Τετάρτη, 17 Απριλίου 2019 22:53

Η πτώση του «Μορσίσι» του Σουδάν

Κατηγορία Μέση Ανατολή

Gilbert Achcar

Η πτώση του «Μορσίσι» του Σουδάν

Ο Σουδανός λαός μόλις ανέτρεψε τον αυταρχικό, για πολλά χρόνια ηγέτη του, Ομάρ αλ-Μπασίρ. Είναι μια επιβεβαίωση ότι ο επαναστατικός αναβρασμός της Αραβικής Άνοιξης δεν πέθανε το 2011.

Στις 17 Δεκεμβρίου 2010, η αυτοπυρπόληση ενός νεαρού πωλητή δρόμου στην κεντρική Τυνησία πυροδότησε μια επαναστατική πυρκαγιά που εξαπλώθηκε σε όλη την περιοχή. Οκτώ χρόνια αργότερα, στις 19 Δεκεμβρίου 2018, η εφαρμογή από το σουδανικό κράτος μέτρων λιτότητας που προβλέπονται από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προκάλεσε μια νέα έξαρση μαζικής διαμαρτυρίας1. Και δύο μήνες μετά την έκρηξη της σουδανικής εξέγερσης, ο αλγερινός πληθυσμός ξεκίνησε τον δικό του ξεσηκωμό, έτοιμος να αγωνιστεί ενάντια σε ένα αλαζονικό στρατιωτικό καθεστώς που είχε αποφασίσει να ανανεώσει την προεδρική θητεία του αρρώστου, που μετά βίας ασκούσε τα καθήκοντά του, Αμπντελαζίζ Μπουτεφλίκα2.

Οι δύο εξεγέρσεις, ενώ εξακολουθούν να επισκιάζονται από τις πυρκαγιές του 2011, έχουν καταστήσει την περιφερειακή κατάσταση όλο και περισσότερο σαν μια αναβίωση της Αραβικής Άνοιξης3. Από μια πιο ουσιαστική άποψη, η νέα έκρηξη του επαναστατικού αναβρασμού –μετά την υποχώρηση που ξεκίνησε το 2013 και εξακολουθεί να υφίσταται σε χώρες όπως η Συρία, η Αίγυπτος, η Λιβύη και η Υεμένη– αποτελεί μια ισχυρή επιβεβαίωση ότι η έκρηξη του 2011 δεν ήταν απλά μια «άνοιξη» με την έννοια μιας σύντομης και ομαλής φάσης πολιτικού εκδημοκρατισμού4. Ήταν μάλλον η αρχική φάση μιας μακροπρόθεσμης επαναστατικής διαδικασίας, που προκλήθηκε από μια διαρθρωτική κρίση που σχετίζεται με τον κοινωνικό και πολιτικό χαρακτήρα των καθεστώτων της περιοχής. Πράγματι, παρόλο που οι άνεμοι της αντίδρασης και της παλινόρθωσης έχουν ξεσπάσει την περιοχή από το 2013 και μετά, η κοινωνική αναταραχή δεν διαλύθηκε τελείως: τοπικές εκρήξεις κοινωνικού θυμού έχουν υπάρξει σε διάφορες χώρες του αραβόφωνου κόσμου, όπως το Ιράκ, η Ιορδανία, η Τυνησία, και το Μαρόκο. Το Ιράν, αν και δεν είναι μια αραβόφωνη χώρα και είναι ένα πολύ ιδιόμορφο είδος κράτους, γνώρισε κι αυτό την αναταραχή.

