Γάζα, ύστερα από ισραηλινούς βομβαρδισμούς, τον Οκτώβρη του 2023. Φωτογραφία: Hani Al-Shaer
Ο Toufic Haddad είναι Παλαιστίνιος συγγραφέας και ακαδημαϊκός που ζει στην Ιερουσαλήμ. Το βιβλίο του Palestine Ltd.: Neoliberalism and Nationalism in the Occupied Territory εκδόθηκε το 2016. Παραχώρησε συνέντευξη μέσω Zoom στον Phil Gasper, μέλος της συντακτικής επιτροπής του New Politics, στις 25 Νοεμβρίου 2023. Η απομαγνητοφώνηση εκδόθηκε τον Δεκέμβριο.
Toufic Haddad
Η Παλαιστινιακή Αντίσταση και ο πόλεμος στη Γάζα
New Politics: Ας ξεκινήσουμε με την 7η Οκτωβρίου. Η επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου αιφνιδίασε σίγουρα την ισραηλινή κυβέρνηση[1], αλλά αιφνιδίασε και τους περισσότερους άλλους παρατηρητές. Θα έπρεπε να το είχαμε προβλέψει αυτό; Αιφνιδιάστηκαν και οι άνθρωποι στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη από αυτό; Ή μήπως ήταν κάτι που θα έπρεπε να το περιμένουμε, δεδομένων των τρομερών συνθηκών που επικρατούν στη Γάζα εδώ και πολλά χρόνια;
Toufic Haddad: Για όσους παρακολουθούν τη στρατιωτικοπολιτική δυναμική στην Παλαιστίνη, η 7η Οκτωβρίου δεν ήταν εντελώς έκπληξη. Η κατάσταση ήταν ώριμη για να συμβεί κάτι, δεδομένης της αυξανόμενης περιθωριοποίησης του παλαιστινιακού ζητήματος σε παγκόσμιο και περιφερειακό επίπεδο, της ευρείας αδιαφορίας για τον πόνο των Παλαιστινίων κάτω από μια ιδιαίτερα έντονη αποικιοκρατία και πολιορκία των εποίκων, και της εντεινόμενης πεποίθησης μεταξύ των Παλαιστινίων ότι ο ένοπλος αγώνας ήταν απαραίτητος για να υπερασπιστούν ό,τι απέμεινε από την παλαιστινιακή θέση, υπό το πρίσμα ότι οι άλλοι δρόμοι για την κατάκτηση των παλαιστινιακών δικαιωμάτων έκλεισαν μπροστά τους.
Κοιτάζοντας πίσω, υπήρχαν σίγουρα σημάδια ότι κάτι ετοιμαζόταν, αν και ήταν δύσκολο να προβλεφθεί πλήρως η έκταση και το εύρος της επίθεσης. Έδωσα μια μακροσκελή συνέντευξη στο περιοδικό International Socialism που δημοσιεύτηκε στις 5 Οκτωβρίου, και σε αυτή μίλησα για το στρατιωτικό δυναμικό που αναπτύσσεται και συσσωρεύεται από τη Χαμάς και το οποίο έχω δει και γράψει ως ακαδημαϊκός, δημοσιογράφος και πολιτικός παρατηρητής τα τελευταία 20 περίπου χρόνια.[2] Το 2018, για παράδειγμα, δημοσίευσα ένα ακαδημαϊκό άρθρο με τίτλο «Insurgent Infrastructures», το οποίο μιλάει για την «πόλη κάτω από την πόλη» της Γάζας που αποτελείται από 500 και πλέον χιλιόμετρα σηράγγων.[3] Ήταν σαφές ότι η Χαμάς δεν είχε εγκαταλείψει τον ένοπλο αγώνα και προετοιμαζόταν, ενώ η οργάνωση άφηνε επίσης πολλά υπονοούμενα στη ρητορική της για τα σχέδιά της, τα οποία ουσιαστικά έπεφταν στο κενό. Αλλά αν εξετάσουμε την ευρύτερη ιστορικοπολιτική δυναμική και τον ιδιαίτερο υπολογισμό που προέκυψε μεταξύ του Ισραήλ και των αντιστασιακών παρατάξεων στη Λωρίδα της Γάζας, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η Χαμάς δεν είχε επιδείξει ποτέ στο παρελθόν τέτοια ικανότητα σε αυτή την κλίμακα.
Με αυτό το δεδομένο, είχαμε 17 χρόνια πολιορκίας και ένα είδος διεστραμμένης κατάστασης που δημιουργήθηκε, όπου η διεθνής κοινότητα και το Ισραήλ είχαν συνωμοτήσει για να τερματίσουν ουσιαστικά κάθε πολιτική διαδικασία που επιχειρούσε να επιλύσει το παλαιστινιακό ζήτημα. Είχαμε 30 χρόνια της διαδικασίας του Όσλο, η οποία ουσιαστικά επέτρεψε στο Ισραήλ να λύσει σημαντικούς δημογραφικούς «διαχωρισμούς» και στρατιωτικούς στόχους και του επέτρεψε να τους κρύψει κάτω από τη δικαιολογία της «ασφάλειας».[4] Μέρος αυτού του σχεδίου κατέληξε να σημαίνει την καταστολή κάθε σημαντικού παλαιστινιακού εθνικοπολιτικού σχεδίου που θα μπορούσε να εκπροσωπεί ή να διεκδικεί τα παλαιστινιακά δικαιώματα.
Στη συνέχεια, βέβαια, όταν έγιναν οι εκλογές [το 2006], η διεθνής κοινότητα δεν παρακολούθησε τα αποτελέσματα, τα οποία ανέδειξαν τη Χαμάς ως απόλυτο νικητή, και αντ’ αυτού επέλεξε μια στρατηγική «διαίρει και βασίλευε» για τα κατεχόμενα εδάφη, με μια Λωρίδα της Γάζας υπό τη διακυβέρνηση της Χαμάς και μια Δυτική Όχθη υπό τη διακυβέρνηση της Φατάχ, και το Ισραήλ να έχει την Ιερουσαλήμ. Αυτή η προσέγγιση για την αντιμετώπιση του παλαιστινιακού ζητήματος δεν προσπάθησε να λύσει το πολιτικό ζήτημα με οποιονδήποτε τρόπο, και αντίθετα στόχευε στη διαχείριση των «εξωτερικών παραγόντων» που προέκυπταν από αυτή την κατάσταση, ενώ χρησιμοποιούσε βοήθεια και στρατιωτικούς ελιγμούς για να κρατήσει τους Παλαιστίνιους διαιρεμένους και να διασφαλίσει ότι δεν θα συνέβαινε καμία πολιτική διαδικασία, αλλά και να διασφαλίσει ότι δεν θα προέκυπτε καμία μεγάλη ανθρωπιστική κρίση.
Υπό αυτό το πρίσμα, η Λωρίδα της Γάζας έγινε η πιο εκρηκτική συγκέντρωση όλων των αντιφάσεων, επειδή είναι ένα έδαφος που δεν μπορεί να διατηρηθεί. Γύρω στο 2012, ο ΟΗΕ την κήρυξε «μη βιώσιμη». Οι τεράστιοι θύλακες φτώχειας, ανεργίας και πολιτικών παραπόνων την κατέστησαν ένα διαρκές καζάνι που βράζει από κακουχίες και θυμό, καθώς η περιοχή υπέστη 17 χρόνια πολιορκίας και 14 διαφορετικούς κύκλους σημαντικών στρατιωτικών συγκρούσεων, όπου το Ισραήλ «κούρευε συστηματικά το γκαζόν»[5], αποφασίζοντας πότε και πώς το έκανε αυτό. Μετά από κάθε έναν από αυτούς τους γύρους, η βοήθεια χρησιμοποιούνταν ως μια μορφή εκβιασμού εναντίον των Παλαιστινίων, δημιουργώντας διαρκώς αυτή τη φρικτή κατάσταση όπου οι κάτοικοι της Γάζας –οι περισσότεροι από τους οποίους είναι πρόσφυγες του πολέμου του 1948– κρατούνταν σε μια κατάσταση ακραίας ευαλωτότητας και καταπίεσης που την καθιστούσε γκέτο, «υπαίθρια φυλακή»[6] ή ακόμη και «στρατόπεδο συγκέντρωσης»[7] κατά τα πρότυπα ορισμένων παρατηρητών. Ουσιαστικά, η Χαμάς μπόρεσε να αντλήσει τα διδάγματα από αυτή την κατάσταση και να προσαρμοστεί αναλόγως στο πλαίσιο ενός μακροπρόθεσμου οράματος μη παραίτησης από τα παλαιστινιακά δικαιώματα, δημιουργώντας παράλληλα μια πολιτική και στρατιωτική υποδομή που θα μπορούσε να την τοποθετήσει σε θέση να λειτουργήσει ως νέος πυρήνας ενός αναγεννημένου παλαιστινιακού εθνικού σχεδίου, με ένοπλο στρατιωτικό δυναμικό.
Αυτό θεωρήθηκε πιο σημαντικό υπό το πρίσμα της ευρύτερης περιφερειακής περιθωριοποίησης του παλαιστινιακού ζητήματος σε βάρος των αραβικών επαναστατικών διαδικασιών και των συμφωνιών εξομάλυνσης των σχέσεων Ισραήλ-Αράβων, οι οποίες οδήγησαν συλλογικά σε μείωση της προσοχής και της χρηματοδότησης του παλαιστινιακού ζητήματος. Δεν θα πρέπει επίσης να ξεχνάμε την αυξημένη σημασία του Ισραήλ για τα περιφερειακά σχέδια της ΕΕ και των ΗΠΑ, καθώς και το γεγονός ότι το Ισραήλ οραματίζεται να διαδραματίσει περιφερειακό ηγεμονικό ρόλο ως εναλλακτικός προμηθευτής φυσικού αερίου στην Ευρώπη υπό το πρίσμα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.
Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι η Χαμάς δεν έγινε αποκλειστικά στρατιωτική. Πρόκειται για μια δημοκρατικά εκλεγμένη δύναμη που επανειλημμένα έχει διαμηνύσει ότι είναι ανοιχτή να παίξει στο επίσημο διεθνές πολιτικό παιχνίδι. Άλλαξε τον καταστατικό της χάρτη το 2017[8] και δήλωσε ανοιχτά τις προθέσεις της να ενταχθεί στην PLO. Υποστήριξε επίσης την εκστρατεία μη βίαιης αντίστασης της «Μεγάλης Πορείας για να σπάσει η πολιορκία και για την επιστροφή» το 2018-19, η οποία αναπτύχθηκε από την κινητοποίηση φορέων της βάσης[9].
Νομίζω ότι αυτή η τελευταία πρωτοβουλία αποτελεί πολύ σημαντικό υπόβαθρο για το τι συμβαίνει σήμερα. Οι πολιτικοί ηγέτες της Χαμάς στάθηκαν κυριολεκτικά μπροστά σε εικόνες του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και του Γκάντι, προσπαθώντας να υποστηρίξουν μια μη βίαιη προσέγγιση για την ανάκτηση των παλαιστινιακών δικαιωμάτων. Παρόλο που η Χαμάς δεν ξεκίνησε το κίνημα, σε ένα ορισμένο στάδιο έγινε ο κύριος πρωταγωνιστής σε αυτό και επέτρεψε στο κίνημα να συνεχιστεί για έξι μήνες πριν διαλυθεί λόγω του υψηλού κόστους και της αναποτελεσματικότητάς του να κινητοποιήσει σημαντική διεθνή προσοχή στα ζητήματα γύρω από τα οποία κινητοποιούνταν – σπάσιμο της πολιορκίας και υποστήριξη του ζητήματος της επιστροφής των προσφύγων. Το κίνημα στην πραγματικότητα καταπνίγηκε βάναυσα, με αποτέλεσμα να υπάρξουν τρομακτικοί αριθμοί απωλειών – περίπου 8.000 Παλαιστίνιοι πυροβολήθηκαν από ελεύθερους σκοπευτές με πραγματικά πυρά και περίπου 250 άνθρωποι σκοτώθηκαν.
Έτσι, έχουμε τη Χαμάς μαζί με τους συμμάχους της στο εξωτερικό και την παλαιστινιακή κοινωνία να προσπαθούν να παίξουν ένα πολιτικό παιχνίδι χρησιμοποιώντας μη βίαια μέσα, τα οποία αγνοήθηκαν ή συντρίφτηκαν. Ας θυμηθούμε ότι αυτές οι προσπάθειες λάμβαναν χώρα επί 17 ολόκληρα χρόνια. Μην ξεχνάμε το περιστατικό με το Μαβί Μαρμαρά [το 2010] και άλλες διεθνείς προσπάθειες να σπάσει η πολιορκία της Γάζας με τη χρήση νηοπομπών.[10] Και αυτές επίσης συντρίφτηκαν βάναυσα με θανατηφόρα βία. Έτσι, ουσιαστικά, η στρατιωτική επιλογή θεωρήθηκε ως το μόνο μέσο που απέμενε στη Χαμάς, με την άποψη αυτή να συμμερίζονται και όλες οι άλλες παρατάξεις στη Γάζα και η κοινωνία της Γάζας. Στην πραγματικότητα, η Χαμάς επικρίθηκε επειδή δεν ανταποκρίθηκε αρκετά σε αυτό το λαϊκό αίτημα, όπως αποδεικνύεται για παράδειγμα από τη μη συμμετοχή του κινήματος στη σύρραξη του 2022 που είχε ως στόχο την οργάνωση Ισλαμική Τζιχάντ.[11] Σε αυτό το πλαίσιο, δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η Χαμάς δεν εγκατέλειψε ποτέ τους στρατιωτικούς της στόχους και προσπάθησε να τους αναπτύξει χωρίς να δηλώσει πλήρως τις προθέσεις και τα σχέδιά της.
Η Γάζα είχε πάντα ένα δίκτυο σηράγγων, το οποίο δεν προέκυψε από μια δυναμική στρατιωτικής αντίστασης καθαυτή, αλλά από μια δυναμική οικονομικής επιβίωσης. Η Χαμάς απλώς επένδυσε σε αυτή την εμπειρία και κατανόησε τη στρατηγική σημασία των σηράγγων για την προστασία των αντιστασιακών φορέων και των περιουσιακών τους στοιχείων, δίνοντας στο κίνημα γραμμές εφοδιασμού και ασφαλείς χώρους για να λειτουργεί όταν τα πάντα πάνω από το έδαφος παρακολουθούνταν στενά και στοχοποιούνταν. Η Χαμάς οργάνωσε τις ευκαιρίες που δημιούργησαν οι συνθήκες μέσα στις οποίες δρούσε, θέτοντας τα θεμέλια ώστε η Γάζα να γίνει η βάση της παλαιστινιακής αντίστασης και ένα νέο παλαιστινιακό εθνικό σχέδιο, με ενεργό στρατιωτικό δυναμικό.
