Τρίτη, 29 Αύγουστος 2017 16:48

Οι Podemos, η Καταλονία και το εργατικό κίνημα στο ισπανικό κράτος

Κατηγορία Κόσμος

Το άρθρο του Έκτορ Σιέρρα αποτελεί μια κατατοπιστική περιγραφή της κατάστασης στην οποία βρίσκεται η αριστερά και το κίνημα στην Ισπανία. Θα πρέπει εντούτοις να κάνουμε την εξής επισήμανση: ο συγγραφέας, σωστά, τονίζει ότι η ανάπτυξη του Podemos ήταν το αποτέλεσμα της ανάπτυξης του κινήματος. Η άποψή του όμως, ότι η δεξιά μετατόπιση του Podemos είναι αποτέλεσμα υποχώρησης του κινήματος και ότι μια νέα φάση ανάπτυξης των αγώνων μπορεί να το ωθήσει πάλι προς τα αριστερά, παραβλέπει το γεγονός ότι η δεξιά μετατόπιση του Podemos αποτελεί έναν από τους παράγοντες που εμποδίζουν την ανάπτυξη ενός νέου κινηματικού γύρου και ότι οι νέοι αγώνες θα βρεθούν αντιμέτωποι με την συμβιβαστική και υποχωρητική πολιτική του Podemos, την οποία θα πρέπει να υπερβούν για να μπορέσουν να κερδίσουν.

Héctor Sierra

Οι Podemos, η Καταλονία και το εργατικό κίνημα στο ισπανικό κράτος

Πριν από τρία χρόνια, ο Ισπανός πρωθυπουργός Μαριάνο Ραχόι έμοιαζε με καπετάνιο ενός πλοίου που βυθίζεται.1 Μετά το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης του 2007-8 και καθώς ένα πακέτο λιτότητας που επιβλήθηκε από το ισπανικό κράτος με την υποστήριξη των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έκανε σκληρότερο τον έλεγχο πάνω στους εργαζόμενους και τους φοιτητές, έγιναν οι μεγαλύτερες κινητοποιήσεις για δεκαετίες. Η κατάληψη δημόσιων πλατειών, γνωστή ως κίνημα 15-Μ ή indignados, τέσσερις γενικές απεργίες και η εμφάνιση κινημάτων βάσης που αντιτίθενται στις εξώσεις και τις περικοπές, δημιούργησαν μια ζωντανή πολιτική ατμόσφαιρα. Μέσα σε λίγα χρόνια, ο βασιλιάς που είχε διοριστεί από τον πρώην δικτάτορα Φρανθίσκο Φράνκο αναγκάστηκε να παραιτηθεί υπέρ του γιου του. Το συνδυασμένο ποσοστό ψήφων των δύο κομμάτων που κυριάρχησαν στην ισπανική πολιτική για τρεις δεκαετίες - του συντηρητικού Λαϊκού Κόμματος (PP - Partido Popular) και του σοσιαλδημοκρατικού Σοσιαλιστικού Κόμματος (PSOE Partido Socialista Obrero Español / Ισπανικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα) - έπεσε από το 80% κατά μέσο όρο, κάτω από το 50%. Εν τω μεταξύ, το Podemos, μια νέα πολιτική δύναμη στα αριστερά, έπαιρνε το προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις. Οι πυλώνες της μεταδικτατορικής Ισπανίας φαινόταν να καταρρέουν.

Πολλοί ακτιβιστές υποδέχτηκαν το Podemos ως την εκλογική ενσάρκωση της αντίστασης στην λιτότητα. Οι προσδοκίες ήταν υψηλές. Στα λόγια των ηγετών του, το Podemos γεννήθηκε για να νικήσει.2 Αλλά, όταν διεξήχθησαν γενικές εκλογές τον Δεκέμβριο του 2015, το κόμμα ήρθε μόνο τρίτο.3 Η αβεβαιότητα που προέκυψε και η απογοήτευση είχαν ακόμα μεγαλύτερη εκλογική επίδραση στο Podemos. Μετά την αποτυχία όλων των κομμάτων να σχηματίσουν κυβέρνηση, οι εκλογές επαναλήφθηκαν τον Ιούνιο του 2016. Αυτή τη φορά το Podemos κατέβηκε σε συνασπισμό με την Ενωμένη Αριστερά (IU - Izquierda Unida) στην οποία ηγετική δύναμη είναι το Κομμουνιστικό Κόμμα, αλλά από κοινού τα κόμματα αυτά πέτυχαν μόνο τόσες ψήφους όσες είχε πάρει το Podemos έξι μήνες νωρίτερα - και γενικά η ριζοσπαστική αριστερά έχασε ένα εκατομμύριο ψήφους σε σύγκριση με τις προηγούμενες εκλογές.4

Τα αποτελέσματα των εκλογών του Ιουνίου δεν θα μπορούσαν να ξεμπλοκάρουν την κατάσταση και, με την προοπτική νέων εκλογών να καραδοκεί, οι δυνάμεις του κατεστημένου έδειξαν την αποφασιστικότητά τους να ξαναπάρουν τον έλεγχο. Ο υποψήφιος του PSOE, Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος υποστήριξε μια συμφωνία με το Podemos, αλλά αμφιταλαντεύονταν σχετικά με το περιεχόμενό της, αναγκάστηκε να παραιτηθεί από τον κομματικό μηχανισμό τον Οκτώβριο, προκειμένου να διευκολύνει τη συμφωνία με το ΡΡ.5 Αυτό τελικά ξεκαθάρισε το έδαφος για τον συντηρητικό Ραχόι να έρθει ξανά στην εξουσία με την υποστήριξη ενός άλλου νέου κόμματος, του νεοφιλελεύθερου Ciudadanos (Ciudadanos-Partido de la Ciudadanía / Πολίτες-Κόμμα των Πολιτών), και την ντροπιαστική αποχή του PSOE στην ψηφοφορία για την ψήφο εμπιστοσύνης.

Εδώ θα υποστηρίξουμε ότι οι δύο βασικοί τομείς στους οποίους η ισπανική άρχουσα τάξη θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί και να υπονομευθεί – η αυτενέργεια των εργαζομένων και το κίνημα υπέρ της ανεξαρτησίας στην Καταλονία - δεν αντιμετωπίστηκαν με επιτυχία από την εκστρατεία του Podemos. Εάν το κλίμα κατά της λιτότητας και του συστήματος πρέπει να συνεχίσει να κινείται προς τα αριστερά, οι περιορισμοί αυτοί πρέπει να αντιμετωπιστούν. Πολύ περισσότερο, καθώς το Podemos παραμένει η ηγετική δύναμη της ριζοσπαστικής αριστεράς σε όλο το ισπανικό κράτος και η ανάγκη της συνεργασίας με αυτό είναι αναπόφευκτη.

Το τέλος μιας μακράς περιόδου εκλογικής αναταραχής δεν πρέπει να σημάνει το τέλος του κύκλου του αγώνων. Η νέα κυβέρνηση του Ραχόι είναι πιο αδύναμη από την προηγούμενη και ένα ισχυρό κίνημα θα μπορούσε να την ανατρέψει, αλλά αν δεν αμφισβητηθεί, είναι βέβαιο ότι η ζωή των απλών ανθρώπων θα επιδεινωθεί ακόμη περισσότερο.

Η συντηρητική απειλή

Η κυβέρνηση Ραχόι ανέλαβε καθήκοντα το 2011, χωρίς να απειληθεί από μια απερχόμενη κυβέρνηση PSOE που αποσυντέθηκε από τα πρώτα χρόνια της κρίσης. Υπό τον Χοσέ Λουίς Ροντρίγκεθ Θαπατέρο, το PSOE υιοθέτησε τα πρώτα μέτρα λιτότητας, τα οποία περιλάμβαναν αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης από 65 σε 67 χρόνια και νόμο για τη διευκόλυνση των εξώσεων. Το ΡΡ έδειξε από την αρχή ότι ήταν αποφασισμένο να προχωρήσει περισσότερο. Το 2012 εισήγαγε εργασιακές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες θα χρησίμευαν ως έμπνευση γι’ αυτές που εισήγαγε ο Φρανσουά Ολάντ στη Γαλλία το 2016.6

Οι μεταρρυθμίσεις υπονόμευσαν τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, δίνοντας προτεραιότητα στις συμφωνίες που συνάπτονταν σε κάθε εταιρεία έναντι εκείνων που επηρεάζουν ολόκληρους τομείς και επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να τροποποιούν μονομερώς τις συνθήκες εργασίας, συμπεριλαμβανομένων και των μισθών. Ο νόμος επίσης μείωσε σημαντικά την αποζημίωση απόλυσης και ταυτόχρονα κατάργησε την υποχρέωση για τις εταιρείες να υποβάλουν αίτηση διοικητικής έγκρισης πριν από τη διεξαγωγή ομαδικών απολύσεων. Μεταξύ του 2011 και του 2016, περίπου 300.000 εργαζόμενοι απολύθηκαν ως μέρος ενός κύματος απολύσεων.7 Όταν ψηφίστηκε ο νόμος, το ποσοστό ανεργίας ήταν 24,8%. Μέχρι το 2013 είχε αυξηθεί στο 27% με πάνω από έξι εκατομμύρια ανέργους. Η επακόλουθη μείωση του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος είχε το επιθυμητό αποτέλεσμα: από το 2014 ξεκίνησε μια αργή ανάκαμψη. Η απασχόληση αυξήθηκε έκτοτε, αλλά ο αντίκτυπος της κρίσης απέχει πολύ από το να αντιστραφεί. Μέχρι το τέλος του 2016, 3,7 εκατομμύρια ήταν ακόμη άνεργοι (18,6%).8 Από αυτούς, 1,8 εκατομμύρια παρέμεναν άνεργοι για περισσότερο από δύο χρόνια.9 Οι αριθμοί αυτοί δεν λαμβάνουν υπόψη το εκτιμώμενο ένα εκατομμύριο που μετανάστευσε σε αναζήτηση εργασίας από το 2009, περιορίζοντας την αύξηση του ποσοστού ανεργίας.10

Η αγορά εργασίας εξέρχεται από την κρίση αναδιαρθρωμένη ουσιαστικά προς το συμφέρον των επιχειρήσεων. Το ποσοστό ανεργίας μπορεί να μειώθηκε, αλλά σε βάρος της ποιότητας της απασχόλησης: το 26,5% των εργαζομένων δεν έχει μόνιμη σύμβαση και ο μέσος ακαθάριστος ετήσιος μισθός μειώθηκε κατά σχεδόν 1.000 ευρώ. Αν και υπάρχουν περισσότεροι εργαζόμενοι από ό, τι το 2011, οι συνολικές ώρες εργασίας έχουν μειωθεί.11

Η αναδιοργάνωση της ισπανικής οικονομίας συνοδεύτηκε από την αύξηση της κατασταλτικής δύναμης του κράτους. Αυτό αποκρισταλώθηκε με το νόμο του 2015 για την προστασία της δημόσιας ασφάλειας, ο οποίος έγινε γνωστός ως Νόμος Gag. Παρά τους ισχυρισμούς για την προστασία των πολιτών από την τρομοκρατία, ο νόμος δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας ως προς το ποιον πράγματι στοχεύει: διαδηλώσεις χωρίς προηγούμενη ενημέρωση των αρχών, πορείες που αλλάζουν τη διαδρομή τους, πορείες αλληλεγγύης που παρεμποδίζουν την αστυνομία σε κάποια έξωση, ή διαδηλώσεις έξω από το Κοινοβούλιο και άλλα δημόσια κτίρια – για όλες μπορεί να υπάρξει η ποινή της φυλάκισης.12 Τα πρόστιμα κυμαίνονται από 100 ευρώ έως 600.000 ευρώ, με τη δυνατότητα να διαλύσουν τα πιο μαχητικά συνδικάτα ή οργανώσεις αντιπολιτευόμενων μέσων ενημέρωσης. Ουσιαστικά, ο αριθμός των ατόμων που διώκονται για «εξύμνηση της τρομοκρατίας» έχει αυξηθεί από δύο περιπτώσεις το 2011, τον τελευταίο χρόνο κατά τον οποίο ήταν ενεργό το βασκικό ανεξαρτησιακό αντάρτικο κίνημα της ETA (Euskadi Ta Askatasuna - Βασκική γη Και Ελευθερία ), σε 30 περιπτώσεις το 2016.13

Τέλος, όταν υπάρχει συντηρητική κυβέρνηση, υπάρχει πάντοτε ο κίνδυνος ότι το πιο αντιδραστικό τμήμα της κοινωνίας θα αισθανθεί εμπιστοσύνη στις προσπάθειές του να καταργήσει τα δικαιώματα των αμβλώσεων ή τους γάμους ομοφυλοφίλων, αν και υπάρχει μεγάλη αντίσταση σε αυτό από τις γυναίκες και την LGBT+ κοινότητα. Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι το PP αναδύθηκε άμεσα από τη δικτατορία, αφού ιδρύθηκε από τον Υπουργό Εσωτερικών του Φράνκο, Μανουέλ Φράγα, για να ανασυγκροτήσει τη δεξιά. Σήμερα προσφέρει μια στέγη τόσο για τους νεοφιλελεύθερους, όσο και για την παραδοσιακή δεξιά.

