Σάββατο, 24 Ιουνίου 2017 22:04

Κατάρ: Το παράξενο εξιλαστήριο θύμα της περιφερειακής αντεπανάστασης

Κατηγορία Μέση Ανατολή

Michael Karadjis

Κατάρ: Το παράξενο εξιλαστήριο θύμα της περιφερειακής αντεπανάστασης

Το Κατάρ (ένα μικροσκοπικό κομμάτι εξαιρετικά πλούσιων ακινήτων που διοικείται ως απόλυτη μοναρχία από έναν εμίρη και βασίζεται ακόμη περισσότερο από όλα τα άλλα κράτη του Κόλπου στην εκτεταμένη εκμετάλλευση της μεταναστευτικής εργασίας) είναι ένα αντιπροσωπευτικό σύμβολο της επανάστασης στη Μέση Ανατολή;

Μετά βίας.

Ωστόσο, αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι γίνεται τώρα το εξιλαστήριο θύμα της περιφερειακής αντεπανάστασης. Πρόκειται για μια ατυχή πραγματικότητα το γεγονός ότι στη σημερινή Μέση Ανατολή, το να ονομάζουμε ένα συγκεκριμένο κράτος «αντιδραστικό» είναι μια απλή ταυτολογία και, στο πλαίσιο αυτό, είναι δυνατόν ορισμένα κράτη να εμφανιστούν εδώ ή εκεί με μια ελαφρώς πιο προοδευτική τάση από άλλα.

Ο σημερινός αποκλεισμός του Κατάρ από τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν, την Αίγυπτο και από μερικούς δορυφόρους τους - που έχει ως συνέπεια τον τερματισμό των διπλωματικών σχέσεων, το κλείσιμο του εναέριου χώρου και των λιμένων στις πτήσεις και στα πλοία του Κατάρ - έχει δημιουργήσει μεγάλη σύγχυση, κυρίως σ’ εκείνους που για χρόνια φαντασιώνονταν ότι ένας συντονισμένος πόλεμος Σαουδικής Αραβίας-Κατάρ-Τζιχαντιστών στη Συρία ή ακόμα και οι ψεύτικοι «αγωγοί του Κόλπου», ήταν η ρίζα της ηρωικής εξέγερσης των συριακών μαζών ενάντια στο καθεστώς γενοκτονίας του Μπασάρ αλ-Ασάντ.

Αυτή δεν είναι η πρώτη διακοπή των σχέσεων ανάμεσα στο μπλοκ που βρίσκεται υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας και στο Κατάρ. Παρόμοια γεγονότα συνέβησαν το 2014, συμπίπτοντας με την ανανέωση των σκληρών μέτρων από τα κράτη αυτά εναντίον της Μουσουλμανικής Αδελφότητας της περιοχής που υποστηρίζεται από το Κατάρ, αλλά αυτός ο γύρος φαίνεται πιο έντονος.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε αμέσως μέσω του τουίτερ τη δράση του μπλοκ της Σαουδικής Αραβίας, καταγγέλλοντας το Κατάρ ότι «υπήρξε ιστορικά χρηματοδότης της τρομοκρατίας σε πολύ υψηλό επίπεδο». Η άποψη του Τραμπ φαίνεται να αντιπροσωπεύει τις απόψεις ενός τμήματος της άρχουσας τάξης των ΗΠΑ (μέσα στη δεξιά πτέρυγα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος μιλάνε για τον χαρακτηρισμό της Μουσουλμανικής Αδελφότητας σαν τρομοκρατική οργάνωση): σύμφωνα με τον υπουργό Εξωτερικών του Κατάρ, τον Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν α-Θάνι, υπήρχαν 13 εχθρικά άρθρα άποψης1 επικεντρωμένα στο Κατάρ στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης κατά τη διάρκεια των πέντε εβδομάδων που οδήγησαν στην κρίση.

Αν και έχει δοθεί μεγάλη προσοχή στην άποψη του Τραμπ, όπως θα δούμε, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά, πρώτον επειδή την επίσκεψη του Τραμπ ακολούθησε μια υψηλού επιπέδου επίσκεψη της Σαουδικής Αραβίας στη Μόσχα και, δεύτερον, επειδή το Πεντάγωνο φαίνεται να έχει μια εντελώς διαφορετική άποψη από τον Τραμπ.

Μια Αμερικανο-Σαουδαραβική εκστρατεία εναντίον του Ιράν;

Η επικέντρωση στον υποτιθέμενο ρόλο των Η.Π.Α. δεν οφείλεται μόνο στα tweets του Τραμπ, αλλά και στο γεγονός ότι η επίθεση της Σαουδικής Αραβίας στο Κατάρ πραγματοποιήθηκε λίγο μετά το ταξίδι του Τραμπ στη Σαουδική Αραβία, όπου προσπάθησε να ευχαριστήσει τους Σαουδάραβες οικοδεσπότες, γαβγίζοντας κραυγάζοντας ρητορείες ότι το Ιράν είναι «ο κορυφαίος χορηγός της τρομοκρατίας» και παρόμοια.

Η Σαουδική Αραβία έχει εμπλακεί σε περιφερειακό ανταγωνισμό με το Ιράν εδώ και αρκετό καιρό και αποτελούν και οι δυο τις κυριότερες δυνάμεις του Σουνιτικού Ισλάμ και του Σιιτικού Ισλάμ αντίστοιχα. Αυτός ο ανταγωνισμός φέρει μαζί του ένα ισχυρό υπόγειο θρησκευτικό ρεύμα, το οποίο συχνά εκρήγνυται σε μια άγρια ρητορική. Έτσι, η ρητορική του Τραμπ έμοιαζε πολύ σαν μια δήλωση υποστήριξης της Σαουδικής Αραβίας εναντίον των ιρανικών θέσεων στην περιοχή.

Το αν η ρητορική του Τραμπ σημαίνει πραγματικά μια πιο συγκεκριμένη υποστήριξη στα σαουδαραβικά απέναντι στα ιρανικά κεφάλαια στην περιοχή, και όχι απλώς μια ευνοϊκή κίνηση προς τους Σαουδάραβες οικοδεσπότες του για να προωθήσει τις μεγαλειώδεις συμβάσεις όπλων αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων με τους Σαουδάραβες, μένει να φανεί. Απλώς δεν υπάρχουν ενδείξεις για μια αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής στην κατεύθυνση «της υποστήριξης των συντηρητικών σουνιτικών κρατών ενάντια στο Ιράν», όπως το θέτει η επιφανειακή κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης, οπουδήποτε στην περιοχή.

Εκτός αν οι ΗΠΑ πρόκειται να εγκαταλείψουν την συντονισμένη επιχείρηση στην οποία δουλεύουν μαζί με το Ιράν, γνωστή ως «κυβέρνηση του Ιράκ», διεξάγοντας μαζί μέχρι σήμερα έναν απαράδεκτο και φρικτό πόλεμο εναντίον του πληθυσμού της Μοσούλης, ο οποίος έχει αφήσει χιλιάδες αμάχους νεκρούς. Η ιδέα αυτή δεν έχει νόημα.

Γιατί το Κατάρ;

Ενθουσιασμένοι από αυτή την αμερικανική υποστήριξη για τις θέσεις της Σαουδικής Αραβίας σχετικά με το Ιράν, σύμφωνα με την επίσημη φιλολογία, οι Σαουδάραβες και οι σύμμαχοί τους αποφάσισαν να δράσουν εναντίον του... Κατάρ.