Η ηγεσία της Χαμάς αποτελείται από μορφωμένους γιατρούς, μηχανικούς και επιχειρηματίες με προσφυγικό υπόβαθρο, οι οποίοι διέφεραν από τη Φατάχ στην οργανωτική πρακτική στο βαθμό που θεωρήθηκε ότι είχαν μια πιο αξιοκρατική προσέγγιση στην οικοδόμηση θεσμών, σύμφωνα με την ακαδημαϊκό του Χάρβαρντ Σάρα Ρόι.[12] Αναπτυξιακά, μπόρεσαν να οργανώσουν τον στρατό των ανέργων μέσα στη Γάζα για να κατασκευάσουν το δίκτυο των σηράγγων, ενώ παράλληλα δημιούργησαν εκεί ένα μικρό έως μεσαίου μεγέθους (δεν ξέρουμε ακριβώς πόσο μεγάλο) στρατιωτικό βιομηχανικό συγκρότημα που παράγει τα πάντα, από σφαίρες Καλάσνικοφ μέχρι όλμους, αντιαρματικές βόμβες με μαγνήτες και, φυσικά, ρουκέτες πολλών μεγεθών. Υπήρχε πάντα μια πτέρυγα της Χαμάς που πίστευε αρκετά έντονα στο ρόλο του στρατού, αλλά το κίνημα αναπτύχθηκε αλματωδώς τις τελευταίες τρεις δεκαετίες σε αυτό το μέτωπο. Οι στρατιωτικές διαστάσεις έδωσαν επίσης μια ισχυρή συναισθηματική ώθηση στο ηθικό των Παλαιστινίων και εξέθεσαν τη Φατάχ και την ΠΑ [Παλαιστινιακή Αρχή] στη Δυτική Όχθη ότι δεν αντιδρούν αρκετά στην ισραηλινή αποικιοκρατία, ιδίως στην εκδοχή που επιβλήθηκε από την τωρινή «ακροδεξιά» ισραηλινή κυβέρνηση.
Ένα άλλο σημαντικό θέμα που πρέπει να μπει στις συζητήσεις για την 7η Οκτωβρίου είναι το θέμα των Παλαιστίνιων κρατουμένων. Πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι η παλαιστινιακή πολιτική ηγεσία σήμερα, εκτός από εκείνη που βρίσκεται στη Γάζα, βρίσκεται κυρίως σε ισραηλινές φυλακές – 6.000 πριν από την 7η Οκτωβρίου. Αυτοί είναι οι τοπικοί και πολιτικοί ηγέτες των OPT [Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη], και κατά κύριο λόγο τώρα προέρχονται από τη Δυτική Όχθη. Κάποιοι από αυτούς τους κρατούμενους δεν απελευθερώθηκαν ποτέ με τη διαδικασία του Όσλο, ενώ πολλοί από αυτούς είναι επίσης πολιτικοί ηγέτες της Δεύτερης Ιντιφάντα [2000-05], άνθρωποι όπως ο Μαρουάν Μπαργούτι.[13] Έχουμε την επιδείνωση των συνθηκών τους με πολλούς θανάτους λόγω ιατρικής αμέλειας.[14] Είχαμε τον κρατούμενο Χαντέρ Αντνάν, ο οποίος πέθανε σε απεργία πείνας τον Απρίλιο.[15] Έχουμε ανθρώπους από τη συμφωνία ανταλλαγής κρατουμένων του Σαλίτ [το 2011] που επανασυνελήφθησαν – σημαντικές προσωπικότητες όπως ο Ναέλ Μπαργούτι, ο οποίος τώρα βρίσκεται στη φυλακή για συνολικά 45 χρόνια.[16]
Ο Γιαχιά Σινουάρ [ο ηγέτης της Χαμάς στη Γάζα] πέρασε 23 χρόνια σε ισραηλινή φυλακή. Γνωρίζει καλά αυτούς τους ανθρώπους, είναι αφοσιωμένος στο ζήτημα των Παλαιστινίων κρατουμένων και κατανοεί τη σημασία της πολιτικής ηγεσίας για να καταστεί δυνατός ένας αγώνας με αυτοπεποίθηση και ωριμότητα. Αν πάμε πίσω και ακούσουμε τις ομιλίες του, θα τον ακούσουμε να μιλάει πολύ καθαρά για το γεγονός ότι το Ισραήλ αγνοούσε όλες τις χειρονομίες για να προσπαθήσει να επιτύχει μια συμφωνία απελευθέρωσης κρατουμένων με τέσσερις Ισραηλινούς κρατούμενους [που είχαν συλληφθεί από τη Χαμάς το 2014].[17] Είπε ρητά τον Δεκέμβριο του 2022 ότι αν το Ισραήλ συνέχιζε να αγνοεί τις χειρονομίες για μια συμφωνία ανταλλαγής κρατουμένων, το κίνημα θα αναζητούσε άλλα μέσα για την απελευθέρωση των αδελφών του. Έτσι, αυτή είναι επίσης μια σημαντική προειδοποίηση που αγνοήθηκε ή δεν ελήφθη σοβαρά υπόψη.
Έχει επίσης αναφερθεί πολύ η ικανότητα της Χαμάς να εξαπατά πολλούς ανθρώπους –την ισραηλινή στρατιωτική και πολιτική τάξη, αλλά και αρκετούς Παλαιστίνιους παρατηρητές– κάνοντάς τους να πιστεύουν ότι είχε γίνει μια μορφή ειρηνικού παλαιστινιακού εθνικού κινήματος που ασχολείται αποκλειστικά με τη διακυβέρνηση και την τοπική εξουσία. Νομίζω ότι οποιοσδήποτε οξυδερκής παρατηρητής της κατάστασης, δεν μπορούσε να το πιστέψει αυτό. Αλλά για κάποιους ανθρώπους ήταν πολύ εύκολο να το πιστέψουν. Το Ισραήλ και η διεθνής κοινότητα, μέσα στην αλαζονεία τους, πίστευαν ότι η στρατηγική τους της πολιορκίας, των περιστασιακών «καρότων» και του «κουρέματος του γκαζόν» είχε δαμάσει τη Χαμάς. Οι Παλαιστίνιοι, απογοητευμένοι από την ανεπάρκεια των ηγεσιών τους τόσο στη Γάζα όσο και στη Δυτική Όχθη, άσκησαν επίσης κριτική ότι η Χαμάς και η ΠΑ στη Δυτική Όχθη είχαν απλώς μετατραπεί σε ιδιοτελείς ελίτ.
Αυτό δεν είναι μια πλήρως ακριβής απεικόνιση ακόμη και του τι κάνει η Φατάχ στη Δυτική Όχθη, αν και υπάρχουν πτυχές του που είναι αληθινές. Στη Γάζα, υπάρχουν επίσης στοιχεία αυτής της ανάλυσης που είναι σωστά, με τη Χαμάς να ενδιαφέρεται σαφώς για την εγκαθίδρυση ενός μονοπωλίου εξουσίας και οικονομίας στο έδαφος που «κατέχει». Όμως ήταν σαφές ταυτόχρονα ότι η Χαμάς έκανε και κάτι εντελώς διαφορετικό. Και από αυτή την άποψη, νομίζω ότι πρέπει πραγματικά να εξετάσουμε την πολιτική πορεία της Γάζας και των ηγετών της και της Χαμάς, η οποία την έφερε σε αυτό το σημείο.
Φυσικά, από την άλλη πλευρά του νομίσματος, έχουμε επίσης τους ίδιους τους Ισραηλινούς και τη διεθνή προσέγγιση και σκέψη, η οποία έγινε επαναλαμβανόμενη, υποθετική και κυνική – ότι θα μπορούσαν να διαχειρίζονται επ’ αόριστον τις εξωτερικές επιδράσεις που δημιουργούνται από την κατάσταση, αλλά όχι να προσπαθούν να επιλύσουν τη σύγκρουση. Το ονομάζω αυτό «σύνδρομο της στρουθοκαμήλου του Όσλο», όπου η διεθνής κοινότητα που υποστήριζε πολιτικά και οικονομικά την ειρηνευτική διαδικασία, ουσιαστικά έχωσε το κεφάλι της στο έδαφος, πιστεύοντας ότι η «απειλή» της παλαιστινιακής εθνικής οργάνωσης και των αιτημάτων θα εξαφανιζόταν, επειδή οι μηχανισμοί ελέγχου που δημιουργήθηκαν από το Όσλο θεωρήθηκαν στιβαροί και αποτελεσματικοί. Ας μην ξεχνάμε ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ έπαιζαν αυτό το παιχνίδι «διαίρει και βασίλευε» με τη Χαμάς και το παλαιστινιακό κίνημα συνολικά πριν από την 7η Οκτωβρίου, σύμφωνα με το οποίο επέτρεπαν να έρχονται 30 εκατομμύρια δολάρια σε χαρτοφύλακες κάθε μήνα μέσω του Τελ Αβίβ και των Καταριανών, πιστεύοντας ότι αυτός ήταν ένας τρόπος να εξαγοράσουν τη Χαμάς, επιτρέποντάς της να πληρώνει τους δημόσιους υπαλλήλους της για να λειτουργούν τη δημόσια διοίκησή τους. Από το 2006, η Φατάχ αρνιόταν να αφήσει τους δημόσιους διοικητικούς υπαλλήλους της να εργαστούν για τη Χαμάς, ενώ η διεθνής κοινότητα δεν ήθελε τα χρήματά της να πηγαίνουν για την πληρωμή της δημόσιας διοίκησης της Χαμάς. Όλοι όμως αναγνώριζαν ότι υπήρχε ανάγκη για δημόσια διοίκηση στη Γάζα.
Έτσι, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ φρόντισαν να έρθουν αυτά τα χρήματα, με τις ροές αυτές να χρηματοδοτούν έναν θεσμικό σχηματισμό στη Γάζα, ενώ ένας άλλος χρηματοδοτούνταν στη Δυτική Όχθη υπό τη Φατάχ, διαιρώντας και κυβερνώντας την παλαιστινιακή πολιτική μέσω της βοήθειας των χρηματοδοτών. Εδώ το Ισραήλ απλά έγινε αλαζονικό και υποκριτικό για την κατάσταση που επέβλεπε. Κάποιοι το αποκαλούν «πλάνη του Φάουντα», η οποία προέρχεται από τη σειρά του Netflix στην οποία το Ισραήλ παρουσιάζεται ως παντογνώστης και πανίσχυρος, ικανός να κρατάει επ’ άπειρον τους Παλαιστίνιους υπό έλεγχο με μέσα υψηλής τεχνολογίας και ειδικές επιχειρήσεις.[18] Και η Χαμάς τους έδωσε ένα πολύ μεγάλο μάθημα από αυτή την άποψη.
Αυτό που πραγματικά συνέβη στις 7 Οκτωβρίου πρέπει ακόμη να μελετηθεί πιο προσεκτικά και να εξηγηθεί, διότι υπάρχουν πολλά που πρέπει ακόμη να κατανοήσουμε. Οι κεντρικές πτυχές του όμως είναι γνωστές και εκτελέστηκαν αποτελεσματικά από στρατιωτική άποψη. Η «Επιχείρηση Κατακλυσμός του Αλ-Άκσα» (Τουφάν Αλ-Άκσα) –όπως ονόμασε την επιχείρησή της η Χαμάς– ήταν μια μεγάλη στρατιωτική επίθεση εναντίον του ολιστικού καθεστώτος και του μηχανισμού ελέγχου που περιόριζε, προκαλούσε λιμοκτονία και καταπίεζε τη Γάζα στρατιωτικά, πολιτικά και όσον αφορά τη ζωή των πολιτών. Η επιχείρηση ήταν ένας στρατηγικός ελιγμός σε μια προσπάθεια να αλλάξουν οι κανόνες του παιχνιδιού, τόσο μακροπρόθεσμα όσο και βραχυπρόθεσμα. Ήθελαν αιχμαλώτους ως διαπραγματευτική δύναμη, αυτό είναι σίγουρο. Ήθελαν επίσης να καταστρέψουν τη Διοίκηση της Γάζας –το στρατιωτικό καθεστώς που επιβλέπει, ελέγχει και καταστέλλει τη Γάζα και το οποίο είναι τοποθετημένο σε όλο το περίβλημα της Γάζας σε στρατιωτικές βάσεις και οικισμούς, με έδρα το Ρε’ίμ– συμπτωματικά ακριβώς δίπλα στο σημείο όπου γινόταν το ρέιβ πάρτι NOVA. Από αυτή την άποψη, οι άτυχοι επισκέπτες του ρέιβ –των οποίων οι απώλειες αποτελούσαν πάνω από το ήμισυ των ισραηλινών «πολιτικών θυμάτων»[19]– βρίσκονταν άθελά τους σε μια περιοχή που επρόκειτο να απορροφήσει την αιχμή του δόρατος της επίθεσης της Χαμάς. Η ισραηλινή αστυνομία στο ρέιβ τους κατεύθυνε μάλιστα να διαφύγουν νότια από τη θέση που βρίσκονταν στο δάσος, γεγονός που στην πραγματικότητα τους έστειλε στο «στόμα του λιονταριού» της επίθεσης[20].
Τέτοιες λεπτομέρειες σε συνδυασμό με τη χαοτική ατμόσφαιρα στην οποία το Ισραήλ προσπάθησε να ανακτήσει τον έλεγχο –σε ορισμένες περιπτώσεις, εκτοξεύοντας εκατοντάδες πυραύλους Hellfire στο έδαφος της Γάζας χωρίς επαρκείς πληροφορίες για το τι χτυπήθηκε[21]– σίγουρα δημιουργούν αρκετά στοιχεία που υποδηλώνουν ότι η ισραηλινή αφήγηση για το τι έκανε η Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου πρέπει επίσης να διερευνηθεί κριτικά και να διαβαστεί από περισσότερες γωνίες, ιδιαίτερα υπό το φως της δηλωμένης πρόθεσης του Ισραήλ να μην διερευνήσει το ενδεχόμενο θυμάτων από φίλια πυρά[22].