Η χθεσινή ανακοίνωση της σουδανικής στρατιωτικής χούντας ότι έχει ανατρέψει τον πρώην ηγέτη της, τον Ομάρ αλ-Μπασίρ, και αναλαμβάνει την εξουσία για δύο χρόνια πριν την παραδώσει σε μια εκλεγμένη κυβέρνηση, δίνει ξαφνικά στην αναβίωση έναν αέρα déjà vu5. Μοιάζει με την ανακοίνωση της αιγυπτιακής στρατιωτικής χούντας στις 11 Φεβρουαρίου 2011 ότι απέρριψε τον Χόσνι Μουμπάρακ και ανέλαβε την εκτελεστική εξουσία για μια μεταβατική περίοδο6. Ωστόσο, υπάρχουν δύο μεγάλες διαφορές μεταξύ του Σουδάν και της Αιγύπτου – και θα συμβάλουν στη διαμόρφωση του αποτελέσματος του ξεσηκωμού στο Σουδάν.

Η πρώτη αφορά τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και τον στρατό. Σε όλες τις βασικές χώρες της «Αραβικής Άνοιξης», το πιο σημαντικό και ισχυρό ρεύμα στην αντιπολίτευση ήταν η Μουσουλμανική Αδελφότητα. Παρόλο που η ομάδα δεν ξεκίνησε τις λαϊκές εξεγέρσεις –ακολούθησε τη μόδα όταν βρισκόταν σε κίνηση και συγκέντρωνε δυναμική– η Μουσουλμανική Αδελφότητα κατόρθωσε να παραγκωνίσει τους πραγματικούς ηγέτες, έναν ετερόκλητο συνασπισμό αριστερών και φιλελεύθερων ομάδων που εκτείνονταν από πολιτικές και κοινωνικές οργανώσεις μέχρι δίκτυα νεολαίας που συνδέονται με μέσα κοινωνική δικτύωσης. Στην Αίγυπτο, οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι έπαιξαν καθοριστικό ρόλοστην προώθηση αυταπατών για τον στρατό κατά το πρώτο εξάμηνο του 2011. Περίμεναν ότι οι στρατιωτικοί θα τους φέρουν στην εξουσία ως εταίρους.

Ξέρουμε πώς τελείωσε αυτή η ιστορία. Ο στρατός εκμεταλλεύτηκε τη μαζική απογοήτευση για τον Μοχάμμεντ Μόρσι, τον εκλεγμένο πρόεδρο της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, προκειμένου να τον απομακρύνει και να εγκαταστήσει έναν δικό του, τον Αρχηστράτηγο Άμπντελ-Φάτταχ ασ-Σίσι7. Όμως, αυτό στο οποίο έλπιζαν το 2011 οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι δεν ήταν αποκύημα της φαντασίας τους, αλλά μια αναπαραγωγή του μοντέλου που επικρατούσε στα νότια των συνόρων, στο γειτονικό Σουδάν, όπου κυβέρνησε από το 1989 ο Αρχιστράτηγος Ομάρ αλ-Μπασίρ σε συνεργασία με τους ντόπιους Αδελφούς Μουσουλμάνους.

Ο Αλ-Μπασίρ ήταν ένας «Μορσίσι» – συνδυάζοντας τα χαρακτηριστικά τόσο της στρατιωτικής δικτατορίας όσο και του καθεστώτος υπό την ηγεσία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Τις τελευταίες εβδομάδες, αυτή η ιδιαιτερότητα οδήγησε στο μάλλον εκπληκτικό θέαμα των περιφερειακών εχθρών που σπεύδουν στη διάσωση του Αλ-Μπασίρ: η εναντίον της Μουσουλμανική Αδελφότητας στρατιωτική δικτατορία της Αιγύπτου του Σίσι, το υπέρ της Μουσουλμανικής Αδελφότητας αντι-στρατιωτικό καθεστώς της Τουρκίας του Ερντογάν, τα εναντίον της Μουσουλμανικής Αδελφότητας βασίλεια της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων· το εμιράτο του Κατάρ, υποστηρικτής της Αδελφότητας.

