Σάββατο, 01 Οκτωβρίου 2016 10:44

Η Βοσνία, το Σερβικό Δημοψήφισμα και η Αριστερά

Κατηγορία Κόσμος

Εργατική διαδήλωση στο Σεράγεβο τον Φεβρουάριο του 2014. Το Πανό γράφει: «Μας λεηλατείτε 20 χρόνια. Αρκετά!»

Dragan Plavsic

Τι ακριβώς έχει συμβεί στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη; Μια καλή ερώτηση. Εκ πρώτης όψεως, θα μπορούσε κάλλιστα να φαινόταν σαν μια καταιγίδα σε ένα φλυτζάνι τσαγιού. Η Σερβική Δημοκρατία (Republika Srpska, το σερβικό κρατίδιο στη διαιρεμένη Βοσνία), ήθελε να γιορτάσει τη δική της Ημέρα τής Κρατικής της Υπόστασης στις 9 Ιανουαρίου. Δεν είναι μεγάλη υπόθεση, μπορεί να σκεφτείτε, αλλά θα ήταν λάθος. Αυτό είναι σοβαρό.

Το 1992, η Βοσνία διαχωρίστηκε σε αντιμαχόμενες εθνικές γραμμές. Το 1995, η Ειρηνευτική Συμφωνία του Ντέιτον επισημοποίησε το σχίσμα με τον διαχωρισμό της Βοσνίας σε μια ομοσπονδία Βοσνιακή-Κροατική και τη Σερβική Δημοκρατία. Το θέμα του εορτασμού της Ημέρας της Κρατικής Υπόστασης στις 9 Ιανουαρίου του 1992, την ημερομηνία της δήλωσης ανεξαρτησίας της Σερβικής Δημοκρατίας από τη Βοσνία - και όχι την 1η Μαρτίου του ίδιου έτους, την ημερομηνία της ψηφοφορίας της Βοσνίας για την ανεξαρτησία της από τη Γιουγκοσλαβία – έχει να κάνει επομένως με κάτι πολύ περισσότερο από από τον εορτασμό αυτής της μέρας ή όποιας άλλης.

Έχει να κάνει με το πολύ μεγαλύτερο ζήτημα του μελλοντικού καθεστώτος της Σερβικής Δημοκρατίας εντός της Βοσνίας - ή εκτός αυτής. Αυτός είναι ο λόγος που ο Μίλοραντ Ντόντικ, αρχηγός της Σερβικής Δημοκρατίας, αποφάσισε τη διενέργεια δημοψηφίσματος για το θέμα, ένα δημοψήφισμα που είναι αλληλένδετο με ποικίλα και βαθιά επίμαχα ζητήματα.

Γιατί έγινε το δημοψήφισμα του Ντόντικ;

Πιο άμεσα, το δημοψήφισμα του Ντόντικ σχετίζεται με την αψήφηση του συνταγματικού δικαστηρίου του Σεράγεβο, το οποίο κήρυξε το δημοψήφισμα αντισυνταγματικό και παράνομο. Σχετίζεται με την αψήφιση του νεοαποικιακού κυβερνήτη της Βοσνίας, του αντιπροσώπου της ΕΕ, Βαλεντίν Ίνζκο, ο οποίος επίσης καταδίκασε το δημοψήφισμα ως παράνομο - ο Ίνζκο είναι αυτός ο ίδιος ο οποίος απείλησε να χρησιμοποιήσει στρατεύματα της ΕΕ εναντίον των διαδηλωτών κατά τη διάρκεια της Βοσνιακής Άνοιξη του 20141. Σχετίζεται με την αντίσταση στις υφέρπουσες προσπάθειες συγκεντρωτισμού της Βοσνίας από τη νεοαποικιακή διοίκηση του Ίνζκο και του Σεράγεβο. Σχετίζεται, επίσης, με τον ρόλο της Δύσης στη Βοσνία, ιδίως με την ένταξη της Βοσνίας στο ΝΑΤΟ, αλλά τώρα επίσης και με τον ρόλο της Ρωσίας, με την πρόσφατη δήλωση υποστήριξης του Πούτιν στο δημοψήφισμα του Ντόντικ. Οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις είναι και πάλι στα μαχαίρια στα Βαλκάνια και έτσι το ζήτημα της 9ης Ιανουαρίου διεθνοποιήθηκε πολύ γρήγορα, με όλες τις επικίνδυνες συνέπειες που έχουν πάντα οι ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί. Και τέλος, σχετίζεται με την προοπτική της ενδεχόμενης απόσχισης και ένωσης με τη Σερβία, κάτι το οποίο εγείρει την ίδια την προοπτική απόσχισης των Κροατών, αφήνοντας τους Βόσνιους σε ένα απομεινάρι κρατίδιο.

