Κυριακή, 27 Μάρτιος 2016 17:38

Η αιγυπτιακή αντεπανάσταση

Κατηγορία Μέση Ανατολή

Συνέντευξη στον Eric Ruder λίγες μέρες πριν την πέμπτη επέτειο από την κατάληψη της πλατείας Ταχρίρ. Ο Sameh Naguib είναι μέλος της αιγυπτιακής οργάνωσης Σοσιαλιστές Επαναστάτες.

Sameh Naguib

Η αιγυπτιακή αντεπανάσταση

Πέντε χρόνια πριν, στις 25 Ιανουαρίου, γνωστή ως Ημέρα της Αστυνομίας1 στην Αίγυπτο, ακτιβιστές οργάνωσαν διαδήλωση που οδήγησε στην εξέγερση με την οποία ξεκίνησε η αιγυπτιακή επανάσταση. Ποιες ήταν οι βασικές αιτίες που οδήγησαν σε αυτό το ξέσπασμα εκείνη τη συγκεκριμένη ημέρα; Πώς εξηγείς τους οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτικούς παράγοντες που άνοιξαν το δρόμο για την επανάσταση;

Αν μιλάμε για την ίδια την ημέρα, ένα από τα κύρια θέματα που σχετίζονται με την εξέγερση ήταν το ζήτημα της αστυνομικής βίας και της καταπίεσης, έτσι όπως συνδέονταν με την Ημέρα της Αστυνομίας. Αλλά αν μιλάμε για την επανάσταση σε γενικές γραμμές, υπάρχουν τρία διαφορετικά επίπεδα αιτιών. Υπάρχουν μακροχρόνια ιστορικά και διαρθρωτικά αίτια· υπάρχουν μεσοπρόθεσμα αίτια, που έχουν να κάνουν με τις εξελίξεις κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας της κυριαρχίας του Μουμπάρακ· και υπάρχουν εναύσματα που έχουν να κάνουν με το γιατί η εξέγερση έγινε τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.

Από την άποψη των μακροπρόθεσμων διαρθρωτικών αιτίων: έχουν να κάνουν με τις ιδιαιτερότητες της καπιταλιστικής ανάπτυξης στην μετα-αποικιακή Αίγυπτο - όχι απλά τις γενικές αντιφάσεις της άνισης και συνδυασμένης ανάπτυξης,2 αλλά και την μετάβαση από την βραχύβια κρατική καπιταλιστική φάση της δεκαετίας του 1950 και 1960 στις αποτυχημένες προσπάθειες σημαντικής ανάπτυξης της οικονομίας μέσω νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχε καπιταλιστική ανάπτυξη, αλλά η εξέλιξη αυτή ήταν συνεχώς ευάλωτη σε κρίση και αργή σε σύγκριση με άλλες χώρες, όπως η Τουρκία.

Όσον αφορά τα μεσοπρόθεσμα αίτια της επανάστασης κατά τη διάρκεια των τελευταίων δέκα ετών της εξουσίας του Μουμπάρακ, υπάρχουν δύο βασικά στοιχεία. Το πρώτο ήταν η επιτάχυνση των νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων από το 2004 και μετά - με ιδιωτικοποιήσεις, κατάργηση των ζωτικής σημασίας κρατικών επιδοτήσεων για τους φτωχούς που οδήγησε σε ταχεία πτώση του βιοτικού επιπέδου, και με αφαίρεση κάθε είδους περιορισμού στην ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων.

Αυτό αντιπροσώπευε αυτό πουαποκαλέστηκε κυβέρνηση των επιχειρηματιών του Ahmed Nazif που ξεκίνησε το 2004. Από τη μία πλευρά, υπήρξε μια άνευ προηγουμένου συγκέντρωση του πλούτου και της εξουσίας στα χέρια της συμμαχίας που περιλάμβανε τους στρατηγούςτου στρατού και της αστυνομίας, την ηγεσία του κυβερνόντος κόμματος και μια ομάδα μονοπωλιακών καπιταλιστών που συνδέονται με την οικογένεια Μουμπάρακ, και από την άλλη πλευρά, μια απότομη αύξηση της φτώχειας και της ανεργίας.

Το δεύτερο στοιχείο είναι η ανάπτυξη μιας ποικιλίας κινημάτων διαμαρτυρίας στην Αίγυπτο κατά τη διάρκεια των τελευταίων δέκα ετών της εξουσίας του Μουμπάρακ. Ας τα διαχωρίσουμε σε πολιτικά κινήματα και οικονομικά κινήματα.

Από πολιτικής πλευράς, υπήρχε το κίνημα για την υποστήριξη της παλαιστινιακής Ιντιφάντα του 2000, με επικεφαλής την Μουσουλμανική Αδελφότητα, από τη μία πλευρά, και την κοσμική αντιπολίτευση από την άλλη. Ήταν πραγματικά δύο ξεχωριστά κινήματα αλληλεγγύης της Ιντιφάντα. Αναπτύχθηκαν πολύ γρήγορα και για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, είδαμε αρκετά απροσδόκητα το ξέσπασμα μιας μαζικής κινητοποίησης.

Υπήρξαν διαδηλώσεις από τα παιδιά του γυμνασίου, μαζικές διαδηλώσεις που προέρχονταν από τα πανεπιστήμια, ακόμη και ορισμένες μεγάλες διαδηλώσεις υποστήριξης της Ιντιφάντα στις φτωχές συνοικίες. Εκείνη τη στιγμή ήταν ένα σημαντικό σημείο καμπής στην πολιτικοποίηση μεγάλων τμημάτων των νέων ανθρώπων στην Αίγυπτο, κάτι που δεν είχε συμβεί από το 1970 σε αυτό το επίπεδο.

Ύστερα ξανά το 2003, το ίδιο είδος των ομάδων και των δικτύων αλληλεγγύης αναπτύχθηκε ως απάντηση στην εισβολή των ΗΠΑ και στην κατοχή του Ιράκ το 2003. Υπήρχαν μεγάλες διαδηλώσεις σχεδόν σε κάθε αιγυπτιακή πόλη, και αυτή τη στιγμή υπήρξε επίσης η πρώτη σοβαρή κατάληψη της Πλατείας Ταχρίρ. Ήταν η πρώτη φορά που κάηκαν εικόνες του Μουμπάρακ, και οι άνθρωποι συσχέτισαν άμεσα την αντιπολίτευση στον πόλεμο των ΗΠΑ και την αντιπολίτευση στο καθεστώς του Μουμπάρακ.

Οι κινητοποιήσεις κατά του πολέμου στο Ιράκ3 σηματοδότησαν επίσης την εμφάνιση των δύο τύπων της αντιπολίτευσης: από τη μία πλευρά, μια αριστερό-κοσμική αντιπολίτευση· και από την άλλη πλευρά, μια ισλαμική αντιπολίτευση, με επικεφαλής κυρίως από την Μουσουλμανική Αδελφότητα, που ήθελε να ασκήσει την επιρροή της στις δράσεις εναντίον του Μουμπάρακ. Κάθε μια από αυτέςτις δύο πτέρυγες συνέβαλε σε αυτό που αργότερα έγινε ένα πολύ μεγαλύτερο κίνημα.

Στη συνέχεια, το 2004, οι ίδιοι δύο παίκτες συμμετείχαν στο τρίτο στάδιο της ανάπτυξης των πολιτικών κινημάτων διαμαρτυρίας: το δημοκρατικό κίνημα. Και το δημοκρατικό κίνημα, επειδή εξαρτάται από μια πολύ ευρεία συμμαχία δυνάμεων, δημιούργησε ένα είδος ενιαίου μετώπου που ονομάζεται Kefaya,4 που σημαίνει «Φτάνει πια».

Αυτό το ενιαίο μέτωπο περιλάμβανεΝασεριστές, φιλελεύθερους, και πολλές αριστερές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων τοΑιγυπτιακό Κομμουνιστικό Κόμμα, οι Επαναστάτες Σοσιαλιστές, και άλλες.

Έφερε επίσης μαζί πολλές σημαντικές ανεξάρτητες προσωπικότητες που υπέγραψαν υπέρ του κινήματος Kefaya - δημοσιογράφοι, καλλιτέχνες, συγγραφείς, και ούτω καθεξής. Η Μουσουλμανική Αδελφότητα, επίσης, εκπροσωπούνταν στο κίνημα Kefaya αλλά δεν αναλάμβανε πολύ ενεργό ρόλο στην αρχή.

Οι διαδηλώσεις του κινήματος Kefaya στα τέλη του 2004 είχαν τρία κύρια αιτήματα. Το πρώτο ήταν να μην προτείνει ξανά ο Μουμπάρακ τον εαυτό του ως υποψήφιο για τις εκλογές και να μην θέσει υποψηφιότητα ο γιος του για την προεδρία. Το δεύτερο ήταν να άρει τους νόμους έκτακτης ανάγκης στην Αίγυπτο. Και το τρίτο ήταν να γίνουν ελεύθερες και δίκαιες προεδρικές και βουλευτικές εκλογές. Όπως βλέπετε, αυτές ήταν πολύ βασικές δημοκρατικές διεκδικήσεις που επέτρεψαν σ' αυτή την ευρεία συμμαχία να πάρει σάρκα και οστά.

Υπήρξε μεγάλη έκπληξη όταν, παρά το γεγονός ότι οι πρώτες διαδηλώσεις εναντίον του Μουμπάρακ, που διοργανώθηκαν από το κίνημα Kefaya, ήταν πολύ μικρές, η γενική υποστήριξη στο δρόμο ήταν πολύ μεγάλη. Η απήχηση ήταν τόσο μεγάλη στην πραγματικότητα, που η Μουσουλμανική Αδελφότητα βρέθηκε κάτω από μεγάλη πίεση και άρχισε να κινείται προς την ίδια κατεύθυνση.

Έτσι, στις αρχές του 2005 η Μουσουλμανική Αδελφότητα οργάνωσε μαζικές διαδηλώσεις για τις ίδιες ακριβώς δημοκρατικές διεκδικήσεις. Ήταν σε θέση να οργανώσει πολύ μεγαλύτερες διαδηλώσεις, τόσο στο εσωτερικό των πανεπιστημιουπόλεων όσο και στους δρόμους.

Ήταν η πρώτη φορά μετά από χρόνια που η Μουσουλμανική Αδελφότητα οργάνωσε διαδηλώσεις, για παράδειγμα, στην πλατεία Ραμσής, που είναι μισό χιλιόμετρο από την πλατεία Ταχρίρ, όπου κινητοποίησε πάνω από επτά χιλιάδες ακτιβιστές της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Έγιναν μαζικές συλλήψεις της Μουσουλμανικής Αδελφότητας το 2005, και αν και υπήρχαν επίσης σοβαροί περιορισμοί εναντίον του κινήματος Kefaya, δεν ήταν καθόλου στο επίπεδο της καταστολής που αντιμετώπιζε η Μουσουλμανική Αδελφότητα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Όσον αφορά τα οικονομικά κινήματα, το 2006, έγινε το μεγαλύτερο κύμα των απεργιών των εργατών στη σύγχρονη αιγυπτιακή ιστορία, ξεκινώντας με μια μεγάλη απεργία στην οποία συμμετείχαν 24.000 εργάτες στην El-Mahalla El-Kubra, μια πόλη γνωστή για την τεράστια βιομηχανία κλωστοϋφαντουργίας.

Το 2007, το απεργιακό κύμα εξαπλώθηκε σχεδόν σε κάθε κλάδο, συμπεριλαμβανομένου του τομέα των υπηρεσιών, το σύνολο του δημόσιου τομέα, εξαπλώθηκε ακόμη και στους γιατρούς, τους επαγγελματίες, και τις νοσοκόμες.

