Τρίτη, 12 Σεπτεμβρίου 2017 22:29

Το πάθος για ένα ελεύθερο Μαρόκο

Κατηγορία Μέση Ανατολή

Mehdi Rafiq

Το πάθος για ένα ελεύθερο Μαρόκο

Για περισσότερο από δέκα μήνες, η περιοχή του Ριφ στη βόρεια ακτή του Μαρόκου φλέγεται από διαδηλώσεις. Στις 20 Ιουλίου, ροπαλοφόροι αστυνομικοί αντιμετώπισης ταραχών χρησιμοποίησαν δακρυγόνα για να κυνηγήσον εκατοντάδες διαδηλωτές που φώναζαν συνθήματα στους δρόμους της περιφεριακής πρωτεύουσας Αλ Χοσέιμα, που είχαν συγκεντρωθεί για να ζητήσουν να απελευθερωθούν οι πολιτικοί κρατουμένοι και να σταματήσει η καταστολή. Τις επόμενες ημέρες χιλιάδες κατέβηκαν στους δρόμους των γειτονικών πόλεων της περιοχής, σε οργισμένες διαδηλώσεις που καταδίκαζαν αυτόν τον τελευταίο γύρο καταστολής.

Αυτό το λαϊκό κίνημα δεν παρέμεινε περιορισμένο στην περιοχή του Ριφ, παρά τις προσπάθειες του μαροκινού καθεστώτος να απομονώσει τους διαδηλωτές μέσω μιας έντονης εκστρατείας στα μέσα ενημέρωσης, κατηγορώντας τους ότι εξυπηρετούν ξένες ατζέντες που απειλούν την «ασφάλεια και σταθερότητα του βασιλείου».

Η μοναρχία απεικόνισε επίσης τους ακτιβιστές του Ριφ ως αυτονομιστές επειδή οι διαδηλωτές κρατούσαν σημαίες που χρησιμοπούσε το κίνημα αντίστασης στην ισπανική αποικιοκρατία. Ωστόσο, δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους της πρωτεύουσας Ραμπάτ στις 11 Ιουνίου σε αλληλεγγύη με το κίνημα στο Ριφ, ύστερα από ένα κύμα συλλήψεων με στόχο τα ηγετικά στελέχη του στα τέλη Μαΐου. Παρά το γεγονός ότι μερικοί από αυτούς που έχουν συλληφθεί έχουν απελευθερωθεί από τότε, μεταξύ των οποίων είναι η τραγουδίστρια και φοιτήτρια ακτιβίστρια Σάλιμα Ζιανί, που είναι γνωστή ως Σίλια, βασικοί ηγέτες όπως ο Νάσερ Ζεφζαφί του κινήματος Χιράκ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δίκες για σοβαρές κατηγορίες.

Ο σπινθήρας

Η άμεση ώθηση για την εξέγερση ήταν η δολοφονία ενός νεαρού άνεργου, του Μοχσίν Φικρί, ο οποίος προσπαθούσε να ζήσει πουλώντας ψάρια. Τον Οκτώβριο του 2016 δημοτικοί αστυνομικοί στο Αλ Χοσέιμα κατάσχεσαν τα εμπορεύματά του και, καθώς προσπάθησε να τα ανακτήσει, έβαλαν σε λειτουργία το μηχανισμό του κάδου ενός φορτηγού, συνθλίβοντάς τον μέχρι θανάτου. Ο φρικτός θάνατος του Φικρί προκάλεσε τεράστιες διαμαρτυρίες σε ολόκληρη τη χώρα και όχι μόνο στην περιοχή του Ριφ, όπου η μοίρα του έγινε σύμβολο της οργής του λαού σε μια κοινωνική κρίση με βαθιές ρίζες.

Το Ριφ είναι μία από τις περιοχές που πλήττονται περισσότερο από την σημερινή οικονομική κρίση στο Μαρόκο. Μικρές εμπορικές επιχειρήσεις κυριαρχούν στην πόλη Αλ Χοσέιμα, εκ των οποίων 6.000 επιχειρήσεις και καταστήματα έχουν υποστεί ζημιές από την ύφεση του εμπορίου. Η βιοτεχνία παρέχει εργασία μόνο για περίπου 10.300 άτομα, ενώ υπάρχουν περίπου 1.000 θέσεις εργασίας στη βιομηχανία για πληθυσμό 400.000 κατοίκων.