Η επίθεση της Χαμάς είχε ως στόχο τη «Διοίκηση της Γάζας», η οποία τείνει να παραβλέπεται στον εντυπωσιασμό που προκαλούν οι αιματηρές λεπτομέρειες των φρικαλεοτήτων που σίγουρα διαπράχθηκαν εκεί, παρόλο που δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί τι ακριβώς, πόσες και από ποιον. Η Διοίκηση της Γάζας λειτουργεί μια ολοκληρωμένη στρατιωτική και πολιτική υποδομή κυριαρχίας στη Λωρίδα της Γάζας, εξασφαλίζοντας την επιβολή της πολιορκίας και την καταστολή του παλαιστινιακού εθνικού κινήματος εκεί. Είναι αυτό το καθεστώς που επιβλέπει την πολιορκία – τι και ποιος μπαίνει και βγαίνει. Αυτό το καθεστώς ανέπτυξε ακόμη και τα μέσα καταμέτρησης του αριθμού των θερμίδων που εισέρχονται στη Γάζα, διασφαλίζοντας ότι περνούν αρκετές ώστε οι κάτοικοι της Γάζας να μην πεθάνουν από την πείνα, αλλά όχι περισσότερο.[23] Αυτό το οργουελικό και μακιαβελικό καθεστώς ελέγχου ήταν αόρατο σε όσους δεν υπέφεραν κάτω από αυτό, και εξηγεί εν μέρει την επιμονή της στρατιωτικής ηγεσίας της Χαμάς να ερευνά και να στοχεύει τις κύριες βάσεις και το προσωπικό της Διοίκησης της Γάζας, σε ορισμένες περιπτώσεις παίρνοντας ακόμη και απόρρητους σκληρούς δίσκους υπολογιστών πίσω στη Γάζα, ενώ σκότωσε επίσης το αντίστοιχο των τεσσάρων στρατηγών που την επόπτευαν στις 7 Οκτωβρίου, από το σύνολο των 318 στρατιωτικών και 59 αστυνομικών που σκοτώθηκαν – συμπεριλαμβανομένων 62 αστυνομικών και αξιωματικών του στρατού.[24] Συνολικά σκοτώθηκαν επίσης 695 Ισραηλινοί πολίτες, μεταξύ των οποίων 36 παιδιά, και 71 αλλοδαποί, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό σε 1.139.[25]
Η στρατιωτική πτέρυγα της Διοίκησης της Γάζας ήταν υπεύθυνη για την κατάρτιση του καταλόγου των στόχων για κάθε γύρο «κουρέματος του γκαζόν». Ήταν υπεύθυνη για τη στρατολόγηση και την οργάνωση των συνεργατών, ενώ παράλληλα εμπόδιζε τη μετακίνηση μέσα και έξω από τη Λωρίδα, μεταξύ άλλων και για ιατρικές ανάγκες για τη διάσωση ζωών. Εκβίαζε κυριολεκτικά τις γυναίκες με καρκίνο του μαστού που έπρεπε να ταξιδέψουν για να κάνουν χημειοθεραπεία και τους αρνιόταν αυτή την πρόσβαση αν δεν συνεργάζονταν.[26] Ήταν λοιπόν ένα βάναυσο σύστημα ελέγχου που οι κάτοικοι της Γάζας απεχθάνονταν και το οποίο η Χαμάς τόλμησε να αντιμετωπίσει.
Σύμφωνα με την ομολογία της ίδιας της Χαμάς, η συντριβή της Διοίκησης της Γάζας ήταν το κεντρικό σημείο της επίθεσης.[27] Αυτό περιελάμβανε τη στρατιωτική υποδομή και το προσωπικό της, μαζί με το περίβλημα του πολιτικού οικισμού στον οποίο ήταν ενσωματωμένη. Από αυτή την άποψη, πολλά από αυτά τα κιμπουτσίμ είναι γνωστά ως «οικισμοί Ναχάλ», που σημαίνει ότι ήταν αρχικά στρατιωτικά φυλάκια που ιδρύθηκαν από τα φιλόδοξα σιωνιστικά κινήματα νεολαίας και υποτίθεται ότι θα μετατρεπόταν σε πολιτικούς οικισμούς, οι οποίοι όμως θα είχαν πάντα μια στρατιωτική διάσταση, συμπεριλαμβανομένης της υποδομής και του υλικού.[28] Χτίστηκαν ως «πρωτοποριακοί» προωθημένοι στρατιωτικοί-πολιτικοί οικισμοί στην περιφέρεια του Ισραήλ για να ανιχνεύουν εισβολές, ενώ παράλληλα εξασφάλιζαν παρουσία στη γη των Παλαιστινίων προσφύγων – προσφύγων που συνέβαινε να βρίσκονται στη Γάζα μόλις λίγα χιλιόμετρα μακριά.[29] Το Κιμπούτς Νιρ Οζ, για παράδειγμα, απείχε περίπου 2 χιλιόμετρα από τη γραμμή εκεχειρίας της Γάζας και είχε λιγότερους από 400 κατοίκους πριν από τις 7 Οκτωβρίου. Παρόλα αυτά, το κιμπούτς ήλεγχε 20 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης. Στις 7 Οκτωβρίου, υπέστη 25 επιβεβαιωμένες απώλειες και περίπου 80 από τους κατοίκους του μεταφέρθηκαν στη Γάζα – αποτελώντας περίπου το ένα τρίτο των αιχμαλώτων που κρατούνταν εκεί και το ένα τέταρτο ολόκληρου του κιμπούτς.
Για μένα η 7η Οκτωβρίου είναι τουλάχιστον τρία διαφορετικά πράγματα. Έχουμε την αρχική επίθεση στο περίβλημα. Έχουμε ένα δεύτερο κύμα κατοίκων της Γάζας που βγαίνουν σε ένα περίβλημα της Γάζας που κατέρρευσε. Και μετά έχουμε το τρίτο κύμα, που είναι η προσπάθεια των Ισραηλινών να ανακαταλάβουν το περίβλημα, πρώτα σε ατομική βάση από ανθρώπους που βρίσκονται σε αυτές τις κοινότητες ή που προσπαθούν να έρθουν να τους σώσουν, και μετά μια λίγο πιο οργανωμένη προσπάθεια να το ανακαταλάβουν μέσα στις επόμενες 24 ή 48 ώρες, ή όσο χρειαζόταν.
Έτσι, η 7η Οκτωβρίου δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά ως μια σειρά γεγονότων που εκτυλίχθηκαν σε μια ευρεία γεωγραφική περιοχή, σε πολλούς τόπους και σε διαφορετικούς χρόνους, με διαστάσεις που δεν ήταν απολύτως προγραμματισμένες και είχαν τη δική τους δυναμική. Μπορούμε να το αποδείξουμε αυτό από διάφορες πτυχές εκείνης της ημέρας που βγήκαν στην επιφάνεια. Πολλά βίντεο τραβήχτηκαν από Παλαιστίνιους στο περίβλημα της Γάζας μόλις κατέρρευσε, που τους δείχνουν να γιορτάζουν που βρίσκονταν σε γη των προγόνων τους∙ τους δείχνουν να εκπλήσσονται και να εξοργίζονται με το πώς τα κιμπουτσίμ ζούσαν ελεύθερα, τους δείχνουν να παίρνουν ό,τι μπορούσαν σε είδος προμηθειών κ.λπ. για να τα μεταφέρουν πίσω στη Γάζα.
Υπήρχαν επίσης, φυσικά, Παλαιστίνιοι που πήραν αυτοβούλως όπλα και συμμετείχαν στις μάχες και που πήραν Ισραηλινούς αιχμαλώτους πίσω στη Γάζα. Υποθέτω ότι η πλειονότητα των ισραηλινών αμάχων που μεταφέρθηκαν στη Γάζα προερχόταν από αυτούς τους φορείς –ιδιαίτερα από εκείνους που η Χαμάς θα γνώριζε ότι είχαν μικρότερη «αξία» όσον αφορά την ανταλλαξιμότητα και ήταν ακόμη και προβληματική η διαχείρισή τους– τους ηλικιωμένους, τα παιδιά κ.ο.κ. Μερικά από τα κιμπουτσίμ που βρίσκονταν πολύ κοντά στα σύνορα με τη Γάζα –όπως το Νιρ Οζ, το Ναχάλ Οζ και το Μπε’ερί– παρείχαν τους περισσότερους από τους αιχμαλώτους ισραηλινούς πολίτες, ενώ οι περισσότεροι από τους υπόλοιπους προέρχονταν από το Ρέιβ, το οποίο παρείχε περισσότερους από τους μισούς νεκρούς. Όταν η Χαμάς προσπαθούσε να διαπραγματευτεί και να συμμετάσχει σε ανταλλαγή αιχμαλώτων κατά τη διάρκεια της κατάπαυσης του πυρός [στα τέλη Νοεμβρίου], δεν μπορούσε καν να συγκεντρώσει ολόκληρο τον κατάλογο με το πού βρίσκονταν οι αιχμάλωτοι και ποιος τους είχε, επειδή το κίνημα απλά δεν γνώριζε ή δεν ήλεγχε όλους όσους είχαν συλληφθεί, ενώ η άγρια ισραηλινή επίθεση άρχισε σχεδόν αμέσως.
Υπάρχουν ακόμη πολλά περισσότερα να κατανοήσουμε, αλλά για να απαντήσω στην ερώτησή σας «Θα μπορούσαμε να είχαμε προβλέψει ότι θα συμβεί η 7η Οκτωβρίου;» – όχι, δεν νομίζω ότι θα μπορούσαμε να το είχαμε προβλέψει, αλλά η στρατιωτική ανάπτυξη της Χαμάς ήταν πολύ σαφής. Μιλάμε για μια στρατιωτική ανάπτυξη που προφανώς περιλαμβάνει ακόμη και την παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών και ακόμη και αντιαεροπορικών όπλων, με όλα αυτά να λειτουργούν σε συνέργεια με μια υπόγεια υποδομή. Έτσι, μιλάμε για κάτι που είναι καλά μελετημένο, τα ίχνη του οποίου ήταν εμφανή, αλλά με πολλά ακόμα μυστικά.
Στο άρθρο μου για τα συγκροτήματα σηράγγων της Γάζας, μιλάω για ένα περιστατικό όπου επτά εργάτες που έσκαβαν σήραγγες έχασαν τη ζωή τους κατά την κατάρρευση ενός φρεατίου σήραγγας το 2016. Εκείνη την εποχή, ο Ισμαήλ Χανίγια, ένας από τους επικεφαλής της Χαμάς, πήγε στην κοινότητα και έδωσε εκεί μια ομιλία για να τιμήσει το γεγονός ότι αυτοί οι άνθρωποι πέθαναν και να αμβλύνει λίγο από συναίσθημα ότι «τα παιδιά μας πεθαίνουν για εσάς για να χτίσετε αυτές τις σήραγγες, αλλά για ποιο λόγο και τι συμβαίνει;». Είπε λοιπόν: «Ακούστε, δεν πέθαναν μάταια. Χτίζουμε σήραγγες που θα είναι διπλάσιες από αυτές που είχαν οι Βιετναμέζοι, και αυτές οι σήραγγες θα μας οδηγήσουν στην Ιερουσαλήμ και στην απελευθέρωση». Όταν το διάβασα αυτό, άρχισα να ερευνώ τι έχτισαν οι Βιετναμέζοι στο Κου Τσι Σίτι του Βιετνάμ. Το γεγονός ότι ανέφερε το Βιετνάμ ήταν μια ένδειξη ότι το κίνημα μελετούσε πραγματικά συστηματικά την τακτική του αντάρτικου σε αυτό το στάδιο.
Η Χαμάς ξεκινάει σίγουρα ως ένα κίνημα ανθρώπων που μεταφράζουν πώς να φτιάχνουν βόμβες από τα βιβλία χημείας του πανεπιστημίου και οι οποίοι περνούν σε ένα εντελώς άλλο επίπεδο ικανότητας να επιτυγχάνουν διάφορες μορφές στρατιωτικής εμπειρογνωμοσύνης, ενώ παράλληλα γνωρίζουν καλά το έδαφος της περιοχής και τις λαϊκές ανάγκες. Από αυτή την άποψη, η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου συνδυάζει ένα είδος σκέψης που έχει στοιχεία από την επίθεση Τετ του βιετναμέζικου κινήματος, όπου 30 περίπου περιφερειακές πρωτεύουσες στο Νότιο Βιετνάμ χτυπήθηκαν ταυτόχρονα, μεταφέροντας τον αγώνα από την ύπαιθρο στις πόλεις και κλονίζοντας τη μυθολογία του αμερικανικού ελέγχου στον πυρήνα της.
Υπάρχουν μερικά καταπληκτικά αποσπάσματα που δείχνουν το βαθμό στον οποίο υπάρχει αντιστοιχία στο πώς οι Αμερικανοί ήταν τόσο σίγουροι για τη θέση τους στο Βιετνάμ, παρόμοια με την ισραηλινή μυωπία που δεν μπορούσε να δει την 7η Οκτωβρίου να έρχεται. Η αβλεψία ήταν θανατηφόρα, καθώς η Χαμάς ήταν προφανώς σε θέση να υπερφαλαγγίσει ολόκληρη τη Διοίκηση της Γάζας μέσα σε τρεις ώρες. Ο δεύτερος παραλληλισμός, βέβαια, είναι η μάχη του Ντιεν Μπιεν Φου, που αποτελεί την καθοριστική ήττα των Γάλλων στο Βιετνάμ, όπου 11.000 Γάλλοι στρατιώτες πιάστηκαν αιχμάλωτοι.