Αυτό δεν ήταν εντελώς άσχετο με το γεγονός ότι υπήρξε ένα σημαντικό πολιτικό κίνημα κατά τα προηγούμενα χρόνια, αλλά δεν συνδέεται άμεσα με αυτό το κίνημα, ούτε και διοργανώθηκε από εκείνους που είχαν κινητοποιηθεί στις πολιτικές διαδηλώσεις.

Για την ριζοσπαστική αριστερά, το ζήτημα ήταν πώς να προσπαθήσει να συνδέσει αυτό το αναδυόμενο εργατικό κίνημα με τις δημοκρατικές πολιτικές διεκδικήσεις που είχαν αρχίσει να έχουν ένα ευρύτερο κοινό. Και αυτό παρέμεινε ένα κεντρικό ζήτημα.

Δύο σημαντικές εξελίξεις έλαβαν επίσης χώρα στο εργατικό κίνημα, ως συνέπεια της ανάπτυξης της ταξικής πάλης. Μία ήταν η εμφάνιση των ανεξάρτητων συνδικάτων, τα οποία ήταν πλήρως ελεγχόμενα από το κράτος από τότε που Νάσερ τα εθνικοποιήσε και έθεσε εκτός νόμου τα ανεξάρτητα συνδικάτα.

Με το μαζικό απεργιακό κύμα το 2006 και το 2007, η πρώτη σημαντική εξέλιξη ήταν το ξεκίνημα των απεργιακών επιτροπών που εξελίσσονταν σε πρώτα στάδια ενός ανεξάρτητου συνδικαλιστικού κινήματος. Αυτό ήταν μια ιστορικά σημαντική αλλαγή στο εργατικό κίνημα.

Η δεύτερη πολύ σημαντική εξέλιξη ήταν ότι οι εργάτες της κλωστοϋφαντουργίας στην Mahalla προσπάθησαν να οργανώσουν μια γενική απεργία στις 6 Απριλίου του 2008, αλλά η κρατική καταστολή μετέτρεψε το γεγονός σε μαζική διαδήλωση κατά του Μουμπάρακ. Το πρωί της 6ης Απριλίου, οι δυνάμεις ασφαλείας εισέβαλαν στο εργοστάσιο και το κατέλαβαν πριν μπορέσουν οι εργάτες. Η αστυνομία προσπάθησε να υποχρεώσει τους εργάτες να λειτουργήσουν τις μηχανές και να τους συνοδεύσουν έξω από το εργοστάσιο, στο τέλος της ημέρας, προκειμένου να σταματήσουν την ανάπτυξη μαζικών διαδηλώσεων.

Αλλά η καταστολή προκάλεσε μια τεράστια έκρηξη διαδηλώσεων σε όλη την πόλη της Mahalla, η οποία είναι μια βιομηχανική πόλη περίπου μισού εκατομμυρίου ανθρώπων. Στις διαδηλώσεις συμμετείχαν όλα τα τμήματα του πληθυσμού - οι εργάτες, τα παιδιά των δημοτικών σχολείων, οι μαθητές του γυμνασίου, οι γυναίκες - και μετατράπηκαν στην μεγαλύτερη διαδήλωση που είχε δει η πόλη εδώ και δεκαετίες.

Οι αφίσες του Μουμπάρακ στην πόλη κάηκαν, αρκετά κυβερνητικά κτίρια δέχτηκαν επίθεση, αυτοκίνητα της αστυνομίας πυρπολήθηκαν, αρκετοί άνθρωποι πυροβολήθηκαν, και υπήρχαν μεγάλες συγκρούσεις.

Τελικά, το κίνημα στην Mahalla περικυκλώθηκε και συντίφτηκε, αλλά ήταν ένα σημάδι των πραγμάτων που θα ερχόταν. Ήταν μια πρόβα για το τι θα συνέβενε τρία χρόνια αργότερα. Και μπορείτε να δείτε εδώ τις οικονομικές και πολιτικές διαστάσεις που αρχίζουν να συγχωνεύονται - τις προσπάθειες σε μια απεργία που είχε καθαρά οικονομικά αιτήματα να μετατραπεί σε μια μαζική διαδήλωση κατά του Μουμπάρακ.

Γι' αυτό και ένα από τα μεγαλύτερα κινήματα νεολαίας που αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια της εξουσίας του Μουμπάρακ ονομάστηκε Κίνημα Νεολαίας 6ης Απρίλη,5 που ήταν η ημερομηνία της κύριας απεργίας στην Mahalla το 2008.

Τέλος, για να επιστρέψουμε στα τρία επίπεδα των αιτίων της αιγυπτιακής επανάστασης, έχουμε ήδη καλύψει τις μακροπρόθεσμες και τις μεσοπρόθεσμες αιτίες, και είμαστε τώρα στο τρίτο επίπεδο, στα βραχυπρόθεσμα εναύσματα. Υπάρχουν τρία κύρια εναύσματα.

Το πρώτο είναι οι εκλογές του 2010. Στις εκλογές του 2005, οι υποψήφιοι της Μουσουλμανικής Αδελφότητας κέρδισαν ογδόντα οκτώ έδρες από τις τετρακόσιες τότε περίπου έδρες στο κοινοβούλιο. Στις εκλογές του 2010, δεν υπήρξε κυριολεκτικά καμία αντιπολίτευση. Ούτε μια έδρα δεν κερδήθηκε από την Αδελφότητα. Οι εκλογές ήταν εντελώς στημένες, ελεγχόμενες πλήρως από την αστυνομία.

Υπήρχαν τρεις γύροι στις εκλογές του 2010. Στον πρώτο γύρο, η Αδελφότητα κατέβασε υποψηφίους, αλλά η αστυνομία που περικύκλωσε όλα τα εκλογικά κέντρα επέτρεψε να εισέλθουν μόνο στους ανθρώπους με κάρτες του Εθνικού Δημοκρατικού Κόμματος ή που ήταν γνωστοί στην αστυνομία.

Σε απάντηση, η Αδελφότητα μποϊκοτάρησε το δεύτερο και τον τρίτο γύρο. Ως αποτέλεσμα, υπήρχε ένα κοινοβούλιο με λίγους ανεξάρτητους, αλλά περισσότερο από το 95% των βουλευτών ήταν μέλη του Εθνικού Δημοκρατικού Κόμματος του Μουμπάρακ.

Φυσικά, αυτό δημιούργησε μια τεράστια αντίφαση. Η κυβέρνηση κινήθηκε προς την κατεύθυνση της αύξησης της καταστολή σε μια προσπάθεια να «εθνικοποιήσει» όλο τον πολιτικό χώρο, ενώ την ίδια στιγμή το εργατικό κίνημα και το δημοκρατικό κίνημα αναδύονταν ως δυναμικές, ανεξάρτητες δυνάμεις.

Η δεύτερη κύρια αιτία ήταν η τυνησιακή επανάσταση. Οι εκλογές του 2010 διεξήχθησαν τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο, μια μαζική κινητοποίηση του λαού της Τυνησίας ανέτρεψε από την εξουσία τον υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ δικτάτορα Μπεν Αλί.

Το τρίτο έναυσμα ήταν τα βασανιστήρια, ο ξυλοδαρμός και η δολοφονία ενός νεαρού blogger στην Αλεξάνδρεια που ονομαζόταν Khaled Said.6 Ο θάνατο του Said πυροδότησεένακίνημαπου διαμορφώθηκε γύρω από τη σελίδα του Facebook «Είμαστε όλοι Khaled Said» καθώς και διαδηλώσεις στην Αλεξάνδρεια, και η δολοφονία του γίνεται σύμβολο της βαρβαρότητας, της αστυνομικής καταστολής και της διαφθοράς του καθεστώτος Μουμπάρακ.

Πριν μιλήσουμε για την ίδια την επανάσταση, ας μιλήσουμε περισσότερο για το ρόλο της Μουσουλμανικής Αδελφότητας πριν από το 2011. Ποιες ήταν οι σχέσεις της Αριστεράς με την Μουσουλμανική Αδελφότητα πριν από την επανάσταση;

Με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, έχουμε ένα είδος ισλαμικού κινήματος που για τους δικούς του λόγους χρειάζεται να αγωνιστεί για τα δημοκρατικά δικαιώματα (σ' αυτό το σημείο, τουλάχιστον), χρειάζεται να σταματήσουν οι νόμοι έκτακτης ανάγκης, προφανώς χρειάζεται να ελευθερώσει τους πολιτικούς κρατούμενους (διότι οι περισσότεροι από αυτούς ανήκαν στην Μουσουλμανική Αδελφότητα), χρειάζεται να έχει περισσότερο πολιτικό χώρο, και ως εκ τούτου έχει ένα προφανές συμφέρον να είναι μέρος ενός κινήματος που αυξάνει τα δημοκρατικά δικαιώματα στην Αίγυπτο και μειώνει την ακραία καταστολή του καθεστώτος Μουμπάρακ.

Και έχουμε ένα κοσμικό κίνημα, κυρίως της Αριστεράς, που έχει αρχίσει να αποκτά ένα ακροατήριο, το οποίο αρχίζει να έχει επίδραση, αλλά αυτό είναι σαφώς διακριτό από τα κινήματα που οργανώνει η Μουσουλμανική Αδελφότητα.

Σε αυτό το σημείο, εμφανίζεται μια πολύ σημαντική διαίρεση της Αριστεράς ως προς το πώς θα αντιμετωπίσει το ρόλο που διαδραματίζει η Μουσουλμανική Αδελφότητα στην οικοδόμηση της αντιπολίτευσης απέναντι στον Μουμπάρακ. Είναι μια διαίρεση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Το 2007 και το 2008, η παρουσία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας σε αυτά τα κινήματα έγινε ένα κεντρικό ζήτημα.

Βρισκόταν στους δρόμους, βρισκόταν στις πανεπιστημιουπόλεις, βρισκόταν στις φτωχογειτονιές· όπου ο λαός προσπαθούσε να οργανωθεί, όπου αριστερές δυνάμεις προσπαθούσαν να οργανώσουν, βρισκόταν εκεί. Ήταν η μεγαλύτερη - και εξακολουθεί να είναι η μεγαλύτερη - μαζική οργάνωση της αντιπολίτευσης στη χώρα.

Ένα μέρος της Αριστεράς πήρε τη θέση ότι η Αδελφότητα είναι στην πραγματικότητα χειρότερη από το καθεστώς Μουμπάρακ, ότι θα δημιουργήσει μια ακόμη χειρότερη μορφή δικτατορίας, δηλαδή ένα θεοκρατικό θρησκευτικό κράτος. Μερικοί άνθρωποι στην Αριστερά χρησιμοποίησαν ακόμα και την ανάλυση για τον φασισμό για να προσπαθήσουν να κατανοήσουν αυτό το κίνημα.

Και ως εκ τούτου, ένα μέρος της Αριστεράς αρκετά νωρίς συμμάχησε με το ίδιο το καθεστώς του Μουμπάρακ - ή τουλάχιστον μειώθηκε η προθυμία της να αντιταχθεί σοβαρά στο καθεστώς του Μουμπάρακ - λόγω του φόβου των ισλαμιστών που έρχονται στην εξουσία.

Ένα άλλο μέρος της Αριστεράς είπε ότι πρέπει να αντιταχθούμε στον Μουμπάρακ, ότι θέλουμε να συμμετάσχουμε στο δημοκρατικό κίνημα εναντίον του Μουμπάρακ ως ανεξάρτητη εναλλακτική λύση, αλλά θα πρέπει να πολεμήσουμε την Αδελφότητα όπως πολεμάμε το καθεστώς του Μουμπάρακ. Με άλλα λόγια, το καθεστώς του Μουμπάρακ και η Μουσουλμανική Αδελφότητα είναι εξίσου εχθροί για την Αριστερά, και πρέπει να καταπολεμηθούν ταυτόχρονα.