Το Κατάρ, ωστόσο, δεν είναι Ιράν. Αυτή η ιστορία είναι, στην πραγματικότητα, ηλίθια.

Φυσικά, η ομάδα που καθοδηγείται από τη Σαουδική Αραβία δεν μίλησε μόνο για το Ιράν. Κατηγόρησαν το Κατάρ ότι «υποστηρίζει την τρομοκρατία» στην περιοχή και δεν εννοούσαν την πραγματική τρομοκρατία που εξαπέλυσαν οι σιίτες τζιχάντες που υποστηρίχθηκαν από το Ιράν στο Ιράκ και τη Συρία (όπου διαδραμάτισαν βασικό ρόλο στο αντεπαναστατικό σφαγείο του Άσαντ) αλλά μάλλον τους Σουνίτες ισλαμιστές που υποστηρίζονται από το Κατάρ, δηλαδή τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, ενώ παράλληλα κατηγόρησαν το Κατάρ ότι υποστηρίζει τις σουνιτικές τρομοκρατικές οργανώσεις Αλ-Κάιντα και ISIS.

Όμως, καθώς το Κατάρ είναι ένα μικροσκοπικό κράτος και το Ιράν είναι μια μεγάλη δύναμη, ο Ιρανός μπαμπούλας είναι πιο χρήσιμος. Έτσι το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων του Εμίρη του Κατάρ, του Σεΐχ Ταμίμ μπιν Χαμάντ α-Θάνι δέχτηκε επίθεση από χάκερ και ανέβηκαν μηνύματα επαινετικά για το Ιράν. Επιπλέον, το γεγονός ότι το Κατάρ διατηρεί ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς με το Ιράν, εν μέρει εξαιτίας της από κοινού εκμετάλλευσης ενός τομέα φυσικού αερίου που μοιράζονται, παρουσιάστηκε για να υποδειχτεί ότι το Κατάρ είναι σύμμαχος με τους Ιρανούς εχθρούς της Σαουδικής Αραβίας.

Θα αποδείξω ότι αυτό δεν είναι μόνο ανοησία, αλλά από ορισμένες απόψεις το αντίθετο της αλήθειας.

Κατάρ vs αντεπαναστατικού μπλοκ Αιγύπτου-Ιορδανίας-ΗΑΕ

Οι επιθέσεις του σαουδαραβικού μπλοκ εναντίον του Κατάρ δεν έχουν καμία σχέση με το Ιράν. Αυτό είναι απλά μέρος του Σαουδαραβο-Ιρανικού φραστικού πολέμου.

Το Κατάρ υποστήριξε την Αραβική Άνοιξη, τη Χαμάς και την παλαιστινιακή αντίσταση, την αιγυπτιακή επανάσταση, τη συριακή επανάσταση και τις ισλαμιστικές δυνάμεις στη Λιβύη ενάντια στην προσπάθεια του στρατηγού Χαλίφα Χαφτάρ, που είχε την υποστήριξη της Αιγύπτου και των ΗΑΕ, για να πάρει τον έλεγχο αυτού του κράτους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η περιφερειακή αντεπανάσταση έχει ενωθεί ενάντια στο Κατάρ και δεν οφείλεται σε ψευδείς και υποτιθέμενες συνδέσεις με το Ιράν.

Σε όλες αυτές τις συγκρούσεις, το Κατάρ υποστήριξε ή προσπάθησε να ελέγξει αυτά τα κινήματα με μετριοπαθείς ισλαμιστικές δυνάμεις που συνδέονται με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα. Ενώ είναι μια συντηρητική και πολύ φιλοαστική δύναμη, μέσω της οποίας το Κατάρ προσπαθεί να συγκρατήσει αυτά τα κινήματα, η Αδελφότητα παρ’ όλ’ αυτά λειτουργεί μέσω αυτών των λαϊκών κινημάτων και όχι συγκρουόμενη απευθείας μ’ αυτά. Τις τελευταίες δεκαετίες, υιοθέτησε μια εντυπωσιακά «μετριοπαθή» ισλαμιστική στάση, ισχυριζόμενη ότι είναι αφοσιωμένη στη δημοκρατία με μια απλή «ισλαμική» αναφορά, ότι αντιτίθεται στη βίαιη επιβολή θεοκρατικών νόμων και ότι είναι σχετικά οικουμενική στις σχέσεις της με άλλες θρησκείες, μεταξύ των οποίων και του σιιτικού Ισλάμ.

Αυτή η «μαζική προσέγγιση» τρομάζει τα καθεστώτα της Σαουδικής Αραβίας, των ΗΑΕ, της Αιγύπτου και της Ιορδανίας, τα οποία απειλούνται είτε από τον λαϊκισμό της Αδελφότητας, την δημοκρατική της τάση, από την ιδεολογία της ισλαμικής δημοκρατίας, και/είτε από τη διεθνή απεύθυνσή της και έτσι επιλέγουν τη στρατηγική της άμεσης αντιπαράθεσης για την αντιμετώπιση της στρατηγικής υψηλού κινδύνου του Κατάρ. Στην Ιορδανία, η Μουσουλμανική Αδελφότητα είναι η κύρια αντιπολίτευση απέναντι στον βασιλιά. Η υποστήριξη του Κατάρ προς το εκλεγμένο καθεστώς της Μουσουλμανικής Αδελφότητας του Μόρσι, που ανατράπηκε από το πραξικόπημα το οποίο υποστηρίχθηκε από τη Σαουδική Αραβία και το οποίο έφερε την αιματηρή δικτατορία του Σίσι, είναι ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα. Στο πλαίσιο αυτό, συμφωνούν με το Ισραήλ, το οποίο βρίσκεται αντιμέτωπο με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα με τη μορφή της Χαμάς (η ηγεσία της οποίας έχει την έδρα της στο Κατάρ) και με το καθεστώς Άσαντ, το οποίο βρίσκεται αντιμέτωπο με την Αδελφότητα με τη μορφή πολλών ισλαμιστικών δυνάμεων στην εξέγερση. Συμφωνούν και με την εναλλακτική δεξιά γύρω από τον Τραμπ στις ΗΠΑ.

Όσον αφορά τις οικονομικές σχέσεις του Κατάρ με το Ιράν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα - το πιο ισχυρό μέλος του συνασπισμού εναντίον του Κατάρ και εναντίον της Μουσουλμανικής Αδελφότητας - έχουν πολύ ισχυρές οικονομικές σχέσεις με το Ιράν. Το Ντουμπάι «έχει λειτουργήσει ως νευραλγικό κέντρο για τον τραπεζικό και εμπορικό τομέα του Ιράν από τη δεκαετία του 1980»2. Σύμφωνα με τον βοηθό του Ιρανού ηγέτη Χαμενεΐ, οι επενδύσεις του Ιράν στο Ντουμπάι ανέρχονται σε «περισσότερα από 700 δισεκατομμύρια δολάρια.» Επιπλέον, το Ιράν χρησιμοποίησε τα ΗΑΕ ως ενδιάμεσο για την πώληση ιρανικών πετρελαϊκών προϊόντων3, ελισσόμενο γύρω από τις διεθνείς κυρώσεις. «Το πετρέλαιο που αγοράστηκε από τα ΗΑΕ αντιπροσώπευε περισσότερο από το 60 τοις εκατό των συνολικών εισαγωγών της Αιγύπτου για το έτος 2014», στο μεγαλύτερο μέρος του ιρανικό πετρελαίο.