Ως αποτέλεσμα, η ΕΕ και το Σεράγεβο προσπάθησαν να κάνουν ό,τι μπορούσαν για να αναγκάσουν τον Ντόντικ να ανακαλέσει το δημοψήφισμά του για τους ίδιους ακριβώς λόγους που αυτός ήταν αποφασισμένος να το διεξάγει. Απέτυχαν. Η νίκη στο δημοψήφισμα του Ντόντικ την περασμένη Κυριακή, στο οποίο φέρεται να κέρδισε το 99,8% των ψήφων, έχει ευξήσει ως εκ τούτου τις εντάσεις σε ένα πεδίο όπου για αρκετά χρόνια δεν είχαν εμφανιστεί.

Το δημοψήφισμα και η Αριστερά

Τι θα έπρεπε, λοιπόν, να πει η Αριστερά; Οι γενικές κατευθυντήριες αρχές μας είναι διττές – ο αντιιμπεριαλισμός και ο αντιεθνικισμός, και αυτό που μπορούμε λοιπόν να πούμε, θα πρέπει να ειπωθεί μέσα στα αυστηρά πλαίσια αυτών των κατευθυντήριων αρχών. Αυτό σημαίνει ότι είμαστε αντίθετοι στον νεοαποικιακό ρόλο της ΕΕ στη Βοσνία, και ότι είμαστε αντίθετοι στους τρεις νεοφιλελεύθερους εθνικισμούς της Βοσνίας. Πιο συγκεκριμένα, τι σημαίνει αυτό;

Όσον αφορά το δημοψήφισμα, δεν βλέπουμε καμία αξία στην αμφισβήτηση του δημοκρατικού δικαίωμα της Σερβικής Δημοκρατίας να το διεξάγει. Γιατί; Επειδή ο συγκεντρωτικός αυταρχισμός της ΕΕ και του Σεράγεβο έχει αρνηθεί στη Σερβική Δημοκρατία το δημοκρατικό της δικαίωμα να το κάνει, μια άρνηση που επιδείνωσε αναπόφευκτα την πικρόχολη στάση των Σέρβων εναντίον των Βοσνίων και των Κροατών.

Την ίδια στιγμή, ωστόσο, είμαστε αντίθετοι με την απόφαση του Ντόντικ για τη διενέργεια δημοψηφίσματος. Γιατί; Επειδή η απόφασή του ήταν ένας εθνικιστικός ελιγμός που αυτό που κάνει είναι να αυξάνει την πικρία και την εχθρότητα μεταξύ των τριών λαών της Βοσνίας. Η μόνη λογική επιλογή για την Αριστερά στο δημοψήφισμα, ήταν να ψηφίσει «Όχι».

Είναι σαφές, επομένως, ότι το αποτέλεσμα της απόφασης του Ντόντικ για διεξαγωγή δημοψηφίσματος είχε τον ίδιο διχαστικό αντίκτυπο, όπως η αντίθεση της ΕΕ και του Σεράγεβο στη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος. Ούτε η ΕΕ και το Σεράγεβο, ούτε η Σερβική Δημοκρατία, έχουν κάνει κάτι εποικοδομητικό για να συμβιβάσουν τα τρία έθνη της Βοσνίας. Αντίθετα, τα εμφυλιοπολεμικά τους επιχειρήματα έχουν επιδεινώσει τις διαιρέσεις.