Στην περίπτωση του Ισραήλ, η σύλληψη 240 διαφορετικών ανθρώπων από ισραηλινές κοινότητες και στρατιωτικές βάσεις αποτελεί επίσης μια πολύ σημαντική σύλληψη. Είναι ένα τεράστιο χτύπημα για τον ισραηλινό στρατό τόσο σε επίπεδο προσωπικού όσο και σε επίπεδο πληροφοριών. Η Χαμάς μελέτησε τα μαθήματά της και το Ισραήλ ήταν αλαζονικό και υπεροπτικό, πιστεύοντας ότι είχε φτάσει στο στάδιο της παντοδυναμίας, της πανταχού παρουσίας και της παντογνωσίας ταυτόχρονα. Γνωρίζουμε επίσης ότι η πολιτική του τάξη ήταν απασχολημένη με εσωτερικές διαμάχες, ενώ η στρατιωτική του τάξη ενδιαφερόταν περισσότερο για τις εξελίξεις στη Δυτική Όχθη, μετακινώντας μάλιστα τρία τάγματα εκεί τις εβδομάδες πριν από την επίθεση.[30]
New Politics: Έχετε κάνει τον παραλληλισμό με το Βιετνάμ και άλλους αντιαποικιακούς αγώνες, γι’ αυτό θέλω να σας ρωτήσω για τη μακροπρόθεσμη στρατηγική. Ποια είναι η στρατηγική της Χαμάς; Πρέπει να είχαν προβλέψει την ισραηλινή απάντηση και την καταστροφική ισραηλινή επίθεση στη Γάζα. Ακόμα και αν η 7η Οκτωβρίου ήταν λιγότερο χαοτική, πιθανόν να υπήρχε η ίδια αντίδραση. Ακόμα και αν ήταν ουσιαστικά μη βίαιη, υποψιάζομαι ότι θα υπήρχε μια πολύ παρόμοια απάντηση από το Ισραήλ. Οπότε, πού οδηγείται ο αγώνας σε αυτό το σημείο;
Οι παραλληλισμοί με το Βιετνάμ είναι ενδιαφέροντες, αλλά η καταπολέμηση ενός ξένου κατακτητή είναι πολύ διαφορετική από την καταπολέμηση ενός εδραιωμένου επί χρόνια κράτους εποίκων-αποικιοκρατών. Επειδή μπορείς να διώξεις τους Γάλλους, μπορείς να διώξεις τους Αμερικανούς – έχουν κάπου να πάνε. Δεν ξέρω για τη Γαλλία τη δεκαετία του 1950, αλλά προφανώς μέχρι το 1968 υπήρχε πολύ σημαντική αντίθεση στη συνέχιση της αμερικανικής παρουσίας στο Βιετνάμ στις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά ποια είναι η μακροπρόθεσμη στρατηγική που οραματίζεται η Χαμάς; Πιστεύουν ότι η επίθεση είχε ως αποτέλεσμα την αποθάρρυνση των ισραηλινών κατακτητών και ότι αυτό θα τους φέρει σε ισχυρότερη θέση για να... λοιπόν, να κάνουν τι άλλο;
Toufic Haddad: Νομίζω ότι υπάρχουν πολλά τακτικά και στρατηγικά ζητήματα σχετικά με το πώς βλέπει η Χαμάς την κατάσταση τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Νομίζω ότι το πιο σημαντικό πράγμα που έκαναν εδώ ήταν ότι ταρακούνησαν το ισραηλινό κράτος στον πυρήνα του όσον αφορά την εξαπόλυση μιας επίθεσης που κατέλαβε και κράτησε έδαφος, που σκότωσε σημαντικό αριθμό ανθρώπων, που δεν ήταν σε θέση να προβλεφθεί, και που επίσης πήρε πίσω στη Γάζα σημαντικό αριθμό αιχμαλώτων ως διαπραγματευτικό χαρτί. Από αυτή την άποψη, ήταν μια σημαντική τακτική, αν όχι στρατηγική νίκη, τουλάχιστον στην αρχή, αν και μένει να δούμε αν η Χαμάς θα μπορέσει να εξαργυρώσει πλήρως όλες τις νικηφόρες δυνατότητες όσων έχει καταφέρει μέχρι στιγμής. Σε κάποιο επίπεδο, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι ήταν «υπερβολικά επιτυχημένη», επειδή οι απρόβλεπτες πτυχές της επίθεσης –ιδιαίτερα η λεηλασία του περιβλήματος της Γάζας μετά την κατάρρευσή του και η κατηγορία για φρικαλεότητες– δημιούργησαν τη βάση για να διεξαχθούν φρικτές ισραηλινές επιθέσεις, οι οποίες περιγράφονται από τους ισραηλινούς πολιτικούς ηγέτες ως προσπάθεια πραγματοποίησης μιας «Νάκμπα της Γάζας».[31] Σίγουρα υπάρχουν ερωτήματα γύρω από το κόστος που συνεπάγεται μια «νίκη της Χαμάς».
Όμως, αν το αφήσουμε αυτό στην άκρη προς το παρόν, όταν πρόκειται να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε το σχέδιο της Χαμάς για το εγγύς και το μακροπρόθεσμο μέλλον, μπορούμε να πούμε τα εξής. Η επίθεση σίγουρα επανέφερε το παλαιστινιακό ζήτημα στο χάρτη ως πολιτικό ζήτημα, και όχι απλώς ως ανθρωπιστικό ζήτημα, στο οποίο είχε μετατραπεί στο πλαίσιο του Όσλο. Απελευθερώνει επίσης άγνωστες δυναμικές και διεργασίες σε κάθε τόπο όπου μπορεί να τεθεί το ζήτημα της Παλαιστίνης – από τα γεγονότα σε όλα τα Κατεχόμενα, μέχρι τις αντιφάσεις στα αραβικά κράτη, μέχρι τα δυτικά κράτη που υποστηρίζουν το Ισραήλ και τα εγκλήματα πολέμου που διαπράττει σε κοινή θέα. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι η απελευθέρωση αυτής της δυναμικής είναι κάτι που η Χαμάς πιστεύει ότι μπορεί να καλλιεργήσει και να χρησιμοποιήσει για να πετύχει περαιτέρω κέρδη για το παλαιστινιακό κίνημα, αν και είναι πολύ νωρίς για να γνωρίζουμε αν αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε κάτι απτό και μακροχρόνιο, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι σίγουρα συνεπάγεται και ένα επικίνδυνο στοίχημα.
Με αυτό το δεδομένο, το κίνημα έχει σαφώς μια ανεπτυγμένη υποδομή για να διεξάγει ένα είδος αστικού ανταρτοπόλεμου εναντίον μιας εισβολής, με προμήθειες που, όπως υποστηρίζουν, μπορούν να διαρκέσουν μήνες, και με έναν υπολογισμό που, όπως υποστηρίζει το κίνημα, έχει μελετηθεί καλά, με διαφορετικές απαντήσεις προετοιμασμένες για διαφορετικά σενάρια έκτακτης ανάγκης. Δυστυχώς, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ή να ελέγξουμε ανεξάρτητα πόσο ακριβής ή τεκμηριωμένη είναι αυτή η λογική και αυτές οι προετοιμασίες. Σαφώς, κάτι υπάρχει και το κίνημα έχει επιδείξει επίσης σημαντική επιδεξιότητα σε ό,τι έχει ήδη επιτύχει. Με αυτό το δεδομένο, είναι αυτά αρκετά για να συγκρατήσουν μια ισραηλινή χερσαία επίθεση με την υποστήριξη των δυτικών κρατών; Θα το δούμε, αν και το κόστος είναι προφανώς τεράστιο για τον πληθυσμό της Γάζας, με αυτή και μόνο τη διάσταση να εγείρει ερωτήματα για το αν μπορούσε ή έπρεπε να είχε γίνει κάτι για να προετοιμαστούν ή να προστατευτούν οι κάτοικοι της Γάζας από την οργή του Ισραήλ.
Η Χαμάς εξακολουθεί να επιμένει ότι διατηρεί τη διοίκηση και τον έλεγχο και ότι η πραγματική μάχη στην πραγματικότητα πρόκειται να ξεκινήσει – η μάχη στο έδαφος μεταξύ των μαχητών της και των μαχητών των άλλων παρατάξεων, εναντίον των Ισραηλινών. Οι εναέριοι βομβαρδισμοί έχουν τελικά τα όριά τους και αν το Ισραήλ θέλει να είναι αποτελεσματικό για την επίτευξη των διακηρυγμένων στόχων του, θα χρειαστεί μια συνεχή εκστρατεία στο έδαφος, για την οποία η Χαμάς έχει το πλεονέκτημα της έδρας και προετοιμάζεται εδώ και αρκετό καιρό. Το Ισραήλ θα πρέπει να κρατήσει επ’ αόριστον εδάφη στη Γάζα, κάτι που ήταν ήδη ανίκανο να κάνει πριν, επιλέγοντας την αποχώρηση του 2005 και την επιβολή πολιορκίας. Αλλά αυτό δεν είναι αρκετό μετά την 7η Οκτωβρίου, αν και δεν είναι σαφές αν θα είναι αποτελεσματικό στην επιβολή της κυριαρχίας του ή σε μια μετάβαση σε αυτό που θεωρεί «αποδεκτό καθεστώς» μετά τις μάχες –διεθνές, αραβικό ή άλλο– αν ποτέ έρθει ένα «μετά».
Μέχρι στιγμής [μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου], το Ισραήλ έχει σκοτώσει πόσο, 13.000 ανθρώπους στη Γάζα; Αλλά πάνω από το 70 τοις εκατό από αυτούς είναι γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι. Ακόμη και σύμφωνα με τις καλύτερες ισραηλινές εκτιμήσεις, υπάρχουν μόνο περίπου 3.000 νεκροί που είναι άνδρες σε μάχιμη ηλικία. Αλλά φυσικά, δεν έχουμε ιδέα αν αυτοί οι άνθρωποι είναι μαχητές. Ίσως κάποιοι να είναι, αλλά σίγουρα πολλοί θα ήταν και άμαχοι. Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι είναι όλοι μαχητές, αυτό είναι λιγότερο από το δέκα τοις εκατό της δύναμης της Χαμάς, με την έννοια του οργανωμένου στρατού. Ίσως ακόμη λιγότερο, αν λάβουμε υπόψη ότι η Χαμάς ελέγχει όχι μόνο μια παραστρατιωτική δύναμη –τις Ταξιαρχίες Ιζζεντίν αλ-Κάσσαμ, με ειδικές δυνάμεις εντός αυτής– αλλά και οργανωμένους στον αλ-τζέις αλ-σια’αμπί – ένα λαϊκό στρατό, που επίσης προετοίμαζε στρατιωτικές και πολιτικές προμήθειες για το ενδεχόμενο μιας ισραηλινής εισβολής. Από αυτή την άποψη, πιστεύω ότι η Χαμάς διατηρεί τη μεγάλη πλειοψηφία του προσωπικού της, καθώς και αρκετές από τις υποδομές της, θαμμένες έως και 50 μέτρα κάτω από τα εδάφη της Γάζας, ενώ διαθέτει επίσης άφθονα όπλα. Στην πραγματικότητα, γνωρίζουμε ότι διαθέτουν πολλά όπλα που δεν έχουν ακόμη αναδυθεί στην επιφάνεια – ιδιαίτερα τις αντιαρματικές ρουκέτες Kornet, οι οποίες είναι πολύ πιο αποτελεσματικές κατά των αρμάτων μάχης από τα RPG που ήδη καταδιώκουν την ισραηλινή προέλαση. Η Χαμάς συνεχίζει επίσης να επιδεικνύει αποφασιστικότητα, θέληση και ηθικό, για να μην μιλήσουμε για το γεγονός ότι έχει το πλεονέκτημα του ελέγχου της έδρας. Έχουν επίσης το πλεονέκτημα του απρόβλεπτου, το οποίο είναι αρκετά σημαντικό, θα έλεγα.
Από την άλλη πλευρά, έχουμε μια δολοφονική, εκδικητική ισραηλινή επίθεση που λαμβάνει χώρα, γενοκτονική στις προθέσεις και τις διαστάσεις της. Μέχρι στιγμής, απέχει πολύ από την επίτευξη του διακηρυγμένου στόχου της επιστροφής των αιχμαλώτων και της καταστροφής της Χαμάς. Δεν βλέπουμε τη Χαμάς να χάνει τη διοίκηση και τον έλεγχο. Δεν βλέπουμε σημαντικούς ανώτερους ηγέτες που εξουδετερώνονται, αν και φαίνεται ότι υπάρχουν πολλοί διοικητές πεδίου που έχουν σκοτωθεί. Αλλά το κίνημα διατηρεί την ικανότητα να διεξάγει επιχειρήσεις στο έδαφος, είτε πρόκειται για μεγάλες επιθέσεις με ρουκέτες είτε για ειδικές ενέδρες. Επίσης, δεν εμπιστεύομαι πλήρως τα στοιχεία των Ισραηλινών απωλειών αυτή τη στιγμή, αλλά γίνεται λόγος για 1.600 στρατιώτες που έχουν τραυματιστεί με 70 νεκρούς στην πραγματική χερσαία εισβολή. Τέτοιοι αριθμοί είναι φυσικά πολύ μικροί σε σύγκριση με εκείνους της παλαιστινιακής πλευράς, αλλά το πραγματικό ερώτημα είναι σε ποιο βαθμό μπορεί το Ισραήλ να διατηρήσει την επιχείρησή του σε βάθος χρόνου, ειδικά αν οι αριθμοί των απωλειών αυξηθούν και η διεθνής πίεση αυξηθεί. Είναι σαφές ότι το Ισραήλ αναπροσαρμόζει τη δική του «ανοχή σε απώλειες» υπό τις παρούσες συνθήκες. Αλλά το πραγματικό ερώτημα θα προκύψει γύρω από τον βαθμό στον οποίο μπορούν να επιτευχθούν αποδεδειγμένα οφέλη ως προς τους διακηρυγμένους στρατιωτικούς στόχους που έχει θέσει το Ισραήλ για τον εαυτό του, καθώς και τον μακροπρόθεσμο πολιτικό ορίζοντα της ισραηλινής εκστρατείας – και με ποιο κόστος.
Ας μην ξεχνάμε ότι το Ισραήλ περνούσε σημαντικές ιστορικές διαιρέσεις πριν από την 7η Οκτωβρίου, οι οποίες περιλάμβαναν σημαντική δυσπιστία προς την ηγεσία. Τώρα αυτή ακριβώς η ηγεσία, η οποία επίσης δεν μπόρεσε να προβλέψει την 7η Οκτωβρίου –και την οποία πολλοί Ισραηλινοί κατηγορούν ότι τους εγκατέλειψε στις 7 Οκτωβρίου– αυτή η ηγεσία προσπαθεί να ηγηθεί μιας μεγάλης στρατιωτικής εκστρατείας στη Γάζα σε έδαφος στο οποίο δεν έχει βρεθεί εδώ και 18 χρόνια, και εναντίον ενός κινήματος που την έχει ήδη ξεγελάσει μια φορά. Έτσι, αν ήμουν Ισραηλινός έφεδρος, σίγουρα θα ανησυχούσα, ειδικά στο πλαίσιο όπου η αεροπορική επίθεση είναι τόσο άγρια και τυφλή και αποτελεί απειλή για τους ίδιους τους Ισραηλινούς αιχμαλώτους. Έτσι, η πολιτική και κοινωνική στήριξη της ισραηλινής επίθεσης είναι λιγότερο σταθερή από αυτή την άποψη. Η Χαμάς σίγουρα ποντάρει στη διαμόρφωση αυτής της δυναμικής.
