί με την οργάνωση «Σοσιαλιστική Αντίσταση» ίδρυσαν το «Ρωσικό Σοσιαλιστικό Κίνημα» (RSD - «Rossiyskoye Sotsialisticheskoye Dvizheniye» / РСД). Είναι ιστορικός και αγωνιστής που δραστηριοποιείται για πολιτικά και πολιτιστικά ζητήματα. Από το 2009 κάνει το διδακτορικό του στο Ινστιτούτο Παγκόσμιας Ιστορίας της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών στη Μόσχα. Το 2001-2004 ήταν ένας από τους οργανωτές των Ρώσων ακτιβιστών που συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις του Ευρωπαϊκού και Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ ενάντια στους G8. Από το 2011 είναι αγωνιστής εκπρόσωπος του RSD. Είναι μέλος της συντακτικής επιτροπής του OpenLeft.ru του Moscow Art Magazine και τακτικός συνεργάτης πολλών πολιτικών και πολιτιστικών ιστοσελίδων.

Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 06 Αυγούστου 2017 22:24
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.