Αυτή η κρίσιμη διαφορά μεταξύ των περιπτώσεων της Αιγύπτου και του Σουδάν είναι στενά συνδεδεμένη με μια δεύτερη: οι Σουδανοί Μουσουλμάνοι Αδελφοί σήμερα δεν είναι σε θέση να προωθούν ψευδαισθήσεις για τη στρατιωτική χούντα της χώρας τους. Και ο πληθυσμός του Σουδάν είναι λιγότερο πιθανό να εξαπατηθεί σε σχέση με τον αιγυπτιακό πληθυσμό: ξέρει ότι ο στρατός ήταν η ραχοκοκαλιά της κυριαρχίας του Αλ-Μπασίρ. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι αυτό που παρακίνησε το καθεστώς του Αλ-Μπασίρ να κόψει το δικό του κεφάλι είναι ο φόβος των στρατηγών για την επαναστατική μόλυνση που άρχισε να εξαπλώνεται ανάμεσα στα στρατεύματα τις τελευταίες ημέρες, με τους στρατιώτες να ενώνονται με τους διαδηλωτές και να τους υπερασπίζονται ενάντια στους τραμπούκους του καθεστώτος και άλλα σώματα καταστολής.

Προς το παρόν, η κατάσταση στο Σουδάν είναι τελείως ανοιχτή και είναι αδύνατο να προβλεφθεί το αποτέλεσμα. Αλλά δεν πρόκειται για επανάληψη του αιγυπτιακού σεναρίου που έφερε τον Σίσι στην εξουσία, ή τουλάχιστον δε θα γίνει με λαϊκή συγκατάθεση. Στο Σουδάν όπως και στην Αλγερία –όπως και σε όλες τις χώρες της περιοχής– η μοίρα της επαναστατικής διαδικασίας εξαρτάται από την ανάδειξη προοδευτικών ηγεσιών ικανών να κατευθύνουν το μαζικό κίνημα μέσα από τα άγρια κύματατα των περιφερειακών αντεπαναστατικών δυνάμεων (τα παλαιά καθεστώτα και τους ισλαμιστές φονταμενταλιστές ανταγωνιστές τους ή υποστηρικτές τους) και προς τον ριζοσπαστικό κοινωνικό και πολιτικό εκδημοκρατισμό. Δεν υπάρχει άλλη διέξοδος από την αποσταθεροποίηση που έχει κλονίσει την περιοχή από το 2011.

Μετάφραση: e la libertà

Gilbert Achcar, «The Fall of Sudan’s “Morsisi”», Jacobin, 12 Απριλίου 2019, https://jacobinmag.com/2019/04/sudan-omar-al-bashir-arab-spring και International Viewpoint, 14 Απριλίου 2019, http://www.internationalviewpoint.org/spip.php?article6022

Σημειώσεις

1 Tarek Cheikh, «Toward Sudan’s Next Revolution», Jacobin, 20 Ιανουαρίου 2019, https://www.jacobinmag.com/2019/01/sudan-protests-unions-bashir-youth

2 Nadir Djermoune, «Algeria After Bouteflika», Jacobin, 17 Μαρτίου 2019, https://www.jacobinmag.com/2019/03/algeria-protests-bouteflika-movement

3 Gilbert Achcar, «What Happened to the Arab Spring?», Jacobin, 17 Δεκεμβρίου 2015, https://www.jacobinmag.com/2015/12/achchar-arab-spring-tunisia-egypt-isis-isil-assad-syria-revolution

5 Declan Walsh,«The Fall of Omar Hassan al-Bashir, the “Spider” at the Heart of Sudan’s Web», The New York Times, 11 Απριλίου 2019, https://www.nytimes.com/2019/04/11/world/africa/omar-bashir-sudan.html

6 Elle Kurancid, Mostafa Bassim, «Revolution of the Mind», Jacobin, 11 Φεβρουαρίου 2018, https://www.jacobinmag.com/2018/02/egypt-tahrir-revolution-mubarak-sisi-elections

7 Elle Kurancid, «Sisi Smiles», Jacobin, 7 Απριλίου 2017, https://www.jacobinmag.com/2017/04/sisi-trump-military-egyptian-revolution-mubarak

Τελευταία τροποποίηση στις Τετάρτη, 17 Απριλίου 2019 22:59
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.