Ο τομέας της αλιείας παρέχει 3.500 θέσεις εργασίας και κυριαρχείται από την παραδοσιακή αλιεία, καθιστώντας την παραγωγικότητα πολύ αδύναμη σε σύγκριση με άλλες περιοχές, παρά τα 72 χιλιόμετρα ακτής και τα δύο λιμάνια στην Αλ Χοσέιμα και το Καλά Ερίς στο Μπανί Μπούφραχ. Το 2013 εκφορτώθηκαν λιγότεροι από 10.000 τόνοι ψαριών αξίας 110 εκατομμυρίων ντιρχάμ, σε σύγκριση με τέσσερις φορές περισσότερο στην Ταγγέρη και το Τετουάν. Επιπλέον, ο κλάδος της αλιείας πλήττεται λόγω της εκμετάλλευσης της θάλασσας από ξένους, ιδίως από ισπανικούς στόλους και μονοπώλια.

Παρόλο που η περιοχή του Ριφ χαρακτηρίζεται από γεωργική δραστηριότητα, η έκταση της αρόσιμης γης είναι σχετικά μικρή, περιλαμβάνοντας 171.000 εκτάρια, δηλαδή το ήμισυ της έκτασης αρόσιμης γης στην περιοχή του Τετουάν, βορειοανατολικά της Φεζ. Εν τω μεταξύ, οι κατασκευαστές ακινήτων κατέλαβαν τη γεωργική γη στην πεδιάδα του Νεκούρ στην περιοχή Αλ Χοσέιμα, με αποτέλεσμα οι διαδηλωτές να ζητούν να σταματήσει η οικοδόμηση της γεωργικής γης εκεί. Η καλλιεργήσιμη γη συρρικνώνεται συνεχώς λόγω της φύσης του εδάφους, ενώ το φτωχό ποιοτικά έδαφος υποβαθμίζεται γρήγορα λόγω των υψηλών επιπέδων διάβρωσης.

Ο τραπεζικός και χρηματοπιστωτικός τομέας παραμένει μια από τις σημαντικότερες δραστηριότητες στην περιοχή, δεδομένης της δημοφιλίας του εμπορίου της περιοχής, ιδίως της πόλης Ναντόρ, λόγω του ανεπίσημου εμπορίου με την πόλη Μελίγια, η οποία παραμένει υπό ισπανική κατοχή, και τα εμβάσματα των μεταναστών εργαζομένων από την περιοχή του Ριφ. Ωστόσο, η συμβολή του τραπεζικού τομέα στην ανάπτυξη της περιοχής παραμένει ανύπαρκτη, παρέχοντας μόνο καταναλωτικά δάνεια και χρηματοδοτώντας ορισμένες περιορισμένες ατομικές δραστηριότητες. Είναι οι μεγάλες μαροκινές πόλεις όπως η Καζαμπλάνκα και η Ταγγέρη που προσελκύουν τις περισσότερες επενδύσεις στην περιοχή.

Ο τουρισμός πάσχει από ελλιπείς επενδύσεις στο Ριφ λόγω της αδύναμης υποδομής των μεταφορών και της απομόνωσης της περιοχής.

Η οικονομική καθυστέρηση του Ριφ είναι αποτέλεσμα της ισπανικής αποικιοκρατίας καθώς και της οικονομικής πολιτικής που υιοθετήθηκε μετά την ανεξαρτησία από το μαροκινό κράτος, η οποία ενέτεινε τις ταξικές και γεωγραφικές ανισότητες.

Οι ισπανικές αποικιακές αρχές ενδιαφέρθηκαν κυρίως να εκμεταλλευτούν την περιοχή για τις πρώτες ύλες της, ιδίως το σίδηρο, το οποίο παράγονταν στο Ανατολικό Ριφ και πουλιόταν στις ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Η Γερμανία ήταν ο μεγαλύτερος εισαγωγέας και σε αντάλλαγμα παρέδωσε στον στρατηγό Φράνκο όπλα, υλικά και επεξεργασμένα τρόφιμα. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Φράνκο, το Ριφ έγινε γρήγορα μια σημαντική περιοχή εξαγωγής ξυλείας.

