Σάββατο, 24 Νοεμβρίου 2018 16:38

Η ανυποχώρητη εργατική τάξη της Τουρκίας: Από την επίθεση στην άμυνα

Κατηγορία Μέση Ανατολή

Metin Feyyaz

Η ανυποχώρητη εργατική τάξη της Τουρκίας: Από την επίθεση στην άμυνα

 

«Φοβάται ότι θα είναι σαν το TEKEL, φοβάται ότι θα έρθουν και θα καταλάβουν την πλατεία και δεν θα φύγουν».

Ο Muharrem Güler, o τότε Κυβερνήτης της Κωνσταντινούπολης, εξηγώντας γιατί ο Ερντογάν φοβόταν τις διαδηλώσεις του Γκεζί Παρκί, με αναφορά στην απεργία των εργαζομένων της TEKEL Tobacco το 2010.

 

Όταν πρόκειται για την αντιπολίτευση στην Τουρκία, οι περισσότεροι άνθρωποι θα σκεφτούν ακαδημαϊκούς, ακτιβιστές για τα ανθρώπινα δικαιώματα, δημοσιογράφους ή πολιτικούς ακτιβιστές και δικαίως. Αλλά στην πραγματικότητα, αυτοί δεν είναι αυτό που φοβίζει τον Ερντογάν περισσότερο ή αυτό από το οποίο ιστορικά έχει κινδυνέψει περισσότερο ο Ερντογάν. Όταν οι ιστορικές διαδηλώσεις ξεκίνησαν στο πάρκο Γκεζί, ο Κυβερνήτης της Κωνσταντινούπολης είπε ότι ο Ερντογάν φοβάται πως αυτή η διαδήλωση θα μπορούσε να μετατραπεί σε κάτι σαν την κατάληψη των εργατών καπνού στην Άγκυρα το 20101.

Την εποχή εκείνη χιλιάδες εργάτες καπνού απ’ όλη τη χώρα κατέλαβαν την πιο κεντρική γειτονιά της Άγκυρας για περισσότερο από 2 μήνες για να διαμαρτυρηθούν για την ιδιωτικοποίηση των εργοστασίων τους και επίσης διαμαρτύρονταν εναντίον της Συνομοσπονδίας τους, της Türk İş. Γι’ αυτό η κατάληψη ξεκίνησε μπροστά από το κτίριο της Συνομοσπονδίας. Ήταν ίσως η πρώτη φορά που η κυβέρνηση του Ερντογάν αισθάνθηκε απειλή. Προσπάθησαν να απειλήσουν τους εργάτες, αλλά δεν απέδωσε. Αυτοί οι εργάτες, εκ των οποίων η μεγάλη πλειοψηφία είναι ψηφοφόροι του ΑΚΡ, διαμαρτύρονταν εναντίον του ίδιου του κόμματος το οποίο υποστήριζαν. Γενικά, η πολιτιστική και πολιτική πόλωση της χώρας με βάση τις αξίες του τρόπου ζωής βοήθησε αρκετά καλά τον Ερντογάν. Έτσι μια ριζοσπαστική δράση των εργατών που θα μπορούσε να τερματίσει αυτή την τεχνητή πόλωση θεωρήθηκε ως μια μεγάλη απειλή για την κυβέρνηση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τελικά η κυβέρνηση αναγκάστηκε να φτάσει σε κάποιο συμβιβασμό μαζί τους. Όταν χιλιάδες νέοι κατέλαβαν την κεντρική πλατεία της Κωνσταντινούπολης στις διαδηλώσεις του Γκεζί Παρκί με έναν τρόπο επηρεασμένο από την Ταχρίρ, η πρώτη αντίδραση του Ερντογάν ήταν να θυμηθεί τις διαδηλώσεις των εργαζομένων της TEKEL πριν από 3 χρόνια.