Πολλά θα κριθούν στο «πεδίο της μάχης» της λωρίδας της Γάζας που έχει ήδη σε μεγάλο βαθμό μετατραπεί σε ερείπια και έχει εκτοπίσει τέσσερις στους πέντε κατοίκους της Γάζας. Από μια άποψη, αν η Χαμάς επιβιώσει, κερδίζει. Ένα αισιόδοξο σενάριο θα μπορούσε θεωρητικά να δει μεγαλύτερα κέρδη αν ωριμάσει η δυναμική που εξαπέλυσε η επίθεση, αν και είναι αδύνατο να παραβλέψουμε το τεράστιο κόστος που προκαλεί και το Ισραήλ. Υπό αυτή την έννοια, υπάρχει όντως ένας σκληρός υπολογισμός.
Από την άλλη πλευρά, το Ισραήλ έχει θέσει στον εαυτό του ένα πολύ υψηλό καθήκον να ολοκληρώσει. Δεν θέλω να πω ότι είναι αδύνατο, γιατί έχει απίστευτες ποσότητες ισχύος. Ωστόσο, είναι πολύ δύσκολο για το Ισραήλ να το πετύχει, ενώ είναι επίσης σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι ο στόχος της «εξάλειψης της Χαμάς» είναι συγκεχυμένος και μπορεί να σημαίνει πολλά πράγματα. Τη δολοφονία της ηγεσίας; Τη δολοφονία των μαχητών; Τη δολοφονία οποιουδήποτε ψήφισε ή εξέφρασε συμπάθεια για τη Χαμάς; Τη δολοφονία της ιδέας της Χαμάς; Αυτή η ασάφεια παρέχει περιθώρια ελιγμών στην ισραηλινή ηγεσία, αλλά δημιουργεί επίσης μια απροσδιόριστη μάχη ανοιχτού τέλους – μια μάχη που φαίνεται να εξυπηρετεί με στρεβλό τρόπο μια πολιτική και στρατιωτική τάξη που έχει σκοπό να πάρει την εκδίκησή της, να βγάλει τη ντροπή από πάνω της και που επιδιώκει να βελτιώσει την ατομική της θέση μέσω των επιδόσεων στο πεδίο της μάχης, για να βελτιώσει μια αναμενόμενη «μεταπολεμική» έρευνα για το τι συνέβη στις 7 Οκτωβρίου. Με αυτό το δεδομένο, το γεγονός ότι το Ισραήλ κάνει ήδη συμφωνίες γύρω από την επιστροφή των αμάχων αιχμαλώτων είναι μια μικρή απόκλιση από τον αρχικό διακηρυγμένο στόχο: το Ισραήλ κάνει μια συμφωνία με έναν παράγοντα που είπε ότι θα καταστρέψει. Θα δούμε πού θα καταλήξει αυτή η δυναμική.
Νομίζω ότι το μεγαλύτερο θέμα εδώ είναι ότι, από τη μία πλευρά, υπάρχει η δυνατότητα να απορριφθούν τουλάχιστον οι στόχοι του Ισραήλ. Θυμηθείτε, το Ισραήλ αναγκάστηκε ήδη να εγκαταλείψει τη λωρίδα της Γάζας το 2005, επειδή ήταν αδύνατο να την ελέγξει από το εσωτερικό της. Η Χαμάς σίγουρα ποντάρει σε αυτή τη δυναμική. Διεξάγει επίσης μια σημαντική ψυχολογική εκστρατεία κατά της ισραηλινής κοινωνίας, κυκλοφορώντας βίντεο που στοχεύουν στην αύξηση της δυσπιστίας προς την ηγεσία και τους στρατιωτικούς στόχους της εκστρατείας συνολικά. Πρόκειται για σχετικά εξελιγμένες ψυχολογικές επιχειρήσεις, οι οποίες στο πλαίσιο της κατάρρευσης της εμπιστοσύνης και της δυνατότητας «αιφνιδιασμού» της Χαμάς, σίγουρα δημιουργούν δυναμικές που θα μπορούσαν να διχάσουν την ισραηλινή κοινωνία και τους πολιτικούς ανάμεσα σε στρατόπεδα που δίνουν προτεραιότητα σε διαφορετικούς στόχους: «αιχμαλώτους» απέναντι στην «καταστροφή της Χαμάς». Αυτό φαίνεται ήδη να συμβαίνει και μπορεί να ενισχυθεί υπό το πρίσμα της πρώτης συμφωνίας ανταλλαγής αιχμαλώτων.
Να λάβουμε υπόψη ότι το περίβλημα της Γάζας δεν ήταν κάτι περιθωριακό όσον αφορά το ποσό των χρημάτων που διοχετεύονταν σε αυτό για στρατιωτικές υποδομές ή ασφάλεια ή οτιδήποτε άλλο. Μετατράπηκε συστηματικά σε ένα στρατιωτικό σύνορο όπου ανταλλάσσονταν ρουκέτες και γίνονταν εισβολές τα τελευταία 20-25 χρόνια. Και το τείχος γύρω από τη Γάζα ήταν επίσης η τρίτη εκδοχή ενός φράγματος εκεί από το 1994. Το Ισραήλ θριαμβολογούσε σχετικά με την πολυπλοκότητα και το αδιαπέραστο του τελευταίου οικοδομήματός του που ολοκληρώθηκε το 2021, το οποίο κόστισε 1,3 δισεκατομμύρια δολάρια και ισχυρίστηκε ότι ήταν το υψηλότερο επιστημονικό επίτευγμα.[32] Αλλά μέσα σε λίγα λεπτά έπεσε, με ένα τακτικό σχέδιο της Χαμάς που της επέτρεψε να βρεθεί πολύ γρήγορα στο κατώφλι αυτών των στρατιωτικών στρατοπέδων και οικισμών, αφού πρώτα έβγαλε τα «μάτια» και τα «αυτιά» του περιβόλου της Γάζας με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ελεύθερους σκοπευτές. Αυτό είναι εξαιρετικά ανησυχητικό από στρατιωτική άποψη και ακόμη περισσότερο αν ήσασταν Ισραηλινός σε έναν οικισμό που πίστευε ότι το κράτος θα μπορούσε να εγγυηθεί την ασφάλεια ανιχνεύοντας και αποτρέποντας τις επιθέσεις.
Τώρα που η Γάζα έχει μετατραπεί σε μεγάλο βαθμό σε ερείπια, το έδαφος έχει γίνει ακόμη πιο δύσκολο από άποψη τακτικής για το Ισραήλ να ελέγξει και να ελιχθεί. Επίσης, εδώ και χρόνια γίνεται λόγος ότι ο στρατός δεν είναι καλά εκπαιδευμένος για πολεμικές επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας σε αστικές περιοχές και ότι οι εφεδρείες του είναι απροετοίμαστες.
Όταν μιλάμε για την προσπάθεια της Χαμάς να επιτύχει ορισμένους τακτικούς και στρατηγικούς στόχους, σίγουρα το ζήτημα των κρατουμένων είναι πολύ σημαντικό γι’ αυτήν. Θεωρείται ως ένα θέμα που είναι επίσης ενωτικό, καθώς περιλαμβάνει ηγέτες από όλες τις παρατάξεις, ενώ σχεδόν όλες οι παλαιστινιακές οικογένειες έχουν άμεση εμπειρία από το ισραηλινό σύστημα φυλακών. Οι φυλακισμένοι συνδέονται επίσης με την πολιτική και την οργάνωση που το Ισραήλ θέλει να βγάλει, τρόπον τινά, από τους δρόμους. Έτσι, η απελευθέρωση αυτής της δυναμικής από την πλευρά της Χαμάς είναι επίσης σημαντική, καθώς δυναμώνει τη «θάλασσα» μέσα στην οποία η πολιτική της μπορεί να λειτουργήσει και να αναπτύξει δυναμική. Αυτό, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο της αναιμίας που δημιουργεί η τάξη πραγμάτων μετά το Όσλο, με το εθνικό κίνημα και τους σκοπούς του να μεταφέρονται σε περιχαρακωμένους θεσμούς όπως η ΠΑ, οι ΜΚΟ και οι ανθρωπιστικές υπηρεσίες του ΟΗΕ, οι οποίοι δεν κάνουν τίποτα για να αντιμετωπίσουν τις μεγάλες ιστορικές αδικίες ή να εμποδίσουν την ισραηλινή αποικιοκρατία. Έτσι, η Χαμάς προσπαθεί να πυροδοτήσει (ή να αναζωπυρώσει) έναν νέο δυναμισμό, ζωντάνια και ορμή στην οργάνωση των Παλαιστινίων.
Φυσικά, πρόκειται για ένα μεγάλο στοίχημα. Ένας ηγέτης της Φατάχ επέκρινε τη Χαμάς υποστηρίζοντας ότι «τα έβαλε με την Αμερική και τους Ισραηλινούς με μόνο 15 Καλάσνικοφ». Σίγουρα, έχουν περισσότερα από 15 Καλάσνικοφ, αλλά είναι επίσης σαφές ότι δεν διαθέτουν σημαντικά μέσα για να αναχαιτίσουν την ισραηλινή αεροπορική υπεροχή που διεξάγει μια τόσο πρωτοφανή και γενοκτονική καταστροφή στη Γάζα. Είναι φρικτό και τρομακτικό να το βλέπεις, ειδικά όταν το συνδυάζουμε με τη γνωστή ιστορία της σιωνιστικής εθνοκάθαρσης και τη διακηρυγμένη ρητορική εξόντωσης που προέρχεται από το σύνολο του ισραηλινού στρατιωτικού και πολιτικού κατεστημένου, για να μην αναφέρουμε σημαντικές πτυχές του πληθυσμού του. Χωρίς να είμαστε επί τόπου στη Γάζα, είναι δύσκολο να πούμε σε ποιο βαθμό οι άνθρωποι δείχνουν εμπιστοσύνη, είναι αφοσιωμένοι και προετοιμασμένοι να διαχειριστούν και να αντισταθούν σε αυτό που έχει εξαπολυθεί. Ελλείψει αυτών των πληροφοριών, μπορεί να γίνουν μόνο εικασίες, καθώς όλοι οι φορείς προσπαθούν να δηλώσουν και να επιδείξουν την υπεροχή τους.
Σε κάθε περίπτωση, η Χαμάς ήταν από την αρχή πολύ σαφής ως προς τους στόχους της, δηλώνοντας την επιθυμία της να τερματίσει την κατοχή, την πολιορκία και να επιτύχει την εθνική απελευθέρωση. Σε μια ομιλία που εκφώνησε στις 7 Οκτωβρίου, ο επικεφαλής της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγια δήλωσε Κάφφα λαλ’άρμπαντα – «Φτάνει πια η βαναυσότητα». Τα λόγια του βρήκαν απήχηση σε κάθε Παλαιστίνιο που γίνεται μάρτυρας των ενεργειών του ισραηλινού κράτους απέναντι στους Παλαιστίνιους και της ατιμωρησίας που απολαμβάνει. Δεν υπήρχε έλλειψη στοιχείων στα οποία θα μπορούσε να αναφερθεί: στις προσπάθειες αλλαγής του status quo στο Αλ-Άκσα, στην ισραηλινή εκστρατεία εποικισμών, στον ανισόρροπο χαρακτήρα των εποίκων, στο γεγονός ότι δεν υπάρχει πολιτική διαδικασία, στο ότι οι κάτοικοι της Γάζας πυροβολήθηκαν κατά χιλιάδες όταν προσπαθούσαν να διαδηλώσουν ειρηνικά, στη συνεχιζόμενη πολιορκία και στην άρνηση των χωρών διεθνώς να κουνήσουν το δαχτυλάκι τους σε οποιαδήποτε από αυτές τις καταστάσεις. Υπό αυτή την έννοια, η Χαμάς επέδειξε σαφήνεια, λογική, δράση και αποφασιστικότητα στις ενέργειές της και κάλεσε ρητά τους άλλους στην Παλαιστίνη και πέρα από αυτήν να συμμετάσχουν στον αγώνα. Είναι αλήθεια ότι ορισμένοι σχολιαστές την κατηγόρησαν ότι επιδίδεται σε «μαγική σκέψη»[33], ότι κάνει λάθος υπολογισμούς και ξεπερνά τις δυνατότητές της. Σίγουρα υπάρχουν στοιχεία του λόγου και της πρακτικής της που μπορούν να ερμηνευθούν ως τέτοια. Αλλά συνολικά, οι επικριτές δεν γνωρίζουν τι θα επιφέρουν τελικά όλα αυτά, αν και όλοι μπορούν να συμφωνήσουν ότι το διακύβευμα είναι υψηλό για όλες τις πλευρές και ότι οι κάτοικοι της Γάζας έχουν ήδη πληρώσει ένα σοβαρό κόστος, το οποίο από ιστορική άποψη είναι στη σφαίρα του τι συνέβη το 1948, τουλάχιστον όσον αφορά τις απώλειες.
Βέβαια, ο φόβος είναι ότι χωρίς την αποτελεσματική μετατόπιση άλλων ορίων, θα είναι δύσκολο να αποκομίσουμε μακροπρόθεσμα οφέλη από τις θυσίες που γίνονται τώρα στη Γάζα. Το κίνημα πριν από την 7η Οκτωβρίου βρισκόταν σε μια δυσάρεστη κατάσταση, καθώς ο σκοπός του αποδυναμωνόταν τμηματικά από τις εσωτερικές διαιρέσεις και τον ζουρλομανδύα του Όσλο – ιδιαίτερα αν το δει κανείς υπό το πρίσμα των αραβικών συμφωνιών εξομάλυνσης των σχέσεων με το Ισραήλ, του γεγονότος ότι κανείς δεν έθετε πραγματικά το Ισραήλ προ των ευθυνών του κ.λπ. Η επίθεση της Χαμάς –η οποία υποστηρίχθηκε ευρέως από τους Παλαιστίνιους– μαζί με την ισραηλινή επίθεση, βύθισε την κοινωνία της Γάζας και το κίνημα συνολικά σε συνθήκες για τις οποίες δεν ήταν προετοιμασμένο, αν και αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν μπορεί να προσαρμοστεί. Το «να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων» δεν είναι έξω από τις δυνατότητες, αν και η λανθάνουσα θεσμική κλίση των διεθνών θεσμών και των δυτικών κρατών και μέσων ενημέρωσης σίγουρα ευνοεί το Ισραήλ και τη δυτική ατζέντα/αφήγηση σε αυτό το παιχνίδι. Παρόλα αυτά, αυτό το όριο φαίνεται να είναι το κλειδί για να σταματήσει η ισραηλινή πολεμική μηχανή, αν και υπάρχει ακόμα πολύ έδαφος που πρέπει να καλυφθεί για να φτάσουμε σε αυτό το σημείο.