Η άνοδος του Podemos

Το Podemos έχει συζητηθεί εκτενώς στις σελίδες αυτού του περιοδικού.14 Το κόμμα, με επικεφαλής τους πολιτικούς επιστήμονες Πάμπλο Ιγλέσιας και Ίνιγο Ερρεχόν, ξεκίνησε στις αρχές του 2014 και είχε ραγδαία άνοδο κατά τα πρώτα χρόνια του.

Κάποιοι στην αριστερά έχουν κατηγορήσει το Podemos για την απότομη υποχώρηση των κινητοποιήσεων. Η αλήθεια όμως είναι ότι οι κινητοποιήσεις είχαν αρχίσει να είναι πιο διάσπαρτες και σποραδικές πριν από την έκρηξη του Podemos. Στην πραγματικότητα, η ευκολία με την οποία αναπτύχθηκε το Podemos και η ηγεμονία του στη λαϊκή αντίσταση λέει πολλά για την έλλειψη συνοχής του κινήματος και την έλλειψη κατεύθηνσης που πολλοί μέσα σε αυτό ένιωθαν. Ούτε οι επί μακρόν ενσωματωμένες στο σύστημα δυνάμεις της IU ούτε οι εξωκοινοβουλευτικές ομάδες μπόρεσαν να καλύψουν το πολιτικό κενό που δημιουργήθηκε από την χρεωκοπία της κεντροαριστεράς.

Ωστόσο, η ξαφνική εμφάνιση του κόμματος αντεπιδρούσε οπωσδήποτε στο εξωκοινοβουλευτικό κίνημα. «Δεν μας αντιπροσωπεύουν!» και «το PP και το PSOE είναι τα ίδια χάλια» ήταν δύο συνθήματα που φωνάζονταν επανειλημμένα από τους indignados κατά τη διάρκεια των κινημάτων του δρόμου που συνόδευαν την κρίση. Τώρα, σε πολλές περιπτώσεις, για πρώτη φορά στη ζωή τους, πολλοί ένιωσαν ότι υπάρχει μια πραγματική ευκαιρία για να αγωνιστούν για τη δημοκρατία και εναντίον της λιτότητας μέσω της κοινοβουλευτικής πολιτικής - εκλέγοντας μια κυβέρνηση των Podemos. Εξέχοντες ακτιβιστές προσελκύστηκαν στις γραμμές του κόμματος, συμβάλλοντας στον μαρασμό των εκστρατειών που είχαν ξεσπάσει τα προηγούμενα χρόνια. Ένα πολύ γνωστό παράδειγμα είναι η Άντα Κολάου, η οποία από το Μάιο του 2015 αποχώρησε από την ηγεσία της πλατφόρμας εναντίον των εξώσεων για να γίνει δήμαρχος της Βαρκελώνης.

Η υποχώρηση των κινημάτων άνοιξε με τη σειρά της το δρόμο για την αυξανόμενη μετριοπάθεια του κόμματος μόλις ενσωματώθηκε στη δυναμική της συστημικής πολιτικής. Κατά την έκρηξή του, το Podemos είχε υποστηρίξει ριζοσπαστικές προτάσεις που ήταν δημοφιλείς μέσα στο κλίμα της δεδομένης στιγμής: άνοιγμα μιας συνταγματικής διαδικασίας, άρνηση πληρωμής του εθνικού χρέους, εθνικοποίηση βασικών τομέων και καθιέρωση πανεθνικού βασικού εισοδήματος. Καθώς οι ακτιβιστές έφυγαν από τους δρόμους, αυτές οι ριζοσπαστικές θέσεις εγκαταλείφθηκαν ή παραμορφώθηκαν καθώς ο λόγος του κόμματος προσαρμόστηκε σε μια μεταβαλλόμενη πολιτική ατμόσφαιρα.

Μέχρι τη στιγμή που κάποιοι στα αριστερά του Podemos να συνειδητοποήσουν πού οδηγούσε αυτός ο δρόμος, ήταν πολύ αργά για να αλλάξει πορεία. Αντί να είναι δίκτυο κύκλων ακτιβιστών, στο πρώτο εθνικό συνέδριό του το 2014 το Podemos έγινε ένας εξαιρετικά ιεραρχικός οργανισμός, ονομάστηκε «μηχανή που κέρδισε τις εκλογές», συγκεντρώνοντας την εξουσία στα χέρια των Ιγλέσιας και Ερρεχόν. Η Izquierda Anticapitalista [Αντικαπιταλιστική Αριστερά], μια ακροαριστερή ομάδα που έχει τις ρίζες της στην τροτσκιστική Τέταρτη Διεθνή και της οποίας οι αγωνιστές διαδραμάτισαν βασικό ρόλο στις πρώτες μέρες του κόμματος και η δύναμη της βρισκόταν στην εξωκοινοβουλευτική δράση, περιθωριοποιήθηκε μετά το συνέδριο.15

Η ταχεία και κατά καιρούς τραυματική μετατροπή του κόμματος σόκαρε πολλούς ακτιβιστές, οι οποίοι δεν αναγνώριζαν πλέον το πολιτικό σχέδιο στην οικοδόμηση του οποίου είχαν βοηθήσει. Αλλά στην πραγματικότητα η ιδεολογία πάνω στην οποία στηρίχτηκαν αυτές τις εξελίξεις ήταν παρούσα από την αρχή.

Ο λαϊκιστικός δρόμος προς την εξουσία

Οι ηγέτες του Podemos συχνά επικαλούνται μαρξιστές όπως τον Πέρι Άντερσον και τον Αντόνιο Γκράμσι, ως σημεία αναφοράς.16 Αλλά οι θεωρητικοί του αριστερού λαϊκισμού, Ερνέστο Λακλάου και Σαντάλ Μουφ, κατέχουν μια προνομιακή θέση στη σκέψη των θεωρητικών του κόμματος. Αυτό είναι πιο αξιοσημείωτο στην περίπτωση του Ερρεχόν. Η διδακτορική του διατριβή, μια ανάλυση για την κυβέρνηση του Σοσιαλιστικού Κινήματος του Έβο Μοράλες στη Βολιβία μεταξύ 2006 και 2009, επικεντρώνεται στον αγώνα για πολιτική ηγεμονία, αντλώντας έντονα από τα έργα του Λακλάου.17 Έχει επίσης συνεργαστεί με την Μουφ σε ένα βιβλίο και σε συνέδρια για να συζητηθεί πώς εφαρμόζεται η λαϊκιστική θεωρία στην πορεία του Podemos.

Όπως και άλλα ρεύματα μετα-μαρξιστικής σκέψης, οι ιδέες του Λακλάου και της Μουφ προήλθαν από δύο παράλληλες εξελίξεις. Κατ’ αρχάς, υπήρξε το πλαίσιο μιας δεξιάς μετατόπισης καθώς υποχώρησαν τα ριζοσπαστικά και εργατικά κινήματα της δεκαετίας του 1960 και του 1970. Η εποχή του Ρόναλντ Ρέιγκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες και της Μάργκαρετ Θάτσερ στη Βρετανία έθεσαν τις βάσεις για τη νεοφιλελεύθερη καπιταλιστική τάξη τις επόμενες δεκαετίες. Η αποψίλωση των εργατικών κατακτήσεων που κερδήθηκαν κατά τη διάρκεια των μεταπολεμικών δεκαετιών και οι επιθέσεις στο συνδικαλιστικό κίνημα προκάλεσαν πικρές ήττες και είχαν μόνιμο αποθαρρυντικό αποτέλεσμα, κυρίως στη Βρετανία όπου ζούσαν τότε οι Λακλάου και Μουφ. Η αποδιοργάνωση των εργαζομένων, αντί να θεωρηθεί αποτέλεσμα της νεοφιλελεύθερης επίθεσης που θα μπορούσε να αντιστραφεί, θεωρήθηκε ως σταθερό στοιχείο του σύγχρονου καπιταλισμού.

Δεύτερον, λόγω της επικέντρωσής του στην αυτοοργάνωση των εργαζομένων, ο μαρξισμός θεωρήθηκε μερικές φορές ως ακατάλληλη ιδεολογία για να συνδεθεί με τα νέα κοινωνικά κινήματα που αγωνίζονται για τα πολιτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη μετά τον Μάη του 1968.18 Στην πραγματικότητα η απόρριψη του μαρξισμού βασίστηκε γενικά σε μια κριτική μιας καρικατούρας των πραγματικών ιδεών του Καρλ Μαρξ και του Φρίντριχ Ένγκελς η οποία έκανε παραχωρήσεις στις αναθεωρητικές ερμηνείες που διαδόθηκαν από τον σταλινισμό.19 Οι ερμηνείες αυτές τείνουν να βλέπουν την οικονομία ως τον απόλυτο καθοριστικό παράγοντα όλων των άλλων πεδίων της κοινωνίας: οι μετατοπίσεις στην ιδεολογία, τη γλώσσα ή το δίκαιο απλώς αντανακλούσαν αλλαγές στις σχέσεις παραγωγής. Από την άποψη αυτή προέκυπτε ότι τα περιθώρια για αγώνα και αλλαγή ήταν εξαιρετικά περιορισμένα, ακόμα και ανύπαρκτα, όσο η οικονομική δομή παρέμεινε ανέγγιχτη. Ο Λακλάου εξεγέρθηκε εναντίον αυτής της μηχανιστικής προσέγγισης, αλλά παραιτήθηκε από την εξεύρεση μαρξιστικής εναλλακτικής λύσης.

Η ανάλυση του Λακλάου σχετικά με τον Περονισμό στην Αργεντινή στην πρώιμη δουλειά του και οι δικές του εμπειρίες από την εξέλιξη της νεοφιλελεύθερης τάξης φάνηκε να δείχνουν ότι το περιθώριο αλλαγής μέσα στην υπάρχουσα κοινωνία ήταν τεράστιο για εκείνους που θα μπορούσαν να ξεδιπλώσουν τις λειτουργίες της ηγεμονίας. Αυτό είναι το καθήκον που έθεσαν ως στόχο να εκπληρώσουν ο Λακλάου και η Μουφ το 1985 στο βιβλίο τους Ηγεμονία και Σοσιαλιστική Στρατηγική. Μέσα στη μαρξιστική παράδοση, υποστήριξαν, ο Γκράμσι είχε έρθει πιο κοντά στην κατανόηση της σημασίας της μάχης των ιδεών για την κατάκτηση της εξουσίας. Αλλά ο ερμηνεία του γι’ αυτό, εξακολουθούσε να είναι προβληματική καθώς είδε τις τάξεις ως αντικειμενικές κατηγορίες, προκαθορισμένες από τις υλικές συνθήκες στις οποίες ζουν οι άνθρωποι και επιφέρουν κοινά συμφέροντα και συνείδηση που συνδέει τα μέλη τους.20 Οι Λακλάου και Μουφ, αντιθέτως, θα υποστήριζαν την πλήρη ανεξαρτησία της ιδεολογικής σφαίρας. Ωστόσο, κόβοντας τους δεσμούς της με την οικονομία, τα όρια της ιδεολογίας θα επεκταθούν μέχρις ότου να καταβροχθίσει την ίδια την πραγματικότητα. Ο λόγος, σύμφωνα με τον Λακλάου και την Μουφ, δημιουργεί πολιτικά υποκείμενα. Διαφορετικές ομάδες -LGBT+ άνθρωποι, αυτοί που υφίστανται τον ρατσισμό, γυναίκες, εργαζόμενοι- ανήκουν σε κατακερματισμένες σφαίρες της κοινωνίας που δεν συνδέονται απαραίτητα η μια με την άλλη.21 Το καθήκον που αντιμετωπίζουν όσοι βρίσκονται στα αριστερά και θέλουν να κερδίσουν την εξουσία είναι να επεξεργαστούν μια ελκυστική και αμφίσημη αφήγηση ικανή να προσελκύσει όσο το δυνατόν περισσότερους από αυτούς τους ετερογενείς τομείς, δημιουργώντας τον «παράγοντα για την αλλαγή». Εκτός από μια ισχυρή ηγεσία και ένα σύνολο συμβολικών απαιτήσεων ανοιχτών σε ερμηνεία, ο ανταγωνισμός είναι απαραίτητος για την οικοδόμηση αυτού του παράγοντα.22

Όπως έχουν σημειώσει πολλοί σχολιαστές, αυτή η προσέγγιση μπορεί να προσαρμοστεί τόσο στα δεξιά όσο και στα αριστερά.23 Το UKIP ή ο Ντόναλντ Τραμπ διατυπώνουν επίσης ιδέες που αμφισβητούν τη νεοφιλελεύθερη συναίνεση και έχουν σαφώς στοχοποιημένους «άλλους» - κατά καιρούς οικονομικές «ελίτ» ή «οργανισμούς» ή τη «Wall Street», αλλά κυρίως μετανάστες, μουσουλμάνους και πρόσφυγες εναντίον των οποίων ο εξεγερμένος βρετανικός ή αμερικανικός λαός μπορεί να επιβεβαιώσει την ταυτότητά του.

