Παρασκευή, 14 Ιουνίου 2019 18:10

Δεν υπάρχει κανένα ορατό τέλος για την αναταραχή στη Μέση Ανατολή

Κατηγορία Μέση Ανατολή

Συνέντευξη του Gilbert Achcar στην Dina Yazdani για τον Fair Observer

Gilbert Achcar

Δεν υπάρχει κανένα ορατό τέλος για την αναταραχή στη Μέση Ανατολή

Dina Yazdani: Τον περασμένο Δεκέμβριο ο Πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν νικήσει το Ισλαμικό Κράτος στη Συρία και ότι αποσύρουν όλα τα αμερικανικά στρατεύματα από τη χώρα. Τον περασμένο μήνα, αφού συμφώνησε να διατηρήσει 400 Αμερικανούς στρατιώτες στη Συρία, ισχυρίστηκε ξανά ότι οι αμερικανικές δυνάμεις είχαν αποκαταστήσει το 100% της επικράτειας του IS. Είναι το Ισλαμικό Κράτος πραγματικά ηττημένο - μπορεί ποτέ να ηττηθεί;

Gilbert Achcar: Αυτό είναι μια καλή ερώτηση πράγματι. Η ίδια η φύση τέτοιων δικτύων καθιστά πολύ δύσκολη την καταστολή τους. Το ISIS είναι η συνέχεια της Αλ-Κάιντα στο Ιράκ, η οποία μεταμορφώθηκε σε Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και στη συνέχεια επανεμφανίστηκε στη Συρία κατά τον εμφύλιο πόλεμο, έχοντας μετατραπεί σε Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και της Συρίας, στη συνέχεια το Ισλαμικό Κράτος αυτό καθαυτό μετά την εξάπλωσή του επέστρεψε στο Ιράκ. Αυτό το είδος τρομοκρατικού εγχειρήματος θα συνεχιστεί εφόσον υπάρχουν παράγοντες που δημιουργούν βίαιη εχθρότητα για τις Ηνωμένες Πολιτείες και για τα τοπικά καθεστώτα. Θα συνεχίσουμε να βλέπουμε την εμφάνιση διαφόρων ειδών τρομοκρατικών δικτύων, εφόσον υπάρχουν τα βαθύτερα αίτια.

Dina Yazdani: Από τη στιγμή που το IS έχασε την επικράτεια που κατάφερε να κατακτήσει στο Ιράκ και τη Συρία, περιμένετε να στραφούν περισσότερο στον ανταρτοπόλεμο ή να διασπαστούν σε μικρότερες ομάδες που θα δυσκολέψουν τις αμερικανικές και τις άλλες δυνάμεις να τους καταδιώξουν;

Gilbert Achcar: Λοιπόν, δεν ήταν δύσκολο να προβλέψουμε ότι μπροστά στη συντριπτική δύναμη –ολόκληρος ο κόσμος είναι ενωμένος ενάντια στο ISIS– δεν θα μπορούσαν να κρατήσουν για πολύ το τεράστιο έδαφος που έλεγχαν στο αποκορύφωμά τους. Το γεγονός ότι κατάφεραν να κρατήσουν ένα μέρος από αυτό μέχρι πολύ πρόσφατα είναι πράγματι το πιο εκπληκτικό. Είναι μαρτυρία για την αποφασιστικότητά τους, που ενισχύονταν από την αίσθηση της παγίδευσης στις τελευταίες τρύπες τους.