Πριν από μερικά χρόνια, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συνέταξαν έναν κατάλογο περιφερειακών «τρομοκρατικών» οργανώσεων4, στις οποίες συμπεριελήφθη η Μουσουλμανική Αδελφότητα ολόκληρης της περιοχής (συμπεριλαμβάνοντας έτσι ομάδες ευθυγραμμισμένες με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα στη Συρία) και συμπεριέλαβε ειδικότερα ένα σημαντικό τμήμα της συριακής εξέγερσης, το οποίο στο μεγαλύτερο μέρος του (εκτός από την τζάμπχατ αν-Νούσρα και άλλες μικροσκοπικές σκληρές τζιχαντιστικές ομάδες που συμμάχησαν με την Αλ-Κάιντα) υποστηρίζεται από το Κατάρ, κατά βάση όλες τις πιο μετριοπαθείς του συντηρητικού ισλαμιστικού στερεώματος. Δηλαδή, οι δυνάμεις που υποστηρίζονται από το Κατάρ στη Συρία, αυτές που τα ΗΑΕ αποκαλούν τρομοκράτες, βρίσκονται σε πόλεμο εναντίον των θρησκευτικών μαζικών δολοφόνων του Ιράν που δραστηριοποιούνται στη Συρία υπέρ του Assad.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι στενά συνδεδεμένα με το Βασίλειο της Ιορδανίας (το οποίο μέχρι στιγμής έχει απλά υποβαθμίσει τις διπλωματικές του σχέσεις με το Κατάρ αν και συμμετέχει στον αποκλεισμό) και τη δολοφονική δικτατορία του Σίσι στην Αίγυπτο. Μαζί με τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαδραμάτισαν βασικό ρόλο στο αιματηρό πραξικόπημα του Σίσι εναντίον της υποστηριζόμενης από το Κατάρ κυβέρνησης Μόρσι στην Αίγυπτο. Έκτοτε, η Αίγυπτος του Σίσι και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα παρενέβησαν στη Λιβύη για να υποστηρίξουν την εξέγερση στην οποία ηγήθηκε ο στρατιωτικός ισχυρός άντρας Χαφτάρ, σε σύγκρουση με τους υποστηριζόμενους από το Κατάρ ισλαμιστές.

Η συμμαχία Αιγύπτου-Ιορδανίας-ΗΑΕ έχει επίσης ξεκινήσει έντονες ρητορικές επιθέσεις εναντίον του βασικού περιφερειακού συμμάχου του Κατάρ, του καθεστώτος του ΑΚΡ στην Τουρκία (το οποίο είναι επίσης κοντά στην Μουσουλμανική Αδελφότητα), υποστηρίζοντας ότι είναι ο χρηματοδότης του «ισλαμιστικού» προβλήματος στη Συρία. Η Αίγυπτος και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (μαζί με τη Συρία του Άσαντ) υποστήριξαν ρητά το αποτυχημένο πραξικόπημα στην Τουρκία5. Όπως γράφει ο David Hearst στην Huffington Post, «η Ιορδανία, τα Εμιράτα και η Αίγυπτος είναι ευτυχισμένοι με την παραμονή του Άσαντ, όσο η Συρία καταστέλλει την Αραβική Άνοιξη. Το τελευταίο πράγμα που θέλει ο βασιλιάς [της Ιορδανίας] είναι ο βόρειος γείτονας να διεξαγάγει πραγματικές εκλογές, να σχηματίσει κυβερνήσεις συνασπισμού και να μοιραστεί την εξουσία και τον πλούτο6».

Υπάρχουν ενδείξεις για ένα κοινό σχέδιο Αιγύπτου-Ιορδανίας-ΗΑΕ για την απομάκρυνση του παλαιστινιακού προέδρου Αμπάς και την αντικατάσταση του με τον αντίπαλό του Μοχάμεντ Ντάχλαν7 (τον δεξιό ισχυρό άνδρα της Φατάχ και σύμβουλο ασφάλεια του Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ, βασιλικού πρίγκιπα του Αμπού Ντάμπι των ΗΑΕ). Ένας «ισχυρότερος» ηγέτης που θα μπορούσε να νικήσει ευκολότερα τη Χαμάς και έτσι να προσφέρει την παράδοση στο Ισραήλ με μεγαλύτερη πειστικότητα από ό,τι κατάφερε να επιτύχει ο δύσμοιρος Αμπάς, όσο κι αν προσπάθησε.

Επιπλέον ο Σίσι, φυσικά, είναι ένθερμος υποστηρικτής του Άσαντ8, έστειλε όπλα στο συριακό καθεστώς9 και έστειλε ακόμη και πιλότους για να βοηθήσουν τον Assad να βομβαρδίσει τη Συρία10. Το καθεστώς Άσαντ, με τη σειρά του, εγκωμίασε γενναιόδωρα τον Σίσι11. Οι ΗΠΑ και η Ρωσία ανέθεσαν από κοινού στην Ιορδανία πριν από περίπου ένα χρόνο να καταρτίσει έναν κατάλογο τρομοκρατικών ομάδων που θα αποκλειστούν από τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις και η Ιορδανία κατάρτισε έναν κατάλογο 160 επαναστατικών ομάδων12: μια διευρυμένη εκδοχή του καταλόγου των ΗΑΕ για τις υποστηριζόμενες από το Κατάρ ομάδες.

Πολύ περισσότερο απερίφραστη ήταν η θετική υποδοχή από την Αίγυπτο, την Ιορδανία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα της εισβολής της Ρωσίας στη Συρία τον Σεπτέμβριο του 2015 για την ενίσχυση του Άσαντ13. Όπως γράφει ο David Hearst, «Ο Πούτιν έφερε τον βασιλιά της Ιορδανίας Αμπντουλάχ, τον βασιλικό πρίγκιπα Σεϊχ Μοχάμεντ Μπιν Ζαγιέ αν-Ναχγιάν των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και τον πρόεδρο της Αιγύπτου Αμπντέλ Φατάχ α-Σίσι για να παρακολουθήσουν μια στρατιωτική αεροπορική επίδειξη στη Μόσχα τον Αύγουστο14. Όπως αναφέρθηκε στα MEE, η Ιορδανία πρόσφατα απέσυρε την υποστήριξή της στις δυνάμεις των ανταρτών στο νότιο μέτωπο... Ο υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου Σάμεχ Σουκρί δήλωσε το Σάββατο15: ‘‘Η είσοδος της Ρωσίας, δεδομένων των δυνατοτήτων και των ικανοτήτων της, είναι κάτι που θεωρούμε ότι θα έχει αντίκτυπο στον περιορισμό της τρομοκρατίας στη Συρία και στην εξάλειψή της.» Ειδικότερα, η Αίγυπτος έχει αναπτύξει πολύ ισχυρούς οικονομικούς και στρατιωτικούς δεσμούς με τη Ρωσία μετά το πραξικόπημα του Σίσι.

Με άλλα λόγια, παρά τη σαουδαραβική εχθρότητα και τη ρητορική σχετικά με το Ιράν, η βασική ομάδα αυτής της σημερινής συμμαχίας εναντίον του Κατάρ βρίσκεται σε μεγαλύτερη συμφωνία με το ιρανικό μπλοκ σχετικά με το θέμα της Συρίας και για τον Άσαντ και για την περιοχή, απ’ ο,τι είναι με το Κατάρ. Φυσικά, δεν είναι τόσο απλό: η σύνδεσή τους με τον Άσαντ γίνεται πολύ περισσότερο μέσω της Ρωσίας, με τη συντηρητική στρατηγική της «διατήρησης του κράτους» (η οποία συνάδει με τις αμερικανικές θέσεις, με τις τακτικές διαφορές που έχουν μεταξύ τους), από ό,τι μέσω του Ιράν, με την στρατηγική του που βασίζεται περισσότερο στον θρησκευτικό διαχωρισμό. Και φυσικά, αν και σύμμαχοι, η Ρωσία και το Ιράν είναι επίσης αντίπαλοι, με συμφέροντα που δεν συγκλίνουν εξ ολοκλήρου.