Αλλά η TEKEL δεν είναι το μοναδικό παράδειγμα τέτοιων τεράστιων αυθόρμητων εξεγέρσεων της εργατικής τάξης στην Τουρκία. Τον Μάιο του 2015, μια άλλη άγρια απεργία που ξεκίνησε στο εργοστάσιο της Renault στην Προύσα εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την αυτοκινητοβιομηχανία της χώρας. Στη FIAT, τη FORD και σε πολλές εταιρείες ενδιάμεσων εξαρτημάτων ξεκίνησαν στάσεις εργασίας και καταλήψεις εργοστασίων. Αυτές οι δράσεις δεν καλέστηκαν από κανένα συνδικάτο ή οποιοδήποτε είδος οργάνωσης και οι εργάτες αυτών των εταιρειών που δεν είχαν δει ποτέ πριν ο ένας τον άλλον και ήταν εκατοντάδες χιλιόμετρα ο ένας από τον άλλο, κατά κάποιο τρόπο έγιναν μέρος ενός πανεθνικού απεργιακού και εργοστασιακού κινήματος απεργιών – πιθανότατα ένα από τα σπάνια ανάλογα παραδείγματα στην παγκόσμια ιστορία της εργατικής τάξης. Επίσης εκείνη την εποχή, η κυβέρνηση δεν ήθελε να δημιουργήσει ένταση με αυτούς τους εργάτες, μέχρι τις εκλογές, η αστυνομία δεν επιτέθηκε σε αυτές τις διαδηλώσεις. Και μετά από τις εκλογές, η κυβέρνηση αύξησε τον ελάχιστο μισθό κατά περίπου 30% προκειμένου να ηρεμήσει τις αντιδράσεις. Όταν είδε ότι θα μπορούσε να απομονώσει μερικά από τα εργοστάσια τότε αυτές οι διαδηλώσεις δέχτηκαν επίθεση από την αστυνομία και μαζικές απολύσεις των ηγετών των απεργιών2.

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα τέτοιων άγριων απεργιακών αγώνων ήταν στην κατασκευή του νέου αεροδρομίου της χώρας. Περισσότεροι από 10.000 εργάτες οικοδομών διαμαρτυρήθηκαν ενάντια στις συνθήκες εργασίας τους με πολύ μαχητικό τρόπο μετά από ένα ατύχημα με λεωφορείο υπηρεσίας. Τα αιτήματα των εργατών ήταν πολύ απλά και βασικά, να κοιμούνται και να τρώνε υπό τις κατάλληλες συνθήκες και να εργάζονται υπό κατάλληλες συνθήκες. Αλλά το επόμενο πρωί, στις 4 τα ξημερώματα η αστυνομία επιτέθηκε στους καταυλισμούς των εργατών, 500 από τους οποίους τέθηκαν υπό κράτηση, μερικοί από αυτούς κατηγορήθηκαν ακόμη και για τρομοκρατία. Ο πρόεδρος της DİSK, του συνδικάτου των εργατών, εξακολουθεί να βρίσκεται στη φυλακή. Αυτή η διαδήλωση επίσης δεν καλέστηκε από οποιοδήποτε συνδικάτο ή οργάνωση. Ήταν απλά μια έκρηξη θυμού των εργατών3.

Η συνδικαλιστική πυκνότητα είναι πολύ χαμηλή στη χώρα, μόνο 10% συνδικαλιστική συμμετοχή και 6% καλύπτεται από συλλογική διαπραγμάτευση. Αυτό συμβαίνει κυρίως λόγω της εξαιρετικά περιοριστικής συνδικαλιστικής νομοθεσίας που εισήγαγε η στρατιωτική χούντα του 1980. Η συνδικαλιστική νομοθεσία της Τουρκίας απαιτεί τη συμμετοχή περισσότερο από το 50% των μελών ως προϋπόθεση στην εκπροσώπηση των εργαζομένων στο χώρο εργασίας και η ιδιότητα του μέλους καταχωρείται στο σύστημα του κυβερνητικού ιστοτόπου μεταξύ πολλών άλλων περιορισμών. Και οι νόμιμες απεργίες περιορίζονται από πολύ αυστηρούς όρους σε περίπτωση διαφωνίας κατά τη διάρκεια συλλογικών διαπραγματεύσεων. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι «παράνομες» απεργίες είναι τόσο συνηθισμένες. Όταν πρόκειται για άγριους απεργιακούς αγώνες σε όλο τον κόσμο, οι περισσότεροι άνθρωποι πιθανώς θα σκεφτούν την Κίνα, αλλά η Τουρκία βρίσκεται πιθανώς στη δεύτερη θέση μετά την Κίνα.

Η εργατική τάξη της Τουρκίας έχει αδύναμες συνδικαλιστικές οργανώσεις αλλά είναι πολύ καλά οργανωμένη από την άποψη της αυτοοργάνωσης. Στις απεργίες της Renault, κάθε βασική μονάδα εργασίας είχε τους δικούς της εκπρόσωπους, οι οποίοι στη συνέχεια επέλεξαν εκπροσώπους για τα τμήματα τους και έπειτα εκπρόσωπους για τις βάρδιές τους. Έτσι, στον αγώνα τους σε αντίθεση με το συνδικάτο, επέλεξαν να αντιγράψουν το σχήμα διαχείρησης της εταιρείας και δημιούργησαν τη δική τους οργάνωση με βάση αυτό.