Αλλά κατά τα άλλα η λογική αντίδραση των μαχητών απέναντι σε τέτοιες καταστάσεις είναι να εγκαταλείψουν την επικράτεια που έχουν υπό τον έλεγχό τους και να καταφύγουν σε ανταρτοπόλεμο ή / και τρομοκρατικές επιθέσεις, είτε στην ίδια περιοχή είτε γενικά. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το ISIS ή το IS έχει εξαπλωθεί σε άλλα περιφερειακά εδάφη όπως το Σινά και τη Λιβύη, καθώς και σε εδάφη πέρα από τον αραβικό κόσμο στην υποσαχάρια Αφρική ή αλλού. Πώς μπορεί κάποιος να ισχυριστεί ότι τα έχει διαλύσει όταν έχουν κατορθώσει να δημιουργήσουν ένα εκτεταμένο διεθνές δίκτυο που εξακολουθεί να δραστηριοποιείται σε πολλές περιοχές;1

Dina Yazdani: Ο Τραμπ κατέστησε σαφές ότι κατά την άποψή του η ήττα του IS ήταν η μόνη αποστολή της Αμερικής στη Συρία. Από τη στιγμή που υποστήριξε ότι η οργάνωση έχει νικήθει, τουλάχιστον εδαφικά, ποια είναι η στρατηγική του στη Συρία; Πιστεύετε ότι τα αμερικανικά στρατεύματα πρόκειται να αποσυρθούν σταδιακά και ποιος θα τα αντικαταστήσει αν το κάνουν; Μήπως αυτό δεν εξυπηρετεί το Ιράν, το οποίο πιέζει τις ΗΠΑ να φύγουν;

Gilbert Achcar: Υπάρχει μια θεμελιώδης αντίφαση στη θέση του Τραμπ για τη Συρία. Είναι φανερό ότι πολλοί από εκείνους που βρίσκονται συνήθως σε μεγάλο βαθμό σε συμφωνία μαζί του για μια στιγμή μάλλον δυσαρεστήθηκαν με τη θέση που πήρε για τη Συρία. Ο Μπένιαμιν Νετανιάχου, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός, συμφωνεί με τον Τράμπ για τα πάντα, εκτός από το θέμα αυτό. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η επιθυμία του Τραμπ να απομακρύνει στρατεύματα από τη Συρία έρχεται σε σύγρουση με την αντιιρανική προτεραιότητα του Νετανιάχου, γιατί η βασική λειτουργία της αμερικανικής παρουσίας στη Συρία είναι ακριβώς να διασφαλίσει ότι η τεράστια επικράτεια ανατολικά του Ευφράτη, η οποία τώρα ελέγχεται από τα υποστηριζόμενα από τις ΗΠΑ κουρδικά στρατεύματα και τους Άραβες συνεργάτες τους τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις δεν θα πέσει στον έλεγχο του Ιράν.

Εάν τα στρατεύματα των ΗΠΑ εγκαταλείψουν τη βορειοανατολική Συρία, τα κουρδικά στρατεύματα δεν θα παραμείνουν στα αραβικά τμήματα αυτής της επικράτειας. Θα αποσυρθούν στις κουρδικές περιοχές, σε αυτό που αποκαλούν Ροζάβα. Η κυριότερη απειλή γι’ αυτούς είναι η Τουρκία, όχι το Ιράν. Ο Τούρκος πρόεδρος εκμεταλλεύεται κάθε ευκαιρία για να υποσχεθεί ότι θα εισβάλει στην επικράτεια που κυριαρχείται από τους Κούρδους στη βορειοανατολική Συρία. Επομένως, το αραβικό έδαφος ανατολικά του Ευφράτη θα μείνει ανοιχτό για τον έλεγχο του Συριακού καθεστώτος, που σημαίνει είτε ρωσικό είτε ιρανικό έλεγχο, ή και τα δύο, δεδομένου ότι το συριακό καθεστώς ως ανεξάρτητος παράγοντας δεν υπάρχει παρά μόνο σαν παραμύθι σήμερα – εξαρτάται πλήρως από τους δύο υποστηρικτές του. Η απόσυρση των αμερικανικών στρατευμάτων θα είναι αναπόφευκτα πρόσκληση για άλλες δυνάμεις να αποκτήσουν τον έλεγχο αυτού του μεγάλου όγκου εδαφών.