Όσον αφορά στο Podemos και τις προσπάθειές του να οικοδομήσει έναν αριστερό λαϊκισμό, δεν ήταν πάντα σαφές σε ποιον ή τι αντιτίθεται ο παράγοντάς τους για την αλλαγή. Τους τελευταίους μήνες οι θεωρητικοί του κόμματος έχουν διατυπώσει τον όρο la trama («η διαπλοκή»), για να περιγράψουν ένα δίκτυο εξουσίας που δεσμεύει τους διεφθαρμένους πολιτικούς, τους μεγιστάνες των μέσων μαζικής ενημέρωσης και τον χρηματοπιστωτικό τομέα.24 Τους κατηγορούν ότι πωλούν τα αγαθά της χώρας αποσπασματικά σε διεθνή κεφάλαια και αποσπούν κυριαρχία από τους πολίτες. Αλλά αυτή η αφήγηση στοχεύει στο πολιτικό σύστημα και όχι στο οικονομικό, και δεν θέτει ποτέ σαφή όρια ως προς το ποιοι αποτελούν αυτές τις κατηγορίες. Έτσι, εναντίον του la trama, το Podemos αντιπαραθέτει το σχήμα του «πατριώτη επιχειρηματία». Σύμφωνα με τα κυριότερα μέλη του κόμματος, αυτοί είναι οι ιδιοκτήτες μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, οι οποίοι «δημιουργούν το 80% των θέσεων εργασίας, πληρώνουν φόρους εδώ και έχουν ένα σχέδιο για τη χώρα». Αυτοί οι πατριώτες «αγωνίζονται να επιβιώσουν, ενώ οι μεγαλύτεροι καπιταλιστές, των οποίων η απληστία προκάλεσε την οικονομική κρίση, είναι αυτοί που βοηθήθηκαν και εγκωμιάστηκαν από την κυβέρνηση».25

Ωστόσο, οι καπιταλιστές, ανεξαρτήτως μεγέθους, υπόκεινται στη δυναμική του συστήματος. Είναι ο ανταγωνισμός για το μερίδιό τους στην αξία η οποία αντλείται από την εργασία των εργατών, αυτό που τους αναγκάζει να ενεργούν ως καπιταλιστές. Αν δεν συμπεριφερθούν αναλόγως θα έχει ως συνέπεια να τους ξεπεράσουν οι ανταγωνιστές, ειδικά σε περιόδους κρίσης. Όλοι εκμεταλλεύονται και όλοι συμμετείχαν στις πρόσφατες επιθέσεις εναντίον των εργαζομένων.

Κάτω από ετικέτες όπως «νέα πολιτική» και «αριστερός λαϊκισμός», το Podemos λειτουργεί ουσιαστικά με παρόμοιο τρόπο με άλλα αριστερά ρεφορμιστικά κόμματα. Η έκκλησή του προς τον ηθικό καπιταλισμό δείχνει μια προσπάθεια να συσχετιστεί με τις ταξικές δυνάμεις που έχουν θεμελιωδώς αντιφατικά συμφέροντα, καθώς και την ανάγκη του για συμμάχους μεταξύ της άρχουσας τάξης αν πρόκειται να κυβερνήσει μια μέρα.

Στον αγώνα για ηγεμονία, ο Γκράμσι διακρίνει δύο τύπους αγώνων: τον πόλεμο θέσεων, στον οποίο οι καταπιεσμένες τάξεις συσσωρεύουν δύναμη και τον πόλεμο ελιγμών, όπου οι τάξεις αγωνίζονται για κρατική εξουσία. Στην αφηρημένη θεωρία, ο Λακλάου ή ο Ερρεχόν μπορούν να επιλέξουν να επικεντρωθούν στον πρώτο και ν’ αφήσουν τον δεύτερο. Μπορούν πράγματι να επιλέξουν να αγνοήσουν την οικονομική ρύθμιση της κοινωνίας. Αλλά στην πράξη τα όρια που επιβάλλει σε εκείνους που απειλούν την υπάρχουσα τάξη θα γίνουν αισθητά αργά ή γρήγορα.26

Πού πηγαίνει το Podemos;

Η λαϊκιστική στρατηγική αναθέτει καθοριστικό ρόλο στους διανοούμενους που καθοδηγούν το πολιτικό σχέδιο. Είναι επιφορτισμένοι με το καθοριστικό καθήκον να σχεδιάσουν τον λόγο και την ιδεολογία που θα δημιουργήσουν τον κοινωνικό παράγοντα για αλλαγή.27 Αυτό προϋποθέτει ότι θα έχουν οι διανοούμενοι σταθερό έλεγχο στη δομή και τους πόρους του κόμματος για να αποθαρρύνουν και να παρεμποδίζουν κάθε απόκλιση. Από εκείνους που βρίσκονται στη βάση αναμένεται να αναπαράγουν χωρίς κριτική τα πιασάρικα μηνύματα που προέρχονται από την κορυφή. Ως αποτέλεσμα, η αίσθηση ενός ανοικτού σχεδίου που δημιουργήθηκε συλλογικά έχει εξαφανιστεί και το χάσμα μεταξύ της βάσης και της ηγεσίας έχει διευρυνθεί όλο και περισσότερο.

Καθώς συνέβη αυτό, τα ρήγματα έγιναν ορατά και στα ανώτερα κλιμάκια. Αντιμέτωπος με τις δεύτερες γενικές εκλογές το 2016, ο Ιγλέσιας, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί πιο ετερόκλιτος ιδεολογικά, υποστήριξε μια εκλογική συμμαχία με την IU, μια επιλογή την οποία είχε κάθετα αποκλείσει πριν. Ο Ερρεχόν, αφοσιωμένος στη σκέψη του Λακλάου, την αντέκρουσε ανεπιτυχώς.

Μόλις ανέλαβε την εξουσία ο Ραχόι, οι διαφορές που υπήρχαν μεταξύ των δύο ηγετών του Podemos αυξήθηκαν. Ο Ερρεχόν επέδωσε την αποτυχία του Podemos να πάρει την κυβέρνηση στις παραχωρήσεις σε στοιχεία της παραδοσιακής αριστεράς που απομόνωσαν το κόμμα από τις μεσαίες τάξεις. Υποστήριξε ότι ήρθε η ώρα να επικεντρωθεί στην κοινοβουλευτική δραστηριότητα και να γίνει κανονικό κόμμα, κάτι το οποίο του εξασφάλισε την αδιαμφισβήτητη υποστήριξη από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης τους μήνες που προηγήθηκαν από το δεύτερο εθνικό συνέδριο του Podemos το Φεβρουάριο του 2017. Ο Ιγλέσιας, από την άλλη πλευρά, έπαιρνε περισσότερο υπόψη του τους περιορισμούς της λαϊκιστικής θεωρίας. Σε αντίθεση με τον Ερρεχόν, θεωρεί τον κόσμο της εργατικής τάξης ως την κύρια πηγή των ψηφοφόρων τους και δεν αποφεύγει τη ριζοσπαστική ρητορική. Το Podemos δεν μπόρεσε να ξεπεράσει την παραδοσιακή διαίρεση αριστεράς-δεξιάς στην πολιτική και ταυτίζεται σε μεγάλο βαθμό με την αριστερά. Παρομοίως, οι προσπάθειες να απευθυνθούν σε όλους τους ψηφοφόρους ήταν μάταιες. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι υπάρχουν περισσότεροι άνθρωποι που δηλώνουν ότι δεν θα ψηφίσουν ποτέ το Podemos, παρά οποιοδήποτε άλλο κόμμα.28 Το Ciudadanos, ένα καθαρά φιλοκαπιταλιστικό κόμμα, μεγάλωσε παράλληλα με το Podemos, αντιγράφοντας το ύφος του και παρουσιαζόμενο ως αντισυστημική δύναμη. Σε αντίθεση με το Podemos, απολαμβάνει ενθουσιώδη υποστήριξη από τα συστημικά μέσα ενημέρωσης.

Ο κεντρικός ρόλος που διαδραματίζει η μορφή του χαρισματικού ηγέτη (Ιγλέσιας) στο λαϊκιστικό σχέδιο είναι τέτοιος που ο Ερρεχόν δεν μπορούσε να αντιταχθεί στην Ιγλέσιας χωρίς ταυτόχρονα να εγκωμιάσει την ηγετική του ικανότητα.29 Η πρόταση του Ερρεχόν ηττήθηκε στο συνέδριο του Φεβρουαρίου και, από τότε, ο ίδιος και η ομάδα του σπρώχτηκαν στο περιθόριο.30

Ενώ οι θεωρίες του Λακλάου και της Μουφ παραμένουν βασική συνιστώσα του Podemos, ο Ιγλέσιας και η ομάδα του έχουν περιορίσει την ασάφεια και τώρα υποστηρίζουν μια απροκάλυπτη νεοκεϋνσιανή πολιτική: αύξηση των επενδύσεων· περισσότερα κέρδη· προοδευτική φορολογία· καταστολή της φοροδιαφυγής. Ο Ιγλέσιας ισχυρίζεται ότι θέλει απλώς να κάνει ό,τι αποτέλεσε κοινή λογική στις μεταπολεμικές δεκαετίες, υιοθετώντας μέτρα που μπορούν να βελτιώσουν το βιοτικό επίπεδο των απλών ανθρώπων, ενισχύοντας παράλληλα την οικονομία.31 Αλλά οι διαφωνίες του με τον Ερρεχόν έχουν επίσης μεταφραστεί σε μια θετική εξέλιξη. Βασική για τους επαναστάτες είναι η στροφή προς τον ακτιβισμό την οποία η νίκη του Ιγλέσιας πυροδότησε μετά από δύο χρόνια εκλογικής πολιτικής. Το Podemos έχει ξεκινήσει τον Vamos!, μια πρωτοβουλία που αποσκοπεί στον συντονισμό και στην αναζωογόνηση πολλών εκστρατειών. Με μεγάλη επιτυχία, το Podemos ηγήθηκε διαμαρτυριών εναντίον των διακοπών ηλεκτρικού ρεύματος που πλήττουν τις φτωχές οικογένειες και της αύξησης των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος κατά 30% τον Ιανουάριο αυτού του χρόνου.

Αυτό παρουσιάζει ορισμένες δυσκολίες. Η δημιουργία μιας καμπάνιας δεν είναι απλώς θέμα θέλησης. Το Podemos είχε κάποτε μια τεράστια δυνατότητα κινητοποίησης κόσμου. Το 2014, πριν η ηγεσία επιβεβαιώσει την πλήρη εξουσία της, το κόμμα υποστήριζε ότι είχε περισσότερους από χίλιους ενεργούς κύκλους (παραρτήματα) στο ισπανικό κράτος και στο εξωτερικό, τακτικές συναντήσεις, σε ορισμένες περιπτώσεις με περισσότερους από χίλιους συμμετέχοντες. Τώρα η ηγεσία πρέπει να καταβάλει προσπάθεια για να συσπειρώσει τα απομεινάρια των κύκλων,32 που διαλύθηκαν μετά από δύο χρόνια έλλειψης συνοχής και μια οργανωτική κουλτούρα που ενθάρρυνε τη παθητικότητα και μετέτρεψε τους αγωνιστές σε ψηφοφόρους.33

Η προσέγγιση του Ιγλέσιας στην κοινωνική κινητοποίηση είναι εν τέλει ευκαιριακή. Τον περασμένο Ιούλιο, όταν υπήρχε ακόμη η πιθανότητα να μπει το Podemos σε μια κυβέρνηση με το PSOE, ο Ιγλέσιας είπε σε μια διάσκεψη: «Τα πράγματα αλλάζουν μέσα από τα θεσμικά όργανα. Αυτή η ανοησία που ισχυριζόμασταν όταν βρισκόμασταν στην άκρα αριστερά, ότι αλλάζουν τα πράγματα στους δρόμους είναι ένα ψέμα».34 Αν υπάρξει η παραμικρή προοπτική να καλέσει ο Ραχόι αιφνιδιαστικά σε εκλογές, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η τακτική του Podemos θα αλλάξει αμέσως ξανά. Παρ’ όλα αυτά, η νίκη του Ιγλέσιας επί του Ερρεχόν και η στροφή προς τον ακτιβισμό προσφέρει μεγαλύτερα περιθώρια για τους Anticapitalistas να παρουσιάσουν την πολιτική τους και για όσους είναι έξω από το Podemos να αποκτήσουν σχέσεις με τη βάση του κόμματος. Κάνει επίσης τους ηγέτες του Podemos πιο επιρρεπείς στην πίεση από τα κάτω.