Εκτός από την TEKEL, αυτές οι απεργίες / δράσεις αφορούσαν την κατάκτηση νέων δικαιωμάτων όπως οι αυξήσεις των μισθών. Έτσι με έναν τρόπο οι εργαζόμενοι βρισκόταν στην επίθεση. Τα τελευταία δέκα χρόνια, η οικονομία της Τουρκίας έχει αναπτυχθεί αρκετά γρήγορα. Μετά το 2008, ο αριθμός των εργατών που δουλεύουν στην αυτοκινητοβιομηχανία της χώρας έχει αυξηθεί σχεδόν 4 φορές. Η Τουρκία έχει γίνει ο μεγαλύτερος εξαγωγέας αυτοκινήτων στην ΕΕ. Η Τουρκία είναι ο όγδοος μεγαλύτερος παραγωγός χάλυβα στον κόσμο. Ωστόσο, οι εργαζόμενοι δεν επωφελήθηκαν από αυτά τα κέρδη παραγωγικότητας, ο ελάχιστος μισθός εξακολουθεί να είναι περίπου 230 ευρώ το μήνα και ο ελάχιστος μισθός στην Τουρκία δεν αποτελεί εξαίρεση, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, σχεδόν το ήμισυ του συνολικού εργατικού δυναμικού εργάζεται με τον κατώτατο μισθό. Και ακόμη και για τους ειδικευμένους εργάτες που δουλεύουν στην αυτοκινητοβιομηχανία, ο μέσος ωριαίος μισθός σε εταιρείες όπως η Renault, η FIAT κλπ. είναι περίπου 1,8 ευρώ την ώρα, και αυτός είναι ο μέσος όρος των εργοστασίων αυτών, όχι το ελάχιστο.

Οι μισθοί και οι συνθήκες εργασίας δεν συμβαδίζουν με την ανάπτυξη του πλούτου της αστικής τάξης. Μπορούμε να πούμε ότι οι εργαζόμενοι βλέπουν την αύξηση του πλούτου, αισθάνονται την αύξηση της παραγωγής από το ρυθμό εργασίας τους, τον αριθμό των μονάδων που πρέπει να παράγουν κάθε μέρα και απαιτούν το μερίδιό τους από τον πλούτο. Αλλά μάλλον έρχεται το τέλος αυτής της εποχής.

Η ανάπτυξη της οικονομίας της Τουρκίας τα τελευταία δέκα χρόνια οφείλεται κυρίως στην ευκολία εξεύρεσης δανείων σε αυτή την περίοδο. Μετά την κρίση του 2008, πολλές Κεντρικές Τράπεζες σε όλο τον κόσμο άρχισαν να διοχετεύουν χρήματα στην παγκόσμια οικονομία. Ορισμένες κεντρικές τράπεζες προσέφεραν ακόμη αρνητικά επιτόκια και οι τουρκικές εταιρείες ήταν ένας από τους μεγαλύτερους πελάτες αυτών των φτηνών πιστώσεων. Το χρέος του ιδιωτικού τομέα ανήλθε στα 247 δισ. δολάρια ΗΠΑ και 123 δισ. ευρώ από αυτό είναι το βραχυπρόθεσμο χρέος. Και ένα πολύ σημαντικό τμήμα αυτών των χρεών έχει πάει σε μεγάλα κατασκευαστικά έργα. Έτσι, η τουρκική αστική τάξη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το εξωτερικό χρέος και τώρα η εποχή των φτηνών πιστώσεων έχει τελειώσει. Η διένεξη του Ερντογάν με το Τραμπ, βοήθησε μόνο να γίνουν αισθητά νωρίτερα τα αποτελέσματα αυτής της επερχόμενης κρίσης. Ο ρυθμός πληθωρισμού έφθασε στο 26%. Πολλές εταιρείες έχουν αρχίσει να κηρύσσουν πτώχευση ή να ζητούν αναδιάρθρωση των χρεών τους.