Για το Ιράν, αυτή θα ήταν μια πολύ σημαντική ευκαιρία διότι θα του επέτρεπε να ολοκληρώσει τον διάδρομο που εκτείνεται από την Τεχεράνη μέχρι τις ακτές του Λιβάνου, κάτι το οποίο έγινε ο κύριος άξονας της επεκτατικής κίνησης του ιρανικού καθεστώτος. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο κάποιοι από τους ανθρώπους που βρίσκονται πιο κοντά στον Τραμπ σχετικά με το θέμα του Ιράν ήταν πολύ απογοητευμένοι από την ανακοίνωσή του για την απόσυρση των ΗΠΑ από τη Συρία. Του άσκησαν πίεση, γεγονός που τον οδήγησε σε συμβιβασμό και συμφώνησε να κρατήσει μικρό αριθμό στρατευμάτων.

Dina Yazdani: Τι θα ακολουθήσει στη Συρία;

Gilbert Achcar: Πολύ δύσκολο να πω, όχι μόνο για τη Συρία, αλλά για ολόκληρη την περιοχή από τότε που εισήλθε σε μια παρατεταμένη περίοδο αποσταθεροποίησης ξεκινώντας από την Αραβική Άνοιξη του 2011. Η έκρηξη ήλθε πολύ καθυστερημένα μετά τη συσσώρευση τόσων οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών προβλημάτων στην περιοχή. Πήρε μια πολύ τραγική μορφή στη Συρία, δυστυχώς. Αυτό που βλέπουμε τώρα δεν είναι η νίκη του συριακού καθεστώτος επί της συριακής αντιπολίτευσης, αλλά κυρίως η νίκη της συμμαχίας του Ιράν και της Ρωσίας στο έδαφος της Συρίας.

Το μεγάλο ερώτημα, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον, είναι, συνεπώς, τι θα συμβεί μεταξύ των δύο εταίρων αυτής της νίκης; Πώς θα εξελιχθούν οι σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Ιράν στη Συρία; Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα, διότι, παρόλο που οι δύο χώρες συνέκλιναν στη διάσωση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Ασαντ, έχουν πολύ διαφορετικές ατζέντες. Το ζήτημα του Ιράν είναι ένα σημαντικό χαρτί στο χέρι του Βλαντιμίρ Πούτιν: Είναι σε θέση να εμποδίσει το Ιράν να εδραιώσει την παρουσία του στη Συρία. Δεν θα το έκανε αυτό μόνο για χάρη του ελέγχου της Συρίας, διότι ελέγχει ήδη αυτό που είναι απαραίτητο γι’ αυτόν εκεί. Θα προτιμούσε να είναι ένα διαπραγματευτικό χαρτί στις σχέσεις του με την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Για την Ευρώπη, το ζήτημα των προσφύγων είναι το σοβαρότερο αποτέλεσμα της συριακής τραγωδίας – των εκατομμυρίων Συρίων που έπρεπε να εγκαταλείψουν τη χώρα τους και να καταφύγουν είτε σε παρακείμενες χώρες είτε στην Ευρώπη. Συγκεντρώνονται σε τόσο μεγάλο αριθμό σε ορισμένες χώρες, ιδίως στις γειτονικές χώρες της Συρίας, που δεν μπορεί να προβλεφθεί ότι θα παραμείνουν εκεί για πολλά χρόνια χωρίς να καταστούν σημαντική πηγή έντασης.

Για πολλές χώρες είναι σημαντικό ζήτημα να επιστρέψουν αυτοί οι πρόσφυγες στη Συρία και η Ρωσία έχει τα κλειδιά γι’ αυτό γιατί είναι η μόνη δύναμη που μπορεί να προσφέρει μια αξιόπιστη εγγύηση ασφάλειας στους πρόσφυγες και να τους δελεάσει να επιστρέψουν στην πατρίδα τους. Η Ρωσία θεωρείται από τους Σύριους ως μια δύναμη υπέρ του καθεστώτος, ασφαλώς, αλλά μία χώρα που δεν παίρνει μέρος στους σεκταριστικούς ή εθνοτικούς εκδικητικούς πολέμους που εκτυλίσσονται στη χώρα. Το Ιράν, από την άλλη πλευρά, είναι ακριβώς το αντίθετο από αυτό. Ένα μεγάλο μέρος των Σύριων προσφύγων δεν θα σκέφτονταν να επιστρέψουν σε τμήματα της Συρίας που κυριαρχούνται από το Ιράν, μια δύναμη που κινείται με μια θρησκευτική πολιτική ατζέντα.