Με όλα αυτά και με την αναγνώριση ότι η 7η Οκτωβρίου ήταν ένα στρατηγικό παιχνίδι με άγνωστο τέλος και εξαιρετικά υψηλό κόστος, οι Παλαιστίνιοι υποστηρίζουν την αντίσταση –από ανάγκη ή από πεποίθηση– επειδή έχουν χάσει κάθε ελπίδα για την πορεία του Όσλο, το μοντέλο της Παλαιστινιακής Αρχής ή τους διεθνείς θεσμούς και βρίσκονται επίσης στα πρόθυρα μιας πιθανής επερχόμενης εκτόπισης. Από αυτή την άποψη, πολλοί είναι πρόθυμοι να υπομείνουν τη θυσία, αν και φυσικά θα υπάρχουν βασικά υλικά και ανθρώπινα όρια. Το πραγματικό ερώτημα θα είναι αν η κοινωνία της Γάζας μπορεί να επιβιώσει από αυτό που κάνει το Ισραήλ, αντιμετωπίζοντας την πείνα, τη δίψα, τις ασθένειες και τις βόμβες. Η απάντηση δεν είναι καθόλου ξεκάθαρη.
Υπό αυτή την έννοια, οι εξελίξεις έχουν πυροδοτήσει μια νέα αίσθηση επιτακτικότητας και κινητοποίησης μεταξύ των Παλαιστινίων και των συμμάχων τους παντού, ενώ υποκινεί μια διαδικασία ανθρώπων που προσπαθούν να λύσουν το πρόβλημα με το πώς θα μεταφέρουν την 7η Οκτωβρίου στον τόπο τους με τον ένα ή τον άλλο τρόπο και να θέσουν όλα τα ερωτήματα που θέτει σε σχέση με την πολιορκία, την κατοχή, τη Γάζα, τους πρόσφυγες, τη Νάκμπα της Γάζας, τη βαρβαρότητα του ισραηλινού καθεστώτος και την ανάγκη για έναν πολιτικό ορίζοντα για το Παλαιστινιακό ζήτημα που θα βασίζεται στη δικαιοσύνη και το τέλος της αποικιοκρατίας.
Μετά τις εικόνες που βλέπουμε και το μέγεθος της φρίκης, δεν θεωρώ ρεαλιστικό ότι η Γάζα μπορεί να τεθεί υπό διεθνή έλεγχο ή ακόμη και να διατηρηθεί υπό ισραηλινό έλεγχο. Αυτές οι ιδέες μου φαίνονται φαντασιώσεις, τουλάχιστον σε αυτό το στάδιο. Επίσης, δεν βλέπω πώς το Ισραήλ μπορεί να αποφύγει μια δραστική επιτάχυνση της μετατροπής του σε παρία.
Αλλά όλη αυτή η δυναμική εξαρτάται από την οικοδόμηση αποτελεσματικής πίεσης από άλλα όρια, καθώς και από τη μάχη επί του εδάφους στη Γάζα. Από αυτή την άποψη, έχουμε δει πολύ εντυπωσιακά αλλά και συγκλονιστικά πράγματα. Εντυπωσιακά από την άποψη ότι είδαμε ένα εκατομμύριο ανθρώπους στους δρόμους του Λονδίνου∙ σοκαριστικά από την άποψη της ταχύτητας με την οποία ορισμένες από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έκαναν στροφή και έγιναν μαζορέτες του Ισραήλ και προμηθευτές όπλων. Πράγματι, η Γάζα με σοκαριστικό τρόπο αποκάλυψε πώς οι «φιλελεύθερες δημοκρατίες» του κόσμου υποστήριξαν αδιαμαρτύρητα μια ακροδεξιά, και φασιστική κυβέρνηση ιουδαϊκής υπεροχής για να προωθήσει τους γενοκτονικούς σκοπούς της.
Από αυτή την άποψη, υπάρχουν μεγαλύτερα ανθρωπιστικά και ηθικά ζητήματα που προκύπτουν από αυτό που συμβαίνει στη Γάζα και τα οποία όλοι οι πολιτικοί φορείς, συμπεριλαμβανομένων εκείνων της Αριστεράς, δεν μπορούν να αγνοήσουν. Θέλω να πω, ακόμη και κάποιος όπως ο Μπέρνι Σάντερς σήμερα, κρατάει μια φρικτή στάση και δεν μπορεί καν να υποστηρίξει μια κατάπαυση του πυρός, παρά το γεγονός ότι θεωρείται η «ριζοσπαστική Αριστερά» του Δημοκρατικού κόμματος.[34] Έτσι, δυστυχώς, η τύχη της Γάζας έχει να κάνει πολύ με τους αγώνες που θα γίνουν έξω, και στη Δύση ειδικότερα. Θα δοθούν επίσης μάχες μέσα στις εβραϊκές κοινότητες, ανάμεσα στις κυβερνήσεις και τους λαούς τους και ανάμεσα στο παλαιστινιακό κίνημα αλληλεγγύης σχετικά με το τι μπορεί να οικοδομηθεί ή όχι. Αυτοί οι αγώνες συνεχίζονται και παρόλο που βλέπουμε κάποια σημαντικά πράγματα να λαμβάνουν χώρα εκεί, είναι ακόμα πολύ νωρίς για να δούμε πώς ή πού θα οδηγήσουν.
Ταυτόχρονα, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η πολιτική δυναμική που εξαπολύεται αυτή τη στιγμή είναι τόσο τρομακτική και σοκαριστική και προμηνύει τόσο κακό που δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο. Χιλιάδες άνθρωποι έχουν ήδη σκοτωθεί, ενώ δεκάδες χιλιάδες άλλοι κινδυνεύουν να πεθάνουν επειδή εμποδίζονται τα καύσιμα, το νερό, ο ηλεκτρισμός και τα φάρμακα. Το Ισραήλ δηλώνει επίσης ότι επιδιώκει να μεταμορφώσει τη Γάζα με τρόπο αντίστοιχο με αυτόν που υπέστησαν οι Ιάπωνες και οι Γερμανοί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.[35] Πάνω σε αυτό υπάρχουν διεστραμμένα συμφέροντα που ωθούν αυτές τις δυναμικές προς τα εμπρός, συμπεριλαμβανομένων ιδεολογικών κινήτρων, ιστορικών και καριερίστικων ευκαιριών «κληρονομιάς» για εθνοκάθαρση, πολιτικών ανταγωνισμών για μετά τον «πόλεμο», της επιθυμίας για εκδίκηση, της επιθυμίας να λυθεί οριστικότερα το πρόβλημα του ’48, το οποίο η Γάζα αντιπροσωπεύει σε μεγάλο βαθμό.
Υπάρχει ακόμη και ένα στρεβλό στρατιωτικο-βιομηχανικό κίνητρο, επειδή το Ισραήλ ως σημαντικός διεθνής προμηθευτής όπλων απαξιώθηκε στις 7 Οκτωβρίου. Αν κάποιος είχε αγοράσει ένα σετ αισθητήρων, ή τηλεκατευθυνόμενα πολυβόλα, ή έναν «έξυπνο φράχτη» από το Ισραήλ πριν από την 7η Οκτωβρίου, η Χαμάς μόλις έδειξε σε όλους πώς αυτά μπορούν να ξεπεραστούν. Αυτό είναι ένα μεγάλο χτύπημα στο στρατιωτικο-βιομηχανικό τους δόγμα και στο διαφημιστικό τους «σεξαπίλ».
Το Ισραήλ επρόκειτο επίσης να πρωταγωνιστήσει στα σχέδια της Δύσης για την αναδιαμόρφωση της περιοχής-συγκρατώντας το Ιράν, εξασφαλίζοντας παράλληλα το εμπόριο και τα καύσιμα για τη διέλευση από την Ανατολή προς τη Δύση. Το Ισραήλ ήταν πάντα ο πιο ασφαλής σύμμαχος της Δύσης, αλλά έγινε πιο σημαντικό στο πλαίσιο των αραβικών εξεγέρσεων. Και η Δύση υποστήριξε την ερμηνεία του Ισραήλ στη διαδικασία του Όσλο και του έδωσε τη δικαιολογία της ασφάλειας για να δημιουργήσει αυτό το καθεστώς απαρτχάιντ. Έτσι, η Αμερική και η Δύση διπλασίασαν το ισραηλινό περιφερειακό τους στοίχημα. Πρόκειται για ένα σύνολο σημαντικών γεωστρατηγικών παραγόντων που ενισχύουν τις φρικαλεότητες που συμβαίνουν τώρα.
Έτσι, φοβάμαι για το μέλλον αυτή τη στιγμή. Βλέπω τρομερό πόνο στη Γάζα και τον νιώθω κι εγώ, γιατί αυτά είναι μέρη που ξέρω και που έχω πάει, και όλοι όσοι ξέρω από την εποχή που ήμουν στη Γάζα έχουν χάσει πολλούς ανθρώπους. Όλα τα μέρη που δούλευα κατεδαφίστηκαν. Θέλω να πω, είναι συγκλονιστικό να βλέπεις τις εικόνες από αυτά που έχουν κάνει εκεί. Και αυτό είναι μόνο αυτή η φάση του πολέμου.
Από την άλλη πλευρά, όταν ακούς τον αραβικό Τύπο και πιάνεις τον σφυγμό της κατάστασης, βλέπεις μια απίστευτη κινητοποίηση ανθρώπων που ενώνονται και λένε: «Δεν φεύγουμε από τη βόρεια Γάζα. Δεν πρόκειται να αφήσουμε τους ασθενείς μας. Δεν πρόκειται να αφήσουμε τίποτα. Δεν μας νοιάζει. Δεν έχουμε τίποτα άλλο να χάσουμε». Το Ισραήλ και η Δύση ουσιαστικά τους οδήγησαν σε αυτή την κατάσταση από πολλές απόψεις. Φυσικά, πολλοί άνθρωποι δικαιολογημένα θα κάνουν ό,τι μπορούν για να προστατευτούν και θα πάνε σε «ασφαλείς ζώνες» ή οτιδήποτε άλλο. Υποθέτω όμως ότι η Χαμάς δεν είναι, σε καμία περίπτωση, εντελώς ηττημένη στρατιωτικά και θα ακολουθήσει μια τακτική παρατεταμένου αστικού πολέμου που θα παίζει με τον χρόνο, ενώ παράλληλα θα χρησιμοποιήσει ειδικές επιχειρήσεις για να αποθαρρύνει την ισραηλινή κοινωνία και τον στρατό της και να τους αποδυναμώσει εκ των έσω.
Φυσικά, αυτό έχει ένα τεράστιο κόστος, αλλά σε βάθος χρόνου νομίζω ότι η στρατιωτική δυναμική θα είναι ασαφής για τους Ισραηλινούς. Με αυτό το δεδομένο, οι Παλαιστίνιοι παραμένουν σε πολύ ευάλωτη θέση όπου κι αν βρίσκονται, είτε πρόκειται για τη Δυτική Όχθη είτε για τη Γάζα, είτε ακόμη και για τους πολίτες του ’48. Όσον αφορά τους τελευταίους, το Ισραήλ συνέλαβε όλους τους πολιτικούς τους ηγέτες επειδή απλώς προσπάθησαν να πραγματοποιήσουν μια διαδήλωση που ζητούσε κατάπαυση του πυρός. Ο Σάμι Αμπού Σεχάντεχ, μέλος της Κνέσετ που ήταν επικεφαλής μιας από τις αραβικές λίστες στο κοινοβούλιο, δήλωσε τότε ότι «Αν είχα καλέσει σε εθνοκάθαρση, θα μπορούσα να γίνω υπουργός. Αλλά αν καλώ σε ειρήνη και κατάπαυση του πυρός, συλλαμβάνομαι». Δεν νομίζω ότι ο δυτικός κόσμος έχει συνειδητοποιήσει σε τι φαντασιακό κόσμο βρίσκεται το Ισραήλ τον τελευταίο καιρό.
New Politics: Η παλαιστινιακή αντίσταση δεν εξαφανίζεται και περιγράψατε μερικά από τα τακτικά πλεονεκτήματα που μπορεί να έχει στην παρούσα κατάσταση. Από την άλλη πλευρά, έχετε επίσης αναφερθεί σε αυτή την ισραηλινή νοοτροπία, η οποία προκαλεί τόσο απίστευτη καταστροφή. Αλλά κάποια στιγμή, η στρατιωτική φάση αυτής της τρέχουσας κατάστασης θα φτάσει στο τέλος της και τότε το ερώτημα είναι, ποια είναι η πορεία προς τα εμπρός; Ένα από τα επιχειρήματα που συχνά προβάλλει η Αριστερά είναι ότι η επίλυση της σύγκρουσης δεν θα εξαρτηθεί μόνο από το τι θα συμβεί εντός των ορίων του Ισραήλ/Παλαιστίνης, αλλά από ολόκληρη την περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων. Έτσι, ίσως θα μπορούσατε να πείτε λίγα περισσότερα γι’ αυτό.
Toufic Haddad: Σίγουρα συμβαίνουν σημαντικά περιφερειακά πράγματα που περιλαμβάνουν και στρατιωτική δυναμική. Αυτό που συμβαίνει στα βόρεια σύνορα [με τον Λίβανο] δεν είναι ασήμαντο. Θέλω να πω, ότι υπάρχουν σημαντικές απώλειες εκεί πάνω. Το Ισραήλ έχει ήδη αποσύρει 80.000 άτομα από τη συνοριακή περιοχή. Έχει κινητοποιήσει επίσης 100.000 εφέδρους, αν τους χρειαστεί για έναν πόλεμο. Η Χεζμπολάχ έχει καταστρέψει πολλά από τα μάτια και τα αυτιά των Ισραηλινών στα βόρεια σύνορα. Έτσι, είναι σίγουρα μια ανησυχητική απειλή για τους Ισραηλινούς, όχι μόνο επειδή η Χεζμπολάχ θεωρείται σημαντικά ισχυρότερη από τη Χαμάς και θα μπορούσε να κάνει πολύ σοβαρότερη ζημιά σε ένα σενάριο τύπου 7ης Οκτωβρίου. Αυτό είναι βαθιά ανησυχητικό για το Ισραήλ και τις κοινότητες που ζουν εκεί πάνω.