Ένταξη στο ΝΑΤΟ και κατάργηση της Σερβικής Δημοκρατίας;

Επίσης, δεν πρέπει να αγνοήσουμε το ζήτημα της πιθανής μελλοντικής ένταξης της Βοσνίας στο ΝΑΤΟ. Όπως το έθεσε ο Βόσνιος ηγέτη Μπακίρ Ιζετμπέγκοβιτς στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Βαρσοβία, τον Ιούλιο αυτού του έτους, «... έχουμε αποφασίσει να προβούμε σε περαιτέρω βήματα προς ... την ενίσχυση της συνεργασίας μας με το ΝΑΤΟ, τα οποία, τελικά, οδηγούν σε πλήρη ένταξη μας στη Συμμαχία»2. Ο ηγέτης των Κροατών της Βοσνίας, Ντράγκαν Τσόβιτς, υποστηρίζει κι αυτός την ένταξη3.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικά σημαντικό ζήτημα, δεδομένης της απόφασης του ΝΑΤΟ τον περασμένο Δεκέμβριο να καλέσει το Μαυροβούνιο να ενταχθεί. Η απόφαση αυτή σηματοδότησε την αποφασιστικότητα του ΝΑΤΟ να προχωρήσει στην επέκταση στα Βαλκάνια, αλλά προκαλεί αναπόφευκτα ακόμη περισσότερες εντάσεις στη Βοσνία, για προφανείς λόγους. Αυτό συμβαίνει επειδή, όπως όλοι γνωρίζουν, οι Σέρβοι απορρίπτουν την ένταξη στο ΝΑΤΟ. Το ΝΑΤΟ τους βομβάρδισε το 1995 και στη συνέχεια βομβάρδισε την ίδια τη Σερβία το 1999. Η προοπτική της ένταξης στο ΝΑΤΟ που έχει, ως εκ τούτου, αποξενώσει τους Σέρβους ακόμα περισσότερο από το Σεράγεβο, αναπόφευκτα αυξάνει τις εντάσεις με τους Βόσνιους και τους Κροάτες που θέλουν να κάνουν το αντίθετο, να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Επιπλέον, η επιδίωξη της επέκτασης του ΝΑΤΟ βάζει μια πιο διεκδικητική Ρωσία στο παιχνίδι, με την πλήρη υποστήριξη του Ντόντικ. Και πάλι, αυτό επιδεινώνει επίσης τις διαιρέσεις. Οι Βόσνιοι και οι Κροάτες αντιτίθενται στη ρωσική ανάμειξη στη Βοσνία, όπως ακριβώς και οι Σέρβοι αντιτίθενται στην ένταξη στο ΝΑΤΟ.

Το Σεράγεβο θα μπορούσε φυσικά να επιλύσει αυτό το ζήτημα πολύ εύκολα απορρίπτοντας την ιδέα της ένταξης στο ΝΑΤΟ. Αυτό θα μείωνε τις εντάσεις μεταξύ των τριών εθνών. Θα καθιστούσε πιο δύσκολο για τη Ρωσία να εκμεταλλευτεί την κατάσταση. Θα καθιστούσε επίσης πιο δύσκολο για τον Ντόντικ να συγκεντρώσει υποστήριξη για το διασπαστικό δημοψηφίσμα.

Η ΕΕ και το Σεράγεβο θα μπορούσαν επίσης να καταστήσουν σαφές ότι η κατάργηση της Σερβικής Δημοκρατίας, είναι κάτι το αδιανόητο ενάντια στη δημοκρατική συναίνεση των Σέρβων που ζουν εκεί. Αυτό απαιτεί επίσημα αναγνώριση και συνταγματική κατοχύρωση, ότι η κατάργηση δεν μπορεί, και δεν πρέπει, να επιβληθεί εκ των άνω. Αυτό θα μειώσει προφανώς πάρα πολύ τις εντάσεις.

Αδιέξοδο

Αλλά η ΕΕ και το Σεράγεβο μπορούν να πραγματοποιήσουν αυτά τα δύο βασικά βήματα προκειμένου να μειωθούν οι εντάσεις; Η απλή απάντηση είναι όχι. Οι ηγεσίες των Βόσνιων και των Κροατών είναι εθνικιστικές, όπως ο Ντόντικ και η κλίκα του. Έχουν επίσης με το μέρος τους την ΕΕ που πιέζει για περισσότερη ολοκλήρωση της διαδικασίας ένταξης στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ. Όλο αυτό σημαίνει ότι υπάρχει αδιέξοδο. Η αδιαλλαξία του Ντόντικ θα συνεχίσει να αντικατοπτρίζει την αδιαλλαξία της ΕΕ και του Σεράγεβο. Και η αδιαλλαξία του μάλιστα θα τροφοδοτεί τη δική τους.