Εν τω μεταξύ, η αρπαγή της γης από τους ισπανούς αποίκους και η αναδυόμενη τοπική αστική τάξη ανάγκασε τους τοπικούς αγρότες να μεταναστεύσουν στη ζώνη του Μαρόκου υπό γαλλική κατοχή ή να ενταχθούν στον ισπανικό στρατό. Οι ισπανικές αρχές κατηύθυναν το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού τους προς το κόστος της στρατιωτικής κατοχής, κατασκευάζοντας λίγους σιδηροδρόμους, δρόμους ή δημόσιες υποδομές.

Η οικονομική πολιτική που υιοθέτησε το μαροκινό κράτος μετά την ανεξαρτησία του το 1956 ενίσχυσε τις γεωγραφικές και διαρθρωτικές ανισότητες μεταξύ της περιοχής του Ριφ και της υπόλοιπης χώρας. Η αποικιοκρατική διαίρεση του Μαρόκου μεταξύ της Ισπανίας και της Γαλλίας είχε ως αποτέλεσμα τη συγκέντρωση της οικονομικής δραστηριότητας και των επενδύσεων στην πρώην γαλλική ζώνη στις ακτές του Ατλαντικού που εκτείνεται από την Κουέιτρα μέχρι στην Καζαμπλάνκα και στην περιθωριοποίηση των υπολοίπων, ιδίως των ορεινών περιοχών, σε υποδομή και σε επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας.

Το Ριφ έχει βιώσει συστηματική περιθωριοποίηση από το κράτος. Οι επενδύσεις σε αναπτυξιακά έργα αποτέλεσαν σε μεγάλο βαθμό πολιτική απάντηση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, όπως η λαϊκή εξέγερση το 1958-9 ή ο σεισμός που έπληξε την πόλη Αλ Χοσέιμα το 2004. Τα περισσότερα από αυτά τα σχέδια εγκαταλείφθηκαν γρήγορα. Δεκαετίες αργότερα, τίποτα δεν άλλαξε και οι διαδηλωτές του Ριφ εγείρουν τις ίδιες απαιτήσεις, ενώ το κράτος συνεχίζει να κάνει πρόβες για το ίδιο σενάριο, υποσχόμενο επενδύσεις για οικονομική ανάπτυξη.

Αυτή η επί δεκαετίες διαδικασία περιθωριοποίησης σημαίνει ότι υπάρχουν λίγες ευκαιρίες απασχόλησης για τις δεκάδες χιλιάδες νέους στην περιοχή. Το 2012, η ανεργία έφτασε το 46% μεταξύ των αποφοίτων του γυμνασίου και του λυκείου, σχεδόν διπλάσιο του εθνικού μέσου όρου 26%. Δεν είναι περίεργο που οι νέοι ηγούνται στις διαδηλώσεις και τις διαμαρτυρίες στην περιοχή.

Οι δημόσιες υπηρεσίες πάσχουν επίσης από μαζική παραμέληση. Η έλλειψη επενδύσεων στην εκπαίδευση, ιδιαίτερα στις αγροτικές κωμοπόλεις και πόλεις, οδήγησε σε υψηλό ποσοστό αναλφαβητισμού, που φτάνει στο 53% στην Αλ Χοσέιμα σε σύγκριση με το 36% στην Ταγγέρη και το Τετουάν. Λόγω της απουσίας πανεπιστημίων στην περιοχή, οι νέοι φοιτητές πηγαίνουν σε πανεπιστήμια σε άλλες πόλεις, όπως η Ουζντά. Εν τω μεταξύ, οι εγκαταστάσεις υγείας είναι εξαιρετικά κακές: υπάρχει ένα νοσοκομειακό κρεβάτι ανά 820 κατοίκους και ένας γιατρός για 2.817 ασθενείς στην Αλ Χοσέιμα, σε σύγκριση με ένα κρεβάτι ανά 130 κατοίκους και έναν γιατρό για 214 ασθενείς στο Ραμπάτ. Η πόλη δεν έχει μαιευτήρια, κοινωνικά ή εκπαιδευτικά κέντρα, φοιτητικές εστίες ή ιδρύματα επαγγελματικής κατάρτισης.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα κοινωνικά και οικονομικά αιτήματα βρέθηκαν στο επίκεντρο του κινήματος διαμαρτυρίας. Ο πληθυσμός του Ριφ απαιτεί εργασία, επενδύσεις στην υγεία, εκπαίδευση, πόσιμο νερό, μείωση της τιμής του νερού και της ηλεκτρικής ενέργειας, κατασκευή δρόμων, δίκαιη κατανομή του πλούτου, διατήρηση των θαλάσσιων, υδάτινων και δασικών πόρων και πρόσβαση στη γεωργική γη για τους μικρούς αγρότες.