Ως εκτούτου, η μόνη ασφαλής πρόβλεψη που μπορεί να κάνει κανείς για τη Συρία, ή ολόκληρη την περιοχή για το θέμα αυτό, είναι ότι η κατάσταση δεν θα σταθεροποιηθεί στο εγγύς μέλλον. Η αναταραχή δεν πρόκειται να σταματήσει εκεί για πολλά χρόνια, αν όχι για δεκαετίες.

Dina Yazdani: Νωρίτερα φέτος, γράψατε στο Al-Quds al-Arabi ότι η δεσποτική τάξη των παλαιών αραβικών καθεστώτων τελικά θα καταρρεύσει. Μπορείτε να εξηγήσετε τι εννοείτε με δεσποτική τάξη και τι θα πρέπει να επιταχυνθεί για την κατάρρευση αυτών των καθεστώτων;2

Gilbert Achcar: Ο δεσποτικός χαρακτήρας της τάξης που επικρατεί στην αραβόφωνη περιοχή είναι προφανής, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Μία από αυτές είναι η σημερινή Τυνησία, η μόνη από τις έξι χώρες όπου η Αραβική Άνοιξη έφθασε στο ανώτατο σημείο της και κατόρθωσε να διατηρήσει τα δημοκρατικά της κέρδη. Μια άλλη είναι ο Λίβανος, μια χώρα που έχει μια μακρόχρονη διαφορετική πολιτική παράδοση λόγω του πολυδογματικού πολιτικού της συστήματος. Πέρα όμως από αυτές, τα περισσότερα κράτη της περιοχής είναι είτε απολυταρχίες είτε στρατιωτικές δικτατορίες, με την έννοια ότι ο στρατός ελέγχει το καθεστώς, όπως συμβαίνει στην Αίγυπτο και την Αλγερία. Οι οκτώ Αραβικές μοναρχίες είναι όλες απόλυτες μοναρχίες, ακόμα και εκείνες με ένα σύνταγμα και ένα κοινοβούλιο. Η κυριαρχία ανήκει στον βασιλιά, στον εμίρη ή στον σουλτάνο και στις οκτώ περιπτώσεις, όχι στον λαό. Όλες οι υπόλοιπες χώρες έχουν αυταρχικά καθεστώτα.

Αυτή η δεσποτική τάξη δεν μπορεί να παραμείνει για πάντα. Φυσικά, το ερώτημα είναι, μετά από πόσα χρόνια θα τελειώσει, τι καταστροφές θα έχι κάνει και σε πόσους ανθρώπους θα έχει προκαλέσει το θάνατο; Αυτό που εννοούσα όμως είναι αυτό που έχω πει από το 2011, από την αρχή της λεγόμενης Αραβικής Άνοιξης: Υπογραμμίζω το γεγονός ότι δεν πρόκειται να είναι μια ομαλή, ειρηνική και σύντομη φάση δημοκρατικής μετάβασης όπως δήλωνε ο χαρακτηρισμός Αραβική Άνοιξη. Το επαναστατικό κύμα του 2011 επηρέασε ολόκληρη την περιοχή. Μια μεγάλη έκρηξη κοινωνικών διαμαρτυριών υπήρξε σε όλες σχεδόν τις χώρες της κατά τη διάρκεια αυτή της χρονιάς, με έξι χώρες να γίνονται μάρτυρες μεγάλων εξεγέρσεων. Αυτό δεν ήταν σύμπτωση ή απλώς αποτέλεσμα γλωσσικής μετάδοσης. Ήταν προϊόν της συσσώρευσης πολλών εκρηκτικών παραγόντων για δεκαετίες, μεταξύ των οποίων οι χαμηλότεροι ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης που οδηγούν στα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας στον κόσμο – ιδίως στην ανεργία των νέων, ανδρών και γυναικών.

