Τρίτη, 05 Δεκέμβριος 2017 21:16

Για να κατανοήσουμε την Χεζμπολάχ, περιφερειακή δύναμη στη Μέση Ανατολή

Κατηγορία Μέση Ανατολή

Ο Χασάν Νασράλα κατά τη διάρκεια τηλεοπτικής ομιλίας στο Μπάαλμπεκ του Λιβάνου στις 31 Αυγούστου 2017. AFP

Joseph Daher

Για να κατανοήσουμε την Χεζμπολάχ, περιφερειακή δύναμη στη Μέση Ανατολή

Η Χεζμπολάχ (ή Κόμμα του Θεού), κίνημα που δημιουργήθηκε στη δεκαετία του ‘801, έγινε επισήμως κόμμα το 1985, σε μια περίοδο έντονης πολιτικής κρίσης2, που καθοριζόταν από τον λιβανέζικο εμφύλιο πόλεμο και την κατάληψη του Λιβάνου από το Ισραήλ, το 19823, και μετά την εγκαθίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, το 1979, σε περιφερειακό επίπεδο.

Πρόκειται για ένα σιιτικό ισλαμικό φονταμενταλιστικό πολιτικό κίνημα που βρίσκει την ιδεολογική του πηγή άμεσα στον χομεϊνισμό4 και στη θεωρία του της «Βιλαγιάτ αλ-Φακίχ» (Θεωρία του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη). Σύμφωνα με τη θεωρία αυτήν, οι θρησκευτικοί ηγέτες θα έπρεπε να κατέχουν την απόλυτη πολιτική εξουσία5.

Το 1987, ο Χασάν Νασράλα, που από το 1992 έγινε γενικός γραμματέας της Χεζμπολάχ6, εξηγούσε πως η αυθεντία του αρχηγού είναι και πνευματική και πολιτική και δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Η θεμελιακή αυτή έννοια του κόμματος πρέπει να ακολουθείται από όλα τα μέλη.

Η Χεζμπολάχ ρίζωσε στις λιβανέζικες περιοχές με συμπαγή σιιτικό πληθυσμό7: στην Νταχιέ, στην «περιφέρεια» της Βηρυτού, στο νότο της χώρας ή ακόμα και στην περιοχή της Μπεκάα στα ανατολικά. Σε αυτές τις περιοχές είναι εκεί όπου η Χεζμπολάχ θεμελίωσε τη νομιμότητά της κάνοντας την ένοπλη αντίσταση κατά του Ισραήλ, επίκεντρο του σχεδίου της.

Σιγά-σιγά, η Χεζμπολάχ έγινε ένας βασικός παράγοντας διασπώντας τη λιβανική και περιφερειακή σκηνή.

Μερικοί, όπως η Σαουδική Αραβία8 και άλλες μοναρχίες του Κόλπου, την κατηγορούν ότι είναι τρομοκρατική οργάνωση9. Άλλοι, αντίθετα, ιδιαίτερα η Συρία και το Ιράν, υποστηρίζουν ότι η Χεζμπολάχ είναι ουσιαστική για την αντίσταση κατά του κράτους του Ισραήλ. Το ίδιο πιστεύουν και πολλοί πανεπιστημιακοί10 καθώς και ορισμένα «αριστερά» ρεύματα11 στη Γαλλία και στην περιοχή του Λεβάντε.

Αλλά αυτή η διαφοροποίηση δεν αρκεί για να καταλάβουμε τις σημερινές δυναμικές του κινήματος αυτού: πρέπει να ενδιαφερθούμε πιο βαθιά για την τοπική και περιφερειακή του εμβέλεια και να την εντάξουμε και μέσα στο πολεμικό πλαίσιο στη Συρία.

Ένα ισχυρό κόμμα και με καλό ρίζωμα

Η πολιτική άνοδος της Χεζμπολάχ συμβαδίζει με τις στρατιωτικές της δυνατότητες, που τις απέκτησε στον λιβανικό εμφύλιο πόλεμο. Σύμφωνα με ένα άρθρο του 2015 της εφημερίδας Figaro12, το Κόμμα του Θεού είναι σε θέση να εκτοξεύει 1.000 με 1.500 ρουκέτες ημερησίως εναντίον του Ισραήλ.