Στιγματισμένοι από την ηγεσία στο συνέδριο του 2014, οι Anticapitalistas έχουν γίνει μια ελκυστική επιλογή για πολλούς από αυτούς που απογοητεύτηκαν με τη σημερινή πορεία του κόμματος. Κατά την προετοιμασία του συνεδρίου του 2017, ενώ οι ομάδες του Ιγλέσιας και του Ερρεχόν ανταλλάσσουν δημοσίως επιθέσεις που παρουσιάζονταν με ευχαρίστηση από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι Anticapitalistas φαίνονταν να είναι οι μόνοι που ανησυχούσαν για την ενότητα και το μέλλον του κόμματος. Ανταμείφθηκαν με το 10% των ψήφων μεταξύ των μελών του Podemos για την πρότασή τους.35

Ενώ αυτό είναι ένας δείκτης για το πώς θα μπορούσε να αναπτυχθεί η αντικαπιταλιστική αριστερά στο Podemos, η πεποίθηση ότι σε κάποιο σημείο θα γίνει η ηγετική δύναμη στο κόμμα είναι ευσεβής πόθος. Οι επαναστάτες τόσο μέσα όσο και έξω από το Podemos μπορούν να διαδραματίσουν χρήσιμο ρόλο αποκτώντας σχέσεις με τη βάση και τραβώντας τα πιο δραστήρια τμήματα του Podemos προς τα αριστερά, δουλεύοντας παράλληλα μαζί τους και εκθέτοντας τα όρια του πολιτικού σχεδίου της ηγεσίας. Ωστόσο, παραμένει το πρόβλημα ότι οι μειοψηφίες στο Podemos θα αντιμετωπίζουν πάντα την περιθωριοποίηση και τη δυσκολία να ασκήσουν επιρροή οι ιδέες τους μεταξύ των μελών και θα πρέπει συνεχώς να συμβιβάζουν τις στρατηγικές τους με τις επίσημες θέσεις του κόμματος. Η ανάγκη για ένα επαναστατικό κόμμα στο ισπανικό κράτος που να μπορεί να δρα ανεξάρτητα είναι αναπόφευκτη.

Η αντίσταση των εργατών

Από το 2008, η εργατική τάξη στο ισπανικό κράτος αντιμετώπισε μια συνολική επίθεση εναντίον των δικαιωμάτων που κατακτήθηκαν κατά τη διάρκεια δεκαετιών αγώνα. Αντιμέτωπα με αυτή την κατάσταση, τα δύο βασικά ισπανικά συνδικάτα, οι Επιτροπές Εργατών (CCOO - Comisiones Obreras) και η Γενική Ένωση Εργατών (UGT - Unión General de Trabajadores), δεν έχουν αλλάξει σημαντικά την πολιτική των ειρηνικών διαπραγματεύσεων που τα χαρακτηρίζει από το τέλος της δικτατορίας. Στήριξαν απρόθυμα τρεις γενικές απεργίες ενάντια στις εργασιακές μεταρρυθμίσεις και τη λιτότητα που εφάρμοσαν το PSOE και το PP, αλλά αρνήθηκαν να υποστηρίξουν την τέταρτη, για τις συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις.

Τότε πολλοί επεσήμαναν ότι οι διάσπαρτες γενικές απεργίες μιας ημέρας ήταν ανεπαρκείς για να νικήσουν μια κυβέρνηση αποφασισμένη να επιβάλει λιτότητα. Απαιτούνταν μια πολύ πιο ανατρεπτική και διαρκής επιχείρηση, αλλά μια αίσθηση ότι τα συνδικάτα δυσανασχετούν με τις κινητοποιήσεις διαπερνούσε τις απεργίες.36

Υπήρξαν πιο σοβαρές προσπάθειες αμφισβήτησης της λιτότητας. Το 2012, όταν η κυβέρνηση ανακοίνωσε περικοπές των επιδοτήσεων στη μεταλλευτική βιομηχανία, οι ανθρακωρύχοι στην Αστούριας, στη Λεόν και σε άλλες περιοχές κατέβηκαν σε απεργία. Τα κρατικά κονδύλια για τον κλάδο γίνονταν όλο και πιο σπάνια από τότε που η Ισπανία προσχώρησε στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα.37 Τώρα το σχέδιο του Ραχόι σήμαινε την εξαφάνιση ολόκληρων κοινοτήτων που εξαρτώνται από τη βιομηχανία άνθρακα. Η κυβέρνηση του ΡΡ γνώριζε ότι οι ανθρακωρύχοι ήταν ο πρώτος τομέας που ξεκινούσε μια πραγματική μάχη εναντίον της λιτότητας. Το αποτέλεσμα της απεργίας μπορούσε να καθορίσει εάν άλλοι κλάδοι θα έπαιρναν παρόμοια μέτρα. Σε συνάντηση με τα συνδικάτα των ανθρακωρύχων, ο υπουργός βιομηχανίας εξέφρασε την πρόθεσή του να εξαντλήσει τους ανθρακωρύχους και τις οργανώσεις τους ακολουθώντας το θατσερικό μοντέλο.38 Οι ανθρακωρύχοι αντιστάθηκαν σθεναρά και παρέμειναν έξω για εβδομάδες, αλλά τελικά τα συνδικάτα παραδόθηκαν, συμφωνώντας να κλείσουν τα ορυχεία με μεγάλες απώλειες θέσεων εργασίας.

Ορισμένα από τα χαρακτηριστικά της διαμάχης των ανθρακωρύχων υπήρχαν στις απεργίες που διεξήχθησαν τα επόμενα χρόνια: ένας πολύ συνδικαλισμένος τομέας, με αγώνες χρόνων, όπου οι εργαζόμενοι έδρασαν με δική τους πρωτοβουλία και έσυραν τις ηγετικές δυνάμεις του συνδικάτου στο πεδίο της μάχης. Αυτό που τελικά εμπόδισε τους ανθρακωρύχους να κερδίσουν αυτή τη κρίσιμη μάχη ήταν η απομόνωσή τους. Υπήρξαν πολλές εκδηλώσεις αλληλεγγύης, αλλά οι απεργίες δεν εξαπλώθηκαν σε άλλους τομείς ανοίγοντας νέα μέτωπα. Αυτό, μαζί με την έλλειψη εμπιστοσύνης της βιομηχανίας στον ισπανικό άνθρακα, διευκόλυνε το κράτος να καταπνίξει την απεργία.

Πέντε χρόνια μετά την ήττα των ανθρακωρύχων, το PP, ενθουσιασμένο από την απροσδόκητη επιστροφή του στην εξουσία, έχει ξεκινήσει μια νέα επίθεση. Τον Φεβρουάριο αυτού του χρόνου, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την πρόθεσή της να ελευθερώσει τον τομέα φορτοεκφόρτωσης σύμφωνα με τη φρασεολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου το 2014. Το κύριο συνδικάτο των λιμενεργατών, το CETM, προειδοποίησε ότι η μεταρρύθμιση θα μετατρέψει τις μόνιμες θέσεις σε επισφαλείς θέσεις εργασίας. Θα μειώσει τους μισθούς και θα ανοίξει το δρόμο για μαζικές απολύσεις, που θα καταστήσουν μέχρι και τα τρία τέταρτα του υπάρχοντος εργατικού δυναμικού υποψήφιο προς αντικατάσταση. Τα συνδικάτα κάλεσαν σε απεργίες για τρεις μέρες.

Σε αντίθεση με τη βιομηχανία εξόρυξης, ο τομέας φορτοεκφόρτωσης διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ισπανική οικονομία. Μια απεργία στον τομέα που είναι υπεύθυνος για τη φόρτωση και εκφόρτωση εμπορευμάτων στα λιμάνια έχει τη δυνατότητα να σταματήσει το ναυτιλιακό εμπόριο το οποίο στην Ισπανία είναι υπεύθυνο για το 86% των εισαγωγών και το 60% των εξαγωγών. Αγαθά αξίας 200 δισ. ευρώ, το 20% του ΑΕΠ της χώρας, διακινούνται κάθε χρόνο στα ισπανικά λιμάνια.

Σε απάντηση, η κυβέρνηση και οι συνεργάτες της στα μέσα ενημέρωσης προσπάθησαν να δαιμονοποιήσουν τους λιμενεργάτες. Τους κατηγόρησαν ότι συμπεριφέρονται ανεύθυνα και απολαμβάνουν πάρα πολλά προνόμια, ενώ οι εργαζόμενοι σε άλλους τομείς αγωνίζονται να επιβιώσουν, μια τακτική που χρησιμοποιήθηκε ήδη εναντίον των ανθρακωρύχων και των εργαζομένων του δημόσιου τομέα. Έτσι, το αφεντικό της Πλατφόρμας Επενδυτών στα Ισπανικά Λιμάνια (PIPE) κατήγγειλε σ’ ένα ραδιοφωνικό πρόγραμμα ότι:

«Είναι ένας από τους λίγους τομείς που διατηρεί απαράδεκτα προνόμια ... αυτός είναι ο μόνος τομέας που γνωρίζω όπου οι εταιρείες δεν έχουν λόγο για το ποιος έχει προσληφθεί, πόσοι εργαζόμενοι χρειάζονται, το ωράριο εργασίας τους, τους μισθούς τους... [Οι λιμενεργάτες] βρίσκονται σε ισχυρή θέση και δεν είναι πρόθυμοι να παραιτηθούν προς όφελος των επιχειρήσεων... Η λύση έγκειται στο να καταλάβουν ότι δεν μπορούν να έχουν αυτά τα προνόμια στον 21ο αιώνα... Γνωρίζουν την αξία των εμπορευμάτων στα λιμάνια και αυτό μας οδήγησε σε μια μη βιώσιμη κατάσταση.»39

Οι προσπάθειες να σπείρουν διαίρεση μεταξύ των εργαζομένων έχουν αποτύχει σε μεγάλο βαθμό. Η άποψη ότι οι λιμενεργάτες κάνουν απεργία εναντίον των προσπαθειών να τους κλέψουν τις κατακτήσεις τους έχει κυριαρχήσει και η υποστήριξη γι’ αυτούς ήταν σημαντική. Το αποτέλεσμα ήταν ότι όταν τον Μάρτιο διεξήχθη στο κοινοβούλιο η ψηφοφορία για την απελευθέρωση του κλάδου, το PP βρέθηκε ουσιαστικά μόνο του: κατά του νομοσχεδίου ψήφισε όχι μόνο το Podemos αλλά και το PSOE. Ακόμη και το Ciudadanos αναγκάστηκε να απέχει, αν και είχε γίνει σαφές ότι το νομοσχέδιο ήταν καταδικασμένο. Οι λιμενεργάτες έδωσαν το πρώτο σοβαρό πλήγμα στη νέα κυβέρνηση του Ραχόι. Όχι μόνο αυτό, αλλά ανάγκασαν για πρώτη φορά την πλειοψηφία στο κοινοβούλιο να παραβιάσει έναν κανόνα που επιβλήθηκε από τις Βρυξέλλες.

Τα συνδικάτα των λιμενεργατών είχαν ανακοινώσει εννέα ακόμη ημέρες απεργίας, αλλά την ανακάλεσαν μετά την ήττα του ΡΡ. Προς το παρόν αυτό μπορεί να θεωρηθεί νίκη, αλλά συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση και τα αφεντικά που θα αναζητήσουν ευκαιρίες για να ανανεώσουν τις επιθέσεις τους. Ωστόσο, η νίκη των λιμενεργατών δημιουργεί ένα προηγούμενο που εμπνέει και άλλους.

Η συνδικαλιστική γραφειοκρατία

Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες απ’ τους οποίους προκύπτει η έλλειψη ενός ισχυρού, συνεκτικού κινήματος της εργατικής τάξης. Παρόλο που η μεταποιητική βιομηχανία συνεχίζει να διαδραματίζει σημαντικότερο ρόλο στην ισπανική οικονομία από ό,τι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, οι υπηρεσίες αυξήθηκαν σημαντικά από το 39,6% όλων των θέσεων εργασίας το 1975 σε 64,8% μέχρι το 2005. Εργασίες που χαρακτηρίζονται από ανασφάλεια και επισφαλείς συνθήκες στον τομέα αυτό έχουν αυξηθεί και εκτελούνται σε μεγάλο βαθμό από νέες γενιές εργαζομένων που αναπτύσσονται σε μια περίοδο χαμηλού επιπέδου αγώνων.40

Η υψηλή ανεργία είχε επίσης αρνητικό αντίκτυπο στην ένταξη στα συνδικάτα. Χιλιάδες άτομα έχουν φύγει από τους χώρους εργασίας τους και επομένως έχουν χάσει την ευκαιρία να αντιμετωπίσουν συλλογικά τα προβλήματά τους μέσω συνδικάτων.41 Μεταξύ του 2009 και του 2015 τα κύρια συνδικάτα έχασαν όλα μαζί πάνω από μισό εκατομμύριο μέλη.42 Στοιχεία από το 2016 δείχνουν ότι μόνο 16,8 τοις εκατό των μισθωτών είναι σε συνδικάτα.43

Αλλά η χαμηλή συμμετοχή έχει επίσης πολύ σχέση με το πραγματικό ιστορικό των δύο κύριων συνδικάτων. Σε δημοσκοπήσεις, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις είναι αυτές που καταλαμβάνουν τη δεύτερη χαμηλότερη θέση στην εκτίμηση, ξεπερνώντας μόνο τα πολιτικά κόμματα.44 Η CCOO και η UGT αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της θεσμικής διαπλοκής που εμφανίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και είχαν εμπλακεί σε ορισμένα από τα σκάνδαλα διαφθοράς που έρχονται στο φως τα τελευταία χρόνια. Αγωνιστές και των δύο συνδικάτων διαδραμάτισαν ζωτικό ρόλο στην ανατροπή της δικτατορίας, αλλά οι σχέσεις τους με το PSOE και το Κομμουνιστικό Κόμμα (PCE) σήμαιναν ότι, όταν οι ηγέτες αυτών των κομμάτων έκαναν μια συμφωνία με εκείνους τους τομείς του φασιστικού καθεστώτος που αναγνώριζαν την ανάγκη για μεταρρυθμίσεις, τα συνδικάτα ενεργούσαν ως φρένο στις προσδοκίες της πλειοψηφίας.