Ωστόσο, είναι απολύτως σαφές ότι, τουλάχιστον από την άποψη αυτού του αντεπαναστατικού άξονα, το Κατάρ είναι εχθρός τουλάχιστον εν μέρει λόγω της υποστήριξής του προς τις «λάθος» δυνάμεις εναντίον του Άσαντ, και όχι σύμφωνα με τη σαουδαραβική ρητορική για τις συνδέσεις του Κατάρ με το ιρανικό καθεστώς που υποστηρίζει τον Άσαντ.

Εντάξει η Αίγυπτος η Ιορδανία και τα ΗΑΕ, αλλά οι Σαουδάραβες;

Φυσικά, το ερώτημα για τους Σαουδάραβες δεν αφορά το τυραννικό καθεστώς της Σαουδικής Αραβίας, το οποίο αποτελεί προπύργιο της περιφερειακής αντεπανάστασης, κάτι που γίνεται εμφανές από τη συντριβή της εξέγερσης στο Μπαχρέιν το 2011, μέχρι τη βοήθεια στον Σίσι να συντρίψει την αιγυπτιακή επανάσταση.

Αλλά η διαπίστωση ότι οι βασικοί σύμμαχοί της είναι πιο κοντά στο Ιράν στο ζήτημα της Συρίας δεν φαίνεται να ισχύει για την ίδια τη Σαουδική Αραβία. Ενώ η Σαουδική Αραβία είναι αντίπαλος των φιλοδοξιών του Κατάρ στην περιοχή, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θεωρεί το Ιράν ως τον σημαντικότερο περιφερειακό αντίπαλο. Υπάρχει επίσης πραγματικός φόβος για ιρανική επιρροή μεταξύ της καταπιεσμένης μειονότητας των σιιτών στην ανατολική Σαουδική Αραβία και της σιίτικης πλειοψηφίας στο Μπαχρέιν.

Ως εκ τούτου, ο Σαουδαραβικός «πόλεμος ρητορικής» με το Ιράν έχει μια κάπως ισχυρότερη βάση στην πραγματικότητα από τον πιο καθαρό «πόλεμο ρητορικής» που υπάρχει μεταξύ του Ισραήλ και του Ιράν (που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη γεωγραφική απόσταση). Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν είναι είτε η μοναδική έγνοια της Σαουδικής Αραβίας είτε ότι θέλει να οδηγηθεί σε πόλεμο μαζί του. Υπάρχει σύγκρουση με το Ιράν, αλλά ο πολύ χρήσιμος (και για τις δύο θεοκρατίες) πόλεμος της ρητορικής την μεγαλοποιεί υπερβολικά.

Επιπλέον, ενώ η Σαουδική Αραβία16 (μαζί με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα17, το Κατάρ18 και την Τουρκία) υποστήριξε αρχικά την καταστολή του Άσαντ εναντίον της συριακής εξέγερσης, όταν άρχισε να εκρήγνυται η περιοχή, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Σαουδική αντιπαράθεση προς τον Άσαντ έγινε πραγματικότητα. Ένας λόγος ήταν απλώς η αντιπαλότητα του με το Ιράν, καθώς το Ιράν όλο και περισσότερο γινόταν ο βασικός προστάτης του Άσαντ. Ο άλλος ήταν ότι ο πόλεμος του Άσαντ μετατρέπονταν ολοένα και περισσότερο σε θρησκευτική σφαγή στις σουνιτικές πόλεις και τα χωριά κατά την περίοδο 2012-2013, εξοργίζοντας τους σουνιτικούς πληθυσμούς του Κόλπου, οι οποίοι ήταν πολύ πιο μπροστά από τους ηγέτες τους σε αυτό. Η Σαουδική Αραβία προσχώρησε στην κοινή διακήρηξη του Κατάρ και της Τουρκίας με την οποία κατήγγειλαν τη ρωσική εισβολή19 τον Σεπτέμβριο του 2015. Η Αίγυπτος, η Ιορδανία και τα ΗΑΕ αρνήθηκαν να την υπογράψουν.

Εντούτοις, ενώ η ρωσική εισβολή ακολουθήθηκε αρχικά από κάποια Σαουδαραβική υπερκινητικότητα στη Συρία (πραγματοποίησε μια μοναδική παράδοση 500 αντιαρματικών πυραύλων TOW στον FSA), τον τελευταίο χρόνο ή και πιο πριν οι Σαουδάραβες καθώς βρέθηκαν στο τέλμα του δικού τους εγκληματικού και χωρίς πιθανότητες επιτυχίας πολέμου, βομβαρδίζοντας την Υεμένης (κατά ειρωνεία της τύχης για να αποτρέψουν το αντεπαναστατικό πραξικόπημα από τον πρώην τύραννο Σαλέχ, που ανατράπηκε κατά την Αραβική Άνοιξη, αλλά με πολύ «σαουδαραβικό» τρόπο), ουσιαστικά έχασαν το ενδιαφέρον τους για τη Συρία.

Ακόμα και όταν οι Σαουδάραβες ασχολήθηκαν περισσότερο με την υποστήριξη της συριακής εξέγερσης, ήταν συχνά σε άμεση αντιπαράθεση με το Κατάρ. Πολλοί περιστασιακοί παρατηρητές της Μέσης Ανατολής πιστεύουν ότι η πιο αντιδραστική θεοκρατία της Σαουδικής Αραβίας υποστηρίζει φυσικά τις πιο ακραίες «ομάδες Σαλαφιστών», ή ακόμα και ότι βρίσκεται πίσω από την Αν-Νούσρα και ακόμη και πίσω από την ISIS, για να ανταγωνιστεί την υποστήριξη του Κατάρ προς τους μετριοπαθείς ισλαμιστές. Ωστόσο, αυτό είναι το αντίθετο της αλήθειας: οι υπερ-συντηρητικοί Σαουδάραβες ηγέτες είναι πολύ πιο εχθρικοί απέναντι στους τζιχαντιστές απ’ ό,τι απέναντι στην Μουσουλμανική Αδελφότητα: όλα αυτά τα παγκόσμια επαναστατικά ισλαμιστικά ρεύματα, από τα μετριοπαθή μέχρι τα σκληροπυρηνικά, βλέπουν τη Σαουδική μοναρχία ως αποστάτη και οι ακραίοι τζιχαντιστές ιδίως υπόσχονται να την ανατρέψουν και να την καταστρέψουν.