Αυτή η τάση θα γίνει πιθανότατα χειρότερη. Η κυβέρνηση το βλέπει επίσης αυτό και προσπαθεί να κάνει προσαρμογές για να αμβλύνει τα αποτελέσματα αυτής της επερχόμενης κρίσης. Πρόσφατα, η κυβέρνηση τροποποίησε το νόμο για τη «βραχυπρόθεσμο παροχή εργασίας», που αποτελεί παροχή για περιόδους κρίσεων και καταστροφών (σεισμοί, πλημμύρες κλπ.). Επιτρέπει στις εταιρείες να απασχολούν εργαζόμενους για λιγότερες ώρες και το υπόλοιπο ποσό του μισθού μπορεί να καταβληθεί μέσω του ταμείου ανεργίας. Τώρα με νέες τροπολογίες σχετικά με τη νομοθεσία αυτή, θα είναι ευκολότερο για τις εταιρείες να υποβάλουν αίτηση στο ταμείο αυτό.

Φυσικά, τώρα που η κρίση χτυπά στην πόρτα, οι αστοί οικονομολόγοι έχουν ήδη αρχίσει να εισηγούνται τα μέτρα λιτότητας που θα καταστρέψουν τα υπάρχοντα δικαιώματα των εργαζομένων. Σε πολλά τηλεοπτικά κανάλια, μπορούμε να δούμε τους οικονομολόγους που προσπαθούν να πείσουν την κοινή γνώμη ότι το ΔΝΤ και το «πικρό χάπι» του είναι η μόνη διέξοδος από την επερχόμενη κρίση. Παρόλο που η κυβέρνηση του ΑΚΡ είναι απρόθυμη να χτυπήσει την πόρτα του ΔΝΤ, κυρίως λόγω της ισχυρής ρητορικής της έναντι του Ταμείου, έχουν ήδη βρει μια μέση λύση. Έχουν εισαγάγει ένα νέο οικονομικό σχέδιο το οποίο κυριολεκτικά αντιγράφει την έκθεση του ΔΝΤ για την Τουρκία τον Απρίλιο του 20184. Και αναζητούν ιδιωτικές εταιρείες παροχής συμβουλών που θα αναφέρουν την πρόοδο αυτής της διαδικασίας και θα συμβουλεύουν για ακόμα περισσότερα μέτρα «κοπής του κόστους». Φυσικά το κόστος εδώ σημαίνει υγεία, εκπαίδευση, κοινωνικά δικαιώματα, τα βασικά μέσα διαβίωσης εκατομμυρίων ανθρώπων. Στην έκθεση, το ΔΝΤ πρότεινε επίσης πολλές άμεσες επιθέσεις εναντίον των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Όπως η διατήρηση του κατώτατου μισθού σε χαμηλά επίπεδα, η δημιουργία ενός ταμείου αποζημιώσεων λόγω απόλυσης και η μείωση του ποσού, η εφαρμογή περαιτέρω μέτρων ευελιξίας στην εργασία, ο περιορισμός της αύξησης των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων κ.λπ.

Φυσικά, τώρα με τις συνθήκες κρίσης και τις πολλές επιθέσεις εναντίον των δικαιωμάτων τους, πιθανότατα θα αλλάξει επίσης και η φύση των δράσεων των εργαζομένων, και αντί για επιθετικές ενέργειες που αποσκοπούν στην κατάκτηση νέων δικαιωμάτων, θα δούμε πιθανότατα πιο αμυντικές δράσεις στις οποίες οι εργαζόμενοι θα προσπαθούν να προστατεύσουν τα ήδη κεκτημένα δικαιώματα τους ή, ακόμη χειρότερα, ενάντια στο κλείσιμο του χώρου εργασίας τους, για τους μη καταβληθέντες μισθούς κ.λπ.