Μετά την επανάσταση, ακόμα και μετά την αντεπανάσταση και το πραξικόπημα, εμφανίστηκε και πάλι αυτή η άποψη, που τονίζει ότι το σημερινό καθεστώς Σίσι7 και η Μουσουλμανική Αδελφότητα είναι δύο πτέρυγες της αντεπανάστασης. Αργότερα, εγώ θα επανέλθω σε ορισμένα από τα προβλήματα με αυτήν την άποψη, η οποία απολαμβάνει κάποια δημοτικότητα στην ριζοσπαστική αριστερά.

Ένα από τα πολύ σημαντικά επιτεύγματα που ρίζωσε στα μέσα της δεκαετίας του 2000 ήταν η αίσθηση ότι χρειαζόμαστε κοινή δράση, κατά κάποιο τρόπο να ενώσουμε αυτά τα κινήματα που ομαδοποιούνται κάτω από ένα ισλαμικό λάβαρο με τα κινήματα που είναι κοσμικά· κάποιο είδος ενότητας που να διαφυλάσσει την ανεξαρτησία της Αριστεράς.

Με τον τρόπο αυτό, η Αριστερά θα μπορούσε να ενωθεί με αυτές τις ευρύτερες δυνάμεις, ενώ θα διατηρεί την ικανότητά της να ασκεί κριτική στην Μουσουλμανική Αδελφότητα - είτε πρόκειται για την αντιδραστική θέση της σχετικά με τις γυναίκες, είτε για την αντιδραστική θέση της για τη χριστιανική μειονότητα, είτε για την συνεχιζόμενη αφοσίωσή της στο νεοφιλελευθερισμό.

Σε πρακτικό επίπεδο, θα έπρεπε να απαντηθεί το ερώτημα, ποια είναι η θέση που θα έπρεπε να έχει η Αριστεράς, αν, για παράδειγμα, γινόταν μια διαδήλωση κατά των νόμων έκτακτης ανάγκης με επικεφαλής την πανεπιστημιακή νεολαία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.

Θα πρέπει η Αριστερά να συμμετάσχει σε μια τέτοια διαδήλωση; Θα πρέπει η Αριστερά να αρνηθεί να συμμετάσχει σε μια τέτοια διαδήλωση; Μήπως να καλέσει σε μια ξεχωριστή διαδήλωση σε άλλο σημείο; Τι να κάνει; Έτσι, το ερώτημα πώς να σχετιστεί με την Αδελφότητα ήταν πάντα ένα πρακτικό ζήτημα στον αγώνα ενάντια στο καθεστώς Μουμπάρακ.

Στη Δύση υπάρχει μια πλατιά διαδεδομένη αντίληψη για την αιγυπτιακή επανάσταση ως ένα κίνημα της νεολαίας στο οποίο το Twitter και το Facebook υπήρξαν απαραίτητα για την ανατροπή του Μουμπάρακ. Όποιος κι αν είναι ο ρόλος που παίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είναι μόνο ένα μέρος μιας επαρκούς εξηγήσεις. Θα μπορούσες να μιλήσεις για τις άλλες κοινωνικές δυνάμεις, εκτός από τη νεολαία, που ήταν ζωτικής σημασίας για την ανατροπή του Μουμπάρακ;

Έχει σημασία μια περιοδολόγηση των γεγονότων κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών της επανάστασης. Η διαμαρτυρία της 25 Ιανουαρίου στην Ημέρα της Αστυνομίας καλέστηκε από ένα ευρύ συνασπισμό δυνάμεων, ο οποίος παρεμπιπτόντως δεν συμπεριλάμβανε την Μουσουλμανική Αδελφότητα και δεν συμπεριλάμβανε τη νόμιμη αριστερά της Αιγύπτου, όπως το Κόμμα Tagammu8 και το Κομμουνιστικό Κόμμα.9 Οι κύριες δυνάμεις που κάλεσαν για τη δράση της 25ης του Γενάρη ήταν εκείνες που είχαν σχέση με το κίνημα Kefaya, η επαναστατική αριστερά μαζί με το Κίνημα Νεολαίας της 6ης Απρίλη, και παρόμοιες ομάδες.

Έτσι, ήταν οι συνήθεις ύποπτοι αυτοί που κάλεσαν για διαδηλώσεις στις 25 Ιανουαρίου, αλλά αυτό που συνέβη εκείνη την ημέρα πήγε πολύ πέρα από αυτές τις δυνάμεις. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ναι, τα κινήματα της νεολαίας, οι άνθρωποι που δραστηριοποιούνταν στο Facebook, έπαιξαν σημαντικό ρόλο μέσω των κοινωνικών μέσων μαζικής ενημέρωσης στο να φτάσει το μήνυμα σε ένα ευρύ στρώμα του λαού.

Αλλά τα ίδια τα γεγονότα - ό,τι εκτυλίχθηκε εκείνη την ημέρα και τις ημέρες που ακολούθησαν - είχε πολύ λίγο να κάνει με αυτό που θα αποκαλούσα ακτιβιστές του Facebook και το νεολαία του Facebook, ή αν θέλετε σύμφωνα με την αφήγηση των δυτικών μέσων ενημέρωσης, είχε πολύ λίγο να κάνει με την μορφωμένη νεολαία της μεσαίας τάξης.

Την Ημέρα της Αστυνομίας, οι ακτιβιστές άρχισαν διαδηλώσεις σε διάφορες προσυμφωνημένες περιοχές γύρω από την πόλη. Σε κάθε ένα από αυτά τα μέρη, υπήρχε μια ισχυρή αστυνομική παρουσία, διότι δεν ήταν μυστικό ότι οι άνθρωποι σχεδίαζαν να διαδηλώσουν. Αλλά αυτά τα σημεία εκκίνησης ήταν σε λαϊκές, κυρίως γειτονιές της εργατικής τάξης, και για πρώτη φορά οι ακτιβιστές γρήγορα ενώθηκαν μεταξύ τους από ένα ξέσπασμα του λαού - ανδρών, γυναικών, παιδιών, των πάντων – που διέλυσε την αστυνομία.

Αυτό που εξέπληξε όλους ήταν η αντίδραση των απλών ανθρώπων, κυρίως της εργατικής τάξης από τις λαϊκές και φτωχές γειτονιές γύρω από το Κάιρο, οι οποίοι ήρθαν κατά χιλιάδες και πολύ γρήγορα διέλυσαν την αστυνομία και άρχισαν να κινούνται προς την πλατεία Ταχρίρ.

Στις 28 του Ιανουαρίου10 - κατά την οποία ήτανπολύ μεγαλύτερη η κλίμακα της κινητοποίηση και ο αριθμός των ατόμων που συμμετείχαν - υπήρξαν ακόμη πιο σοβαρές συγκρούσεις με την αστυνομία, και δύο ποιοτικοί μετασχηματισμοί.

Κατ' αρχάς, η Μουσουλμανική Αδελφότητα αποφάσισε εκείνη την ημέρα να συμμετάσχει και να κινητοποιθεί σε πολύ μεγάλη κλίμακα. Δεύτερον, έγιναν σοβαρά λάθη από το καθεστώς Μουμπάρακ, όπως ήταν η διακοπή των συνδέσεων στο Διαδίκτυο και στα κινητά δίκτυα. Αυτό κυριολεκτικά ανάγκασε τους ανθρώπους να βγουν στους δρόμους, δεδομένου ότι αυτό ήταν το μόνο μέρος που μπορούσαν να καταλάβουν τι συνέβαινε.

Αυτό ήταν μια πολύ ανόητη και πανικόβλητη αντίδραση που αποδείχτηκε τελικά μοιραία - διότι οι αριθμοί στους δρόμους ξαφνικά διογκώθηκαν εντυπωσιακά όταν οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να μάθουν τι συνέβαινε. Με την τεράστια διόγκωση του πλήθους στους δρόμους, οι συγκρούσεις με την αστυνομία έγιναν πολύ πιο βίαιες και σοβαρές από ό, τι στις 25 Ιανουαρίου.

Ως αποτέλεσμα, περισσότερα από εκατό αστυνομικά τμήματα πυρπολήθηκαν, χιλιάδες αυτοκίνητα της αστυνομίας και οχήματα πυρπολήθηκαν, τα κεντρικά γραφεία του Εθνικού Δημοκρατικού Κόμματος σε διάφορες πόλεις πυρπολήθηκαν, μεταξύ των οποίων και του Καΐρου, διάφορα τοπικά κυβερνητικά κτίρια πυρπολήθηκαν, και υπήρξε πλήρης αποσύνθεση της αστυνομικής δύναμης.

Τώρα, η πλήρης διάλυση της αστυνομίας σε αυτό που για πολύ καιρό υπήρξε ένα αστυνομικό κράτος ήταν ένα γεγονός τεράστιας έκτασης από την άποψη του πώς επηρεάζεται η συνείδηση των ανθρώπων. Ήταν αδύνατο για ένα γνωστό αστυνομικό να περπατάει στο δρόμο, γιατί θα δεχόταν αμέσως επίθεση. Όλοι απαλλάχτηκαν από τις στολές τους και πήγαν να κρυφτούν.

Και για πρώτη φορά, είχαμε μια πόλη σαν το Κάιρο, που ήταν το κέντρο όλων αυτών των γεγονότων, χωρίς πουθενά αστυνομία. Αυτό είχε μια εξαιρετικά απελευθερωτική επίδραση στους ανθρώπους.

Επειδή στις 28 Γενάρη ο λαός κατάφερε να σπάσει τις γραμμές της αστυνομίας και να συγκεντρωθεί στην πλατεία Ταχρίρ, ο λαός αποφάσισε να μην εγκαταλείψει την πλατεία μέχρι να ικανοποιηθούν τα αιτήματά του, και αυτά άρχισαν να διαμορφώνονται πολύ γρήγορα και να αναπτύσσονατι πέρα από την αρχική δέσμη διεκδικήσεων.

Οι διεκδικήσεις στις 25 Ιανουαρίου επικεντρώθηκαν στον τερματισμό της αστυνομικής καταστολής, την απαίτηση για παραίτηση του υπουργού Εσωτερικών υπό τον έλεγχο του οποίου ήταν η αστυνομία, και μερικα γενικά δημοκρατικά αιτήματα - κανένα για ανατροπή του καθεστώτος Μουμπάρακ ή την απομάκρυνσή του.

Αλλά από τις 28 Ιανουαρίου και μετά, αυτές οι διεκδικήσεις έγιναν πιο ριζοσπαστικές και πιο γενικευμένες, με επίκεντρο φυσικά τον Μουμπάρακ, αλλά πηγαίνει ακόμη και πέρα από αυτό. Ο λαός άρχισε να προχωρά σε πολύ πιο γενικές διεκδικήσεις, όπως η ελευθερία, η αξιοπρέπεια, η ισότητα, η κοινωνική δικαιοσύνη, και ούτω καθεξής.

Σε ένα επιφανειακό επίπεδο, αυτά ήταν ασαφή αιτήματα, αλλά στο πλαίσιο των κινημάτων που είχαν αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας της κυριαρχίας του Μουμπάρακ, δεν ήταν τόσο ασαφή - ήταν μέρος μιας ολόκληρης σειράς αιτημάτων, μια έκρηξη αιτημάτων όλων των ειδών, που επικεντρώνονταν στον Μουμπάρακ και στο καθεστώτος, αλλά ήταν πολύ βαθύτερα από τα απλά αιτήματα για αυτό που θα μπορούσε να ονομάζεται απλώς μια «δημοκρατική μετάβαση».

Ποιος ήταν ο ρόλος του εργατικού κινήματος στην ανατροπή του Μουμπάρακ;

Σε αυτό το σημείο, υπήρχαν κυριολεκτικά πάνω από δύο εκατομμύρια άνθρωποι που κατέλαβαν την πλατεία Ταχρίρ, αλλά όχι μόνο την Ταχρίρ. Αυτές οι καταλήψεις κεντρικών πλατειών συνέβαιναν σε πόλεις σε όλη τη χώρα.