Αν κοιτάξουμε ποιους υποστηρίζουν οι Σαουδάραβες ηγέτες στην περιοχή - τον Μουμπάρακ, και στη συνέχεια τον Σίσι, τον Χαφτάρ στη Λιβύη, τον Χαρίρι στο Λίβανο, τον Αμπάς στην Παλαιστίνη και ούτω καθεξής - σχεδόν όλοι είναι οι πιο δεξιοί κοσμικοί, αν και κατ’ όνομα ηγέτες. Στην περίπτωση της Συρίας, οι Σαουδάραβες υποστηρίζουν ως επί το πλείστον τον ελεύθερο Συριακό Στρατό (FSA) και τον Συριακό Συνασπισμό που έχει τη βάση του στο εξωτερικό, με το δημοκρατικό κοσμικό πρόγραμμά τους. Όχι από την αγάπη για τη δημοκρατία και τον κοσμικό χαρακτήρα, φυσικά, αλλά για τον ίδιο λόγο, που χρηματοδότησαν την δημοκρατική-κοσμική Αλ-Φατάχ στην Παλαιστίνη εδώ και δεκαετίες και αντιτάχθηκαν στη Χαμάς. Όπως η Φατάχ, έτσι και ο FSA και ο Συριακός Συνασπισμός είναι πολιτικά ετερογενείς δυνάμεις με περιορισμένα προγράμματα πέρα από την ανατροπή του Σιωνισμού ή του Ασαντισμού. Ως εκ τούτου, πολύ διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις μπορούν να τις υποστηρίξουν ενάντια στους ισλαμιστές για να προωθήσουν διαφορετικές ατζέντες. Ο στόχος της Σαουδικής Αραβίας, με άλλα λόγια, ήταν να βρεθεί τουλάχιστον ένας Σύριος Αμπάς, στην καλύτερη περίπτωση (από την άποψή τους) ένας Σύριος Σίσι, για να συμμετάσχει στην «πολιτική επίλυση» μαζί με στοιχεία του καθεστώτος Άσαντ σε ένα μεταρρυθμιστικό σχέδιο διατήρησης του κράτους.

Ωστόσο, οι Αμερικανοί εταίροι τους δεν ήταν πρόθυμοι να προχωρήσουν μαζί τους τόσο μακριά - οι ΗΠΑ δίνουν πολύ λιγότερη υποστήριξη σε αυτές τις ίδιες δημοκρατικές-κοσμικές δυνάμεις για έναν ελαφρώς διαφορετικό λόγο, δηλαδή για να τις στρέψουν από οποιονδήποτε αγώνα εναντίον του Άσαντ σε απλούς αντιπροσώπους των ΗΠΑ στην καταπολέμηση της ISIS και της Νούσρα, μόνο ως μέρος του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι στρατιωτικές νίκες του Άσαντ που ακολούθησαν στη δυτική πυκνοκατοικημένη Συρία είχαν ως αποτέλεσμα το βασικό ενδιαφέρον της Σαουδικής Αραβίας να είναι τώρα η διατήρηση, μέσω της Ιορδανίας, κάποιου ρόλου στην πλούσια σε πόρους σουνιτική ανατολή της Συρίας μετά την εκδίωξη της ISIS20.

Έτσι, ανεξάρτητα από την σφοδρή αντιιρανική ρητορική τους, οι Σαουδάραβες δεν έχουν πλέον κανένα συμφέρον να εκδιώξουν τον Άσαντ, αλλά μάλλον προσπαθούν, όπως όλες οι άλλες ξένες δυνάμεις που επεμβαίνουν στη Συρία - οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Τουρκία, το Ιράν και το Ισραήλ – να διαφυλάξουν τα συμφέροντά τους στον επερχόμενο διαμελισμό. Και όπως πάντα, οι Σαουδάραβες βλέπουν το Κατάρ και τη Μουσουλμανική Αδελφότητα ως αντιπάλους σε αυτή τη διαδικασία.

Αυτό πήρε σχεδόν διαστάσεις φάρσας όταν η Τουρκία υποστήριξε το Κατάρ σε αυτή τη σύγκρουση και το Κουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα (PYD) στη Συρία, το οποίο έχει υπάρξει ο κύριος σύμμαχος των ΗΠΑ στον πόλεμο εναντίον της ISIS, δήλωσε ότι είναι έτοιμο να συνεργαστεί με τη Σαουδική Αραβία21.

Είναι επίσης χρήσιμο να θυμόμαστε ότι η δράση της Σαουδικής Αραβίας ξεκίνησε όχι μόνο ύστερα από την επίσκεψη του Τραμπ. Σχεδόν αμέσως μετά, ο αναπληρωτής Πρίγκιπας του Στέμματος της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν πέταξε στη Ρωσία για να συναντηθεί με τον Πούτιν22, όπου επευφημούσαν ο ένας τον άλλο και ανακοίνωσαν ότι η νέα τους πετρελαϊκή συμμαχία θα επεκταθεί σε μια άλλη συμμαχία που θα προσπαθήσει να διευθετήσει και τη Συρία. «Οι σχέσεις μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ρωσίας βρίσκονται σε μια από τις καλύτερες στιγμές τους», δήλωσε ο πρίγκιπας.

Ως εκ τούτου, η δράση εναντίον του Κατάρ, που θεωρείται βασικός υποστηρικτής των επαναστατών της Συρίας, θα μπορούσε εξίσου καλά να συνδέεται μ’ αυτή τη νέα Σαουδαραβική σχέση αγάπης με τον Πούτιν, όπως και με τους γενναιόδωρους επαίνους του Τραμπ.

Υπάρχει όμως και το Ισραήλ

Και στη συνέχεια, φυσικά, το Ισραήλ χαιρέτισε επίσης την εκστρατεία εναντίον του Κατάρ. Υπάρχει πολύ υπερβολική ρητορική που προέρχεται από το «αντιιμπεριαλιστικό» στρατόπεδο περί μιας αναπτυγμένης Σαουδαραβο-Ισραηλινής συμμαχίας. Στην πραγματικότητα, ενώ η Αίγυπτος του Σίσι και η Ιορδανία έχουν ανοικτές σχέσεις με το Ισραήλ, και τα ΗΑΕ πολύ γνωστές υπόγειες διασυνδέσεις23, για τους Σαουδάραβες είναι πιο δύσκολο.

Φυσικά δεν είναι αδύνατο. Το γεγονός ότι οι Σαουδάραβες απαίτησαν από το Κατάρ να εκδιώξει τη Χαμάς μαζί με ό,τι είχε απομείνει από την Μουσουλμανική Αδελφότητα δείχνει να είναι μια κίνηση για να ικανοποιηθεί το Τελ Αβίβ, αν και θα μπορούσε απλώς να είναι μια κίνηση για να ενισχυθεί η εξασθνημένη Παλαιστινιακή Αρχή του Μοχάμεντ Αμπάς. Ο θεματοφύλακας της Μέκκας και της Μεδίνας δεν μπορεί απλώς να κάνει πλήρη ειρήνη με τον κατακτητή της Ιερουσαλήμ χωρίς τεράστιες επιπτώσεις. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η Σαουδική Αραβία ήταν η δύναμη πίσω από το αραβικό σχέδιο του 1982 και το σχεδόν ταυτόσημο αραβικό σχέδιο του 2002, τα οποία απαιτούσαν πλήρη αποχώρηση των Ισραηλινών από όλα τα εδάφη που καταλήφθηκαν το 1967, συμπεριλαμβανομένης της Ιερουσαλήμ, και την εγκαθίδρυση παλαιστινιακού κράτους. Με άλλα λόγια, το εντελώς αντίθετο από την κατεύθυνση όλων των ισραηλινών κυβερνήσεων τις δύο τελευταίες δεκαετίες, αν όχι από πάντα, οι οποίες δεν κάνουν καμιά παραχώρηση.