Τα ίδια εκρηκτικά συστατικά παράγονται τώρα μαζικά με μεγαλύτερη ταχύτητα. Η ανεργία, η ανεργία των νέων και όλα τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα επιδεινώνονται. Δεν υπάρχει καμιά προοπτική για άμβλυνσή τους στην περιοχή. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τονίζω το γεγονός ότι πρόκειται για μια μεγάλη διαρθρωτική κρίση που δεν μπορεί να επιλυθεί χωρίς ριζική αλλαγή στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική τάξη της περιοχής. Φυσικά, μια τέτοια αλλαγή δεν είναι εύκολο να επιτευχθεί, ειδικά απέναντι σε καθεστώτα που είναι αποφασισμένα να παραμείνουν στην εξουσία με σφαγές.

Χρειάζονται εξαιρετικές ηγεσίες που θα μπορέσουν να οδηγήσουν σε μια τέτοια αλλαγή και δεν βρίσκονται προς το παρόν στον ορίζοντα. Αυτό σημαίνει ότι αντιμετωπίζουμε την προοπτική πολλών ετών, πιθανώς αρκετών δεκαετιών, αναταραχής στην περιοχή. Και δεν υπάρχει καμία εγγύηση για ένα ευτυχισμένο τέλος. Εάν δεν συμβεί μια ριζική αλλαγή προς το καλύτερο, η εναλλακτική λύση είναι περισσότερο χάος και βία, και περισσότερη πτώση στη βαρβαρότητα, της οποίας το ISIS ήταν μια τόσο απλή απεικόνιση.

Dina Yazdani: Αναφέρατε νωρίτερα ότι η Αραβική Άνοιξη έχει κλονίσει ολόκληρη την περιοχή. Οι διαμαρτυρίες που βιώνουμε σήμερα στο Σουδάν, την Αλγερία, την Ιορδανία και τη Γάζα είναι ένα δεύτερο κύμα της Αραβικής Άνοιξης; Νομίζω ότι είναι επίσης ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι σ’ αυτές οι χώρες δεν υπήρξαν τεράστιες αναταραχές το 2011, σε αντίθεση με τις έξι χώρες που αναφέρατε νωρίτερα, ούτε υπήρξε κανένας σημαντικός πολιτικός μετασχηματισμός κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Gilbert Achcar: Αλλά θα πρέπει να προσθέσετε και την Τυνησία στη λίστα. Η Τυνησία ήταν η χώρα που άνοιξε το δρόμο για την Αραβική Άνοιξη, όταν ξεκίνησε το κίνημα αυτό τον Δεκέμβριο του 2010 και πέτυχε νίκη τον Ιανουάριο του 2011. Μετά το 2011, σημειώθηκε μια οπισθοδρόμηση για ολόκληρο το κύμα σε περιφερειακή κλίμακα: Το 2013, από την επαναστατική ανάκαμψη προέκυψε η αντιδραστική οπισθοδρόμηση με μερική αποκατάσταση των παλαιών καθεστώτων στην Αίγυπτο και την Τυνησία και την αντιδραστική βία να μετατρέπεται σε εμφύλιο πόλεμο στη Λιβύη και την Υεμένη. Παρ’ όλα αυτά, η υποβόσκουσα διαρθρωτική κρίση επιδεινώνεται παντού, οδηγώντας σε κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες που αρχίζουν ή επαναλαμβάνονται σε διάφορες χώρες.