Όσο για τη στάση της Σερβίας σε όλα αυτά, ο πρωθυπουργός της, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, έχει ένα κίνητρο, για να μην ανταγωνίζεται την ΕΕ ή το ΝΑΤΟ. Στόχος του είναι να φέρει τη Σερβία πιο κοντά προς τη Δύση, και πιο μακριά από τη Ρωσία κι αυτός ήταν ο λόγος που κράτησε τόσο χλιαρή στάση για το δημοψήφισμα. Αλλά γι’ αυτό, ο Βούτσιτς είναι αρκετά ανίκανος να κάνει ή να πει οτιδήποτε θα μπορούσε να συμβάλει στην επίλυση του αδιεξόδου. Η γεωπολιτική στρατηγική του, για να μην αναφέρουμε τον συγκρατημένο, συντηρητικό εθνικισμό του, σημαίνει ότι δεν έχει τίποτα καινούριο να προσφέρει.

Συνεπώς, είναι προφανές ότι έχουμε ένα αδιέξοδο το οποίο καμία πλευρά δεν μπορεί να επιλύσει. Το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να στριφογυρίζουν σε όλο και πιο επικίνδυνους κύκλους. Και δεδομένου ότι δεν υπάρχει τρόπος να επιλυθεί το αδιέξοδο (εκτός από μια μεγαλύτερη βία που θα αναδημιουργήσει όμως ένα ακόμη αδιέξοδο σε άλλη μορφή), το αδιέξοδο πρέπει να επιλυθεί από άλλους. Από ποιους, λοιπόν;

Βγαίνοντας από το αδιέξοδο της Βοσνίας;

Η Βοσνιακή Άνοιξη του 2014 μας δίνει ένα σημαντικό μέρος της απάντησης για το ποιος μπορεί να σπάσει αυτό το αδιέξοδο. Η εξέγερση έφερε Βόσνιους, Κροάτες ακόμη και μερικούς Σέρβους μαζί σε έναν κοινό αγώνα για τα κοινωνικά ζητήματα που ήταν η άμεση συνέπεια των διεφθαρμένων νεοφιλελεύθερων πολιτικών που επιβάλλονται από την ΕΕ, σε συνεργασία με τις τρεις άρχουσες τάξεις της Βοσνίας.

Άλλωστε, ο διεφθαρμένος σέρβικος νεοφιλελευθερισμός του Ντόντικ δεν έχει καμία ουσιαστική διαφορά από τον διεφθαρμένο βοσνιακό νεοφιλελευθερισμό ή τον διεφθαρμένο κροατικό νεοφιλελευθερισμό. Οι απλοί Βόσνιοι, Κροάτες και Σέρβοι, συνεπώς, έχουν ένα ξεκάθαρο κοινό συμφέρον ενάντια στους ηγέτες τους που προκαλούν τόσο μεγάλη φτώχεια και τεράστια ανισότητα.

Ωστόσο, η Βοσνιακή Άνοιξη απέτυχε, όπως όλοι γνωρίζουμε. Γιατί; Για έναν απλό λόγο: η οργισμένη ενεργητικότητα ανυπακοής των απλών ανθρώπων διαλύθηκε εξαιτίας της έλλειψης πολιτικής οργάνωσης που θα μπορούσε να αρθρώσει τις απαιτήσεις τους και να τις προχωρήσει μπροστά. Ως αποτέλεσμα, οι νεοφιλελεύθεροι εθνικιστές από όλες τις πλευρές, μαζί με την ΕΕ, κατάφεραν να ανακτήσουν τον έλεγχο και να επιστρέψουν στην διακυβέρνηση όπως πριν.

Παρ’ όλα αυτά, η Βοσνιακή Άνοιξη παραμένει μια ένδειξη του τι είναι δυνατό. Υπάρχει μαζική δυσαρέσκεια εκεί έξω. Υπάρχει απελπιστική ανάγκη πολιτικής οργάνωσης. Και είναι η Αριστερά αυτή που θα πρέπει να την προσφέρει. Αυτό σημαίνει μια Αριστερά που είναι ενάντια στις ιδιωτικοποιήσεις· αυτό σημαίνει μια Αριστερά που είναι ενάντια στην οικονομική λιτότητα, η οποία στην πραγματικότητα είναι μια πολιτική επιλογή που κάνει τους απλούς ανθρώπους να πληρώσουν για την κρίση· αυτό σημαίνει την αποκάλυψη της συμπαιγνίας μεταξύ των εθνικιστών της ΕΕ και της Βοσνίας που συνοδεύεται από βαθιά καταπιεστικές πολιτικές· αυτό σημαίνει ότι είναι ενάντια στην ένταξη στο ΝΑΤΟ· αυτό σημαίνει ότι είναι ενάντια στη Ρωσική ανάμειξη· αυτό σημαίνει ότι είναι ενάντια στην ΕΕ για τον νεοαποικιακό νεοφιλελευθερισμό της· και αυτό σημαίνει ότι θα σταθεί χωρίς συμβιβασμούς υπέρ της ισότητας μεταξύ των εθνών της Βοσνίας.