Και ήταν κατά κύριο λόγο οι άνθρωποι της εργατικής τάξης που βρίσκονταν στα οδοφράγματα προστατεύοντας τις διάφορες καταλήψεις και αντιμετωπίζοντας τις συνεχείς προσπάθειες από το καθεστώς, και ιδίως από τις μυστικές στρατιωτικές δυνάμεις, να συντρίψουν αυτά τα κινήματα.

Το ξέρουμε αυτό, από τα αποτέλεσμα των αναλυτικών στατιστικών για τους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους στα οδοφράγματα. Πάνω από το 75% των ατόμων που έχασαν τη ζωή τους11 κατά τους πρώτους δεκαοκτώ ημέρες της εξέγερσης προέρχονταν από την νεολαία της εργατικής τάξης. Δεν ήταν ακτιβιστές του Facebook ή «μεσαία τάξη» με την οποιαδήποτε έννοια. Φυσικά, για έναν μαρξιστική, αυτό είναι πολύ λογικό. Οι άνθρωποι που παλεύουν στα οδοφράγματα δεν είναι συνήθως άνθρωποι της μεσαίας τάξης.

Το καθεστώς προσπάθησε να αγνοήσει το τι συνέβαινε στην Ταχρίρ, ενώ επιχείρησε να «ξαναθέσει σε κίνηση» τη χώρα, για να λειτουργήσει και πάλι η οικονομία, προτείνοντας μια μακρά διαδικασία «διαπραγματεύσεων» με τους ανθρώπους που κατέλαβαν την πλατεία. Παράλληλα, το καθεστώς προσπάθησε να χρησιμοποιήσει τον έλεγχό των μέσων ενημέρωσης για να εξαπολύσει μια ιδεολογική εκστρατεία ενάντια σ΄αυτό που συνέβαινε στην Ταχρίρ, χρησιμοποιώντας την ίδια γλώσσα που αξιοποιείται συνεχώς σήμερα από τον Σίσι.

Το καθεστώς ισχυρίστηκε, για παράδειγμα, ότι οι διαδηλώσεις ήταν μια συνομωσία που οργανώθηκε από τους Παλαιστίνιους της Χαμάς, ότι οι διαδηλωτές ήταν οπλισμένοι, ότι είχαν πάρει χρήματα από τους Αμερικανούς - είπε ό,τι νόμιζε ότι θα χρησιμεύσει για να απομονώσει τον λαό στην Ταχρίρ.

Αυτό που δεν του έδωσε την δυνατότητα να το κάνει ήταν ότι από τις 6 Φεβρουαρίου, την ημέρα που προσπάθησε να κάνει το Κάιρο να δουλέψει και πάλι, οι εργάτες σε βασικούς τομείς του δημόσιου και σε επαγγέλματα δημόσιας διοίκησης, όπως ήταν οι εργάτες των σιδηροδρόμων και οι οδηγοί λεωφορείων, κατέβηκαν σε απεργία. Έτσι, η προσπάθειά του καθεστώτος να βάλει αυτά τα οικονομικά κέντρα να δουλέψουν απέτυχε και πάλι, πυροδοτώντας ένα κύμα απεργιών παρόμοιων, αλλά στην πραγματικότητα πολύ μεγαλύτερων από το απεργιακό κύμα που ξέσπασε το 2007 και το 2008.

Οι απεργίες12 έγινανολοφανεράγια τηνυποστήριξη της Ταχρίρ. Αυτό δεν σημαίνει ότι χιλιάδες και χιλιάδες εργάτεςπήγαν από τα εργοστάσιά τους στην πλατεία Ταχρίρ, αλλά ότι το κύμα απεργιώνείχεσχέση σαφώς με ό, τι συνέβαινε εκεί.

Με την απεργία, αυτοί οι εργάτες αρνήθηκαν να σώσουν το καθεστώς - αρνούμενοι να πιάσουν δουλειά στα λεωφορεία, αρνούμενοι να πιάσουν δουλειά στα τρένα, να πιάσουν δουλειά στις τράπεζες. Και αυτό το απεργιακό κύμα ήταν που έπεισε τους στρατηγούς του στρατού ότι το ζήτημα έχει τελειώσει, ότι ήταν πιθανό ότι θα μπορούσαν να χάσουν κάθε έλεγχο, αν δεν έκαναν κάτι γρήγορα, όπως μια σοβαρή παραχώρηση.

Αυτή η στιγμή ήταν ένα τέλειο παράδειγμα αυτού που υποστήριζε η Ρόζα Λούξεμπουργκ στο διάσημο βιβλίο της Μαζική απεργία, για το συντονισμό μεταξύ του εργατικού κινήματος και του πολιτικού κινήματος, ανάμεσα στην πολιτική και την οικονομία. Το θέμα είναι ότι τα κινήματα δεν είναι ταυτόσημα, αλλά συντονίζονται το ένα με το άλλο.

Απεργιακό κύμα δεν σήμαινε ότι ξαφνικά οι εργαζόμενοι καθοδηγούσαν την επανάσταση. Αλλά τα πολιτικά αιτήματα που προέκυπταν από κεντρικές πλατείες σε πόλεις σε όλη την Αίγυπτο αντηχούσαν στα εργοστάσια και στους χώρους εργασίας. Και το αντίστροφο επίσης συνέβαινε: το απεργιακό κύμα έδωσε περισσότερη αυτοπεποίθηση στους ανθρώπους στις πλατείες, ιδίως στην Ταχρίρ, για να αντέξουν περισσότερο, να πιέσουν περισσότερο κατά του Μουμπάρακ.

Και όταν ο Μουμπάρακ έκανε την τελευταία ομιλία του και ανακοίνωσε ότι δεν επρόκειτο να παραιτηθεί, ο λαός άρχισε να διαδηλώνει κατά δεκάδες χιλιάδες προς το προεδρικό μέγαρο με ανοιχτό και σαφή στόχο την κατάληψή του. Ήταν τότε που ο επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών βγήκε και είπε ότι τέλειωσε, ο Μουμπάρακ φεύγει, ο Μουμπάρακ εγκαταλείπει την προεδρία.

Έτσι, οι εργάτες δεν καθοδήγησαν την επανάσταση κατά του Μουμπάρακ, αλλά το κύμα των απεργιών τους, πρώτα απ' όλα, έσωσε το κίνημα των πλατειών, και, δεύτερον, ήταν τελικά η κύρια αιτία πίσω από την απόφαση του στρατού να απαλλαγεί από τον Μουμπάρακ.

Οι στρατιωτικοί ήλπιζαν από την αρχή να χρησιμοποιήσουν την ανατροπή του Μουμπάρακ ως παραχώρηση, που θα μπορούσε να αμβλύνει και να περιορίσει την μαζική κινητοποίηση στην πλατεία Ταχρίρ. Αυτό παρείχε ένα στρατηγικό σημείο εκκίνησης για τις αντεπαναστατικές δυνάμεις. Μπορείτε να μας μιλήσετε για τις διάφορες πηγές της αντεπανάστασης, και ποια ήταν τα μέσα και οι στόχοι τους;

Ναι, η ηγεσία του στρατού αποφάσισε να παραιτήσει τον Μουμπάρακ ως παραχώρηση προς το κίνημα, που αποτελεί μια συνηθισμένη απάντηση από τις άρχουσες τάξεις σε όλες τις επαναστάσεις. Το κράτος δεν διαλύεται ξαφνικά μπροστά σε μια επανάσταση. Το παλαιό καθεστώς αρχίζει να αναζητά τους ανθρώπους στο μετριοπαθές κέντρο που είναι σε θέση να πραγματοποιήσουν μια ελεγχόμενη μετάβαση διατηρώντας το κράτος ανέπαφο.

Είναι σε αυτό το σημείο που ο ρόλος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας γίνεται κρίσιμος με την εντελώς κλασική ρεφορμιστική λογική. Η Μουσουλμανική Αδελφότητα, φυσικά, δεν ήταν ποτέ ένα επαναστατικό κόμμα. Είχε συρθεί σε αυτήν την επανάσταση κατά του Μουμπάρακ κατά τη διάρκεια των δεκαοκτώ ημερών, λόγω της συμμετοχής της νεολαίας της και λόγω του φόβου τους ότι θα χάσει ευρύτερη μάζα της βάση της, που συμμετείχε σε αυτό το κίνημα.

Και μόλις ο στρατός ξεφορτώθηκε τον Μουμπάρακ, η Μουσουλμανική Αδελφότητα διακήρυξε με πολύ χαρά ότι ο αγώνας είχε τελειώσει και ότι ξεκινάει μια οργανωμένη μετάβαση στη «δημοκρατία». Ήθελε να διαπραγματευτεί με το παλαιό καθεστώς, να διαπραγματευτεί με τον στρατό, και να διατηρήσει όσο το δυνατόν περισσότερο την κοινωνική σταθερότητα.

Η Μουσουλμανική Αδελφότητα ξεκίνησευπερασπιζόμενη τον στρατό, περιλαμβανομένης και της κορυφής των γαλονάδων που απομάκρυναν τον Μουμπάρακ, και πέτυχε μια συμφωνία13 μαζί τους. Η συμφωνία ήταν ότι το Ανώτατο Συμβούλιο των Ενόπλων Δυνάμεων (SCAF) θα επιτρέψει στην Μουσουλμανική Αδελφότητα να οργανώσει ένα πολιτικό κόμμα, για να γίνει ένας σημαντικός παίκτης στο κοινοβούλιο, θα της επιτρέψει ακόμη να είναι μέρος της κυβέρνησης - αν η Μουσουλμανική Αδελφότητα βοηθήσει το SCAF να ελέγξειτην κατάσταση στους δρόμους και στους χώρους εργασίας.

Στην αρχή, υπήρχε σύγχυση μεταξύ των περισσότερων δυνάμεων που συμμετείχαν στην επανάσταση για το ρόλο του στρατού. Ο στρατός έπαιξε τα χαρτιά του πολύ έξυπνα. Ισχυρίστηκε ότι κρατάει ουδετερότητα και είπε ότι αν ο λαός θέλει να απαλλαγεί από τον Μουμπάρακ, εμείς θα απομακρύνουμε τον Μουμπάρακ γι' εσάς. Επέμειναν ότι ο στρατός είναι βασικά ουδέτερος, ότι ο στρατός είναι ο στρατός του αιγυπτιακού λαού, και ότι ο στρατός δεν θα πολεμήσει εναντίον του αιγυπτιακού λαού.

Στην παργματικότητα, ο στρατός είχε ολοφάνερα πολεμήσει εναντίον του αιγυπτιακού λαού - αφού οι μυστικές στρατιωτικές δυνάμεις είχαν ήδη βασανίζει και σκοτώσει ανθρώπους, είχαν ακόμα και απαγάγει ανθρώπους από την πλατεία Ταχρίρ. Αυτό έγινε στο ξεκίνημα.

Ο αιγυπτιακός στρατός μετακίνησε στην πραγματικότητα τα τανκς του μακριά από τις εισόδους στην πλατεία Ταχρίρ για να επιτρέψει σε κακοποιούς να εισβάλουν στην πλατεία, στις αρχές Φεβρουαρίου του 2011. Ο στρατός άρχισε να κάνει σοβαρές παραχωρήσεις λόγω της πίεσης από τα κάτω.

Η Μουσουλμανική Αδελφότητα προχώρησε σε μια συμμαχία με το SCAF με βάση την λογική ότι θα είναι σε θέση να ηρεμήσει τους δρόμους και να σπρώξει τον λαό σε μια διαδικαστική, «δημοκρατική» διαδικασία. Αυτό δεν λειτούργησε στην πραγματικότητα. Οι διαδηλώσεις συνεχίστηκαν, οι καταλήψεις συνεχίστηκαν, και οι απεργίες συνεχίστηκαν. Όμως, επειδή η Μουσουλμανική Αδελφότητα ήταν η μεγαλύτερη μαζική οργάνωση, ήταν σε θέση να ξεκινήσει ένα είδος παράλληλης διαδικαστικής δημοκρατικής διαδικασίας.