Οι συνεχιζόμενες εξεγέρσεις στο Σουδάν και την Αλγερία δεν είναι αστραπές σε γαλανό ουρανό. Στο Σουδάν υπήρξε ένα κύμα διαμαρτυριών το 2011, και ύστερα πάλι το 2013, και ένας νέος γύρος πέρυσι πριν από την σημερινή εξέγερση. Απέναντι στη σκληρή καταπίεση, χρειάστηκε αρκετός χρόνος για το κίνημα να συγκεντρώσει δυναμική με τη μορφή της μαζικής κινητοποίησης που έχουμε δει τις τελευταίες εβδομάδες. Στην Αλγερία, υπήρξαν περιορισμένες διαμαρτυρίες το 2011 και το καθεστώς έκανε γρήγορα οικονομικές παραχωρήσεις, όπως έκανε και το βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας. Κατόρθωσαν να εξαγοράσουν την ηρεμία των πολιτών, προσφέροντας χρήματα από το πετρέλαιο με τη μορφή αυξήσεων των μισθών και των κοινωνικών δαπανών. Στην Αλγερία υπήρξε ένας πρόσθετος παράγοντας που βρίσκεται πλέον σε εξέλιξη σε όλες τις αραβικές χώρες, ο οποίος είναι ο φόβος να βρεθεί σ’ αυτή την τραγική κατάσταση που αναπτύχθηκε στη Συρία κατά τα τελευταία χρόνια ή εκείνη που πέρασε η Αλγερία στη δεκαετία του 1990.

Όμως, όπως βλέπουμε τώρα, ακόμη και ένα τέτοιο αποτρεπτικό μέτρο όπως η τρομερή δεκαετία του πολέμου που η Αλγερία είχε δει πριν από 20 χρόνια δεν ήταν αρκετή για να αποτρέψει επ’ αόριστον τον λαό της να ξεσηκωθεί. Οι νέοι ήρθαν τώρα στο προσκήνιο. Θέλουν να αλλάξουν το καθεστώς. Δεν θα είναι εύκολο, σίγουρα. Αλλά το γεγονός είναι ότι ο αλγερινός λαός έχει συναντηθεί με τη σειρά του με την φιλοδοξία των λαών της περιφέρειας να επιβεβαιώσουν τη θέλησή τους. «Ο λαός θέλει...» είναι το σύνθημα που ακούμε παντού. Ο λαός θέλει να ανατρέψει το καθεστώς, ή ο λαός θέλει αυτό ή εκείνο. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, και σίγουρα θα συνεχιστεί. Όσες και αν είναι οι ήττες, η καταστολή δεν θα επιλύσει τα βασικά προβλήματα. Ακόμα και στη Συρία και παρά το μέγεθος της τραγωδίας, η κοινωνική διαμαρτυρία έχει αυξηθεί πρόσφατα. Αυτό σημαίνει ότι πρόκειται για μια επαναστατική διαδικασία για μακρύ χρονικό διάστημα και ότι περισσότερες χώρες θα μπουν αργά ή γρήγορα στη σύρραξη.

Το Μαρόκο είναι μια άλλη χώρα όπου έχουν ήδη υπάρξει σημαντικά κύματα κοινωνικής διαμαρτυρίας. Η κρίση σιγοβράζει εκεί και αργά ή γρήγορα θα εκραγεί. Όποιος πιστεύει ότι η Αίγυπτος έχει φτάσει σε μακροπρόθεσμη σταθερότητα κάτω από τη δικτατορική κυριαρχία του Σίσι, είναι βαθιά νυχτωμένος. Αυτή είναι μια άλλη χώρα που θα φτάσει ξανά στο σημείο βρασμού, μάλλον όχι και πολύ αργά, επειδή οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες γίνονται όλο και πιο δυσβάστακτες.

Dina Yazdani: Υπάρχει προσεκτική παρατήρηση για τον πρίγκιπα της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμμεντ Μπιν Σαλμάν (MBS) – από την επεκτεινόμενη καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τον πόλεμο που διεξάγεται από την Σαουδική Αραβία στην Υεμένη μέχρι τη βάρβαρη δολοφονία του δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι και πιο πρόσφατα τη μαζική σύλληψη και τα βασανιστήρια διακεκριμένων ακτιβιστών/στριών, ιδίως ακτιβιστών/στριών των δικαιωμάτων των γυναικών. Πιστεύετε ότι το βασίλειο αισθάνεται οποιαδήποτε πίεση, είτε πολιτικά είτε οικονομικά, από τη διεθνή κοινότητα για να αλλάξει αυτήν την πορεία, ιδιαίτερα καθώς έχει αναδειχθεί σε περιφερειακό ηγέτη ή και ακόμα σε παγκόσμιο παίκτη; Και η στενή σχέση της διοίκησης του Τραμπ με τον MBS βοηθά ή βλάπτει τα ανθρώπινα δικαιώματα στη χώρα;