Από τότε, η CCOO και η UGT έχουν στηρίξει τη δραστηριότητά τους σε ένα «κοινωνικά υπεύθυνο μοντέλο διαπραγμάτευσης». Με άλλα λόγια, επιδιώκουν να επηρεάσουν την κυβέρνηση και τις ενώσεις των εργοδοτών μέσω διαλόγου και συμφωνιών.45 Όταν η οικονομία ήταν σε καλή κατάσταση, ήταν δυνατό να συζητήσουν πώς θα κατανέμονταν τα ψίχουλα της οικονομικής ανάπτυξης μεταξύ των εργαζομένων και να παρουσιάσουν αυτά τα κέρδη ως νίκες. Αλλά αυτό δεν συμβαίνει πλέον. Στην παρούσα φάση, το ΡΡ δεν είναι διατεθειμένο να διαπραγματευτεί. Το κύριο μέλημά του είναι να κατευνάσει τις αγορές και να επιτύχει τους στόχους του ελλείμματος που προβλέπει η ΕΕ. Όσο και αν συνεργαζόταν με τα συνδικάτα στο παρελθόν, στη νέα περίοδο η κυβέρνηση τα έχει σε μεγάλο βαθμό παρακάμψει και επιβάλλει μονομερώς τις μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, το CCOO και το UGT συνεχίζουν να προσκολλώνται στο παλιό μοντέλο.

Η τάση για ειρηνική διαπραγμάτευση που χαρακτηρίζει τη συνδικαλιστική γραφειοκρατία γενικά ενισχύεται στο ισπανικό κράτος από έναν άλλο παράγοντα. Μετά τη μετάβαση στη δημοκρατία, δημιουργήθηκε ένα κρατικό πρόγραμμα για τη χρηματοδότηση των συνδικάτων. Αυτές οι επίσημες επιχορηγήσεις, και όχι οι συνδρομές των μελών, αποτελούν τη σημαντικότερη πηγή χρηματοδότησης των συνδικάτων. Όσο υπάρχουν, οι γραφειοκρατίες των συνδικάτων θα επικαλούνται πρωτίστως την καλή θέληση της κυβέρνησης περισσότερο από την ανοιχτή αντιπαράθεση. Αν έκαναν διαφορετικά θα έθεταν σε κίνδυνο την ίδια τους την ύπαρξη.46 Αυτό το μοντέλο χρηματοδότησης συνδέεται επίσης με την αργή ανάπτυξη της συνδικαλιστικής οργάνωσης σε νέους τομείς της οικονομίας. Επειδή τα συνδικάτα δεν εξαρτώνται άμεσα από τις συνδρομές των μελών για να διατηρήσουν τις οργανωτικές τους δομές, η γραφειοκρατία δεν βλέπει την ανάγκη να αναπτύξει ισχυρότερη παρουσία σ’ αυτούς τους τομείς.

Δεν είναι λοιπόν περίεργο που, όταν ξέσπασε το κίνημα των indignados το 2011, τα σωματεία θεωρήθηκαν ως άλλο ένα μέρος του σάπιου συστήματος, καθιστώντας πιο δύσκολο για τις διαδηλώσεις και τις καταλήψεις να εξελιχθούν σε ένα απεργιακό κίνημα. Υπήρξαν καλέσματα για γενικές απεργίες, αλλά τα συνδικάτα θεωρούνταν μέρος του προβλήματος και όχι της λύσης.

Αυτή η στάση απέναντι στην οργάνωση στο χώρο εργασίας διατηρήθηκε τα τελευταία χρόνια. Το 2014, ακτιβιστές ξεκίνησαν το Somos, μια εργατική ένωση κοντά στο Podemos, που σκόπευε να φέρει στο εργατικό κίνημα την ίδια αναστάτωση που είχε προκαλέσει το κόμμα του Ιγκλέσιας στο πολιτικό πεδίο. Η πρωτοβουλία ήταν πολύ λιγότερο σημαντική από το αναμενόμενο και η ανάπτυξή της ήταν αρκετά μέτρια.47 Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η ανάπτυξη του Somos και η ανοικοδόμηση του εργατικού κινήματος δεν υπήρξαν μεταξύ των προτεραιοτήτων του Podemos και οι αποκλίσεις μεταξύ της ηγεσίας του κόμματος και της εργατικής ένωσης μεγάλωσαν. Ούτε υπήρξε σταθερή προσπάθεια να στραφούν οι κριτικές του Podemos για το σύστημα και στις ηγεσίες των μεγάλων συνδικάτων.

Η δυσαρέσκεια για τις μεγάλες συνδικαλιστικές οργανώσεις δεν μεταφράζεται υποχρεωτικά σε παθητικότητα ή απροθυμία αντίστασης. Κατά μέσο όρο, το ποσοστό συμμετοχής στις εκλογές των εργατικών επιτροπών είναι 80%, ανεξάρτητα από το εάν οι εργαζόμενοι είναι ή όχι συνδικαλισμένοι και η συμμετοχή στις απεργίες είναι συνήθως υψηλή.48 Η ανάπτυξη εναλλακτικών ή τοπικών συνδικάτων υπονομεύει όλο και περισσότερο τη νομιμοποίηση της CCOO και της UGT και τον έλεγχό τους στους αγώνες. Οι βασκικές ELA και LAB [Eusko Langileen Alkartasuna - Βασκική Εργατική Αλληλεγγύη και Langile Abertzaleen Batzordeak - Εθνικές Εργατικές Επιτροπές], κοντά στο αριστερό ανεξαρτησιακό κίνημα, είναι τα κυρίαρχα συνδικάτα της Αυτόνομης Κοινότητας των Βάσκων και κερδίζουν γρήγορα έδαφος απέναντι στην CCOO και την UGT στη Ναβάρα. Το CIG της Γαλικίας [Confederación Intersindical Galega - Ομοσπονδία Συνδικάτων Γαλικίας] έχει περισσότερους αντιπροσώπους σε τοπικό επίπεδο από ό,τι τα δύο κύρια συνδικάτα και έχει επηρεαστεί λιγότερο από την απώλεια μελών. Επίσης, οι αναρχικές συνδικαλιστικές οργανώσεις, η CNT και η CGT [Confederación Nacional del Trabajo - Εθνική Συνομοσπονδία Εργασίας και Confederación General del Trabajo - Γενική Συνομοσπονδία Εργατών], ήταν μια ελκυστική επιλογή για τους εργαζόμενους σε άλλες περιοχές και σύμφωνα με τις ίδιες, έχουν σήμερα 50.000 και 80.000 μέλη αντίστοιχα.

Όπου δεν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις απέναντι στην ηγεμονία των UGT και της CCOO, δεν υπάρχει μαγική φόρμουλα. Τα δύο συνδικάτα αντιπροσωπεύουν τη συντριπτική πλειοψηφία των συνδικαλισμένων εργαζομένων, γι’ αυτό θα χρειαστεί μια τακτική απέναντι στα μέλη τους πιο ξεκάθαρη από την περιφρόνηση που δείχνουν οι indignados και το Podemos. Ούτε οι αλλαγές στην ηγεσία δεν θα αλλάξουν σημαντικά την πορεία των συνδικάτων. Αυτό που λείπει είναι ένα ισχυρό κίνημα των μελών που να παίρνει υπόψη του την ανεπάρκεια της γραφειοκρατίας και να ασκεί την ηγεσία, όπως έκαναν οι ανθρακωρύχοι και οι λιμενεργάτες.

Αυτό είναι ένα καθήκον που μόνο η επαναστατική αριστερά μπορεί να αναλάβει. Η δημιουργία αυτής της αυτοπεποίθησης και της ενότητας μεταξύ των εργαζομένων από τα κάτω πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για τους αντικαπιταλιστές τόσο εντός όσο και εκτός του Podemos. Η απεργία των λιμενεργατών έδειξε πώς μπορεί να αντιμετωπίσει η κυβέρνηση του Ραχόι, καθώς και πώς μπορεί να ωφεληθεί πολιτικά από αυτό το Podemos. Η ανοικοδόμηση του εργατικού κινήματος δεν θα επιτευχθεί εν μία νυκτί. Ωστόσο, υπάρχουν οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξή του (μειώνοντας την ανεργία, γενικεύοντας τη διάθεση ενάντια στην κυβέρνηση και τη λιτότητα, επιτυχημένες απεργίες).

Η Καταλονία προς την ανεξαρτησία

Υπάρχει, ωστόσο, ένα άλλο θέμα το οποίο βραχυπρόθεσμα μπορεί να ρίξει το σύνολο του συστήματος στο χάος. Είναι η Καταλονία. Η διαμόρφωση, το 2015, μιας πλειοψηφίας υπέρ της ανεξαρτησίας στην κυβέρνηση της Καταλονίας, η οποία δεσμεύτηκε να αποσχιστεί από την Ισπανία, αποτελεί προς το παρόν το κύριο ζήτημα της ανησυχίας της ισπανικής άρχουσας τάξης.

Οι λόγοι για τους οποίους το εθνικό ζήτημα έχει τόσο μεγάλη σημασία στην ισπανική πολιτική πηγαίνουν πολύ πίσω. Η επέκταση της ισπανόφωνης Καστίλλης, στην οποία έδωσε ώθηση από τα τέλη του 15ου αιώνα η λεηλασία της Αμερικής, την οδήγησε σταδιακά να ξεπεράσει τα άλλα βασίλεια στη χερσόνησο. Όμως, η αργά αναδυόμενη αστική τάξη δεν κατόρθωσε ποτέ να ασκήσει πλήρη έλεγχο στη χώρα και να επιτύχει πρώιμο συγκεντρωτισμό ή πολιτιστική ομογενοποίηση, όπως είχε επιτευχθεί μετά τη Γαλλική Επανάσταση. Ως αποτέλεσμα, ορισμένες από τις πολιτιστικές και γλωσσικές κοινότητες που βρίσκονταν υπό την Καστιλλιάνικη εξουσία επιβίωσαν.

Η Καταλονία και η Χώρα των Βάσκων ήταν τα δύο κέντρα της πρώιμης, ταχείας βιομηχανικής ανάπτυξης. Αυτό με τη σειρά του είχε ως αποτέλεσμα τη συσσώρευση μαζών εργαζομένων και μερικές από τις πρώτες εκδηλώσεις της ταξικής πάλης. Τμήματα της ντόπιας αστικής τάξης αγανακτούσαν με το γεγονός ότι η πολιτική εξουσία βρισκόταν πολύ μακριά στη Μαδρίτη, βλέποντας την ευρύτερη ισπανική οικονομία, η οποία εξακολουθούσε να κυριαρχείται από γαιοκτήμονες, ως επιβάρυνση για την ανάπτυξή τους και έτσι από τα τέλη του 19ου αιώνα ενστερνίστηκαν μια εθνικιστική ιδεολογία. Αλλά καθώς τα εθνικιστικά κινήματα αναπτύχθηκαν, έπαψαν να περιορίζονται στους αστικούς κύκλους. Οι εργάτες, των οποίων η ζωή άλλαζε ραγδαία, θεώρησαν ότι οι απαιτήσεις αυτών των κινημάτων είχαν πρακτικές συνέπειες και γι’ αυτούς.