Αν μια Αριστερά με αρχές αναδειχθεί σε θέση να τα κάνει όλα αυτά, υπάρχει μια πραγματική πιθανότητα να επιλυθεί τελικά το αδιέξοδο της Βοσνίας, να ηττηθούν ξανά οι νεοφιλελεύθεροι εθνικιστές, να τερματιστεί η νεοαποικιοκρατία της ΕΕ και οι απλοί Βόσνιοι όλων των εθνικοτήτων να είναι επιτέλους σε θέση να πάρουν το μέλλον της Βοσνίας στα χέρια τους. Στα δικά τους χέρια και μόνο.

Αυτά πρέπει να υποστηρίξει η Αριστερά των Βαλκανίων ως σύνολο, ιδιαίτερα η Αριστερά στη Σερβία και τη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας. Μια ελεύθερη Βοσνία θα είναι μια τεράστια πηγή έμπνευσης που θα δώσει ώθηση στην Αριστερά σε όλα τα Βαλκάνια, αλλά δεν μπορεί όμως τελικά, να επιτευχθεί μόνο στη Βοσνία. Η ελευθερία της θα εξαρτηθεί από το βαθμό στον οποίο σε άλλες χώρες η βαλκανική αριστερά ως σύνολο θα αναλάβει τους ίδιους αγώνες προκειμένου να επιλυθούν τα ίδια ή παρόμοια προβλήματα. Το μέλλον της ελευθερίας της Βοσνίας, ως εκ τούτου, θα εξαρτηθεί από το εάν μπορούμε να κάνουμε αυτούς τους αγώνες να συγκλίνουν οργανωτικά έτσι ώστε να γίνουν ένα σκαλοπάτι προς την ιδέα μιας Βαλκανικής Ομοσπονδίας, της καλύτερης εγγύησης την οποία μπορούμε να έχουμε ενάντια στις τραγικές καταστροφές που ο ιμπεριαλισμός και ο εθνικισμός έχουν φέρει στην χερσόνησό μας.

Μετάφραση: e la libertà

Dragan Plavsic, «Dragan Plavsic Bosnia, a Serb Referendum and the Left», LeftEast, 27 Σεπτεμβρίου 2016.

Ο Ντράγκαν Πλάβσιτς είναι μέλος της Σερβικής ομάδας Marks21 και μαζί με τoν Αντρίγια Ζίβκοβιτς επιμελήθηκαν το βιβλίο, Η Βαλκανική Σοσιαλιστική Παράδοση: Ο βαλκανικός σοσιαλισμός και η Ομοσπονδία των Βαλκανίων, 1871-1915 (Andreja Zivkovic, Dragan Plavsic (επιμ.), The Balkan Socialist Tradition: Balkan Socialism and the Balkan Federation, 1871-1915, Revolutionary History, τόμος 8, νο 3, Λονδίνο, 2003).

Σημειώσεις

1 Για την απειλή του Ίνζκο, δείτε «International Envoy Warns Against Bosnian Escalation», RadioFreeEurope/RadioLiberty, 9 Φεβρουαρίου 2014: «Εάν η κατάσταση κλιμακωθεί, θα πρέπει ενδεχομένως να σκεφτούμε τα στρατεύματα της ΕΕ.»

2 Βλ.: «Address by Bakir Izetbegović, Chairperson of the Presidency of Bosnia and Herzegovina at the NATO Summit (the meeting on Afghanistan) on 9 July 2016 in Warsaw», Bosnia and Herzegovina, 7 Σεπτεμβρίου 2016. 

3 Για την υποστήριξη του Κόβιτς, βλ.: «Cooperation, reforms, security challenges dominate talks between Secretary General and Presidency of Bosnia and Herzegovina», North Atlantic Treaty Organization, 8 Δεκεμβρίου 2015. 

Τελευταία τροποποίηση στις Σάββατο, 01 Οκτωβρίου 2016 13:02
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.