Πρώτον, υπήρχε το δημοψήφισμα για το σύνταγμα - ένα σύνταγμα, παρεμπιπτόντως, που προστάτευε πλήρως τις εξουσίες του στρατού στην Αίγυπτο και διέφερε πολύ λίγο από την άποψη της ουσίας από το προηγούμενο Σύνταγμα. Κατάφερε να το προωθήσει μέσα στην πλειοψηφία και να την κερδίσει.

Αυτό που συμβαίνει με αυτούς του είδους τις καταστάσεις είναι ότι οι άνθρωποι πολιτικοποιούνται, αλλά δεν απομακρύνονται αμέσως από το απολίτικο για γίνουν επαναστάτες. Οι άνθρωποι ψάχνουν γύρω τους για εκείνες τις δυνάμεις οι οποίες να χρησιμεύσουν ως αντιπολίτευση, και στην περίπτωση αυτή ήταν η Μουσουλμανική Αδελφότητα.

Έτσι οι άνθρωποι είπαν ότι θα δοκιμάσουν την Αδελφότητα για το μέγεθός της. Η Αδελφότητα είπε ότι είναι κατά της διαφθοράς, ότι είναι πιο δημοκρατική, θα ξεφορτωθεί το παλιό καθεστώς και το παλιό κυβερνόν κόμμα. Πολύ περισσότερο, η Μουσουλμανική Αδελφότητα είχε δραστηριοποιηθεί εδώ και χρόνια, και πολλοί από αυτούς βρέθηκαν στη φυλακή και έκανε πολλές θυσίες. Φάνηκαν να είναι, για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, η εναλλακτική λύση απέναντι στο παλαιό καθεστώς. Έτσι τους υποστήριξε.

Σε όλες τις επαναστάσεις, στα πρώτα στάδια της επανάστασης, οι άνθρωποι δοκιμάζουν πρώτα τους μεταρρυθμιστές. Στη Γαλλία, ήταν οι συνταγματικοί μοναρχικοί που είχαν την πλειοψηφία στην αρχή. Στη Ρωσία, ήταν οι μενσεβίκοι και σοσιαλεπαναστάτες που είχαν την πλειοψηφία στην αρχή, ακόμα και στα σοβιέτ.

Στην Αίγυπτο, η μόνη συγκρίσιμη μαζική οργάνωση, ήταν η Μουσουλμανική Αδελφότητα. Τώρα, όταν λέω συγκρίσιμη μαζική οργάνωση, δεν εννοώ ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα είναι μια ρεφορμιστική οργάνωση με οποιαδήποτε σοσιαλδημοκρατική έννοια του όρου. Η Μουσουλμανική Αδελφότητα δεν έχει τις ρίζες της στο εργατικό κίνημα ή στην συνδικαλιστική γραφειοκρατία.

Αλλά εν τη απουσία ενός παραδοσιακού σοσιαλδημοκρατικού κίνηματος, γεμίζει αυτόν τον χώρο. Για ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού, είναι η πρώτη μορφή ενός φαινομενικά ρεφορμιστικού κινήματος που του έρχεται στο μυαλό όταν σκέφτεται για μια βιώσιμη εναλλακτική λύση απέναντι στο status quo.

Έτσι, έγιναν εκλογές για το κοινοβούλιο στα τέλη του 2011 και το 2012, και η Μουσουλμανική Αδελφότητα κέρδισε μια πλειοψηφία μαζί με τους Σαλαφιστές. Οι Σαλαφιστές έχουν βαθιές ρίζες σε διάφορες σημαντικές περιοχές, ιδιαίτερα στην Αλεξάνδρεια, σε ορισμένες από τις επαρχίες του Δέλτα, και στο νότο της Αιγύπτου.

Είναι σημαντικό όταν μιλάμε για την αντεπανάσταση να καταλάβουμε για τι ακριβώς μιλάμε. Ο ρόλος που έπαιξε η Μουσουλμανική Αδελφότητα απέναντι στην Αιγυπτιακή Επανάσταση ήταν αυτός της προδοσίας, ήταν μια κλασική προδοσία από ένα ρεφορμιστικό, μη-επαναστατικό κίνημα. Προσπάθησε να επιτύχει μια συμφωνία με το παλαιό καθεστώς για να πάρει μια θέση στο τραπέζι και να μοιραστεί την εξουσία με το παλιό καθεστώς. Ωστόσο, απέτυχε να το κάνει.

Η Μουσουλμανική Αδελφότητα δεν ήταν ένα κεντρικό τμήμα της αντεπανάστασης. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν δικαιολογημένα ο πρώτος κληρονόμος της επανάστασης, με την έννοια ότι ήταν η πρώτη ελεύθερα εκλεγμένη πολιτική δύναμη η οποία ήρθε στην εξουσία - από τυπικής απόψεως, τουλάχιστον – αμέσως μετά την επανάσταση.

Αλλά ήταν επίσης το πρώτο θύμα14 της αντεπανάστασης. Είναι σημαντικό να το καταλάβουμε αυτό, γιατί κάποιοι άνθρωποι ελαφρά τη καρδία, μιλούν για «δύο πτέρυγες» της αντεπανάστασης - η Μουσουλμανική Αδελφότητα είναι η θρησκευτική πτέρυγα και ο στρατός είναι η στρατιωτική πτέρυγα - λες και επρόκειτο για έναν αγώνα ανάμεσα σε δύο πλευρές μιας αντεπανάστασης.

Αυτό είναι μια εξαιρετικά απλουστευτική άποψη της διαδικασίας της επανάστασης και της αντεπανάστασης. Οι άνθρωποι δεν πήγαιναν να ψηφίσουν κατά εκατομμύρια την Μουσουλμανική Αδελφότητα, για να ψηφίσουν για την αντεπανάστασης. Όχι, ψήφισαν την Μουσουλμανική Αδελφότητα για να πραγματοποιήσει τα αιτήματα της επανάστασης. Μόνο όταν η Μουσουλμανική Αδελφότητα πρόδωσε την επανάσταση αρχίσαμε να βλέπουμε ένα κίνημα εναντίον της.

Η Αδελφότητα έχασε την στήριξη επειδή πρώτον, συνέχισε γενικά τις πολιτικές του καθεστώτος Μουμπάρακ, ιδιαίτερα τον νεοφιλελευθερισμό· δεύτερον, αρνήθηκε να προβεί σε οποιαδήποτε σοβαρή έρευνα για το ρόλο του στρατού στη βία κατά τη διάρκεια της επαναστατικής έκρηξης· τρίτον, αρνήθηκε να δικάσει τους γαλονάδες της αστυνομίας για το ρόλο τους στις δολοφονίες των αιγυπτίων επαναστατών και τέταρτον, αρνήθηκε να αλλάξει την αιγυπτιακή εξωτερική πολιτική σε σχέση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Όλα αυτά παρήγαγαν μια ριζοσπαστικοποίηση που οδήγησε σε ένα κίνημα το 2012 και το 2013 εναντίον της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και της προεδρίας του Μοχάμεντ Μόρσι, του υποψήφιου της Μουσουλμανικής Αδελφότητας που εκλέχτηκε τον Ιούνιο του 2012. Αλλά και εδώ, είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι υπήρχαν δύο τύποι αντιπολίτευσης απέναντι στο καθεστώς του Μόρσι.

Η πρώτη ήταν μια αντιπολίτευση που ήθελε να συνεχίσει την επανάσταση του 2011, είτε αναγκάζοντας τη Μουσουλμανική Αδελφότητα να πραγματοποιήσει τα αιτήματα της επανάστασης είτε απομακρύνοντας την Μουσουλμανική Αδελφότητα από την εξουσία, όπως έκανε με το καθεστώς του Μουμπάρακ και να την αντικαταστήσει με μια πιο αντιπροσωπευτική πολιτική δύναμη που θα αντανακλούσε στην πραγματικότητα τα αιτήματα της επανάστασης. Αυτή ήταν η αριστερή πτέρυγα της αντιπολίτευσης απέναντι στο καθεστώς Μόρσι.

Αλλά υπήρχε και μια δεξιά πτέρυγα της αντιπολίτευσης στο καθεστώς Μόρσι που οργανώθηκε από τα απομεινάρια του παλαιού καθεστώτος, οι οποίοι ενώθηκαν με τους φιλελεύθερους, τους αριστερούς και τους εθνικιστές, που υπήρξαν μέρος της επανάστασης στις αρχές του 2011, αλλά όπως ανέφερα προηγουμένως, αυτές οι δυνάμεις είδαν την μουσουλμανική Αδελφότητα στην εξουσία ως μεγαλύτερη απειλή από την επιστροφή του παλαιού καθεστώτος.

Έτσι, δεν είχαν πρόβλημα να ευθυγραμμιστούν με το παλαιό καθεστώς εναντίον της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Δεν είχαν πρόβλημα ούτε όταν ο στρατός άρχισε ανοιχτά να μιλά για παρέμβαση εναντίον του καθεστώτος Μόρσι.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα γεγονότα στα μέσα του 2013, ήταν τόσο συγκεχυμένα. Στις 30 Ιουνίου του 2013, εκατομμύρια σε όλη την Αίγυπτο διαδήλωσαν εναντίων του Μόρσι και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Κάποιες μέρες αργότερα, στις 3 Ιουλίου του 2013, ο στρατός πέταξε τον Μόρσι από την εξουσία, εγκαθιστώντας και πάλι τους στρατηγούς του επικεφαλής του κράτους. Αυτά τα γεγονότα ήταν συγκεχυμένα επειδή ένα τμήμα των διαδηλωτών εκπροσωπούσε εκείνους που πίεζαν για μια ριζοσπαστικοποίηση της επανάστασης.

Ο λαός είχαν συνειδητοποιήσει τα όρια της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, είχε συνειδητοποιήσει ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα ήταν απλά ένας ενδιάμεσος για την προστασία του καθεστώτος. Ο λαός ήθελε να καταργήσει αυτόν τον ενδιάμεσο και να συνεχίσει τον αγώνα ενάντια στο παλιό καθεστώς. Αλλά εδώ πρέπει να είμαστε προσεκτικοί σχετικά με τον όρο «λαός». Επειδή, δυστυχώς, δεν ήταν αυτό που ήθελε όλος ο λαός που κινητοποιούνταν στις 30 Ιουνίου.

Το παλαιό καθεστώς, ιδιαίτερα οι στρατιωτικοί μηχανισμοί και οι μηχανισμοί της ασφάλειας, χρησιμοποίησαν την κρίση και την παράλυση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην εξουσία για να αρχίσουν αυτό που κατέληξε να είναι η πραγματική αντεπανάσταση. Επιδίωκαν να κινητοποιήσουν μεγάλα τμήματα της μεσαίας τάξης στην Αίγυπτο γύρω από την άποψη ότι τόσο η επανάσταση όσο και η κυριαρχία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας μπορούσαν να οδηγήσουν μόνο στην αναρχία και στην αστάθεια, και έτσι ότι ήταν κρίσιμο να επιστρέψουν στην ασφάλεια και τη σταθερότητα – σε τελική ανάλυση, εμείς δεν θέλουμε να καταλήξουμε όπως η Συρία ή το Ιράκ ή η Λιβύη.