Αιτήματα

Αυτά τα αιτήματα δεν μπορούν να ικανοποιηθούν μέσα στο σημερινό οικονομικό σύστημα. Η ικανοποίησή τους απαιτεί ριζική αλλαγή στις πολιτικές που ακολουθήθηκαν μέχρι τώρα. Η απλή έκφραση αυτών των αιτημάτων απαιτεί επίσης την ανάπτυξη ενός πραγματικά δημοκρατικού κινήματος για να κινητοποιηθούν τα θύματα, να διαδηλώσουν και να διαμαρτυρηθούν. Οι πολλές δημοτικές επιτροπές στις περισσότερες πόλεις και κομοπόλεις της περιοχής διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη συνέχιση της εξέγερσης. Οι επιτροπές αυτές χρησιμεύουν ως δημοκρατική πλατφόρμα για να συζητηθούν τα αιτήματα των διαδηλωτών με τον τοπικό πληθυσμό και να οργανωθεί η αντίσταση στην καταστολή της αστυνομίας.

Έτσι το κίνημα έχει ζητήσει την απομάκρυνση των σημείων ελέγχου ασφαλείας στην περιοχή και τον σεβασμό των δημοκρατικών ελευθεριών στη διαμαρτυρία και την οργάνωση και απαιτεί επίσης την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων και την απόδοση δικαιοσύνης για όσους σκοτώθηκαν από την αστυνομία.

Οι απαιτήσεις του κινήματος του Ριφ έχουν ισχυρή απήχηση στους Μαροκινούς πολίτες εκτός της περιοχής, οι οποίοι γνώρισαν τόσο τις ήττες όσο και τις νίκες παρατεταμένων κοινωνικών και πολιτικών συγκρούσεων τα τελευταία χρόνια. Κάποιες απ’ αυτές ήταν ο αγώνας της πόλης της Ταγγέρης εναντίον της αποικιακής εταιρείας Amandis και το υψηλό κόστος των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος, απεργίες και διαδηλώσεις από φοιτητές της ιατρικής και ασκούμενους καθηγητές και τις μαζικές κινητοποιήσεις του Κινήματος της 20ής Φεβρουαρίου, το οποίο ξέσπασε κατά την κορύφωση των Αραβικών επαναστάσεων το 2011 απαιτώντας πολιτικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις.

Ωστόσο, η εξέγερση του Ριφ εγείρει και σοβαρά ερωτήματα. Παρά τις βαθιές ελπίδες που δημιούργησε στις καρδιές όλων εκείνων που επιθυμούν ένα ελεύθερο και δημοκρατικό Μαρόκο, φαίνεται να λείπει για άλλη μιας φορά, όπως και στις προηγούμενες λαϊκές μάχες, μια πολιτική δύναμη ικανή να συνδυάζει πολιτικά με οικονομικά και κοινωνικά αιτήματα. Η πορεία προς τα εμπρός εξαρτάται από την ικανότητα της επαναστατικής αριστεράς να αντεπεξέλθει σ’ αυτήν την πρόκληση.

Μετάφραση: e la libertà

Mehdi Rafiq, «Yearning for a free Morocco», Socialist Review, τεύχος 427, Σεπτέμβριος 2017.

Μετάφραση στα αγγλικά από τον Jaouhar Bani. Στη επεξεργασία αυτού του άρθρου συνέβαλε επίσης η Anne Alexander.

Τελευταία τροποποίηση στις Τρίτη, 12 Σεπτεμβρίου 2017 22:39
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.