Εξάλλου διαθέτει και μια κοινοβουλευτική δύναμη από τουλάχιστον 10 βουλευτές από τις πρώτες βουλευτικές εκλογές το 199213. Η Χεζμπολάχ επιβεβαίωσε εξάλλου την απήχησή της, κερδίζοντας πολλές δημοτικές εκλογές και ελέγχοντας πλέον τη μεγάλη πλειοψηφία των περιοχών με σιιτικό πληθυσμό στη χώρα.

file 20171121 6072 1p5attm

Οι θρησκευτικές κοινότητες του Λιβάνου, 2015Sergey Kondrashov/Wikimedia 

Η Χεζμπολάχ βασίζεται, τέλος, σε ένα ισχυρό δίκτυο από κοινωνικούς συνδέσμους και θεσμούς, εκπαιδευτικούς, φιλανθρωπικούς, καθώς και σε ένα πλατύ πολιτιστικό μηχανισμό, με υπηρεσίες στην ίδια τη βάση του κινήματος14. Το δίκτυο αυτό κατά πολύ χρηματοδοτείται από το Ιράν, πράγμα που γίνεται ήδη από τις αρχές του κινήματος, διαδίδοντας ταυτόχρονα και την πολιτική του ιδεολογία. Η στήριξη της Τεχεράνης, σύμφωνα με διάφορες πηγές15, πρέπει να είναι μεταξύ 100 και 400 εκατομμυρίων δολαρίων ετησίως.

Η Χεζμπολάχ παίρνει τα χρήματα αυτά απευθείας από τον ανώτατο ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν16 (ΙΔΙ), ο οποίος και έχει τον αποκλειστικό έλεγχο της κατανομής τους.

Αστικοποίηση

Στην αρχή η Χεζμπολάχ ρίζωσε στα πιο φτωχά σιιτικά κοινωνικά στρώματα του πληθυσμού. Αργότερα επεξέτεινε την κυριαρχία της και σε άλλες κοινωνικές τάξεις17.

Οι σιιτικές μεσαίες τάξεις και η σιιτική αστική τάξη του Λιβάνου και της διασποράς έχουν, πράγματι, αυξανόμενη επιρροή -ιδιαίτερα στη Βηρυτό- μέσα στο ισλαμικό κίνημα.

file 20171121 6044 1odbvpg

Πορτρέτο του Νασράλα σε μια γειτονιά της Βηρυτού, τον Νοέμβριο του 2017. Anwar Amro / AFP

Στα νότια περίχωρα της Βηρυτού, πολλά μέλη από τις πιο πλούσιες σιιτικές οικογένειες και οι περισσότεροι έμποροι έχουν ενταχθεί στην οργάνωση αυτήν, ενώ οι δραστηριότητες και οι θεσμοί του κόμματος (ιδιαίτερα αυτοί που συνδέονται με τον τουρισμό και την ψυχαγωγία) ικανοποιούν τις ανάγκες και προσφέρουν υπηρεσίες στους σιίτες των μεσαίων τάξεων.

Ορισμένες εύπορες τάξεις, ισχυρές από τα διαθέσιμα κεφάλαιά τους ιδιαίτερα χάρη στα ιρανικά δίκτυα, αναπτύχθηκαν με αυτό τον τρόπο επενδύοντας ιδιαίτερα στα ακίνητα και στο εμπόριο, ευνοώντας την εγκαθίδρυση ενός σιιτικού στρώματος της αστικής τάξης -στο Λίβανο και στη διασπορά- που συνδέεται με το Κόμμα του Θεού.

Από τον Ιούλιο του 2005 ως το Νοέμβριο του 200618, ο υπουργός της Χεζμπολάχ, Μουχαμάντ Φνεΐς, υπουργός τότε ενέργειας και νερού, προώθησε επίσης την ιδιωτικοποίηση του ηλεκτρισμού στο Λίβανο (EdL), υποστηρίζοντας ότι οι ιδιωτικές εταιρείες μπορούν να τροφοδοτούν το δίκτυο της κρατικής Ηλεκτρικής Εταιρείας του Λιβάνου19.