Αυτό ήταν το κεντρικό επιχείρημα στην κινητοποίηση ενάντια στον Μόρσι από τη Δεξιά. Αυτό άνοιξε το δρόμο για να έρθει στην εξουσία οΣίσι, και κατέστησε δυνατό να πραγματοποιηθεί το πραξικόπημα κατά του Μόρσι και να ξεκινήσει μια διαδικασία αντεπανάστασης ξεπερνώντας κατά πολύ οτιδήποτε έχουμε δει μέχρι στιγμής από την άποψη της καταστολής και της βίας.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι στις μεγαλύτερες διαδηλώσεις στις 30 του Ιουνίου του 201315 συμμετείχαν αστυνομικοί με πλήρη στολή, συμμετείχαν στρατιωτικοί με πλήρη στολή, συμμετείχαν ελικόπτερα του στρατού με αιγυπτιακές σημαίες «προστατεύοντας»τον λαόστις πορείες, τραγουδώντας εθνικιστικούς ύμνους και τραγούδια. Ούτε ένας αστυνομικός δεν δέχθηκε επίθεση, ούτε ένας στρατιωτικός δεν δέχθηκε επίθεση, ούτε ένα κρατικό ίδρυμαδεν δέχθηκε επίθεση - και αυτό δεν ήταν μια επαναστατική κινητοποίηση.

Στην κινητοποίηση της 30ης Ιούνη, όπως ανέφερα, συμμετείχε τόσο μια αριστερή όσο και μια δεξιά αντιπολίτευση, αλλά η κεντρική ιδέα της κινητοποίησης - και αυτό είναι ιδιαίτερα σαφές τώρα εκ των υστέρων - ήταν ακριβώς η αντίθετη από αυτή των δεκαοκτώ ημερών διαμαρτυρίας που οδήγησαν στην πτώση του Μουμπάρακ.

Εκ των υστέρων, νομίζετε ότι ήταν ένα λάθος από την πλευρά της Αριστεράς να βοηθήσει να οργανωθεί η αντιπολίτευση προς τον Μόρσι εκείνη τη στιγμή;

Όχι, έπρεπε να υπάρξει ένα κίνημα ενάντια στον Μόρσι. Ο Μόρσι έπρεπε να αποκαλυφθεί γι' αυτό που ήταν. Ο Μόρσιπροστάτεψε το παλιό καθεστώς, ο Μόρσιπροστάτεψε την ηγεσία του στρατού, ο Μόρσιπραγματοποίησε τις ίδιες νεοφιλελεύθερες πολιτικές με τον Μουμπάρακ. Ο Μόρσι δεν ικανοποίησεούτε ένα αίτημακαι δεν πραγματοποίησε κανένα στόχο της επανάστασης. Ο Μόρσι δεν πραγματοποίησε ούτε καικάποια από τις υποσχέσεις του, πόσο μάλλον τα αιτήματα της επανάστασης.

Έτσι, ένα κίνημα ενάντια στον Μόρσικαι τα απομεινάρια του παλαιού καθεστώτος, εναντίον του Μόρσικαιτης στρατιωτικής ηγεσίας, έπρεπε να δημιουργηθεί. Οι Επαναστάτες Σοσιαλιστές της Αιγύπτου τάχθηκαν κατά της Μουσουλμανικής Αδελφότητας από την πρώτη μέρα, από τις 12 του Φλεβάρη του 2011, όταν είπε ότι θα κάνει μια συμφωνία με το SCAF.

Όλως περιέργως, κάποιοι από τους Νασεριστές και τους αριστερούς που είναι τώρα οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές του Σίσι και οι πιο ακραίοι στην αντίθεσή τους απέναντι στην Μουσουλμανική Αδελφότητα είναι οι ίδιοι άνθρωποι που συμμετείχαν σε μια εκλογική συμμαχία με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα κατά τη διάρκεια των βουλευτικών εκλογών του 2011. Αρνηθήκαμε να έχουμε οποιαδήποτε συμμαχία με την Μουσουλμανική Αδελφότητα, και εξακολουθούμε να πιστεύούμε ότι ήταν σωστό για εμάς να είμαστε μέρος του κινήματος ενάντια στον Μόρσι.

Αλλά είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτό που προσπαθήσαμε να κάνουμε ήταν να έχουμε ένα κίνημα που ήταν ανεξάρτητο από την σαφώς αντεπαναστατική κινητοποίηση που είχε διοργανωθεί ανοιχτά από τα στοιχεία του παλαιού καθεστώτος και τους επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών. Το πρόβλημα ήταν ότι τα δύο αυτά πράγματα συνέβαιναν ταυτόχρονα.

Το πρόβλημα ήταν ότι η ριζοσπαστική αριστερά υποτίμησε την ικανότητα της αντεπανάστασης και των στρατηγών να κινητοποιήσουν τα μέσα ενημέρωσης - που ανήκουν και ελέγχονται από τους μεγάλους επιχειρηματίες της εποχής του Μουμπάρακ. Μέσω αυτής της εκστρατείας του φόβου - όπως της σύγκριση της Αιγύπτου με τη Συρία, ή σαμποτάροντας συγκεκριμένες υπηρεσίες (όπως της ηλεκτρικής ενέργειας) για να δημιουργηθεί ένα κλίμα ανασφάλειας, ιδιαίτερα μεταξύ των τμημάτων της μεσαίας τάξης - οι δυνάμεις της αντεπανάστασης κατάφεραν να κερδίσουν αποδοχή.

Επιτρέψτε μου να σας δώσω ένα παράδειγμα για το πόσο περίπλοκο ήταν αυτό. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης εναντίον του Μουμπάρακ, η Κοπτική Χριστιανική νεολαία έπαιξε κεντρικό ρόλο, και ήταν ένας από τους παράγοντες που έδωσαν στην επανάσταση - και ιδίως στην κατάληψη της Ταχρίρ - ένα κοσμικό και πολύ δημοκρατικό πνεύμα.

Αυτό έκανε αδύνατο σε οποιοδήποτε ισλαμικό κίνημα να προσπαθήσει να ηγεμονεύσει στο κίνημα - υπήρχαν πάρα πολλοί Κόπτες που συμμετείχαν ώστε να μπορέσουν να το μετατρέψουν σε ένα είδος ισλαμικού κινήματος.

Αλλά η άλλη πλευρά επεδίωξε επίσης να χρησιμοποιήσει το Κοπτικό ζήτημα. Εκμεταλλευόμενη τους δικαιολογημένους φόβους των Κοπτών για καταπίεση στα χέρια της Αδελφότητας, η αντεπανάσταση και ο στρατός προσπάθησαν να κινητοποιήσουν Κόπτεςεναντίον της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και, ύστερα από αυτό, εναντίον της ίδιας τηςεπανάστασης.

Η ίδια δυναμική εκτυλίχθηκε και γύρω από το θέμα των γυναικών. Οι γυναίκες έπαιξαν κεντρικό ρόλο16 στην επανάσταση του 2011 - είδαμε τις μεγαλύτερες μαζικές διαδηλώσεις από γυναίκεςστην αιγυπτιακή ιστορία - κατά της σεξουαλικής παρενόχλησης και των διακρίσεων.

Οι γυναίκες έπαιξαν κεντρικό ρόλο σε όλες τις κύριες απεργίες και καταλήψεις, αλλά και εδώ το θέμα των γυναικών χρησιμοποιήθηκε από εκείνους που κινητοποίθηκαν ενάντια στον Μόρσι το 2013 και αργότερα από το ίδιο το καθεστώς Σίσι - όχι μόνο εναντίον της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, αλλά και εναντίον της ίδιας της επανάστασης.

Αυτό είναι παρόμοιο με τον τρόπο με τον οποίο ορισμένοι αντιφεμινιστές συγγραφείς χρησιμοποιούν φεμινιστική γλώσσα εναντίον των αιτημάτων των γυναικών - όπως οι απόψεις που προτάσσουν την οικογενειακή ζωή και άλλες συντηρητικές ιδέες καλυμμένες με τη γλώσσα της απελευθέρωσης των γυναικών. Είναι ένα παράδειγμα της αντεπανάστασης που μαθαίνει από τη γλώσσα της επανάστασης και την χρησιμοποιεί εναντίον της.

Αυτό ακριβώς έκανε ο Σίσι κατά τη διάρκεια της περιόδου του Μόρσι. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια της αιγυπτιακής επανάστασης, η αιγυπτιακή σημαία χρησιμοποιήθηεκ από τον λαό για την επαναστατική πλευρά και έγινε ένα σύμβολο της ίδιας της επανάστασης. Αλλά ήταν πολύ εύκολο για την αντεπανάσταση, λόγω της αοριστίας του συμβόλου, να την διεκδικήσει εκ νέου για την πλευρά της.

Το γυναικείο ζήτημα χρησιμοποιήθηκε παρά πολύ από την αντεπανάσταση ενάντια στην επανάσταση. Θα σας πω πώς. Δεν χρησιμοποιούν μόνο το γυναικείο ζήτημα, λέγοντας ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα είναι αντιδραστική, ότι θα αναγκάσει τις γυναίκες να φορούν το πέπλο, ότι θα τις σταματήσει από την εργασία, και ούτω καθεξής.

Επίσης, μιλάνε για τις γυναίκες που είναι ενάρετες, τις γυναίκες αντίθετες στην αναρχία, τις γυναίκες που διαφυλάσσουν την οικογένεια, τις γυναίκες που διαφυλάσσουν το έθνος, τις γυναίκες που δεν είναι σαν τις «χαλαρές» γυναίκες που διαμαρτύρονται στους δρόμους ή που αφήνουν τις κόρες τους να βγαίνουν στους δρόμους.

Το καθεστώς Σίσι είναι πολύ πιο συντηρητικό17 στην πράξη από ό,τι ήταν ή προσπάθησε να γίνει η προεδρία του Μόρσι. Δεν υπάρχει απολύτως τίποτα που να είναι κοσμικό ή προοδευτικόστο καθεστώς Σίσι. Η αντεπαναστατική κινητοποίησή του βασίζεται στον φόβο, στον συντηρητισμό, στην πατριαρχία, στον εθνικό σοβινισμό και στην πολιτική των θρησκευτικών διαχωρισμών.

Πώς εντάσσεται η Αιγυπτιακή Επανάσταση στο ευρύτερο περιφερειακό και παγκόσμιο πλαίσιο, από οικονομική και πολιτική άποψη;

Μερικοί άνθρωποι αμφισβητούν κατά πόσον η Αιγυπτιακή Επανάσταση έχει σχέση με το τι συμβαίνει οικονομικά και πολιτικά σε παγκόσμια κλίμακα, αλλά δεν είναι τυχαίο ότι οι αιγυπτιακές και τυνησιακές επαναστάσεις που έλαβαν χώρα το 2011 - και οι δύο σχετίζονται με την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008. Αυτό δεν ήταν το μόνο στοιχείο που οδήγησε σε αυτές τις επαναστάσεις, αλλά σίγουρα έπαιξε σημαντικό ρόλο.

Η αστάθεια των τιμών καταναλωτή, η πτώση στον τουρισμό, η μείωση των ξένων επενδύσεων, η μεταβλητότητα των τιμών της ενέργειας - οι αλλαγές αυτές προέκυψαν από την κρίση του 2008 και έπαιξαν το ρόλο τους. Αυτά κατέστησαν αδύνατο για την κυρίαρχη τάξη - με τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές της, - να συνεχίσει ως συνήθως. Έτσι, η κρίση ήταν σίγουρα μία από τις προϋποθέσεις αυτής της επανάστασης.

Είναι επίσης σημαντικό να καταλάβουμε τι συνέβη στην Αίγυπτο σε ένα ευρύτερο πλαίσιο και όχι μόνο από την άποψη των αραβικών επαναστάσεων. Χωρίς ένα ευρύτερο πλαίσιο, τα γεγονότα στην Αίγυπτο μπορεί να παρουσιάζονται ως μέρος ενός αποκλειστικά αραβικού φαινομένου. Αλλά η οικονομική κρίση συμπαρέσυρε την Αίγυπτο, όπως ακριβώς συμπαρέσυρε το σύνολο της νότιας Ευρώπης, και ακριβώς όπως ένα τεράστιο κίνημα ξεπήδησε στην Τυνησία.18 Επιπλέον ένα άνευ προηγουμένου κύμα μαζικών απεργιών19 πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα το 2010.