Gilbert Achcar: Η πορεία αναστροφής στο βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας προϋποθέτει την απόλυση του πρίγκιπα διαδόχου από τη θέση του – είναι βασικά ένα κακομαθημένο παιδί. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου πιστεύει ότι όλα επιτρέπονται γι’ αυτόν. Και είναι πολύ φιλόδοξος και χωρίς ενδοιασμούς. Είναι προϊόν μιας σαπισμένης μοναρχίας, όπου μερικές χιλιάδες πρίγκιπες έχουν σχεδόν απεριόριστη πρόσβαση σε κρατικούς πόρους. Αυτό που βλέπουμε σήμερα συγκεντρωμένο σε ένα άτομο δεν αντιπροσωπεύει μια τόσο σημαντική αλλαγή στην κατάσταση της χώρας. Απλώς ο MBS έχει γίνει η μοναδική ενσάρκωση της κυβερνητικής ελίτ σε βάρος των άλλων μελών. Αλλά για τον υπόλοιπο λαό, το κλίμα τρομοκρατίας υπήρχε πάντα.

Το γεγονός ότι ο MBS υποστηρίζεται από το Τραμπ και την οικογένειά του –ο Τζάρεντ Κούσνερ έχει κεντρική θέση σ’ αυτό το θέμα– έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να περιοριστούν στο εσωτερικό οι επιπτώσεις από τη ζημιά που προκλήθηκε από τη δολοφονία του Τζαμάλ Κασόγκι. Το βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας είναι τόσο στενά συνδεδεμένο με τις Ηνωμένες Πολιτείες που εάν ο Ντόναλντ Τραμπ εγκαταλείψει τη σκηνή και αντικατασταθεί από έναν πρόεδρο με διαφορετική στάση, αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να οδηγήσει στην απόλυση του πρίγκιπα. Είναι σίγουρα ένα πρόβλημα για ένα καθεστώς που εξαρτάται τόσο από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ώστε η ασφάλειά του να καθορίζεται από έναν άνθρωπο ο οποίος είναι απεχθής για της ΗΠΑ και για τον υπόλοιπο κόσμο, εκτός από τον Τραμπ και τον Κούσνερ.

Dina Yazdani: Θα ήθελα να κάνω μια ερώτηση η οποία θα ήθελα να προκαλεί κάποια αισιοδοξία ή κάποια χαρούμενη εικόνα για το μέλλον της Μέσης Ανατολής, αλλά δεν θέλω να κατασκευάσω αισιοδοξία αν δεν υπάρχει. Έτσι, λοιπόν, θα ρωτήσω: Ποια είναι η μεγαλύτερη απειλή για τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή σήμερα;