Η Χεζμπολάχ επικρότησε την πράξη αυτή, με μια ανακοίνωση που μπορεί να την δει κανείς στην ιστοσελίδα Consultative Center for Studies and Documentation20, που είναι το think tank του κόμματος. Και μάλιστα έκρινε ότι είναι ένα από τα θετικά των συμφωνιών του Παρισιού ΙΙΙ, με τα οποία μπορούν να ανακάμψουν τα δημόσια οικονομικά του Λιβάνου.

Ωστόσο, η ιδιωτικοποίηση δεν βελτίωσε αναγκαστικά την κατάσταση των πιο φτωχών νοικοκυριών και των μισθωτών21. Αντίθετα.

Από τότε που η Χεζμπολάχ συμμετέχει στις διαδοχικές λιβανικές κυβερνήσεις, μετά το 2005, κανένας πρόσθετος πόρος δεν δόθηκε για την εκπαίδευση, την υγεία ή τους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας. Στις πολεοδομικές της πολιτικές, η Χεζμπολάχ προώθησε πολιτικές που ενθαρρύνουν τη συσσώρευση κεφαλαίου σε βάρος των πιο περιθωριακών κατοίκων.

Επίσης η Χεζμπολάχ ενίσχυσε τις πελατειακές της σχέσης στις αγροτικές περιοχές, όπως η κοιλάδα Μπεκάα, και μάλιστα επικρίθηκε για τις στενές της σχέσεις με επιχειρηματίες που ενεπλάκησαν σε υποθέσεις διαφθοράς22, με το ίδιο το κόμμα να έχει κατηγορηθεί για αυτό23.

Πολιτική ευθυγράμμιση

Εξάλλου, η ριζοσπαστική αρχική αντίθεση της Χεζμπολάχ στο παραδοσιακό πολιτικό σύστημα του Λιβάνου24 έχει κατά πολύ αμβλυνθεί.

Για παράδειγμα, το καλοκαίρι του 2015 με την καμπάνια «βρομάτε»25 κατά του συστήματος διακυβέρνησης του Λιβάνου, το Κόμμα του Θεού δεν συμμετείχε σε καμία διεκδίκηση, αποδεικνύοντας έτσι την ευθυγράμμισή του με τα παραδοσιακά κόμματα.

Παρά τον λαϊκιστικό του λόγο ενάντια σε αυτό που ονομάζει «άγριο καπιταλισμό» στο μανιφέστο του 200926, το κόμμα όχι μόνο δεν έχει αναπτύξει εναλλακτική προοπτική, αλλά και υπερασπίζεται, αντίστροφα, τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές.

Η Χεζμπολάχ έγινε, ωστόσο, μια σημαντική περιφερειακή δύναμη μέσα από τις επεμβάσεις και εμπλοκές της στις γειτονικές χώρες.

Επεμβάσεις στο Ιράκ

Η ικανότητα δράσης του σιιτικού ισλαμικού λιβανέζικου κινήματος δεν σταμάτησε να αυξάνει στην περιοχή. Ήδη μετά την εισβολή στο Ιράκ των αμερικανικών και βρετανικών στρατευμάτων, το 2003, η Χεζμπολάχ έστειλε στρατιωτικούς της συμβούλους27 να δουλέψουν μαζί με φονταμενταλιστικές πολιτοφυλακές που συνδέονται με σιιτικές πολιτικές ισλαμικές ομάδες, κάτω από την καθοδήγηση των Ιρανών Φρουρών της επανάστασης28.

file 20171121 6072 183vyfk

Σημαία μιας ομάδας μαχητών της Χεζμπολάχ που κυματίζει πάνω από ένα σύμβολο του Ντά’ες (διαγραμμένο με Χ) στο χωριό Αλ Άλαμ, βορειοανατολικά του Τικρίτ, Μάρτιος 2015, Ιράκ. Younis Al-Bayati / AFP

Πέραν της πάλης της εναντίον διαφόρων στρατευμάτων (σουνιτικών φονταμενταλιστικών, άλλων ιρακινών αντιπολιτευτικών δυνάμεων, και αμερικανικών και βρετανικών κατοχικών δυνάμεων) επιτέθηκε επίσης και εναντίον πολιτών (Σουνιτών) στο Ιράκ και συμμετείχε και στον εμφύλιο πόλεμο μεταξύ 2005 και 2008 στο Ιράκ29.