Το φασιστικό στρατιωτικό πραξικόπημα το 1936 ήταν ανελέητο τόσο προς τις εθνικές μειονότητες όσο και προς την αριστερά. Η δικτατορία (1939-1977) επιδίωξε να επιβάλει μια ομοιομορφία που δεν είχε επιτευχθεί σε οποιαδήποτε προηγούμενη στιγμή στην ιστορία της χώρας. Η χρήση της γλώσσας των Καταλανών, των Βάσκων και της Γαλικίας απαγορεύτηκε και η ελάχιστη έκφραση μιας ταυτότητας μ’ αυτά τα πολιτιστικά χαρακτηριστικά, αντί της επίσημης εθνικής κουλτούρας, τιμωρούνταν σκληρά. Κατά συνέπεια, τα εθνικιστικά συναισθήματα δεν εξαφανίστηκαν αλλά απέκτησαν για τις νεότερες γενιές το νόημα της άμεσης αντίθεσης προς τις αξίες του φρανκικού καθεστώτος.49

Το PCE και το PSOE, που είχαν υποστηρίξει το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης ως μέρος της αντιφρανκικής αντίστασης, το εγκατέλειψαν ως μία από τις παραχωρήσεις τους στην απερχόμενη δικτατορία. Όσο για τα δεξιά τμήματα των καταλανικών και των βασκικών κινημάτων, επέστρεψαν από την εξορία και βοήθησαν να πουληθεί η συμφωνία με τους φασίστες σε μια κοινωνία της οποίας οι φιλοδοξίες ήταν πολύ υψηλότερες. Παράλληλα, δίνοντας στους μη ισπανικούς πολιτισμούς μεγαλύτερο περιθώριο έκφρασης, το νέο σύνταγμα σχεδιάστηκε προσεκτικά για να αποτρέψει κάθε απειλή για την εθνική ακεραιότητα, αναθέτοντας στον στρατό την υπεράσπιση της εθνικής ενότητας.

Κατά τη διάρκεια των επόμενων δεκαετιών το δεν ανοίκω στο ισπανικό κράτος συνέχισε να συνδέεται με τις αριστερές θέσεις: πέρασε από την άρνηση στη στρατιωτική θητεία τη δεκαετία του 1980, στην αντιπολίτευση στο ΝΑΤΟ (ένα δημοψήφισμα του 1986 για την ιδιότητα μέλους του ΝΑΤΟ υπέστη ήττα στη Χώρα των Βάσκων και στην Καταλονία, αλλά κέρδισε σε ολόκληρο το κράτος) και στην αντίσταση στην ισπανική συμμετοχή στον πόλεμο του Ιράκ.

Ωστόσο, η πλήρης υποστήριξη της ανεξαρτησίας παρέμεινε μια μειοψηφική θέση, αν και είναι αβέβαιο σε ποιο βαθμό, δεδομένου ότι η Ισπανία δεν έχει επιτρέψει ποτέ δημοψήφισμα για το θέμα. Στην περίπτωση της Καταλονίας, υπήρξαν δύο παράγοντες που οδήγησαν στην αναζωπύρωση της υποστήριξης τα τελευταία χρόνια.50 Το PSOE συμφώνησε το 2006 με μια μεταρρύθμιση που θα αναγνώριζε την εθνική κυριαρχία της Καταλονίας και θα της χορηγούσε κρατικές εξουσίες διακυβέρνησης εντός της Ισπανίας. Στη συμφωνία αντιτάχθηκε αμέσως το PP και τμήματα του ίδιου του PSOE και παρεμποδίστηκε και τελικά κρίθηκε αντισυνταγματική από το ισπανικό συνταγματικό δικαστήριο. Αυτό έπεισε μεγάλο αριθμό εργαζομένων και μελών των μεσαίων τάξεων ότι η κυριαρχία για την Καταλονία δεν θα ήταν ποτέ επιλογή μέσα στην Ισπανία.51 Ο δεύτερος παράγοντας ήταν η ίδια η οικονομική κρίση, που επιδείνωσε δραματικά το βιοτικό επίπεδο αυτών των τάξεων.

Η αντιπολίτευση στις περικοπές έχει διαποτίσει τις διάφορες εκστρατείες ανεξαρτησίας και τις ετήσιες διαδηλώσεις για την εθνική ημέρα των Καταλανών στις 11 Σεπτεμβρίου, οι οποίες μερικές φορές είχαν πάνω από ένα εκατομμύριο κόσμο. Με την ίδια λογική, οι σημαίες της ανεξαρτησίας αποτελούν κοινό χαρακτηριστικό των διαμαρτυριών, όπως η διαδήλωση άνω των 300.000 το Φεβρουάριο του 2017, που απαιτούσε να γίνουν δεκτοί περισσότεροι πρόσφυγες.52 Η αυξανόμενη διάθεση για ανεξαρτησία είναι προφανώς εγγενώς συνδεδεμένη με την αντιπολίτευση στη λιτότητα. Αυτό αντανακλάται στη σύνθεση του κοινοβουλίου της Καταλονίας: το ρεπουμπλικανικό σοσιαλδημοκρατικό ERC [Esquerra Republicana de Catalunya - Δημοκρατική Αριστερά της Καταλονίας] έχει ξεπεράσει το νεοφιλελεύθερο CiU [Convergència i Unió - Σύγκλιση και Ενότητα] ως η ηγετική δύναμη του επίσημου εθνικού κινήματος και το αντικαπιταλιστικό, αντι-ΕΕ CUP [Candidatura d'Unitat Popular - Υποψηφιότητα Λαϊκής Ενότητας] έχει κερδίσει δέκα έδρες.

Η αριστερά και η αυτοδιάθεση

Το Podemos και η IU αρνήθηκαν να προσφέρουν τη στήριξή τους στην πλειοψηφία υπέρ της ανεξαρτησίας. Έχουν ισχυριστεί ότι το CiU κυματίζει τη σημαία της ανεξαρτησίας για να εκτρέψει την προσοχή από τον δικό του ρόλο στην υλοποίηση περικοπών και έχουν κατηγορήσει το CUP και το ERC ότι βοηθούν στο κουκούλωμα του νεοφιλελεύθερου ιστορικού του. Αλλά το CiU δεν υποστήριξε ποτέ πραγματικά την ανεξαρτησία και ενστερνίστηκε την υπόθεση μόνο όταν είδε ότι δεν θα σταματούσε. Και κανείς δεν έχει κάνει τόσα πολλά για να αποκαλύψει την ευθύνη του [CiU] για την λιτότητα στην Καταλονία όσο οι αγωνιστές του CUP.

Η σημερινή στάση απέναντι στην αυτοδιάθεση κομμάτων όπως το Podemos και η IU ήταν χαρακτηριστική της ισπανικής αριστεράς σε κρίσιμες στιγμές της ιστορίας της χώρας. Τόσο το Κομμουνιστικό Κόμμα (στενά συνδεδεμένο με τη Σοβιετική Ένωση) κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου (1936-1939) όσο και το ευρωκομμουνιστικό ρεύμα κατά τη μετάβαση στη δημοκρατία απέρριψαν τα εθνικά κινήματα, όταν δεν παραδίδονταν ανοιχτά στον ισπανικό σοβινισμό.

Η IU ισχυρίζεται ότι δεν ενδιαφέρεται για οποιονδήποτε εθνικό αγώνα, αλλά για τον κοινωνικό αγώνα, παραβλέποντας το γεγονός ότι η καταλανική ανεξαρτησία συνδέεται με τα πιο ριζοσπαστικά αιτήματα της κοινωνίας. Τοποθετούνται ως διεθνιστές, αλλά ο καταλανικός και ο ισπανικός εθνικισμός δεν μπορούν να εξομοιωθούν. Ο ισπανικός σοβινισμός είναι μια ιδεολογία που αντλείται από την κορυφή της κοινωνίας, του οποίου τα βασικά συστατικά έχουν επινοηθεί από την Καθολική Εκκλησία και το φασιστικό καθεστώς επί 40 χρόνια και παραμένουν σήμερα στα χέρια του κράτους. Αυτό που συνήθως χαρακτηρίζεται ως καταλανικός (ή βάσκικος) εθνικισμός είναι μια πολύ πιο περίπλοκη υπόθεση και δεν βρίσκεται σταθερά υπό τον έλεγχο της καταλανικής μπουρζουαζίας. Η ανεξαρτησία σημαίνει διαφορετικά πράγματα για τις διάφορες τάξεις που την υποστηρίζουν. Για παράδειγμα, ο πρώην Καταλανός πρόεδρος Άρτουρ Μας είπε σε μια επίσκεψη στις ΗΠΑ ότι μια ανεξάρτητη Καταλονία θα παραμείνει πιστή στο ΝΑΤΟ - αλλά ανάμεσα στον κόσμο της εργατικής τάξης υπάρχει μια ευρέως επικρατούσα άποψη ότι η χώρα δεν θα έχει στρατό.53

Η άρνηση να υποστηριχθεί η ανεξαρτησία δικαιολογήθηκε επίσης με το επιχείρημα ότι αποδυναμώνει την ενότητα της ισπανικής εργατικής τάξης. Όμως, ενώ υπήρξαν επανειλημμένες προσπάθειες για τη διάσπαση των Ισπανών και των Καταλανών εργαζομένων, προέρχονταν από τους πολιτικούς και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, όχι από τα κάτω. Στην πραγματικότητα, οι εθνικές μειονότητες επανειλημμένα έχουν αποτελέσει το εξιλαστήριο θύμα της άρχουσας τάξης όταν πρόκειται να εκτρέψουν την προσοχή από θέματα όπως η λιτότητα ή η διαφθορά. Ο τρόπος για να επιτευχθεί η ενότητα μεταξύ των εργαζομένων είναι ακριβώς μέσω της υποστήριξης των δικαιωμάτων των Καταλανών και των Βάσκων, που δέχονται συνεχώς επιθέσεις, και αμφισβητώντας τη λογική του εξιλαστήριου θύματος, κάτι στο οποίο η ισπανική αριστερά έχει αποτύχει σε μεγάλο βαθμό.

Η συζήτηση στο Podemos για ένα πολυεθνικό κράτος, εμπνευσμένη από τη μελέτη της Βολιβίας του Ερρεχόν, ήταν αρχικά αναζωογονητική. Ο Ιγλέσιας και ο Ερρεχόν προσπάθησαν να απευθύνουν έκκληση προς τους αριστερούς ψηφοφόρους στην Καταλονία και τη Χώρα των Βάσκων υποστηρίζοντας ότι το Podemos θα επιφέρει τον εκδημοκρατισμό του ισπανικού κράτους που θα καθιστούσε δυνατή την αναγνώριση των εθνικών τους δικαιωμάτων.54 Όμως, ενώ λένε μεγάλα λόγια για την αυτοδιάθεση, στην πράξη αποδείχθηκαν ανίκανοι να υποστηρίξουν ακόμη και μη δεσμευτικές δημοτικές πρωτοβουλίες για το δημοκρατικό δικαίωμα σε δημοψήφισμα.55 Πιο πρόσφατα, ο Ιγλέσιας πρότεινε ένα καθεστώς κοινής κυριαρχίας ως εναλλακτική λύση στην ανεξαρτησία.56 Αυτό, φυσικά, προϋποθέτει και εξαρτάται από μια ενδεχόμενη κυβέρνηση υπό την ηγεσία του Podemos. Σε αντίθεση με αυτές τις αφηρημένες προοπτικές, η δυνατότητα ανεξαρτησίας υπάρχει τώρα και είναι εφικτή.

Δεν υπάρχει τίποτα το εγγενές στην καταλανική εργατική τάξη που να την καθιστά πιο αριστερή από εκείνη του υπόλοιπου κράτους και τέτοια επιχειρήματα θα πρέπει να αμφισβητηθούν καθώς δημιουργούν αυταπάτες για τη βιωσιμότητα του σοσιαλισμού που αναπτύσσεται εντός των ορίων μιας μόνο χώρας. Μια ανεξάρτητη Καταλονία θα μπορούσε να καταλήξει να είναι ένα άλλο καπιταλιστικό κράτος, ελεγχόμενο από την εθνική αστική τάξη της, που συνεχίζει να εκμεταλλεύεται τους εργαζόμενους. Αλλά η αριστερή στροφή της καταλανικής κοινωνίας εξαιτίας της πτώσης του βιοτικού επιπέδου δεν είχε τίποτα το αναπόφευκτο. Ο ηγετικός ρόλος της αριστεράς της Καταλανίας, μαζί με τη συστηματική δουλειά της αντιφασιστικής πλατφόρμας Unitat Contra el Feixisme i el Racisme (UCFR - Ενότητα εναντίον του Φασισμού και του Ρατσισμού) για να εμποδίσουν τις φασιστικές ομάδες να εκμεταλλευτούν το κλίμα, το εξασφαλίζει αυτό. Το ίδιο ισχύει και όταν πρόκειται για τον αγώνα για την ανεξαρτησία και την αποσαφήνιση του περιεχομένου της.

Το γεγονός που δεν πρέπει να μείνει αναξιοποίητο είναι ότι τώρα η αριστερά στην Καταλονία έχει έναν πολύ πιο πλεονεκτικό συσχετισμό δυνάμεων απ’ ό,τι στο υπόλοιπο κράτος και τα επίπεδα της ταξικής αυτοπεποίθησης και συνείδησης είναι υψηλότερα εκεί - που δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να αναπτυχθούν στην ίδια έκταση παντού. Πράγματι, η εξασφάλιση μιας νίκης για την καταλανική αριστερά θα μπορούσε να είναι ο τρόπος για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος.