Η στρατιωτική δυναμική που υπήρχε εκεί μεταβάλλεται επίσης σημαντικά. Πριν από την 7η Οκτωβρίου, ο παραμικρός πυροβολισμός στα σύνορα θα είχε ως αποτέλεσμα πιθανό πόλεμο. Αλλά τώρα έχουμε τη Χεζμπολάχ να ενοχλεί πραγματικά ισραηλινές θέσεις και να σκοτώνει στρατιωτικό προσωπικό στα βόρεια σύνορα και το Ισραήλ δεν είναι σε θέση να κάνει πολλά γι’ αυτό, φοβούμενο ότι τα αντίποινα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανοιχτό πόλεμο. Φυσικά, μπορεί και κάνει αντίποινα –100 Λιβανέζοι και Παλαιστίνιοι έχουν ήδη σκοτωθεί στο Λίβανο– και το Ισραήλ μπορεί ακόμα να κλιμακώσει, αλλά όλοι γνωρίζουν επίσης ότι αυτό θα εξελιχθεί πολύ άσχημα, πολύ γρήγορα και για τις δύο πλευρές, και η Δύση μπορεί να ζητήσει από το Ισραήλ να αποσυρθεί από αυτό το «παιχνίδι της κότας», για να μην παρασυρθεί και αυτή σε έναν άλλο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Το ζήτημα της Υεμένης δεν είναι επίσης ασήμαντο. Τις προάλλες υπήρξε η επίταξη ενός πλοίου που πέρασε από το Μπαμπ ελ-Μάντεμπ. Σήμερα ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος χτύπησε ένα άλλο πλοίο ισραηλινής ιδιοκτησίας. Πρόκειται για ένα στρατηγικό σημείο ασφυξίας για τον παγκόσμιο καπιταλισμό και το εμπόριο, και αν το Ισραήλ και η Δύση δεν έχουν ασφαλή διέλευση από αυτό, είναι ένα μεγάλο πρόβλημα γι’ αυτούς.
Το ιορδανικό καθεστώς και η σταθερότητά του απειλούνται επίσης σημαντικά από τις εξελίξεις, καθώς βλέπει μια «επιτυχημένη» ισραηλινή εκστρατεία στη Γάζα να δίνει ουσιαστικά το πράσινο φως για μια προσπάθεια των Ισραηλινών να κάνουν το ίδιο στη Δυτική Όχθη, εκτοπίζοντας τον πληθυσμό αυτό πέρα από τον Ιορδάνη ποταμό. Ενδέχεται να μην είναι σε θέση να διατηρήσει τις επίσημες σχέσεις του με το Ισραήλ μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ούτε να σταματήσει τη μαζική κινητοποίηση Παλαιστινίων και Ιορδανών που οργανώνονται εκεί τώρα για να βοηθήσουν τους αδελφούς τους στην άλλη πλευρά των συνόρων.
Έτσι, θα μπορούσαμε να δούμε μια κατάσταση να διαμορφώνεται σε πολλαπλά μέτωπα, όπου ένας πόλεμος φθοράς διαφορετικών επιπέδων θα προκύψει στη Γάζα, στα βόρεια σύνορα με το Λίβανο, στην Υεμένη, και πιθανώς ακόμη και στην Ιορδανία, με αυτές τις δυναμικές να απογοητεύουν ατομικά και συλλογικά το Ισραήλ, δημιουργώντας παράλληλα αρένες στις οποίες το «πρόβλημα Ισραήλ» θα αρχίσει να κλονίζει τις δυτικές καπιταλιστικές συμμαχίες, καθώς και πιθανώς τις πρωτεύουσές τους, λόγω της ενίσχυσης των κινητοποιήσεων υπέρ των Παλαιστινίων από τους πολίτες και τα κινήματα της Δύσης.
Μιλάτε για τη στρατιωτική κατάσταση που τελικά θα επιλυθεί με κάποιο τρόπο, αλλά το βασικό ερώτημα είναι προς όφελος ποιου, ιδιαίτερα με το ζήτημα των κρατουμένων να βρίσκεται στο επίκεντρο. Αν η Χαμάς μέχρι το τέλος αυτής της διαδικασίας εξακολουθεί να υφίσταται ως οργάνωση και κρατάει 100 ή 150 διαφορετικούς κρατούμενους, θα έχει τα μέσα να απελευθερώσει τον παλαιστινιακό πληθυσμό των κρατουμένων που βρίσκονται στις ισραηλινές φυλακές, ενώ θα τοποθετήσει την πολιορκία της Γάζας, αν όχι ολόκληρο το παλαιστινιακό ζήτημα, στο επίκεντρο της ατζέντας της διεθνούς κοινότητας με έναν τρόπο που είναι αναπόφευκτος. Αυτό θα συνεπαγόταν αναπόφευκτα και μια διεθνή επαναξιολόγηση του Ισραήλ ως κράτους απαρτχάιντ, ακόμη και έναν πιθανό κατακερματισμό του ίδιου του Ισραήλ εκ των έσω.
Ας μην ξεχνάμε ότι πριν από την 7η Οκτωβρίου, το 30% του ισραηλινού πληθυσμού επιθυμούσε έντονα να μεταναστεύσει. Η μετανάστευση προς τα έξω ήταν ένα σοβαρό ενδεχόμενο πριν από την 7η Οκτωβρίου και μπορεί να γίνει πιο σημαντικό αν τα πράγματα τελειώσουν άσχημα για το Ισραήλ, ειδικά αν τα γεγονότα εξελιχθούν περιφερειακά. Ένα σημαντικό ποσοστό του ισραηλινού πληθυσμού –δεν είμαι σίγουρος, αλλά νομίζω ότι είναι τουλάχιστον 40%– έχει άλλα διαβατήρια, πράγμα που σημαίνει ότι πράγματι έχουν επιλογές να πάνε αλλού. Δεν είναι αυτό που έλεγε η Γκόλντα Μέιρ ότι «δεν έχουμε πουθενά αλλού να πάμε». Στην πραγματικότητα, «ήρθες από το Μιλγουόκι, Γκόλντα Μέιρ, και μπορείς να επιστρέψεις στο Μιλγουόκι». Δεν υποστηρίζω αυτό ως συνολική λύση στη σύγκρουση, η οποία απαιτεί μια ευρύτερη, πιο ακριβή ανάλυση που θα ενσωματώνει νομικές αρχές. Λέω ότι αυτό είναι ένα ρεαλιστικό σενάριο που θα μπορούσαμε να δούμε να προκύπτει. Το Ισραήλ υπήρξε ένα ιδεολογικό σχέδιο, αλλά συχνά λειτούργησε επίσης ως μια πρόσθετη επιλογή ιθαγένειας για πολλούς Εβραίους, οι οποίοι επωφελούνται άνετα από επτά δεκαετίες παλαιστινιακής αφαίρεσης δικαιωμάτων και εθνοκάθαρσης, χάρη στην υποστήριξη των δυτικών κρατών και, τελικά, των φορολογουμένων τους. Ήταν επίσης ένας τρόπος για τα δυτικά κράτη να αποφύγουν να αντιμετωπίσουν το δικό τους αντισημιτικό και εθνικιστικό/φασιστικό παρελθόν.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έβαλαν επίσης πρόσφατα το Ισραήλ στο πρόγραμμα απαλλαγής από την υποχρέωση χορήγησης βίζας, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να δούμε Ισραηλινούς να αναζητούν τρόπους για να ξεφύγουν από την τρέλα που τους κατακλύζει, μετακομίζοντας στις ΗΠΑ ή σε άλλα δυτικά κράτη. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, αυτό αποτελούσε μια δυναμική στους ισραηλινούς αριστερούς κύκλους. Μετά την 7η Οκτωβρίου, η σύνθεση και ο χαρακτήρας αυτής της μετανάστευσης μπορεί να αλλάξει και να συμπεριλάβει μη ιδεολογικοποιημένα άτομα που δεν θέλουν να σηκώσουν το βάρος της ιθαγένειας και της στρατιωτικής θητείας σε ένα κράτος απαρτχάιντ, που ζει υπό τη συνεχή απειλή πολέμου, όπου αυτό το κράτος ασχολείται εμμονικά με την πολιτική της εβραϊκής ταυτότητας, την αποικιοκρατία, τον μιλιταρισμό και την καταστολή, ενώ είναι εγκλωβισμένο σε ενδοκοινοτικές εσωτερικές διαμάχες. Το κόστος του να είναι κάποιος Ισραηλινός σίγουρα αυξάνεται, ενώ τα οφέλη γίνονται όλο και πιο αμφίβολα.
Σε κάθε περίπτωση, είναι πολύ νωρίς για να πούμε πώς θα επηρεαστούν τα μεγάλα κοινωνικά και πολιτικά ρήγματα στο Ισραήλ, καθώς ο αντίκτυπος της 7ης Οκτωβρίου στην ισραηλινή κοινωνία είναι ίσως πιο αισθητός γύρω από το ζήτημα της λαϊκής εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση. Επιπλέον, η τραυματική φύση της 7ης Οκτωβρίου θα την επηρεάσει και για τις επόμενες γενιές, καθώς περιοχές όπως η Δυτική Νεγκέβ δύσκολα θα θεωρούνται βιώσιμο ή ασφαλές μέρος για να διαμένει κανείς. Από αυτή την άποψη, η 7η Οκτωβρίου σκότωσε το ισραηλινό εθνικό σχέδιο για την «ιουδαιοποίηση της Νεγκέβ», τουλάχιστον προς το παρόν και πιθανότατα για πολύ καιρό ακόμη. Αλλά από την άλλη, η εθνοκάθαρση είναι πράγματι στο τραπέζι, και κατ’ αρχήν το Ισραήλ έχει τεράστιες δυνάμεις και μηχανισμούς για να την επιχειρήσει, οπότε από αυτή την άποψη, τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Αυτή η δυναμική εξηγεί εν μέρει τις γενοκτονικές διαστάσεις των σημερινών ενεργειών του Ισραήλ – επειδή προτιμά την εξίσωση «εμείς ή αυτοί», καθώς η προηγούμενη δημογραφική και γεωγραφική διάχυση ήταν ασαφής προς τους σιωνιστικούς σκοπούς. Αυτό είναι που κάνει τα πράγματα τόσο τρομακτικά τώρα, και αυτό που οι άνθρωποι πρέπει να αναγνωρίσουν και να κινητοποιηθούν γύρω από αυτό.
Ταυτόχρονα, η 7η Οκτωβρίου άνοιξε τόσα πολλά ερωτήματα και ευκαιρίες για να αποκαλυφθεί, να συζητηθεί και να οργανωθεί ένα ολόκληρο νέο κίνημα για την Παλαιστίνη, το οποίο μπορεί και πρέπει να παίξει επίσης ρόλο στην οικοδόμηση νέων αριστερών κινημάτων. Η πολιτική, η αποφασιστικότητα και η οργάνωση που απαιτείται για να σταματήσει η ισραηλινή πολεμική μηχανή συνεπάγεται ένα πολύ πιο ριζοσπαστικό σύνολο πολιτικών, τακτικών και στρατηγικών από αυτές που έχουν επιχειρηθεί μέχρι τώρα. Υπάρχουν σημάδια αυτής της εξέλιξης σε προσπάθειες που επικεντρώνονται σε λιμάνια ή σε εταιρείες παραγωγής όπλων που συνδέονται με το Ισραήλ, ή σε εγκαταστάσεις που μεταφέρουν υλικά που τροφοδοτούν αυτή την πολεμική μηχανή. Από αυτή την άποψη, είναι επίσης σημαντικό να τονιστεί ότι οι δυνάμεις που είναι πρόθυμες να αγωνιστούν φαίνονται διαφορετικές σε κάθε χώρα και βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα όσον αφορά την προετοιμασία, την ευαισθητοποίηση, τη δημιουργία συμμαχιών και τις τακτικές και στρατηγικές επιλογές τους, οπότε αυτή η δυναμική δεν είναι γραμμική ή ομοιόμορφη.
Μια βασική πτυχή του αγώνα θα είναι επομένως η προσπάθεια να αυξηθεί αυτό το επίπεδο κινητοποίησης και η ωρίμανσή του και να βρεθούν τρόποι ώστε οι εργαζόμενες τάξεις ειδικότερα να κατανοήσουν, να ταυτιστούν και να κινητοποιηθούν προς αυτούς τους σκοπούς, ή τουλάχιστον να μην είναι μέρος της επιδείνωσης της κατάστασης. Αυτό θα είναι το κλειδί.
Υπάρχουν και άλλες πτυχές αυτού του αγώνα. Η κινητοποίηση που είδαμε να προέρχεται από τις εβραϊκές κοινότητες ήταν τόσο σημαντική – το γεγονός ότι υπάρχουν Εβραίοι που βγαίνουν και λένε «όχι στο όνομά μου» μετά από μια τέτοια επίθεση, ενώ το Ισραήλ δικαιολογεί κυνικά τις ενέργειές του με βάση μια προσπάθεια ναζιστικοποίησης του παλαιστινιακού ζητήματος. Το γεγονός ότι ένας σημαντικός αριθμός Εβραίων απορρίπτει αυτή τη λογική και βγαίνει με στόχο κόμβους μεταφορών και άλλα τέτοια πράγματα, είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Γρήγορα αισθανόμαστε ότι σε κάθε ίδρυμα και σε κάθε τόπο θα διαδραματίζεται κάποια παραλλαγή αυτού του αγώνα. Οι άνθρωποι πρέπει να εμπνευστούν από την απίστευτη γενναιότητα, την εφευρετικότητα και την ανθρωπιά των κατοίκων της Γάζας, χωρίς όμως να τους εξιδανικεύουν και απορρίπτοντας την εξαιρετικότητά τους.