Το συριακό ζήτημα

Η πιο μαζική επέμβαση της Χεζμπολάχ ήταν, ωστόσο, η επέμβαση στη Συρία μετά τα τέλη του 2011 - αρχές του 2012, δίπλα στις στρατιωτικές δυνάμεις του καθεστώτος Άσαντ, για να καταπνίξουν το λαϊκό κίνημα.

file 20171121 6039 ae4ok1

Μέλη της Χεζμπολάχ απευθύνουν χαιρετισμό σε τρεις νεκρούς στρατιώτες του κόμματος στη Συρία. Ναμπατίθ, Λίβανος, 8 Νοεμβρίου 2017. Mahmoud ZAYYAT / AFP

Οι μαχητές της Χεζμπολάχ στη Συρία υπολογίζεται ότι είναι μεταξύ 7.000 και 9.00030 όπου συμπεριλαμβάνονται και μαχητές επίλεκτων δυνάμεων και ειδικοί σε τεχνολογίες, αλλά και έφεδροι31.

Η Χεζμπολάχ έχει επίσης εκπαιδεύσει πολιτοφυλακές32 που μάχονται υπέρ του συριακού καθεστώτος, ιδιαίτερα τις «λαϊκές επιτροπές» (Λιτζάν α-Σα’μπ’ιγια) ή και άλλες που συνδέονται πιο άμεσα με τη Χεζμπολάχ, όπως η Κουάτ α-Ρίδα, η οποία κατά πλειοψηφία αποτελείται από Σύριους σιιτικού θρησκεύματος, αλλά όχι αποκλειστικά. Μερικές μάλιστα πολιτοφυλακές33 έχουν υιοθετήσει το όνομα Χεζμπολλάχ φι Σουρίγια (Χεζμπολάχ της Συρίας) καθώς και την ιδεολογία των θρησκευτικών ηγετών. Πάντα με την υποστήριξη της Τεχεράνης, η αποστολή εξοπλισμού και ειδικών επέτρεψε την εκπαίδευση κάπου 10.000 με 20.000 πολιτοφυλακών υπέρ του Άσαντ στη Συρία34.

Έως σήμερα, η Χεζμπολάχ συνεχίζει να προσφέρει κρίσιμη στήριξη στο στρατό του συριακού καθεστώτος και στις φιλικές του πολιτοφυλακές, δίπλα στις ιρανικές δυνάμεις και στην ρώσικη αεροπορία, σε όλο το συριακό έδαφος.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις35 (το Κόμμα δεν δημοσιεύσει επίσημους αριθμούς), κάπου 2.000 με 2.500 στρατιώτες της Χεζμπολάχ σκοτώθηκαν στη Συρία (και 7.000 είναι οι τραυματίες) από το 2011.

Δεξί χέρι του Ιράν

Αυτές οι αναμείξεις της Χεζμπολάχ συνδέονται στενά με τα συμφέροντα του Ιράν, που σταθεροποιεί και επεκτείνει την περιφερειακή του επιρροή36.

file 20171121 6061 1ii3f0xΜέλη της Χεζμπολάχ (με κίτρινα χρώματα) κρατούν πορτρέτα του Ιρανού ανώτατου ηγέτη (Αλί Χαμενεΐ) και του γενικού γραμματέα του Λιβανέζικου κόμματος Χασάν Νασράλα. Mahmoud Zayyat / AFP

Επίσης, εξηγεί και γιατί η στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ Χεζμπολάχ και Ισραήλ -παρά τον πόλεμο του 2006, όταν το Ισραήλ εισέβαλε στο Λίβανο37- δεν είναι η μόνη προτεραιότητα του λιβανέζικου κόμματος. Το τελευταίο επικεντρώνεται κυρίως στην ενίσχυση των συμφερόντων της Τεχεράνης, έως και μέσα στο Λίβανο, καθώς και στις επεμβάσεις του στη Συρία και το Ιράκ. Ορισμένοι από τους μαχητές και τους στρατιωτικούς ειδικούς της Χεζμπολάχ βρέθηκαν επίσης στην Υεμένη, υποστηρίζοντας τις δυνάμεις Χούθι38, που υποστηρίζονται από το Ιράν39.