Δυστυχώς, οι περισσότερες από αυτές τις δράσεις είναι χαμένες από την αρχή και δεν συμβάλλουν στη βελτίωση της αυτοπεποίθησης των εργαζομένων, αντίθετα η κρίση καταστρέφει την αυτοπεποίθηση των εργαζομένων και την ικανότητά τους να δρουν. Έτσι, οι περισσότεροι άνθρωποι θα προσπαθήσουν να προστατεύσουν τις θέσεις εργασίας που έχουν ήδη χωρίς να προσπαθήσουν να προωθήσουν τα δικαιώματά τους. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε ένα πολιτικό πλαίσιο όπως αυτό της Τουρκίας, όπου η αριστερά απουσιάζει πολιτικά. Στη δημόσια συζήτηση δεν υπάρχει αριστερή πολιτική εναλλακτική λύση στην κρίση. Ακόμα και κατά τη διάρκεια των τεράστιων κινητοποιήσεων που περιγράψαμε στις πρώτες παραγράφους, η αριστερά δεν μπόρεσε να συνδεθεί με αυτούς τους εργαζόμενους ή να διαδραματίσει κάποιο ρόλο στην κινητοποίηση αυτών των διαδηλώσεων. Αυτό οφείλεται κυρίως στη διαρθρωτική αδυναμία της αριστεράς στην Τουρκία και στην απροθυμία της να οικοδομήσει μια πολιτική εναλλακτική λύση. Σήμερα, στη δημόσια συζήτηση, εάν ρωτήσετε κάποιον ποιες είναι οι προτάσεις της αριστεράς, κανείς δεν θα μπορέσει να απαντήσει. Έτσι, ενώ οι σοσιαλιστές στην Τουρκία έχασαν την ευκαιρία να οικοδομήσουν δεσμούς με ριζοσπαστοποιημένα τμήματα της εργατικής τάξης κατά τη διάρκεια αυτών των άγριων απεργιακών αγώνων, χάνουν επίσης αυτή τη στιγμή μια άλλη ευκαιρία να κινητοποιήσουν την κοινωνία ενάντια στις πιθανές επιθέσεις μαζί με τη ρητορική σχετικά με την κρίση και να προβάλουν αιτήματα για προώθηση των δικαιωμάτων (όπως περισσότερες κοινωνικές δαπάνες, εθνικοποίηση των χρεοκοπημένων εργοστασίων και μη πληρωμή του εξωτερικού τους χρέους κ.λπ.) ενάντια στη συρρίκνωση των κοινωνικών δικαιωμάτων.

Ελλείψει αριστερής πολιτικής εναλλακτικής λύσης για την κρίση, οι επιθέσεις εναντίον των δικαιωμάτων των εργαζομένων και οι πολιτικές λιτότητας θα ενισχυθούν. Και στο τέλος, η δυσαρέσκεια που δημιουργούν αυτές οι πολιτικές και τα αποτελέσματα της κρίσης θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ενίσχυση των ακροδεξιών πολιτικών εναλλακτικών λύσεων. Το παραδοσιακό φασιστικό κίνημα της Τουρκίας (Γκρίζοι Λύκοι) είχε διασπαστεί πριν από τις εκλογές του Ιουνίου 2018 και τώρα και τα δύο τμήματα των φασιστών βρίσκονται στο Κοινοβούλιο. Και τα δυο συνολικά πήραν το 21% των ψήφων που είναι ιστορικά το ψηλότερο εκλογικό ποσοστό για το κίνημα των «Γκρίζων Λύκων». Και το ένα από αυτά (MHP) είναι ο de facto πολιτικός εταίρος του Ερντογάν. Η φωνή τους θα ακουστεί πολύ πιο έντονα. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει αυτή τη δυσαρέσκεια σε επιθέσεις εναντίον των Σύριων προσφύγων που ζουν στην Τουρκία ή του κουρδικού πληθυσμού στις εργατικές γειτονιές. Τους τελευταίους μήνες έχουμε δει παραδείγματα τέτοιων πογκρόμ που ξεκίνησαν από μικρά θέματα σε διάφορες γειτονιές.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι ακόμα πιο σημαντικό τώρα να οικοδομήσουμε μια ενιαία αριστερή πολιτική εναλλακτική λύση στην κρίση, η αριστερά στην Τουρκία έχει ήδη καθυστερήσει, αλλά ελπίζω ότι δεν είναι πολύ αργά. Η προηγούμενη σεκταριστική/διασπαστική παράδοση της ριζοσπαστικής αριστεράς στην Τουρκία συνέβαλε στη δημιουργία αυτού του πολιτικού κενού. Αν αγνοηθεί η ανάγκη να ξεπεραστούν αυτές οι σεκταριστικές/διασπαστικές συμπεριφορές, προκειμένου να οικοδομηθεί μια ευρύτερη αριστερή πολιτική εναλλακτική λύση στην Τουρκία, μπορεί να υπάρξουν πολύ χειρότερες και πιο δραματικές συνέπειες.

Μετάφραση: e la libertà

Metin Feyyaz, «Turkey’s Defiant Working Class: From Offense to Defense», International Viewpoint, 22 Νοεμβρίου 2018. 

 

 

Σημειώσεις

1 Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την απεργία της TEKEL, “Turkey: A Brief History of TEKEL Struggle ”.

2 Μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες εδώ, Trouble in paradise: A cautionary tale for big capital in Turkey.

3 Για περισσότερες πληροφορίες: «Turquie: la colère des ouvriers du chantier de l’aportport», https://npa2009.org/actualite/international/turquie-la-colere-des-ouvriers-du-chantier-de-laeroport

Τελευταία τροποποίηση στις Σάββατο, 24 Νοεμβρίου 2018 16:42
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.