Η ζημιά στην ισπανική άρχουσα τάξη που προκαλεί η απώλεια της Καταλονίας είναι αδιανόητη. Η Καταλονία συμβάλλει σημαντικά στα έσοδα του κράτους, με το 18,8% του εθνικού ΑΕΠ. Η κεντρικότητα της θέσης της εθνικής ενότητας στην κυρίαρχη ιδεολογία της άρχουσας τάξης θα μετατρέψει το γεγονός σε πολιτικό σεισμό. Επομένως, μια νίκη για την ανεξαρτησία θα προκαλέσει μια κρίση απρόβλεπτων συνεπειών, που θα ρίξει στο χάος όχι μόνο το PP αλλά τον ισπανικό καπιταλισμό στο σύνολό του.

Ο σοσιαλισμός μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε διεθνές επίπεδο, αλλά ανοίγοντας νέες προοπτικές για την αριστερά στην Καταλονία και σπάζοντας τη συναίνεση που επέβαλε ο φασισμός κατά τη μετάβαση στη δημοκρατία, η καταλανική ανεξαρτησία θα προωθούσε την υπόθεση ολόκληρης της εργατικής τάξης. Και αν ένας θρίαμβος της καταλανικής αριστεράς θα ήταν μια θετική εξέλιξη για τους εργαζόμενους στο υπόλοιπο κράτος, ποιες θα ήταν οι συνέπειες της ήττας της;

Λόγω της ανάγκης να φανεί ισχυρό και σταθερό και της πίεσης που άσκησε το ισπανικό εθνικιστικό λόμπι, το ΡΡ αρνήθηκε να διαπραγματευτεί με το καταλανικό κοινοβούλιο. Η πλειοψηφία υπέρ της ανεξαρτησίας υποσχέθηκε να διοργανώσει δημοψήφισμα την 1η Οκτωβρίου, αλλά όλες οι εκκλήσεις προς την κεντρική κυβέρνηση να συνεργαστεί δεν εισακούστηκαν.57 Ομοίως, το CiU και το ERC ζήτησαν ανεπιτυχώς την παρέμβαση της ΕΕ και τρίτων χωρών για την άρση της απαγόρευσης του δημοψηφίσματος. Η ΕΕ δεν θα δεχτεί την μονομερή αποχώρηση τμήματος ενός κράτους μέλους και η ιδέα να βγει από την ΕΕ προκαλεί ανατριχίλα στη σπονδυλική στήλη των πολιτικών της CiU. Καθώς καθίσταται σαφέστερο ότι η συνέχιση του δημοψηφίσματος θα συνεπάγεται ανοικτή αντιπαράθεση με το ισπανικό κράτος και ότι δεν ελέγχει πλέον τη διαδικασία στην κίνησή της, υπάρχει κίνδυνος η καταλανική αστική τάξη να προσπαθήσει να επιτύχει συμφωνία από τα πάνω. Ωστόσο, η συνειδητοποίηση ότι η υπομονή των υποστηρικτών της ανεξαρτησίας εξαντλείται και δεν θα δεχθούν περισσότερες δικαιολογίες περιπλέκει αυτό το γεγονός.

Εν τω μεταξύ, οι απειλές και οι επιθέσεις από το ισπανικό κράτος έχουν αυξηθεί. Άτομα και ενώσεις έχουν προσαχθεί στο δικαστήριο για τη διοργάνωση μη δεσμευτικού δημοψηφίσματος το 2014, το οποίο κηρύχθηκε παράνομο. Οι ακτιβιστές του CUP αντιμετωπίζουν επίσης δίκη για την καύση εικόνων του Ισπανού βασιλιά σε δημόσια εκδήλωση. Οι κύριες εφημερίδες στη Μαδρίτη και ανώτεροι αξιωματικοί του στρατού ζήτησαν επανειλημμένα από την κυβέρνηση να στείλει το στρατό και να αναστείλει την αυτονομία της Καταλανίας, όπως επιτρέπει το σύνταγμα.

Μόνο το CUP αδιαφόρησε από την αρχή για τη δυνατότητα ενός συμφωνηθέντος δημοψηφίσματος και ζήτησε από το καταλανικό Κοινοβούλιο να σταματήσει να συμμορφώνεται με τους νόμους που προέρχονται από τη Μαδρίτη. Το έργο των ακτιβιστών στις τάξεις του CUP και άλλων αριστερών ομάδων τους επόμενους μήνες θα είναι ζωτικής σημασίας για να ασκηθεί πίεση από τα κάτω στην καταλανική κυβέρνηση. Ένα απρόθυμο κατ’ όνομα δημοψήφισμα θα δώσει στον Ραχόι τη δικαιολογία που περιμένει για να δράσει. Μια πραγματική στρατιωτική παρέμβαση δεν μπορεί να αποκλειστεί στο τέλος. Εάν συμβεί αυτό, κανείς δεν μπορεί να σκεφτεί σοβαρά ότι δεν θα ακολουθήσει άμεση λήψη αυστηρών μέτρων για την αντιπολίτευση παντού στο κράτος και νέα βήματα προς τον αυταρχισμό. Το τι θα κάνει η αριστερά μέσα και έξω από την Καταλονία μπορεί να αποτρέψει αυτό το σενάριο. Η ηγεσία του Podemos και της IU θα ενεργήσουν σύμφωνα με μια εκλογική λογική, αλλά κάθε ακτιβιστής, σε αυτές ή σε άλλες ομάδες, που θέλει να αμφισβητήσει το σύστημα πρέπει να υποστηρίξει ενεργά την ανεξαρτησία. Η αλληλεγγύη με την Καταλονία μπορεί να κάνει μια θεμελιώδη διαφορά.

Συμπέρασμα: ακόμα μεγαλύτερη αποσταθεροποίηση

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το ΡΡ βρίσκεται στην εξουσία μόνο εξαιτίας της αποτυχίας όλων των άλλων κομμάτων να σχηματίσουν κυβέρνηση. Μακροπρόθεσμα, η σταθερότητα παραμένει αδύνατη και ο Ραχόι δεν αποκλείει την προκήρυξη νέων γενικών εκλογών εάν η αντιπολίτευση του PSOE, από της οποίας την καλή θέληση εξαρτάται από την κυβέρνησή του, παρεμποδίζει το έργο του.

Το PSOE λέει ότι αυτό είναι η πραγματική αντιπολίτευση, όχι το Podemos, ενώ στηρίζει τους συντηρητικούς όποτε διακυβεύεται η σταθερότητα. Αλλά είναι βαθιά διχασμένο. Ένα διοικητικό συμβούλιο είχε τον έλεγχο του κόμματος για μισό χρόνο μετά την απομάκρυνση του Σάντσεθ, μέχρι τον Μάιο που έγιναν νέες εκλογές για την ηγεσία. Ο Σάντσεθ, αν και περιθωριοποιήθηκε από τη γραφειοκρατία, συγκρότησε και πάλι μια πλατφόρμα αντι-Ραχόι και νίκησε την Σουσάνα Ντίαθ, την υποψήφιο του συστήματος. Ενώ αυτό αναβίωσε τις συνομιλίες μιας υποθετικής αριστερής συμμαχίας με το Podemos και με επικεφαλής το PSOE, το PSOE στη συνέχεια απείχε σε μια πρόταση μομφής εναντίον του Ραχόι που υπέβαλε το Podemos τον Ιούνιο. Δεν είναι βέβαιος ο βαθμός στον οποίο το PSOE, που αποτελεί ακόμα πυλώνα του συστήματος, μπορεί να μετακινηθεί προς τα αριστερά. Παρ’ όλα αυτά, η εξέγερση που έφερε πίσω τον Σαντσέθ στην εξουσία αποκάλυψε τη μη συμμόρφωση της πλειοψηφίας των μελών.

Το πιο σημαντικό είναι ότι το ΡΡ θα μπορούσε να μετριάσει προσωρινά τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης, αλλά τα διαρθρωτικά προβλήματα που γονάτισαν την ισπανική οικονομία, όταν έσκασαν οι χρηματοοικονομικές φούσκες παραμένουν ανέγγιχτα.58 Η επένδυση σε ακίνητα και άλλες μορφές πλασματικού κεφαλαίου εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό τμήμα της οικονομίας, ενώ οι παραγωγικές επενδύσεις και η κερδοφορία παραμένουν χαμηλές. Αυτό κάνει την ισπανική οικονομία εξαιρετικά ευάλωτη σε κάθε αναστάτωση στις διεθνείς αγορές τα επόμενα χρόνια.

Η διαφθορά παραμένει ανεξέλεγκτη. Δύσκολα περνάει μια εβδομάδα χωρίς να έρθουν στο φως νέα σκάνδαλα στα οποία εμπλέκονται τα μέλη του ΡΡ. Ενώ ο Ραχόι έχει αποφύγει μέχρι στιγμής τις έρευνες, οφείλει να καταθέσει στο δικαστήριο ως μάρτυρας σε σχέση με έρευνες για ανώτερα μέλη του κόμματος κοντά σ’ αυτόν. Το γραφείο του εισαγγελέα για τη διαφθορά ελέγχεται αυστηρά από τους συντηρητικούς, έτσι πολλές περιπτώσεις δεν οδηγούν σε ποινές φυλάκισης, αλλά η διαφθορά είναι ένα ζήτημα που μπορεί να ενώνει ανθρώπους από όλα τα κοινωνικά στρώματα εναντίον της κυβέρνησης.

Όπως έδειξαν οι λιμενεργάτες, η λιτότητα μπορεί να καταπολεμηθεί. Οι εργασιακές μεταρρυθμίσεις μπορούν να καταργηθούν. Μπορεί να υπάρξει αντίσταση στον Νόμο Gag. Η κυβέρνηση του Ραχόι είναι αδύναμη και μπορεί να ανατραπεί πριν από το 2020.

Στο δρόμο προς αυτόν τον στόχο, το Podemos, η IU και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις είναι συνταξιδιώτες, αλλά η πρωτοβουλία δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί στους ηγέτες τους. Εάν η αριστερά έχει άλλη ευκαιρία να σχηματίσει κυβέρνηση, αυτό πρέπει να χαιρετιστεί και να υποστηριχθεί, χωρίς να εγκαταλειφθεί η κριτική του ρεφορμισμού ή η οικοδόμηση ενός επαναστατικού κόμματος και χωρίς να επιτραπεί και πάλι η εξασθένιση των κινητοποιήσεων.

Κάνοντας όλα αυτά δυνατά, το βασικό ζήτημα που μπορεί να μεταβάλει την ισορροπία δυνάμεων, βάζοντας σε αμυντική θέση τους ηγέτες του ισπανικού κράτους, είναι η Καταλονία.

Ο Héctor Sierra είναι Ισπανός σοσιαλιστής που ζει το Λονδίνο και μέλος του SWP.

Μετάφραση: e la libertà

Héctor Sierra, «Podemos, Catalonia and the workers’ movement in the Spanish state», International Socialism, τεύχος 155, καλοκαίρι 2017. http://isj.org.uk/podemos-catalonia-and-the-workers-movement/

Βιβλιογραφία

Aguilar, Ana Requena and Moha Gerehou, 2016, “La reforma que incendia Francia, inspirada por la que aprobó Rajoy”, Eldiario (5 Ιουνίου), www.eldiario.es/economia/reforma-incendia-Francia-inspirada-Rajoy_0_522848049.html

Almazán, José Luis, 2017, “Los estibadores no pueden tener estos privilegios en el siglo XXI”, El Confidencial (16 Φεβρουαρίου), www.elconfidencial.com/economia/2017-02-16/estibadores-huelga-patronal-derechos-puertos_1332857/

Anderson, Perry, 2016, “The Heirs of Gramsci”, New Left Review, II/100, https://newleftreview.org/II/100/perry-anderson-the-heirs-of-gramsci

Antentas, Josep Maria, 2017, “Power in Podemos”, Jacobin (Μάρτιος), www.jacobinmag.com/2017/03/podemos-congress-vistalegre-iglesias-errejon-anticapitalistas/

Barriere, Manuel, Andy Durgan, and Sam Robson, 2015, “The Challenge of Podemos”, International Socialism 145 (winter), http://isj.org.uk/the-challenge-of-podemos/

Bayón, Aitor, 2016, “La huelga no es delito pero debemos practicarla”, En Lucha (12 Φεβρουαρίου), http://enlucha.org/articulos/la-huelga-no-es-delito-pero-debemos-practicarla/#.WOoE-tLhCM-

Brown, Andy, 2016, “Reassessing Podemos”, International Socialism 150 (άνοιξη), http://isj.org.uk/reassessing-podemos/

Callinicos, Alex, 2017, “The End of the World News”, International Socialism 153 (χειμώνας), http://isj.org.uk/end-of-the-world-news/

D’Eramo, Marco, 2013, “Populism and the New Oligarchy”, New Left Review, II/82, https://newleftreview.org/II/82/marco-d-eramo-populism-and-the-new-oligarchy