Gilbert Achcar: Δεν είναι απειλή – είναι πραγματικότητα. Ο βασικός παράγοντας αποσταθεροποίησης είναι ο κοινωνικοοικονομικός αποκλεισμός της περιοχής. Προσθέστε σε αυτό αρκετούς παράγοντες που ρίχνουν λάδι στη φωτιά. Ένας από αυτούς, φυσικά, είναι το ισραηλινό κράτος. Οι προκλητικές πολιτικές του Νετανιάχου έχουν αυξήσει τον θυμό σε περιφερειακό επίπεδο, όχι μόνο μεταξύ των Παλαιστινίων. Ο πόλεμος στην Υεμένη είναι μια σημαντική πηγή έντασης εκτός του ότι είναι η χειρότερη ανθρωπιστική κρίση της εποχής μας. Η συμπεριφορά του Ιράν στην περιοχή και η θρησκευτική αντιπαλότητα μεταξύ Σαουδαράβων και Ιρανών αποτελούν επίσης βασικούς παράγοντες για την αύξηση των εντάσεων σε όλη την περιοχή. Έτσι, υπάρχουν πολλοί παράγοντες αποσταθεροποίησης και σχεδόν κανένας που να λειτουργεί προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Αλλά, όπως είπατε, δεν μπορούμε να κατασκευάσουμε αισιοδοξία και θα ήταν απολύτως τεχνητό να κλείσουμε με μια αισιόδοξη νότα όταν ασχοληθήκαμε με τόσο οξυμένα και τεράστια προβλήματα. Κάνω μια διάκριση, ωστόσο, μεταξύ αισιοδοξίας και ελπίδας. Η αισιοδοξία είναι, βεβαίως, η πεποίθηση ότι το καλύτερο θα συμβεί, αλλά η ελπίδα είναι κάτι διαφορετικό – είναι υπό όρους. Η ελπίδα είναι η αναγνώριση, όσο υπάρχει ελπίδα, ότι υπάρχει μια δυνατότητα για κάτι καλύτερο.

Από αυτή την άποψη, θα έλεγα κατηγορηματικά ότι υπάρχουν λόγοι ελπίδας. Το δυναμικό υπάρχει. Υπάρχει μια νέα γενιά που δεν είναι πρόθυμη να υποταχθεί, όπως ήταν οι προηγούμενες γενιές, μια γενιά νεαρών ανταρτών που θα συνεχίσουν να αγωνίζονται, ειδικά όταν διακυβεύεται το δικό τους μέλλον και ακόμη και το δικό τους παρόν βρίσκεται σε κίνδυνο. Το βασικό ζήτημα είναι η ηγεσία, όπως ανέφερα προηγουμένως. Θα δούμε την εμφάνιση οργανωμένων κινημάτων και ηγεσιών ικανών να αντιμετωπίσουν το τεράστιο έργο μετασχηματισμού αυτού του τμήματος του κόσμου; Εάν η νέα γενιά κατορθώσει να παράγει ένα οργανωμένο κίνημα ικανό να διοχετεύσει την τρομερή ενεργητικότητά της για να φέρει τον αναγκαίο μετασχηματισμό, η περιοχή θα μπορούσε να βγει από αυτό το πολύ σκοτεινό τούνελ και να γυρίσει στο δρόμο του εκσυγχρονισμού και της ανάπτυξης.

Αυτό είναι ένα μεγάλο «αν,» σίγουρα, αλλά απέναντι στην απαισιοδοξία που επικρατεί σήμερα, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι υπάρχει η δυνατότητα. Όταν το 2011 επικρατούσε η αισιόδοξη ευφορία, ήμουν απαισιόδοξος για κάποιους, και σήμερα θα ήμουν αισιόδοξος για κάποιους άλλους ή ακόμα και για τους ίδιους. Αλλά δεν είμαι ούτε απαισιόδοξος ούτε αισιόδοξος: είναι απλώς ζήτημα αναγνώρισης της κλίμακας των προβλημάτων και της ύπαρξης μιας δυνατότητας που δεν έχει συντριβεί και θα είναι πολύ δύσκολο να κατασταλεί.

Μετάφραση: e la libertà

Gilbert Achcar, «There Is No End in Sight for Turmoil in the Middle East», Fair Observer, 18 Απριλίου 2019. Αναδημοσίευση: International Viewpoint, 22 Απριλίου 2019.

Σημειώσεις

1 Bill Law, «A Shadow Caliphate Emerges from the Ruins», Fair Observer, 27 Μαρτίου 2019.

2 Gilbert Achcar, «The Fall of Sudan’s “Morsisi”», Jacobin, 12 Απριλίου 2019, και International Viewpoint, 14 Απριλίου 2019, [Gilbert Achcar, «Η πτώση του Μορσίσι του Σουδάν», e la libertà, 17 Απριλίου 2019].

Τελευταία τροποποίηση στις Παρασκευή, 14 Ιουνίου 2019 18:19
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.