Πού πάει η Χεζμπολάχ;

Ο στρατιωτικός μηχανισμός ασφάλειας της Χεζμπολάχ παραμένει έτσι κεντρικό στοιχείο για την ανάπτυξη του κόμματος και την πολιτική του εμβέλεια και για να αντιμετωπίσει κάθε απειλή που θα έπληττε τα συμφέροντά του. Με αυτό ως δεδομένο, για την ώρα προσπαθεί να κρατηθεί από ένα status quo στην πολιτική διακυβέρνηση του Λιβάνου, ούτως ώστε να εξασφαλίσει μια σχετική σταθερότητα, κρατώντας ταυτόχρονα μια ορισμένη κυριαρχία και έναν πολιτικό έλεγχο.

Αλλά, σε μια περιοχή που έχει δει συνεχώς λαϊκές εξεγέρσεις μετά το 201140 και έντονες και γρήγορες πολιτικές αλλαγές, θα είναι όλο και πιο δύσκολο για την ηγεσία της Χεζμπολάχ να συνεχίσει να διακηρύσσει την στήριξή της στους «καταπιεσμένους όλου του κόσμου», συνεχίζοντας ταυτόχρονα να υπερασπίζεται τον λιβανέζικο νεοφιλελευθερισμό και τα αυταρχικά καθεστώτα, όπως στη Συρία και στο Ιράν.

Τέλος Οκτώβρη, οι κάτοικοι στις φτωχές συνοικίες σιιτών στην Χάι Σέλομ, στη Βηρυτό διαδήλωσαν την διάθεσή τους, ότι «αρκετά»41, απέναντι σε μια Χεζμπολάχ που έχει σταματήσει να υπερασπίζεται τις καθημερινές κοινωνικές διεκδικήσεις και που περισσότερο ενδιαφέρεται να στείλει στρατιώτες στη Συρία.

Ελλείψει πολιτικής εναλλακτικής προοπτικής, η λαϊκή βάση του Κόμματος του Θεού παραμένει για την ώρα πάντα διαθέσιμη να το υποστηρίξει, παρά τις αυξανόμενες εσωτερικές κριτικές. Αλλά τί θα γίνει όταν εμφανιστεί ένα δημοκρατικό πολιτικό κίνημα, κοινωνικό και δια-θρησκευτικό, που να απαντάει στα συμφέροντά της;

Μετάφραση: e la libertà

Joseph Daher, «Comprendre le Hezbollah, force régionale incontournable du Proche-Orient», The Conversation, 23 Νοεμβρίου 2017 καιسوريا الحرية للأبد - Syria Freedom Forever, 26 Νοεμβρίου 2017.  

Σημειώσεις

1 Augustus R. Norton, Hezbollah: A Short History, Princeton University Press, 2009.

2 Joseph Daher, Hezbollah. The Political Economy of Lebanon’s Party of God, Pluto Press, 2016.

3 Hervé Amiot, «La guerre du Liban (1975-1990): entre fragmentation interne et interventions extérieures», Les clés du Moyen-Orient, 23 Οκτωβρίου 2013. 

4 Ervand Abrahamian, Khomeinism. Essays on the Islamic Republic, University of California Press, 1993.

5 «What is Wilayat al-Faqih?», Al-Islam

6 «Profile: Sayed Hassan Nasrallah», Al Jazeera, 10 Απριλίου 2006. 

7 Kinda Chaib, «Les identités chiites au Liban-Sud», Vingtième Siècle. Revue d’histoire, 2009/3 (n° 103)

8 «Les monarchies du Golfe qualifient le Hezbollah libanais de groupe “terroriste”», France24, 2 Μαρτίου 2016. 

9 Zaid Sabah, Lin Noueihed, «Arab League Condemns Iran, Calls Hezbollah a Terrorist Group», Bloomberg, 19 Νοεμβρίου 2017. 

10 Amal Saad-Ghorayeb, Hizbu’llah: Politics and Religion, Pluto Press, 2001.

11 Walid Charara, Frédéric Domont, «Le Hezbollah», Fayard, 8 Νοεμβρίου 2016. 

12 Charlotte Le Maignan, «En cas de nouvelle guerre avec le Hezbollah, Israël redoute des centaines de morts», Le Figaro, 3 Απριλίου 2015. 