Ακόμη και το ανοιχτά και άθλια φιλοσιωνιστικό καθεστώς του Σίσι έχει βρει ότι η συμφωνία δεν είναι τόσο απλή. Ο Σίσι φέρεται να συμμετείχε σε μυστικές συναντήσεις με τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου24 και τον ηγέτη της αντιπολίτευσης Ισαάκ Χέρτζογκ τον Απρίλιο του 2016 για να δουλέψουν σε ένα σχέδιο (στο οποίο φημολογούνταν ότι εμπλέκονταν η Ιορδανία και οι ΗΠΑ) για την αναγνώριση του Ισραήλ ως εβραϊκού κράτους. Ο στόχος ήταν να προωθηθεί ένας συνασπισμός μεταξύ του κόμματος Λικούντ του Νετανιάχου και του κεντρώου κόμματος της Σιωνιστικής Ένωσης του Χέρτζογκ, καθώς ήταν απίθανο ότι ο ακροδεξιός συνασπισμός του Λικούντ με το φανατικό κόμμα Εβραϊκή Πατρίδα θα έκανε τις απαραίτητες παραχωρήσεις οποιασδήποτε μορφής προς τους Παλαιστίνιους, ακόμα και τις μικρότερες που προετοιμαζόταν να αποδεχτεί ο Σίσι. Αλλά σε κάθε περίπτωση, αυτή η πρωτοβουλία κατέρρευσε όταν ο Νετανιάχου όχι μόνο απέρριψε τον συνασπισμό με τον Χέρτζογκ αλλά και επέκτεινε τον ακροδεξιό συνασπισμό του για να ενσωματώσει το ακόμη πιο δεξιό κόμμα Γίσραελ Μπεϊτεϊνού του υπουργού Άμυνας Άβιγκντορ Λίμπερμαν δημιουργώντας αυτό που ονομάστηκε η πιο ακροδεξιά Ισραηλινή κυβέρνηση που υπήρξε ποτέ. Όλες οι παραχωρήσεις είναι πιο απομακρυσμένες από ποτέ.

Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει μια περίπτωση «να αλλάξουν τα πράγματα».

Παρά τη Σαουδαροβο-Ισραηλινή σύγκλιση σχετικά με το Ιράν, αυτή η ισραηλινή υποστήριξη στην κίνηση της Σαουδικής Αραβίας δείχνει με το δάχτυλο το Κατάρ ως εχθρό: μια «νέα γραμμή [έχει] χαραχτεί στην άμμο της Μέσης Ανατολής», δήλωσε ο Μίχαελ Όρεν, υπουργός διπλωματίας. «Δεν είναι πια το Ισραήλ εναντίον των Αράβων αλλά το Ισραήλ και οι Άραβες εναντίον της χρηματοδοτούμενης από το Κατάρ τρομοκρατίας.»25 Το Κατάρ φιλοξενεί το Al Jazeera, τη Χαμάς και τον Άζμι Μπισάρα, τον πιο εξέχοντα Παλαιστίνιο πρώην ηγέτη από το «κανονικό Ισραήλ» που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Ισραήλ και βρήκε καταφύγιο στο Κατάρ. Ειδικότερα, το Κατάρ πρόσφερε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια ως βοήθεια για την ανασυγκρότηση της Γάζας μετά τον τελευταίο γενοκτονικό σιωνιστικό Blitzkrieg το 2014.

Το Ισραήλ, ακόμη περισσότερο και από τη Σαουδική Αραβία, βρίσκει στην εχθρική ρητορική του Ιράν ένα θεόσταλτο δώρο. Δεν υπάρχει κανένα «Τέταρτο Ράιχ» στην περιοχή, το οποίο υποτίθεται να ζητά την καταστροφή του Ισραήλ, έτσι ώστε το Ισραήλ να χρησιμοποιεί μια επίσης σφοδρή ρητορική - και στις δύο περιπτώσεις από μια ασφαλή απόσταση. Και στις δύο περιπτώσεις η ρητορική αυτή στηρίζει ιδεολογικά τα θεοκρατικά τους σχέδια, καθώς συνεχίζουν να σφαγιάζουν τους Άραβες στις περιοχές που χωρίζουν τα κράτη τους, πάντα με τη δικαιολογία ότι «αντιστέκονται» στον εχθρό με τον οποίο στην πραγματικότητα έχουν ελάχιστες διαφορές.

Στην περίπτωση της Συρίας, η εμπλοκή του Ισραήλ είναι πιο περίπλοκη και οι Ισραηλινοί ηγέτες και στρατηγικοί έχουν τονίσει την προτίμησή τους να παραμείνει στην εξουσία ο Άσαντ, αλλά αντιτίθενται στον ρόλο του Ιράν και της Χεζμπολάχ που στηρίζουν την κυριαρχία του. Έτσι, η ισραηλινή εφημερίδα Maariv ανέφερε πρόσφατα ότι το Ισραήλ θα συμφωνούσε να επιτρέψει την επιστροφή των δυνάμεων του Άσαντ26 στην κατεχόμενη συνοριακή περιοχή του Γκολάν, η οποία παρέμεινε ήσυχη για 40 χρόνια, ενώ το Begin-Sadat Center δημοσίευσε μια έκθεση επαναδιακηρύσσοντας ότι η επιβίωση του Άσαντ είναι προς το καλύτερο συμφέρον του Ισραήλ27. Από την άλλη, οι συνομιλίες μεταξύ των ΗΠΑ και της Ρωσίας για τη δημιουργία μιας άλλης ζώνης «αποκλιμάκωσης» στα νοτιοδυτικά κοντά στο Γκολάν, εμπλέκουν την Ιορδανία και το Ισραήλ και κυρίως δεν εμπλέκουν το Ιράν28 (το οποίο εμπλέκεται σε άλλες διαπραγματεύσεις για ζώνη «αποκλιμάκωσης»). Το Ισραήλ κατέστησε σαφή την αντίθεσή του στην ιρανική παρουσία κοντά στο κατεχόμενο Γκολάν.

Ο Πούτιν ισχυρίστηκε ότι οι συζητήσεις αυτές οδηγούν κάπου: «Σκεφτόμαστε τώρα πώς μπορούμε να εξυπηρετήσουμε καλύτερα τα συμφέροντα όλων των χωρών στα νότια της Συρίας, λαμβάνοντας υπόψη τις ανησυχίες όλων των χωρών που αντιμετωπίζουν ζητήματα στην περιοχή αυτή. Αναφέρομαι στην Ιορδανία, το Ισραήλ και την ίδια τη Συρία.» (Επιπλέον, η ρωσική πρεσβεία στο Λονδίνο έστειλε ένα αινιγματικό τουίτ ότι «Η Ρωσία συνεργάζεται αποτελεσματικά με την Ιορδανία και το Ισραήλ στο ζήτημα ενός νέου Συντάγματος της Συρίας»29). Η ενθουσιώδης υποδοχή του Ισραήλ για τη ρωσική εισβολή στη Συρία, ακολουθούμενη από υψηλού επιπέδου φιλοφρονήσεις Πούτιν-Νετανιάχου, οφείλεται σε αυτή την αντίφαση της ισραηλινής πολιτικής: το Ισραήλ είδε την ευκαιρία να υπερφαλαγγίσει η Ρωσία το Ιράν ως επικεφαλής υποστηρικτής του Άσαντ.

Αλλά το Κατάρ, ένα επαναστατικό σύμβολο;

Όπως είπαμε στην αρχή: μετά βίας.