Από την άλλη πλευρά, αποκαλύφθηκε με όσα συμβαίνουν κάτι φρικτό, το οποίο έχει να κάνει με το απίστευτο επίπεδο πόνου, ταπείνωσης και αδικίας που ανέχεται ο κόσμος για επτά και πλέον δεκαετίες στη Γάζα και την Παλαιστίνη γενικότερα. Η Γάζα μετατράπηκε σε μια υπαίθρια φυλακή και ο κόσμος αδιαφόρησε, ενώ οι Ισραηλινοί και πολλοί ξένοι το κανονικοποίησαν αυτό, νιώθοντας τόσο άνετα ή αγνοώντας οικειοθελώς την κατάσταση διοργάνωσαν μεγάλα ψυχεδελικά ρέιβ πάρτι ακριβώς δίπλα και γλεντούσαν μέχρι την ανατολή. Κάποιος πρέπει να εξηγήσει αυτές τις τεράστιες αποκλίσεις και την τεράστια αναλγησία που οδήγησε σε γενιές ταπείνωσης και καταπίεσης, υποστηριζόμενες από τη Δύση, κρυμμένες πίσω από τα ψέματα ότι το Ισραήλ ήταν μια μορφή προστασίας από τον αντισημιτισμό ή οτιδήποτε άλλο, ενώ στην πραγματικότητα οικοδομούσε με τη δύναμη των όπλων μια φαντασίωση φασιστικής κατεύθυνσης, εβραϊκής υπεροχής, εποικιστική-αποικιοκρατική σε μια χώρα που είχε ήδη σημαντικό πληθυσμό.
Ενώ το Ισραήλ έχει ήδη πετύχει την ίδρυση ενός κράτους, η σημερινή σύγκρουση αφορά την αμφισβήτηση της εποικιστικής-αποικιοκρατικής και εβραϊκής υπεροχής ταυτότητας αυτού του κράτους, και των ιδιαίτερων συνεπειών του στη Γάζα. Η Γάζα γίνεται τώρα μια ευκαιρία να μιλήσουμε για όλα αυτά τα πράγματα και να οργανωθούμε ανάλογα. Δεν σημαίνει ότι θα αναζητήσουμε λύση για τη Γάζα μετά από αυτό. Αυτό είναι μέρος του προβλήματος. Το ερώτημα είναι ποια είναι η λύση για την Παλαιστίνη; Ποια είναι η λύση για το Ισραήλ; Αν η συζήτηση αφορά το τι θα κάνουμε για τη Γάζα, τελείωσε, χάσαμε. Αντίθετα, η συζήτηση πρέπει να θέσει το εξής ερώτημα: Τι είναι αυτή η οντότητα που ονομάζεται Ισραήλ, η οποία δέχεται τρία ή τέσσερα δισεκατομμύρια δολάρια σε βοήθεια από τις ΗΠΑ κάθε χρόνο, και στη συνέχεια, τη στιγμή που συμβαίνει μια επίθεση, παίρνει 10 δισεκατομμύρια δολάρια; Τι εξηγεί αυτή τη δυναμική; Γιατί αυτή η χώρα αξίζει τόση προσοχή και πόρους από τις δυτικές κυβερνήσεις, όταν οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναγνωρίζουν ότι εφαρμόζει απαρτχάιντ και διαπράττει μαζικά εγκλήματα πολέμου; Πώς είναι δυνατόν ένα διεθνές σύστημα να αποτυγχάνει να αποτρέψει μια προφανή και δηλωμένη πρόθεση να διαπράξει εθνοκάθαρση μόνο και μόνο επειδή οι βασικοί σύμμαχοι του Ισραήλ ασκούν βέτο σε ψηφίσματα που απλά ζητούν κατάπαυση του πυρός; Το ζήτημα της εμπλοκής της Παλαιστίνης με την ιστορική και σύγχρονη αυτοκρατορική και καπιταλιστική δυναμική, σε συνδυασμό με τη φρίκη του εθνικισμού και του φασισμού του περασμένου αιώνα, επιβάλλουν ότι μια λύση δεν μπορεί να έρθει χωρίς να τεθούν εκ νέου αυτά τα ερωτήματα.
Μετάφραση: elaliberta.gr
Toufic Haddad, “Palestinian Resistance and the War in Gaza”, New Politics, τόμος XIX τεύχος 4, ακέραιος αριθμός 76, χειμώνας 2024, https://newpol.org/issue_post/palestinian-resistance-and-the-war-in-gaza/.
Σημειώσεις
[1] Στις 30 Νοεμβρίου 2023, οι New York Times δημοσίευσαν ένα ρεπορτάζ με τίτλο «Το Ισραήλ γνώριζε το σχέδιο επίθεσης της Χαμάς περισσότερο από ένα χρόνο πριν». Σύμφωνα με το άρθρο, «Ισραηλινοί αξιωματούχοι απέκτησαν το σχέδιο μάχης της Χαμάς για την τρομοκρατική επίθεση της 7ης Οκτωβρίου περισσότερο από ένα χρόνο πριν συμβεί», αλλά δεν πήραν το σχέδιο στα σοβαρά. Ronen Bergman and Adam Goldman, “Israel Knew Hamas’s Attack Plan More Than a Year Ago”, The New York Times, 30 Νοεμβρίου 2023, https://www.nytimes.com/2023/11/30/world/middleeast/israel-hamas-attack-intelligence.html.
[2] “Interview: Israel’s crisis and the Palestinian resistance”, International Socialism, Φθινόπωρο 2023, http://isj.org.uk/interview-israels-crisis/.
[3] “Insurgent Infrastructure: Tunnels of the Gaza Strip”, Middle East—Topics & Arguments, τόμος 10, Ιουνίου 2018, σελ. 71-85, https://archiv.ub.uni-marburg.de/ep/0003/article/view/7594.
[4] Οι Συμφωνίες του Όσλο που υπογράφηκαν το 1993 και το 1995 ήταν συμφωνίες μεταξύ του Ισραήλ και της Παλαιστινιακής Απελευθερωτικής Οργάνωσης (PLO), με τις οποίες δημιουργήθηκε η Παλαιστινιακή Εθνική Αρχή.
[5] Steve Niva, “Israel’s ’Operation Mow the Lawn’”, Middle East Report Online, 7 Δεκεμβρίου 2012, https://merip.org/2012/12/israels-operation-mow-the-lawn/.
[6] Human Rights Watch, “Gaza: Israel’s ‘Open-Air Prison’ at 15”, 14 Ιουνίου 2022, https://www.hrw.org/news/2022/06/14/gaza-israels-open-air-prison-15.
[7] Jeremy Scahill, “Blacklisted Academic Norman Finkelstein on Gaza, ‘The World’s Largest Concentration Camp’”, The Intercept, 20 Μαΐου 2018, https://theintercept.com/2018/05/20/norman-finkelstein-gaza-iran-israel-jerusalem-embassy/.
[8] Toufic Haddad, “Leaked charter Hamas illustrates movement’s maturation as a political actor”, Mondoweiss, 3 Απριλίου 2017, https://mondoweiss.net/2017/04/illustrates-movements-maturation/.
[9] Tareq S. Hajjaj, “Five years on, Gaza’s Great March of Return changed people’s lives”, Mondoweiss, 30 Μαρτίου 2023, https://mondoweiss.net/2023/03/five-years-on-gazas-great-march-of-return-changed-peoples-lives/.
[10] Robert Booth, “Israeli attack on Gaza flotilla sparks international outrage”, The Guardian, 31 Μαΐου 2010, https://www.theguardian.com/world/2010/may/31/israeli-attacks-gaza-flotilla-activists.
[11] Omar Shaban “The causes and consequences of Israel’s latest attack against Islamic Jihad in Gaza”, Middle East Institute, 31 Αυγούστου 2022, https://www.mei.edu/publications/causes-and-consequences-israels-latest-attack-against-islamic-jihad-gaza.
[12] Sara Roy, Hamas and Civil Society in Gaza: Engaging the Islamist Social Sector (Princeton University Press, 2014).
[13] Assiya Hamza, “Can Marwan Barghouti, the ‘Palestinian Mandela’, bring peace to Gaza?”, France 24, 4 Νοεμβρίου 2023, https://www.france24.com/en/middle-east/20231104-can-marwan-barghouti-the-palestinian-mandela-bring-peace-to-gaza.
[14] “74 Palestinian prisoners killed due to medical negligence”, Middle East Monitor, 21 Δεκεμβρίου 2022, https://www.middleeastmonitor.com/20221221-74-palestinian-prisoners-killed-due-to-medical-negligence/.
[15] “Israel/OPT: Death of Khader Adnan highlights Israel’s cruel treatment of Palestinian prisoners”, Amnesty International, 3 Μαΐου 2023, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/05/israel-opt-death-of-khader-adnan-highlights-israels-cruel-treatment-of-palestinian-prisoners/.
[16] “‘Love Behind Bars’– The Story of Palestinian Prisoner Nael al-Barghouti”, The Palestine Chronicle, 27 Νοεμβρίου 2023, https://www.palestinechronicle.com/love-behind-bars-the-story-of-palestinian-prisoner-nael-al-barghouti/.
[17] “Who are the four Israeli prisoners held by Hamas?”, Teller Report, 28 Ιουνίου 2022, https://www.tellerreport.com/life/2022-06-28-who-are-the-four-israeli-prisoners-held-by-hamas-.BJfLWIqO95.html.
[18] Pauline Blistene, “Israel’s Fauda fallacy”, Engelsberg Ideas, 18 Οκτωβρίου 2023, https://engelsbergideas.com/notebook/israels-fauda-fallacy/.
[19] Ο χαρακτηρισμός «άμαχος» χρησιμοποιείται καταχρηστικά στην ισραηλινή αναφορά, εφόσον οι Ισραηλινοί ιδιωτικοί φρουροί ασφαλείας των κιμπουτσίμ, για παράδειγμα, δεν καταγράφονται μεταξύ των στρατιωτικών θυμάτων.
[20] Βλέπε Yfat Manhardt, “Israeli couple photographed kissing during Hamas attack recount moments of horror”, Ynetnews, 24 Οκτωβρίου 2023, https://www.ynetnews.com/magazine/article/ryddylrg6. Επιπλέον, σύμφωνα με ένα ισραηλινό δημοσίευμα της Haaretz, τα περισσότερα από τα θύματα του ρέιβ «ήταν στρατιώτες που είχαν απολυθεί ή βρίσκονταν στον επαγγελματικό στρατό». Βλέπε Ronny Linder, “Worse Than After 9/11: The Race to Identify Israeli Victims of Hamas”, Haaretz, 29 Οκτωβρίου 2023.
[21] Yoav Zitun, “Air Force pilots guided via WhatsApp after Hamas deceptions during murderous attack”, Ynetnews, 16 Οκτωβρίου 2023 https://www.ynetnews.com/article/hkanmp5w6.
[22] Yoav Zitun, “One-fifth of troop fatalities in Gaza due to friendly fire or accidents, IDF reports”, Ynetnews, 12 Δεκεμβρίου 2023, https://www.ynetnews.com/article/rkjqoobip.
[23] “Israel used ‘calorie count’ to limit Gaza food during blockade, critics claim”, Associated Press, 17 Οκτωβρίου 2012, https://www.theguardian.com/world/2012/oct/17/israeli-military-calorie-limit-gaza.
[24] Israeli Ministry of Foreign Affairs, “Swords of Iron: IDF Casualties”, 3 Νοεμβρίου 2023, https://www.gov.il/en/departments/news/swords-of-iron-idf-casualties.
[25] “Israel social security data reveals true picture of October 7 deaths”, France 24, 15 Δεκεμβρίου 2023, https://www.france24.com/en/live-news/20231215-israel-social-security-data-reveals-true-picture-of-oct-7-deaths.
[26] Ahmed Kabariti, “Israeli Restrictions Add to Suffering of Gaza’s Cancer Patients”, Institute for Palestine Studies, 22 Αυγούστου 2018, https://www.palestine-studies.org/en/node/232069.
[27] Ο ηγέτης της Χαμάς Σάλεχ Αρούρι το κατέστησε αυτό σαφές στην εμφάνισή του στις 12 Οκτωβρίου στο Aljazeera (αραβικά), https://www.youtube.com/watch?v=LAqZA0GDe1M.
[28] Eyal Weizman, “Exchange Rate”, London Review of Books, 2 Νοεμβρίου 2023, https://www.lrb.co.uk/the-paper/v45/n21/eyal-weizman/exchange-rate.
[29] Haim Yacobi, Chen Misgav and Smadar Sharon, “Technopolitics, development and the colonial-postcolonial nexus: revisiting settlements development aid from Israel to Africa”, Middle Eastern Studies, τόμος 56, τεύχος 6 (2020), σσ. 937-952, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00263206.2020.1772762.
[30] Yaniv Kubovich and Jonathan Lis, “Why Israel’s Defenses Crumbled in Face of Hamas’ Assault”, Haaretz, 8 Οκτωβρίου 2023. Βλ. επίσης Amos Harel “Israel-Gaza War: A Catastrophic Failure That Will Send Political Shockwaves”, Haaretz, 8 Οκτωβρίου 2023.
[31] Michael Hauser Tov, “‘We’re Rolling Out Nakba 2023,’ Israeli Minister Says on Northern Gaza Strip Evacuation”, Haaretz, 12 Νοεμβρίου 2023, https://www.haaretz.com/israel-news/2023-11-12/ty-article/israeli-security-cabinet-member-calls-north-gaza-evacuation-nakba-2023/0000018b-c2be-dea2-a9bf-d2be7b670000.
[32] Idan Eretz, “How Israel’s NIS 4 billion fence failed”, Globes, 9 Οκτωβρίου 2023, https://en.globes.co.il/en/article-how-israels-nis-4-billion-fence-failed-1001459742.
[33] Gilbert Achcar, “On Hamas’s October Counter-offensive”, Anti-Capitalist Resistance, 9 Οκτωβρίου 2023, https://anticapitalistresistance.org/on-hamass-october-counter-offensive/.
[34] Adam Johnson, “Bernie Sanders’s Incoherent, Pernicious Gaza Cease-Fire Position, Explained”, The Nation, 18 Δεκεμβρίου 2023, https://www.thenation.com/article/world/bernie-sanders-gaza-cease-fire-israel-palestine/.
[35] “Netanyahu says Gaza needs a new ‘civilian government,’ but won’t say who”, NPR Morning Edition, 17 Νοεμβρίου 2023, https://www.npr.org/2023/11/17/1213684429/benjamin-netanyahu-israel-hamas-gaza.