Δεν μπορούμε να πούμε ότι στη μια πλευρά της Μεσογείου, υπάρχουν οι μεγαλύτερες γενικές απεργίες στη σύγχρονη ιστορία, και ότι αυτό είναι εντελώς άσχετο με μια σειρά μαζικών επαναστάσεων στην άλλη πλευρά της Μεσογείου. Προφανώς συνδέονται, και προφανώς συνδέονται με αυτό που συμβαίνει σε παγκόσμια κλίμακα.

Σε περιφερειακό επίπεδο, είναι σημαντικό να επισημάνουμε το ρόλο του Σαουδικού καθεστώς και των συμμάχων του, που είναι τα κύρια κέντρα20 της αντεπανάστασης στην περιοχή. Τα κεφάλαια της ΣαουδικήςΑραβίας, του Κουβέιτ και των Εμιράτων αποτελεούν τα βασικά στοιχεία του αιγυπτιακού καπιταλισμού. Αυτοί είναι οι κύριοι ξένοι επενδυτές στην αιγυπτιακή οικονομία και είναι από το 1970. Έτσι, έχουν πολλά που διακυβεύονται - άμεσα - στην Αίγυπτο.

Είναι σημαντικό επίσης να σημειωθεί ότι η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ήταν και εξακολουθούν να είναι οι βασικοί χρηματοδότες του καθεστώτος Σίσι. Το καθεστώς Σίσι δεν θα μπορούσε να έχει επιζήσει με κανένα τρόπο μέχρι τώρα χωρίς την μαζική οικονομική υποστήριξη από τη Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα.

Είναι επίσης σημαντικό να κατανοήσουμε το βαθμό στον οποίο οι επαναστάσεις του 2011, και οι επιπτώσεις των επαναστάσεων του 2011, έχουν κλονίσει χώρες όπως η Σαουδική Αραβία. Τις τελευταίες ημέρες, σαράντα επτά πολιτικοί αντίπαλοι του καθεστώτος εκτελέστηκαν.21 Στην κορυφή του καταλόγου ήταν ο Νάμερ α-Νάμερ, ο οποίος ήταν ο ηγέτης του σιιτικού κινήματος στο ανατολικό τμήμα της Σαουδικής Αραβίας.

Ο α-Νάμερ οργάνωσε μαζικές διαδηλώσεις, εμπνευσμένες από την επανάσταση της Τυνησίας και της Αιγύπτου, ενάντιαστην Σαουδική μοναρχία. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τις σχέσεις μεταξύ αυτών των γεγονότων. Η υποστήριξη του Σίσι από τη Σαουδική Αραβία και η αντεπανάσταση είναι μέρος ενός ευρύτερου ρόλου που παίζει η Σαουδική μοναρχία, και δείχνει το βαθμό στον οποίο η επόμενη αιγυπτιακή επανάσταση πρέπει να αντιμετωπίσει όχι μόνο το καθεστώς που βρίσκεται στην εξουσία στην Αίγυπτο, αλλά και τους βασικούς υποστηρικτές του στον Κόλπο.

Και αυτό μας οδηγεί στο ρόλο των ΗΠΑ, οι οποίες υπήρξαν ένας κρίσιμος σύμμαχος των Αιγυπτίων ηγετών από την εποχή του Ανουάρ Σαντάτ το 1970. Οι ΗΠΑ ήταν ο μεγάλος οικονομικός και στρατιωτικός υποστηρικτής του καθεστώτος Μουμπάρακ και τώρα του καθεστώτος Σίσι.

Μερικές φορές, οι άνθρωποι μιλούν λες και οι ΗΠΑ κατά κάποιο τρόπο θα προτιμούσαν να παραμείνει στην εξουσία η Μουσουλμανική Αδελφότητα και δεν υποστηρίζουν πραγματικά τον Σίσι. Φυσικά, οι ΗΠΑ δυσκολεύονται να υποστηρίξουν ανοιχτά τον Σίσι γιατί είναι μια τόσο προφανής δικτατορική μορφή που κατέλαβε την εξουσία με στρατιωτικό πραξικόπημα. Αλλά στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμιά περίπτωση να μπορούσε η Σαουδική Αραβία να πληρώσει και να χρηματοδοτήσει την αιγυπτιακή αντεπανάσταση χωρίς την έγκριση των ΗΠΑ.

Και αν οι ΗΠΑ ήθελαν να σταματήσουν το καθεστώς του Σίσι σε οποιοδήποτε σημείο, θα μπορούσαν εύκολα να το κάνουν μέσω της τεράστιας οικονομικής και στρατιωτικής επιρροή τους στην Αίγυπτο. Αλλά οι ΗΠΑ συνεχίζουν να οπλίζουν το καθεστώς Σίσι και συνεχίζουν να του στέλνουν 1,3 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Η αιγυπτιακή κυβέρνηση βρίσκεται τώρα σε διαπραγματεύσεις με το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα για ένα νέο γύρο δανείων. Και η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να υποστηρίζει και να καλεί τον Σίσι σε συνομιλίες διαφόρων ειδών. Ο Σίσι έχει κλείσει στρατιωτικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, τη Βρετανία και τη Γερμανία.

Η Δύση ισχυρίζεται ότι νοιάζεται για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Αίγυπτο, αλλά λέει ότι η «συμφωνία» είναι η καλύτερη πολιτική για τη βελτίωση της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στην πραγματικότητα, υποστηρίζει τη στρατιωτική δικτατορία της Αιγύπτου.

Με δεδομένη την κατάσταση που περιγράφετε, ποια είναι τα καθήκοντα της Αριστεράς στην Αίγυπτο σήμερα;

Κατ' αρχάς, είναι σημαντικό να γίνει σαφές ότι η διαδικασία της αντεπανάστασης βρίσκεται σε εξέλιξη μετά το πραξικόπημα στις 3 Ιουλίου του 2013. Το επίπεδο της καταστολής είναι πολύ χειρότερο από ό,τι ήταν υπό το καθεστώς Μουμπάρακ. Περισσότεροι από τρεις χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί, εκατοντάδες έχουν εξαφανιστεί, και περισσότεροι από πενήντα χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι σαπίζουν στη φυλακή.

Το δικαστικό σώμα έχει γίνει ανοικτά ένα εργαλείο στα χέρια του στρατιωτικού καθεστώτος, και ο αριθμός των θανατικών ποινών και των ποινών ισόβιας κάθειρξης μοιράζονται στους πολιτικούς αντιπάλους του καθεστώτος σε μια κλίμακα που το καθεστώς Μουμπάρακ ποτέ δεν θα είχε ονειρευτεί.

Αυτό είναι λογικό, δεδομένου ότι οι δυνάμεις της αντεπανάστασης κατανοούν την ανάγκη να συντρίψουν το πνεύμα της επανάστασης, για να συνθλίψουν την αυτοπεποίθηση που έχει αποκτηθεί από τον λαό της Αιγύπτου το 2011. Αυτό το πνεύμα δεν έχει συντριβεί ακόμη, και γι' αυτό βλέπουμε αυτά τα πολύ υψηλά επίπεδα καταστολής.

Ο βαθμός στον οποίο έχουν τρομάξει από την πέμπτη επέτειο22 της επανάστασης είναι αξιοσημείωτος. Στο Κάιρο και σε όλες τις άλλες μεγάλες αιγυπτιακές πόλεις, ο στρατός έχει τοποθετήσει άρματα μάχης και τεθωρακισμένα οχήματα και συνέλαβε ακτιβιστές κάθε είδους, ώστε να βεβαιωθεί ότι δεν θα γίνουν σοβαρές διαδηλώσεις στις 25 Ιανουαρίου του 2016. Θέλουν να δημιουργήσουν ένα κλίμα φόβου και τρομοκρατίας. Αυτές δεν είναι ενέργειες ενός καθεστώτοςμε αυτοπεποίθηση, ύστερα από περισσότερο από δύο χρόνια τώρα μετά το πραξικόπημα. Παραμένει ακόμα με μια αίσθηση αστάθεια ή αβεβαιότητας για τη δική του κυριαρχία.

Και παρ' όλες τις επιθέσεις, το πνεύμα της αντίστασης των εργαζομένων δεν έχει συντριβεί. Έχουμε δει ένα νέο κύμα απεργιών κατά τους τελευταίους δύο μήνες, με τη συμμετοχή εργατών στην κλωστοϋφαντουργία στο Δέλτα, των εργατών σε θυγατρικές εταιρείες για τη διώρυγα του Σουέζ, των εργατών τσιμέντου, των δημοσίων υπαλλήλων, καθώς και μεταπτυχιακών φοιτητών.

Υπάρχει μια αναβίωση του εργατικού κινήματος, και ένας βαθμός πανικού από την πλευρά του καθεστώτος. Τίποτα δεν έχει αλλάξει από την άποψη της οικονομικής πολιτικής. Αντίθετα, οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές της εποχής Μουμπάρακ έχει βαθύνει και επιταχυνθεί.

Έτσι, στο πεδίο της οικονομίας, υπάρχουν νεοφιλελεύθερες περικοπές και στο πολιτικό επίπεδο, αύξηση της καταστολής. Αλλά η ριζοσπαστικοποίηση των εκατοντάδων χιλιάδων νέων ανθρώπων κυρίως από την εργατική τάξη ακόμη δεν έχει ξεριζωθεί.

Επιτρέψτε μου να δώσω ένα μόνο ανεκδοτολογικό παράδειγμα. Οι οπαδοί του ποδοσφαίρου - ιδιαίτερα οι νέοι, οι άνθρωποι της εργατικής τάξης - στην Αίγυπτο ήταν μια σημαντική δύναμη στην επανάσταση. Οι «Ultras», όπως έχουν γίνει γνωστοί, συνδέονται με την Αριστερά, σε αντίθεση με την Ευρώπη όπου συνήθως συνδέονται με τη δεξιά πτέρυγα και το ρατσισμό. Στην Αίγυπτο, οι Ultras ήταν γνωστοί για τη στάση τους ενάντια στην αστυνομία και ενάντια στην καταπίεση - και τώρα για το ρόλο τους στην αιγυπτιακή επανάσταση.

Από τότε που ο Σίσι ήρθε στην εξουσία, δεν έχει υπάρξει ούτε ένας αγώνας ποδοσφαίρου όπου οι οπαδοί να έχουν τη δυνατότητα να μπουν στο γήπεδο. Όλοι οι αγώνες ποδοσφαίρου - το οποίο στην Αίγυπτο είναι το πιο δημοφιλές άθλημα - παίζονται σε εντελώς άδεια γήπεδα.23 Μόνο η αστυνομία επιτρέπεται μέσα. Αυτό δείχνει ότι δεν έχουμε ένα καθεστώς που είναι σταθερό.

Και τώρα βλέποντας μια σειρά από επετείους των πέντε χρόνων: η 25η Ιανουαρίου είναι μια σημαντική ημέρα, σύντομα θα ακολουθήσει η 11η Φεβρουαρίου. Στη συνέχεια, θα υπάρξουν 6η Απριλίου, η 30η Ιουνίου και 3η Ιουλίου. Στις 14 Αυγούστου, έγιναν οι σφαγές στην πλατεία Rabaa και στην πλατεία Nahda. Και η 19η Νοεμβρίου σηματοδοτεί την έναρξη αυτού που είναι γνωστό ως το δεύτερο κύμα της αιγυπτιακής επανάστασης. Η 9η Οκτωβρίου, όταν Κόπτες Χριστιανοί σφαγιάστηκαν μπροστά από το κεντρικό κτίριο της τηλεόρασης.

Σε όλες αυτές τις επετείους, η αστυνομία και ο στρατός θα πρέπει να κινητοποιηθούν σε μαζική κλίμακα για να αποτρέψουν οποιονδήποτε ακόμη και να σκεφτεί να διαδηλώσει. Το καθεστώς είναι στοιχειωμένο από τις ημερομηνίες και τους τόπους - τις ημερομηνίες των γεγονότων και τους χώρους όπου εκτυλίχθηκαν τα γεγονότα.