13 «Liban. Chambre parlementaire : Majlis Al-Nuwwab. Election tenues en 1992», Union interparlementaire

14 Myriam Catusse, «Les services sociaux du Hezbollah: Effort de guerre, ethos religieux et ressources politiques», HAL-Sciences de l’Homme et de la Société, 22 Ιανουαρίου 2009. 

15 Karim El-Bar, «Forces par procuration et politique: pourquoi l’Iran finance des milices étrangères», Middle East Eye, 8 Απριλίου 2017.

16 Amal Saad-Ghorayeb, «Hezbollah’s Iran Money Trail: It’s Complicated», Al-Akhbar, 31 Ιουλίου 2012. 

17 Joseph Daher, «Le Hezbollah, une force contre-révolutionnaire», Contretemps, 12 Ιουλίου 2016.

18 Eric Verdeil, «Emeutes et électricité au Liban», Le Monde diplomatique, 20 Ιανουαρίου 2008. 

19 «Dépolitiser la question électrique au Liban?», Rumor, 15 Νοεμβρίου 2009. 

21 Céline Haddad, «Privatisation de l’électricité: quelles implications?», L’Orient-Le Jour, 2 Μαρτίου 2017. 

22 Zeina Antonios, «Arrestation de Kamel Amhaz: Réglement de comptes ou décision du Hezbollah?», L’Orient-Le Jour, 17 Νοεμβρίου 2017. 

23 «Madoff-like scandal soils Hezbollah’s clean image», The Star, 23 Σεπτεμβρίου 2009. 

24 Simon Haddad, «Lénigme du Hezbollah», Outre-Terre, 2011/2 (n° 28). 

25 Joseph Daher, «La campagne “vous puez” secoue le régime confessionnel au Liban»,سوريا الحرية للأبد - Syria Freedom Forever, 30 Αυγούστου 2016.  [Joseph Daher, «Το κίνημα “Εσείς Βρομάτε” κλονίζει το θρησκευτικό καθεστώς του Λιβάνου», e la libertà, 6 Σεπτεμβρίου 2015 ].

27 Alexander Orleans, «Echoes of Syria: Hezbollah reemerges in Iraq», Institute for the Study of War, 1 Αυγούστου 2014. 

29 Babak Dehghanpisheh, «Special Report: The fighters of Iraq who answer to Iran», Reuters, 12 Νοεμβρίου 2014. 

30 Mona Alami, «Meet one of Hezbollah’s teen fighters», Al Monitor, 28 Ιανουαρίου 2016. ;

31 «Marchands de légumes, commerçants ou étudiants, les hommes du Hezb fiers de combattre en Syrie», L’Orient-Le Jour, 12 Απριλίου 2014. 

32 Marwan George Rowayheb, «Lebanese militias: A new perspective», Middle Eastern Studies, Volume 42, 2006 - Issue 2.

33 Farahmand Alipour, «Syrian Shiites take up arms in support of Assad's army», Al Monitor, 27 Αυγούστου 2015.

34 M. Alami, «Meet one of Hezbollah’s...», ό.π. 

35 Mona Alami, «Hezbollah Embedded in Syria», Atlantic Council, 2 Μαρτίου 2017. 

36 Mohammed Nuruzzaman, «The rise and rise of Iran: How Tehran has become pivotal to the future of the Middle East», The Conversation, 1 Σεπτεμβρίου 2017. 

37 Gilbert Achcar, Michel Warschawski, «La guerre des 33 jours. La guerre d’Israël contre le Hezbollah au Liban et ses conséquences», Le Monde diplomatique, Σεπτέμβριος 2017. 

38 Al. Orleans, «Echoes of Syria...», ό.π.

39 Jonathan Saul, Parisa Hafezi, Michael Georgy, «Exclusive: Iran steps up support for Houthis in Yemen’s war – sources», Reuters, 21 Μαρτίου 2017.

40 Nicolas Dot-Pouillard, «Soulèvements arabes: la “révolution” dans ses crises», Remmm-Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée , δεκέμβριος 2015. 

41 «À Hay el-Sellom, des protestataires chiites s’en prennent publiquement à Hassan Nasrallah», L’Orient-Le Jour, 26 Οκτωβρίου 2017. 

Τελευταία τροποποίηση στις Τρίτη, 05 Δεκέμβριος 2017 21:57
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.