De Miguel, Diana, 2012, “Los mineros ponen fin a la huelga”, El comercio (3 Αυγούστου), www.elcomercio.es/v/20120803/economia/mineros-ponen-huelga-20120803.html

Durgan, Andy, 2013, “Catalonia: Towards Independence?”, Marxist Irish Review, τόμος 2, νο 8, http://irishmarxistreview.net/index.php/imr/article/view/95/97

Echenique, Pablo, 2016, “Operación #AtarseLosCordones” (3 Απριλίου), http://pabloechenique.info/operacion-atarseloscordones/

Eleconomista, Δεκέμβριος 2016, “Radiografía del paro de larga duración: ocho datos que revelan su gravedad” (16 Δεκεμβρίου), http://tinyurl.com/mlp55uj

El País, 2017, “La reforma laboral en cifras” (10 Φεβρουαρίου), http://elpais.com/elpais/2017/02/09/media/1486660148_231125.html

Errejón, Íñigo, 2012, “La lucha por la hegemonía durante el primer gobierno del MAS en Bolivia (2006-2009): un análisis discursivo” (Doctoral Thesis, Universidad Complutense De Madrid), http://eprints.ucm.es/14574/1/T33089.pdf

Gago, Angie, 2012, “La lucha trabajadora hoy y la lucha contra la crisis”, La Hiedra (14 Φεβρουαρίου), https://enlucha.wordpress.com/2012/02/14/la-clase-trabajadora-hoy-y-la-lucha-contra-la-crisis/

Gago, Angie, 2013, “Los dilemas de los sindicatos frente a la austeridad”, El Diario (27 Ιουλίου), www.eldiario.es/agendapublica/nueva-politica/dilemas-sindicatos-frente-austeridad_0_158184225.html

Gil, Andrés, 2017, “Podemos abandera a los ‘empresarios patrióticos’ frente a ‘la trama que se ha apropiado del Estado’”, El Diario (21 Μαρτίου), www.eldiario.es/politica/Podemos-abandera-empresarios-patrioticos-apropiado_0_624688298.html

Giménez San Miguel, Luis, 2014, “Pablo Iglesias: Podemos ha nacido con vocación de gobierno”, Público (24 Μαΐου), www.publico.es/actualidad/pablo-iglesias-nacido-vocacion-gobierno.html

Gómez, Manuel V, 2017, “Unemployment falls by 48,559 in March thanks to record job creation”, El País (4 Απριλίου), http://elpais.com/elpais/2017/04/04/inenglish/1491291306_919941.html

Guardian, 2017, “Spanish Woman given Jail Term for Tweeting Jokes about Franco era Assassination” (30 Μαρτίου), www.theguardian.com/world/2017/mar/30/spanish-woman-given-jail-term-for-tweeting-jokes-about-franco-era-assassination

Harman, Chris, 1977, “Gramsci versus Eurocommunism”, International Socialism 98 (πρώτη σειρά, Μάιος), www.marxists.org/archive/harman/1977/05/gramsci1.html

Iglesias, Pablo, 2015, “Understanding Podemos”, New Left Review, II/93, https://newleftreview.org/II/93/pablo-iglesias-understanding-podemos

Iglesias, Pablo, 2017a, “¿Trama? ¿Qué trama?”, El Diario (13 Μαρτίου), www.eldiario.es/tribunaabierta/Trama-trama_6_621597851.html

Iglesias, Pablo, 2017b, “Pensar el Estado para pensar Catalunya y España”, Público (7 Απριλίου), http://blogs.publico.es/pablo-iglesias/1108/pensar-el-estado-para-pensar-catalunya-y-espana/

Jones, Sam, 2017, “Catalonia Calls Independence Referendum for October”, Guardian (9 June), www.theguardian.com/world/2017/jun/09/catalonia-calls-independence-referendum-for-october-spain

Karvala, David, 2017a, “Hundreds of Thousands March in Barcelona to say ‘Refugees Welcome’”, Socialist Worker (21 Φεβρουαρίου), http://tinyurl.com/m7faonq

Karvala, David, 2017b, “Catalunya, la independencia como arma de ruptura”, Colectivo Acción Anticapitalista (24 Μαρτίου), http://colectivoaccionanticapitalista.blogspot.co.uk/2017/03/catalunya-la-independencia-como-arma-de.html

Kerevan, George, 2017, “Forget Brexit: the True European Faultline Today is in Barcelona”, The National (10 Απριλίου), http://tinyurl.com/lmu8pps

Laclau, Ernesto and Chantal Mouffe, 1987a, “Post-Marxism without Apologies”, New Left Review, I/166, https://newleftreview.org/I/166/ernesto-laclau-chantal-mouffe-post-marxism-without-apologies

Laclau, Ernesto and Chantal Mouffe, 1987b, Hegemonía y estrategia socialista (Siglo XXI).

Molyneux, John, 2013, “Understanding Left Reformism”, Irish Marxist Review, volume 2, number 6, www.irishmarxistreview.net/index.php/imr/article/view/68

Muñoz, Lola L, 2016, “Los sindicatos en España: baja afiliación, poca representatividad”, Los Replicantes (11 Ιουλίου), www.losreplicantes.com/articulos/sindicatos-baja-afiliacion-poca-representatividad/

Naiz, 2017, “Podemos evita apoyar las consultas populares de Gure Esku Dago en las Juntas de Gipuzkoa” (19 Μαρίου), www.naiz.eus/es/actualidad/noticia/20170308/podemos-evita-apoyar-las-consultas-de-gure-esku-dago-en-las-juntas-de-gipuzkoa

Público, 2017, “CIS: Barómetro de enero 2017”, www.publico.es/pages/cis-barometro-enero-2017.html

Roberts, Michael, 2015, “Spain: Further Stalemate” (27 Ιουνίου), https://thenextrecession.wordpress.com/2016/06/27/spain-further-stalemate/

Sanz Alcántara, Miguel, 2015, “Hegemonía sin revolución”, Rebelión (12 Αυγούστου), www2.rebelion.org/noticia.php?id=202073

Sierra, Héctor, 2016, “Spanish Coup Tramples Hope”, Socialist Review (Νοεμβρίου), http://socialistreview.org.uk/418/spanish-coup-tramples-hopes

Sierra, Héctor, 2017, “New Mood Grips Basque Struggle”, Socialist Review (March), http://socialistreview.org.uk/422/new-mood-grips-basque-struggle

Thomas, Mark L, 2016, “A House Divided: Jeremy Corbyn and the Labour Party” International Socialism 149 (χειμώνας), http://isj.org.uk/a-house-divided-jeremy-corbyn-and-the-labour-party/

Wood, Ellen Meiksins, 1998 [1986], The Retreat from Class: A New “True” Socialism, 2η έκδοση (Verso).

Zhu, Luis, 2012, “Las luchas mineras de ayer y de hoy”, La Hiedra (10 Οκτωβρίου), https://enlucha.wordpress.com/2012/10/10/las-luchas-mineras-de-hoy-y-de-ayer/

Σημειώσεις

1 Ευχαριστώ τους Andy Brown, Joseph Choonara και David Karvala για τα σχόλια και τις προτάσεις τους σε προηγούμενα σχέδια αυτού του άρθρου.

2 Giménez San Miguel, 2014.

3 Για λεπτομερή εξέταση των αποτελεσμάτων των εκλογών του Δεκεμβρίου, βλ. Brown, 2016.

4 Ιούνιος 2016, γενικά εκλογικά αποτελέσματα: PP: 7.906.185 ψήφους· PSOE: 5.424.709· Unidos Podemos: 5,049,734· Ciudadanos: 3.123.769. Το 2015, το Podemos είχε πάρει 5.189.333, ενώ η IU (με την επωνυμία Unidad Popular) κέρδισε 923.105.

5 Sierra, 2016.

6 Aguilar and Gerehou, 2016.

7 Gómez, 2017.

8 Gómez, 2017.

9 Eleconomista, 2016.

10 Η λιτότητα είχε ως σκοπό να παραγκωνιστούν όσοι το κράτος θεωρούσε σαν επιβάρυνση και υπήρξαν συγκεκριμένες πολιτικές που αποσκοπούσαν στο να ωθηθούν στην εξόδο εργαζόμενοι. Οι περικοπές των επιδομάτων ανεργίας στοχεύουν τους νέους σε μια περίοδο που οι μισοί από αυτούς ηλικίας 15-24 ετών ήταν άνεργοι, μέσα από την άρνηση οποιασδήποτε βοήθεια σε όσους δεν είχαν εργαστεί στο παρελθόν. Οι μετανάστες έχουν επίσης πληγεί ιδιαίτερα: το 66% αυτών που έφυγαν είχε ήδη μετακομίσει στην Ισπανία από άλλη χώρα.

11 Gómez, 2017.

12 Το δικαίωμα στην απεργία υπονομεύεται σοβαρά, καθώς ο νόμος επιβάλλει κυρώσεις σε πράξεις όπως οι συγκεντρώσεις που ενδέχεται να παρεμποδίσουν την είσοδο σε ένα δημόσιο ή ιδιωτικό κτίριο (μια πικετοφορία) ή την παραμικρή υλική ζημιά σε αυτά (που μπορεί να περιλαμβάνουν την τοποθέτηση αυτοκόλλητων ετικετών).

13 Guardian, 2017.

14 Barriere, Durgan and Robson, 2015; Brown, 2016.

15 Το νέο καταστατικό του κόμματος αποφάσισε ότι όσοι ανήκουν σε άλλα κόμματα δεν θα μπορούσαν να κατέχουν θέση στις δομές του Podemos. Έτσι, για να παραμείνουν υποψήφιοι για το Podemos, οι Anticapitalistas έπρεπε να πάψουν να είναι ανεξάρτητο κόμμα.

16 Iglesias, 2015.

17 Errejón, 2012.

18 Laclau and Mouffe, 1987a.

19 Sanz Alcántara, 2015.

20 Anderson, 2016.

21 Laclau and Mouffe, 1987b, σελ. 282.

22 Callinicos, 2017.

23 Βλ. D’Eramo, 2013.

24 Iglesias, 2017a.

25 Gil, 2017.

26 Για μια ανάλυση του αριστερού ρεφορμισμού, βλ. Molyneux, 2013. Για μια περιγραφή της ιδιοποίησης της Γκραμσιανής θεωρίας Gramscian, βλ. Harman, 1977.

27 Wood, 1998, σελ. 6.

28 Público, 2017.

29 Η ομάδα του Ερρεχόν πάλεψε για να παραμείνει ο Ιγλέσιας ηγέτης του κόμματος ενώ αντιτίθεται στο πρόγραμμά του.

30 Για μια προσεκτική εξέταση του συνεδρίου και του ιστορικού του, βλ. Antentas, 2017.

31 Για μια κριτική της νεοκεκεϋνσιανής πολιτικής και των παραγόντων που την καθιστούν ανέφικτη σήμερα, βλ. Thomas, 2016.

32 Echenique, 2016.

33 Antentas, 2017.

34 Δείτε το βίντεο στη διεύθυνση www.youtube.com/watch?v=JoaPmI_jq68.

35 Antentas, 2017.

36 Bayón, 2016.

37 Zhu, 2012.

38 De Miguel, 2012.

39 Almazán, 2017.

40 Gago, 2012.

41 Gago, 2012.

42 Το CCOO μειώθηκε από 1,203,307 σε 909,052 και η UGT από 1,205,463 σε 928,846.

43 Muñoz, 2016.

44 Muñoz, 2016.

45 Gago, 2013.

46 Παραδόξως, αυτή η μετριοπάθεια δεν εμπόδισε το Υπουργείο Απασχόλησης να μειώσει τα κονδύλια για τα συνδικάτα από 15,8 εκατομμύρια ευρώ το 2011 σε 9 εκατομμύρια ευρώ το 2016 —Muñoz, 2016.

47 Έχει 86 εκπροσώπους από 254.732 μέλη σε ολόκληρη το κράτος το 2016 —Muñoz, 2016.

48 Στην πραγματικότητα, το ποσό των ετήσιων ωρών απεργίας είναι κανονικά μεγαλύτερο από ό,τι σε άλλες χώρες με υψηλότερα επίπεδα συνδικαλιστικής οργάνωσης όπως η Γερμανία —Gago, 2012.

49 Durgan, 2013.

50 Παρόλο που δεν έχει σημειωθεί παρόμοια ανάκαμψη στη Χώρα των Βάσκων, για λόγους που συζητώ αλλού —Sierra, 2017.

51 Kerevan, 2017.

52 Karvala, 2017a.

53 Karvala, 2017b.

54 Η Καταλονία και η Χώρα των Βάσκων είναι στην πραγματικότητα τα μόνα δύο μέρη όπου το Podemos βγήκε πρώτο στις γενικές εκλογές του 2016.

55 Naiz, 2017.

56 Iglesias, 2017b.

57 Jones, 2017.

58 Roberts, 2015.

Τελευταία τροποποίηση στις Πέμπτη, 31 Αύγουστος 2017 16:47
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.