Αλλά αυτή η κατάσταση δεν είναι βιώσιμη. Και θα πρέπει να επισημανθεί ότι η δραματική πτώση των τιμών του πετρελαίου - για να μην αναφέρουμε την αναδυόμενη οικονομική κρίση στη Σαουδική Αραβία και τη βαρβαρότητα του πολέμου της Σαουδικής Αραβίας στην Υεμένη - σημαίνει ότι η σταθερή χρηματοδότηση του καθεστώτος Σίσι από τη Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα δεν μπορεί να συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό και στην ίδια κλίμακα όπως και πριν.

Όλα αυτά σημαίνουν ότι υπάρχουν ευκαιρίες για να αρχίσει η προετοιμασία για ένα νέο επαναστατικό κύμα. Οι νέοι που πολιτικοποιήθηκαν από την Αιγυπτιακή Επανάσταση το 2011 στην ηλικία των είκοσι είναι τώρα είκοσι πέντε.

Η εμπειρία τους από την επανάσταση δεν έχει διαλυθεί. Θα απαιτούσε ένα επίπεδο καταστολής τέτοιο που ο Σίσι δεν μπορεί να εφαρμόσει για να εξαλείψει εντελώς αυτή την εμπειρία. Το ερώτημα για την επαναστατική αριστερά είναι το πώς να οικοδομήσουμε σε αυτή τη συνείδηση, πώς να σχεδιάσουμε για τον επόμενο γύρο της επαναστατικής πάλης.

Μια κρίσιμη πτυχή αυτού του θέματος είναι πως η Αριστερά πρέπει να συσχετιστεί με το ισλαμιστικό κίνημα. Συγκεκριμένα, πώς θα πρέπει η Αριστερά να συσχετιστεί με τη συνεχιζόμενη αντιπολίτευση του ισλαμικού κινήματος απέναντι στη στρατιωτική δικτατορία του Σίσι; Τι πρέπει να γίνει για να αποφευχθούν τα λάθη που έγιναν κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 2011; Πώς μπορεί η Αριστερά να δημιουργήσει μια ανεξάρτητη, ριζοσπαστική αριστερά, που να είναι ικανή να κερδίσει μια μαζική βάση ανεξάρτητη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, αλλά να μπορεί να ανταγωνίζεται την Μουσουλμανική Αδελφότητα για την υποστήριξη των μαζών;

Μία από τις πιο παράξενες πτυχές της περιόδου της αιγυπτιακής αντεπανάστασης είναι ότι η πλειοψηφία των αριστερών έκανε το ένα από τα δύο πράγματα. Ένα ρεύμα στην ίδια την Αριστερά συμμάχησε με το καθεστώς του Σίσι επειδή το είδε ως τουλάχιστον ένα είδος κοσμικής «πεφωτισμένης δεσποτείας» που μπορεί να αποτρέψει να γίνει η Αίγυπτο ένα θεοκρατικό καθεστώς. Σ' αυτό περιλαμβάνονται διάσημοι μυθιστοριογράφοι της αριστεράς, ποιητές, ηθοποιοί και πολιτικοί ακτιβιστές – ανάμεσά τους και έμπειροι πρώην σοσιαλιστές ακτιβιστές - που είναι πλέον εκατό τοις εκατό υποστηρικτές του Σίσι.

Ένα άλλο ρεύμα της Αριστεράς είναι ενάντια στον Σίσι, αλλά αντιτίθεται ταυτόχρονα στην Μουσουλμανική Αδελφότητα. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Σε ένα αφηρημένο επίπεδο, αυτό έχει νόημα· πρέπει να είμαστε εναντίον και των δύο δυνάμεων.

Αλλά τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Εργαζόμαστε για την ανατροπή αυτής της δικτατορίας, ή προσπαθούμε να κάνουμε το αδύνατο, προσπαθώντας να είμαστε εντελώς ουδέτεροι, στο πλαίσιο μιας πραγματικής μάχης που λαμβάνει χώρα στους δρόμους; Έτσι, οι αριστεροί που δεν είναι υπέρ του Σίσι έχουν παραλύσει από κάθε πρακτική άποψη.

Θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Υπήρξαν πέρυσι διαδηλώσεις εναντίον της αθώωσης του Μουμπάρακ. Αυτές οι διαδηλώσεις μεγάλωσαν αρκετά γρήγορα. Μερικές χιλιάδες προσπάθησαν να εισβάλουν στην πλατεία Ταχρίρ. Πολλοί από την Αριστερά που συμμετείχαν σε αυτές τις διαδηλώσεις, μόλις είδαν την νεολαία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας να μπαίνει, απλά έφυγαν. Κυριολεκτικά πήγαν σπίτι.

Το βλέπουμε αυτό ως ένα τεράστιο λάθος, ως μια φόρμουλα για την παράλυση και για την πλήρη απομόνωση της Αριστεράς. Είναι μια προσέγγιση που θα δώσει στην Μουσουλμανική Αδελφότητα μια ευκαιρία για την ανοικοδόμηση της μαζικής της βάσης που χάθηκε κατά τη διάρκεια της προεδρίας Μόρσι επειδή οι άνθρωποι θα αρχίσουν να σκέφτονται ότι η μόνη δύναμη που στην πραγματικότητα προσπαθεί να αντιμετωπίσει τη δικτατορία του Σίσι είναι οι ισλαμιστές, και όχι η Αριστερά.

Η θέση που έχουμε είναι ότι θέλουμε να είμαστε μέρος του κινήματος ενάντια στον Σίσι και ενάντια στη δικτατορία, αλλά θέλουμε να το κάνουμε αυτό ως ανεξάρτητη δύναμη. Και θέλουμε να το κάνουμε αυτό κατανοώντας με σαφήνεια ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα πρόδωσε αυτή την επανάσταση. Αλλά δεν θα γίνουμε μέρος της ψευδούς διαίρεσης «ισλαμιστών εναντίον κοσμικών» που βοήθησε μόνο το καθεστώς Μουμπάρακ στο παρελθόν και τώρα βοηθά την παραμονή του καθεστώτος Σίσι στην εξουσία.

Θέλω να ξεκινήσει μια σοβαρή συζήτηση στην Αριστερά, τόσο στην Αίγυπτο όσο και μεταξύ των συντρόφων σε διεθνές επίπεδο, σχετικά με το ζήτημα του ισλαμικού φονταμενταλισμού.24 Το πρόβλημα στην Αίγυπτο είναι προφανές και θα πρέπει να είναι καθαρό σε όλους. ΤοΑιγυπτιακό Κομμουνιστικό Κόμμα εξέδωσεέντυπα για την υποστήριξη της σφαγής των ακτιβιστών της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στις 14 Αυγούστου του 2013. Στην πραγματικότητα, πολλοί αριστεροί έκαναντο ίδιο.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν αριστεροί, μεταξύ των οποίων και ορισμένοι επαναστάτες αριστεροί με επιρροή, κυρίως από τη γενιά του 1970, που παίρνουν μια θέση που είναι ουδέτερη από πρακτική άποψη. Λένε ότι είναι φυσικά ενάντια στη δικτατορία του Σίσι, αλλά είναι εξίσου ενάντια στην Μουσουλμανική Αδελφότητα - είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Για μένα, αυτό είναι μια καταστροφική διατύπωση που πρέπει να συζητηθεί σοβαρά. Νομίζω ότι δεν είναι καταστροφικό μόνο από την άποψη της Αιγύπτου, αλλά και για την επαναστατική αριστερά διεθνώς. Πώς μπορούμε να κατανοήσουμε το ισλαμικό κίνημα, και πώς να σχετιστούμε με αυτό, και πώς μπορούμε να το κατανοήσουμε από την άποψη ενός ευρύτερου πλαισίου; Και ποια είναι η θέση που θα πάρει η ριζοσπαστική αριστερά προς αυτή την κατεύθυνση;

Νομίζω, μετά την εμφάνιση της ISIS, από τη μια πλευρά, και του τι συνέβη με τις αραβικές επαναστάσεις και το ρόλο του ισλαμικού κινήματος σε αυτές από την άλλη πλευρά, ότι πρέπει να κάνουμε μια νέα συζήτηση για τον μαρξισμό και το ισλαμικό κίνημα, προκειμένου να αποσαφηνίσουμε και να διευκρινίσουμε τις θέσεις μας.

 

Sameh Naguib, «The Egyptian Counterrevolution», Jacobin, 11 Μαρτίου 2016

 

Σημειώσεις

1 Jack Shenker, «How to celebrate Egypt's Police Day», The Guardian, 25 Ιανουαρίου 2010. 

2 Jacobin, «Uneven and Combined», τεύχος 19, Φθινόπωρο 2015.

3 Paul Schemm, «Egypt Struggles to Control Anti-War Protests», Middle East Research and Information Project, 31 Μαρτίου 2003. 

4 «Kefaya: The origins of Mubarak's downfall», Egypt Independent, 12 Δεκεμβρίου 2011.

5 «April 6 Youth Movement», PBS, 22 Φεβρουαρίου 2011. 

6 Lara Logan, «The Deadly Beating that Sparked Egypt Revolution», CBS Enening News, 2 Φεβρουαρίου 2011. 

7 Jack Shenker, «State repression in Egypt worst in decades, says activist», The Guardian, 24 Ιανουαρίου 2016. 

8 «National Progressive Unionist (Tagammu) Party», Jadaliyya, 18 Νοεμβρίου 2011. 

9 «Egypt's Communist Party to Boycott Parliamentary Elections» Jadaliyya, 17 Νοεμβρίου 2011.

10 David D. Kirkpatrick, «Mubarak Orders Crackdown, With Revolt Sweeping Egypt», The New York Times, 29 Ιανουαρίου 2011. 

11 «Police behind nearly 900 deaths in Egyptian revolution – inquiry», RT, 15 Μαρτίου 2013. 

12 «Workers boost Egypt protests», al Jazeera, 10 Φεβρουαρίου 2011. 

13 Michael Slackman, «Islamist Group Is Rising Force in a New Egypt», The New York Times, 24 Μαρτίου 2011. 

14 «Egypt: court dissolves Muslim Brotherhood's political wing», The Guardian, 9 Αυγούστου 2014. 

15 Shaimaa Fayed και Yasmine Saleh, «Millions flood Egypt's streets to demand Mursi quit», Reuters, 30 Ιουνίου 2013. 

16 Fatma Naib, «Women of the revolution», al Jazeera, 19 Φεβρουαρίου 2011. 

17 «Egypt: Year of Abuses Under al-Sisi», Human Rights Watch, 8 Ιουνίου 2015. 

18 Yasmine Ryan, «How Tunisia's revolution began», al Jazeera, 26 Ιανουαρίου 2011. 

19 «Violent protests as Greeks strike over austerity cuts», CNN, 15 Δεκεμβρίου 2010. 

20 Adam Hanieh, «A Petrodollar and a Dream», Jacobin, τεύχος 13, Χειμώνας 2014. 

21 «Sheikh Nimr al-Nimr: Saudi Arabia executes top Shia cleric», BBC News, 2 Ιανουαρίου 2016. 

22 Iyad El-Baghdadi, «On the Anniversary of the Egyptian Revolution, Sisi Is Terrified», The Huffington Post, 29 Ιανουαρίου 2016.

23 Stephen Smith, «Soccer in Egypt to resume - in empty stadiums», CBS News, 17 Φεβρουαρίου 2012. 

24 Adam Hanieh, «A Brief History of ISIS», Jacobin, 12 Μαρτίου 2015 [Adam Hanieh, «Μια Σύντομη Ιστορία της ISIS», e la libertà, 14 Ιανουαρίου 2016].

Γράφτηκε από 
Τελευταία τροποποίηση στις Δευτέρα, 28 Μάρτιος 2016 12:40
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.