Το Κατάρ είναι μια απόλυτη μοναρχία, όπως και οι άλλες χώρες του Κόλπου που το πολιορκούν, αλλά, όπως συνηθίζεται να λέγεται με αντιφάσεις σύντροφοι. Το μυστήριο δεν είναι ότι ένα αντιδραστικό κράτος θα μπορούσε σε ορισμένες περιπτώσεις να διαδραματίσει έναν πιο προοδευτικό ρόλο από όλους τους άλλους στην περιοχή, είναι περισσότερο ότι δεν υπάρχει κανείς στην περιοχή ή ακόμα και στον κόσμο, ακόμη και μεταξύ των πραγματικών προοδευτικών κυβερνήσεων στη μακρινή Λατινική Αμερική, που να επέλεξε να πάρει αυτή τη θέση όταν ξέσπασε η Αραβική Άνοιξη και η παραδοσιακή αυτοκρατορική τάξη κατέρρευσε. Το αντίθετο, στην πραγματικότητα. Με την πρόσδεση των κυβερνήσεων της «Ροζ παλίρροιας» της Λατινικής Αμερικής στην αντεπανάσταση της Μέσης Ανατολής, η θέση παρέμεινε ανοιχτή για έναν οπορτουνιστή και ριψοκίνδυνο ανερχόμενο αστέρα που δεν είχε καθόλου προοδευτικά διαπιστευτήρια να έχει μεγαλύτερη επιτυχία.

Το 2006, όταν ο ηγέτης της Βενεζουέλας Ούγκο Τσάβες υποστήριξε ακλόνητα τη Χεζμπολάχ εναντίον του αιματηρού σιωνιστικού Blitzkrieg στον Λίβανο (πίσω σε εκείνους τους αρχαίους ιστορικούς χρόνους, όταν η Χεζμπολάχ ήταν μια αντικατοχική οργάνωση στο Λίβανο και όχι μια κατοχική ομάδα θανάτου στη Συρία) κέρδισε τον τίτλο του πιο δημοφιλούς ηγέτη στη Μέση Ανατολή, πάνω απ’ όλους τους βασιλιάδες και τους τυράννους της περιοχής. Τώρα η ιδέα ότι η Βενεζουέλα είναι πιο δημοφιλής από το Κατάρ στην περιοχή είναι ένα ιδιαίτερα κακόγουστο αστείο.

Με το υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ στον κόσμο, το Κατάρ θεωρεί ότι η προσπάθειά του για περιφερειακό ρόλο ανεξάρτητο από το Σαουδαραβικό και το Ιρανικό μπλοκ θα μπορούσε να βασιστεί στην υποστήριξη των επαναστάσεων της Αραβικής Άνοιξης (εκτός από το Μπαχρέιν) χωρίς να υπάρχει κίνδυνος αυτό να οδηγήσει σε εξέγερση ή επανάσταση στη χώρα - σε αντίθεση με τον υπόλοιπο Κόλπο. Επιδίωξε επίσης να χρησιμοποιήσει μια μετριοπαθή στρατηγική υποστήριξης των εξεγέρσεων ενώ προσπαθούσε να τις κατευθύνει με ασφάλεια με ένα συντηρητικό, πολύ φιλοαστικό, μετριοπαθές ισλαμιστικό / Μουσουλμανικής Αδελφότητας στυλ ηγεσίας. Κανείς άλλος στην περιοχή (εκτός από την σύμμαχό του την Τουρκία του Ερντογάν για τους δικούς της λόγους, που οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στο ότι έχει κατακλυστεί από εκατομμύρια πρόσφυγες από το σφαγείο του Άσαντ) δεν ήταν πρόθυμος να πάρει αυτό το είδος κινδύνου, έτσι το Κατάρ αναδείχθηκε τώρα σε εξιλαστήριο θύμα της περιφερειακής αντεπανάστασης: της Ρωσία, του Ισραήλ, της Συρία, της Σαουδικής Αραβίας, της Αιγύπτου, των ΗΑΕ, με τις ΗΠΑ και το Ιράν σε πιο διφορούμενες θέσεις.

Αυτή η περίεργη κατάσταση του κράτους του Κατάρ όχι μόνο του επέτρεψε να υποστηρίξει την Αραβική Άνοιξη, αλλά και να διατηρήσει μια σχέση με τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και μια παράξενη σχέση συνεργασίας με το Ιράν. Ήταν πάντα μια περίεργη συμβίωση, με την υποδοχή της αμερικανικής αεροπορίας από τη μία πλευρά και της Χαμάς από την άλλη. Διατηρεί τις καλύτερες σχέσεις με το Ιράν απ’ ό,τι οι άλλες μοναρχίες του Κόλπου, από τη μία πλευρά, όμως είναι ο κύριος χρηματοδότης των Σύριων ανταρτών που πολεμούν εναντίον των ιρανικών δυνάμεων από την άλλη.

Η απόλυτη αντίφαση του Κατάρ ήταν από παλιότερα ότι στην επικράτειά του φιλοξενεί τη μεγαλύτερη αμερικανική αεροπορική βάση στην περιοχή, από όπου οι ΗΠΑ βομβαρδίζουν τη Συρία, το Ιράκ, το Αφγανιστάν και την Υεμένη, στον δικό τους «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Έτσι, ενώ ο Τραμπ εντάσσεται ευχαρίστως στην περιφερειακή αντίδραση αποκαλώντας το Κατάρ τρομοκρατικό κράτος, το Πεντάγωνο φαίνεται να θέλει να λάβει υπόψη το γεγονός ότι προς το παρόν, το Κατάρ φιλοξενεί την αεροπορική βάση αλ-Ουντέιντ των ΗΠΑ, όπου υπάρχουν περίπου 11.000 στρατιώτες, μαζί με περίπου 100 αεροσκάφη των ΗΠΑ, από την οποία βομβαρδίζουν το Ιράκ, τη Συρία και το Αφγανιστάν στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» των ΗΠΑ.

Οι κινήσεις του Πενταγώνου εν μέσω της κρίσης φαίνονται σχεδόν σαν άμεσες προσβολές εναντίον του Τραμπ, αν όχι της Σαουδικής Αραβίας. Μέσα σε λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωση του αποκλεισμού, δύο πλοία του πολεμικού ναυτικού των ΗΠΑ έφτασαν στην πρωτεύουσα του Κατάρ τη Ντόχα για να συμμετάσχουν σε κοινή στρατιωτική άσκηση με το Πολεμικό Ναυτικό του Κατάρ30 και την ίδια ημέρα ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας Τζιμ Μάτις υποδέχτηκε τον ομόλογό του τού Κατάρ τον Χαλίντ αλ-Ατίγια στην Ουάσινγκτον για να υπογράψουν συμφωνία ύψους 12 δισ. δολαρίων για την πώληση 36 αεροσκαφών F-15. Το ναυτικό των ΗΠΑ και του Κατάρ ξεκίνησαν ασκήσεις την επόμενη μέρα.

Το Πεντάγωνο εξήρε επίσης το Κατάρ για τη «σταθερή δέσμευσή του στην περιφερειακή ασφάλεια»31. Αυτό συμπίπτει με τη θέση του Ιράν32 (αλλά όχι με του καθεστώτος του Άσαντ που είναι φανατικά εναντίον της Μουσουλμανικής Αδελφότητας), ενώ το Ιράν δηλώνει τυχοδιωκτικά ότι υποστηρίζει το Κατάρ.

Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι το Πεντάγωνο και το Ιράν υποστηρίζουν το Κατάρ για να κάνουν κάτι που αντιτίθεται στην περιφερειακή αντεπανάσταση. Αντίθετα, και οι δύο για τους δικούς τους λόγους επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν την πίεση που έχει το Κατάρ για να το τραβήξουν προς την κατεύθυνσή τους - υιοθετώντας απέναντι στο Κατάρ την ίδια «μετριοπαθή» στρατηγική, την οποία υιοθέτησε το Κατάρ απέναντι στο περιφερειακό επαναστατικό κύμα. Σε κάθε περίπτωση, με αυτό το κύμα να έχει κατασταλεί σε μεγάλο βαθμό, το Πεντάγωνο έχει πιθανώς μια καθαρότερη αντίληψη ότι μ’ αυτό τον τρόπο οι κίνδυνοι της στρατηγικής του Κατάρ υποχωρούν και έτσι τίθεται το ερώτημα γιατί ο Τραμπ και η περιφερειακή αντεπανάσταση είναι τόσο αποφασισμένοι να ανατρέψουν το status quo για την αμερικανική αεροπορία. Και με ένα ορισμένο πραγματισμό μέσα στους κύκλους του Πενταγώνου / NSC (η αριστερή τάση να τους αποκαλούν «νεο-συντηρητικούς» είναι περισσότερο μια αντανάκλαση του περιορισμένου λεξιλογίου πολλών αριστερών και δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα) μπορεί επίσης να κατανοηθεί ότι η στρατηγική του Κατάρ ήταν πολύ λιγότερο επικίνδυνη από ό,τι απεικονίζεται.

Μια άλλη πτυχή είναι ότι ο βασικός περιφερειακός σύμμαχος του Κατάρ, η κυβέρνηση του ΑΚΡ της Τουρκίας, έχει περάσει από μια δραστική αλλαγή της πολιτικής της από τα μέσα του περασμένου χρόνου, μετά την καταστολή του αποτυχημένου πραξικοπήματος. Επιδιορθώνοντας τα πράγματα με τους Τούρκους εθνικιστές στο εσωτερικό και με τη Ρωσία του Πούτιν στο εξωτερικό, αποφασισμένη να ασχοληθεί με τα δικά της συμφέροντα ακόμη πιο στενά από πριν, η Τουρκία εγκατέλειψε σε μεγάλο βαθμό τους αντάρτες που υποστήριξε κάποτε εναντίον του Άσαντ, περιοριζόμενη μόνο σε επεμβάσεις εναντίον της ISIS και εναντίον του YPG στη βόρεια Συρία. Καθώς το Κατάρ δρούσε σε μεγάλο βαθμό μέσω της Τουρκίας για τον ανεφοδιασμό των ανταρτών στη βόρεια Συρία, δεν είναι σαφές εάν έχει ακόμη οποιαδήποτε δυνατότητα να το κάνει.

Στριμωγμένο μεταξύ των γιγάντων γειτόνων του, της Σαουδικής Αραβίας και του Ιράν, υποστηριζόμενο μόνο από τον τρίτο γίγαντα, την Τουρκία, η οποία έχει εγκαταλείψει σε μεγάλο βαθμό τα προσχήματα, και με μικτά μηνύματα που προέρχονται από τις ΗΠΑ, το Κατάρ πιθανότατα θα έχει ελάχιστες άλλες επιλογές από το να παραιτηθεί από τις υπερμεγέθης φιλοδοξίες του της αντίπαλης περιφερειακής ηγετικής δύναμης και θα απαλλαγεί από τα απομεινάρια που εξακολουθεί να υποστηρίζει ανάμεσα στα υπολείμματα της Άνοιξης.

Μετάφραση: e la libertà

Michael Karadjis, «Qatar: The strange fall guy for the regional counterrevolution», Syrian Revolution Commentary and Analysis, 18 Ιουνίου 2017. 

Σημειώσεις

1 «Qatar points finger at ‘‘hostile’’ US media after hack row», Middle East Eye, 25 Μαΐου 2017. 

2 Amir Taheri, «Iran Nuclear Deal: Winners and Losers», Asharq Al Awsat, 29 Ιουλίου 2015. 

3 Eman El Sherbiny and David Wood, «The Iran nuclear deal: New economic opportunities for Egypt», Middle East Eye, 20 Ιουλίου 2015. 

4 «UAE publishes list of terrorist organisations», Gulf News, 15 Νοεμβρίου 2014. 

5 Basheer Nafi, «Towards a new Turkish foreign policy», Middle East Eye, 13 Αυγούστου 2016. 

6 David Hearst, «The King’s Speech», HuffPost

7 David Hearst, «The secret Arab plan to oust Palestinian», Middle East Eye, 27 Μαΐου 2016. 

8 «Russia, Egypt support forming anti-IS coalition with Syria’s Assad», The New Arab, 27 Αυγούστου 2015. 

9 «Retired general: Egypt arming Syria regime», NOW, 28 Αυγούστου 2015. 

10 «Reveals: Egyptian Pilots to #Hama Military Airbase», El-Dorar Al-Shamia, 24 Νοεμβρίου 2016. 

11 Hasan Sari twitter, 19 Αυγούστου 2015. 

12 Linah Alsaafin, «Syria talks face mounting pressure as rebels refuse to negotiate with Assad», Middle East Eye, 18 Δεκεμβρίου 2015. 

13 David Hearst, «Russia’s holy war in Syria», Middle East Eye, 9 Οκτωβρίου 2015. 

14 «Middle East Leaders Head to Moscow to Sign Arms Deals, Discuss Plan to End Syrian War», Haaretz, 25 Αυγούστου 2015. 

15 «Egypt says Russia’s intervention in Syria will counter terrorism», Reuters, 4 Οκτωβρίου 2015. 

16 Sami Moubayed, «Syrian-Saudi ties spiral downwards», Asia Times, 11 Αυγούστου 2011. 

17 «UAE reaffirms support for Syria» NOW, 29 Μαρτίου 2011. 

18 «Qatari emir voices Qatar’s support for Syria», NOW, 3 Απριλίου 2011. 

19 David Hearst, «Russia’s holy war in Syria», Middle East Eye, 9 Οκτωβρίου 2015. 

20 Alex Rowell, «Will Saudi walk its Syria intervention talk?», NOW, 12 Φεβρουαρίου 2016. 

21 «After Turkey’s decision to deploy troops in Qatar, Syrian Kurds express willingness to cooperate with Saudi Arabia», AraNews, 9 Ιουνίου 2017. 

22 «Putin, Prince Mohammad praise oil, Syria talks», The Daily Star, 31 Μαΐου 2017.

23 «Leaked emails: UAE, pro-Israel think tank plan meeting on Qatar, Al Jazeera», Middle East Eye, 3 Ιουνίου 2017. 

24 «Report: Egypt’s Σίσι secretly met Netanyahu in Cairo», Al Jazeera, 12 Ιουνίου 2017.

25 «Israeli MK Oren: ‘‘New Line’’ in Mideast», Jerusalem Channel, 5 Ιουνίου 2017. 

26 «Israel requests Syrian regime forces to police border», The Middle East Monitor, 31 Μαρτίου 2017.

27 Edy Cohen, «Assad’s Survival Is in Israel’s Best Interest», Begin-Sadat Center for Strategic Studies, 25 Μαΐου 2017. 

28 «US, Russia hold secret talks over south Syria safe zone», Al Monitor, Ιούνιος 2017. 

30 «US and Qatar seal $12bn deal for F-15 fighter jets», Al Jazeera, 15 Ιουνίου 2017. 

31 «Two U.S. Navy vessels arrive in Doha for joint exercise - Qatar news agency», DNA, 15 Ιουνίου 2017. 

32 Scott Lucas, «Iran Daily: Tehran Backs Qatar Against Saudi Blockade», EA Worldview, 17 Ιουνίου 2017.

Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 25 Ιουνίου 2017 13:07
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.