Σάββατο, 28 Σεπτεμβρίου 2019 16:38

Η Επανάσταση στο Σουδάν και οι αντιφάσεις της

Emma Wilde Botta

Η Επανάσταση στο Σουδάν και οι αντιφάσεις της

Τον Απρίλιο, ο πρόεδρος του Σουδάν Ομάρ αλ-Μπασίρ εκδιώχτηκε με στρατιωτικό πραξικόπημα. Με την απομάκρυνση του επικεφαλής του καθεστώτος, ακολούθησε ένας αγώνας εξουσίας μεταξύ της στρατιωτικής χούντας και του λαϊκού κινήματος που απαιτούσε πολιτική διακυβέρνηση. Τον Αύγουστο, ο κύριος συνασπισμός της αντιπολίτευσης και το μεταβατικό στρατιωτικό συμβούλιο υπέγραψαν επίσημα μια συμφωνία κατανομής εξουσιών μετά από εννέα μήνες πανεθνικών διαμαρτυριών και βίαιης καταστολής από τις παραστρατιωτικές δυνάμεις. Ο μαζικός αγώνας από τα κάτω προσφέρει ένα ισχυρό παράδειγμα του τρόπου καταπολέμησης του αυταρχισμού και του αγώνα για τη δημοκρατία.

Η εξέγερση του Σουδάν ήταν μια από τις πιο καλά οργανωμένες και προωθημένες εξεγέρσεις στην περιοχή. Στο αποκορύφωμά της, εκατομμύρια συμμετείχαν σε καθιστικές διαμαρτυρίες, η χώρα παρέλυσε από μια γενική απεργία, και η στρατιωτική πειθαρχία έσπασε ανάμεσα στους απλούς στρατιώτες. Οι γυναίκες και οι ηγέτες των συνδικάτων ήταν στην πρώτη γραμμή των διαδηλώσεων. Σε ένα ευρέως διαδεδομένο βίντεο που συλλαμβάνει το πνεύμα της επανάστασης, μια ανώνυμη γυναίκα οδηγεί μια πορεία, φωνάζοντας: «Από τον Κορντοφάν [η επανάσταση] αναδύθηκε, αφού χτυπηθήκαμε από πυρά. Αυτή είναι μια κυβέρνηση χωρίς αισθήματα ... και το αίμα των βουνών της Νουβίας, όπως και του Νταρφούρ είναι πολύ ακριβό. Αγρότες, θα προστατέψουμε τη γη μας. Το Σουδάν μας θα απελευθερωθεί!»1

Αυτή η ανάρτηση θα επικεντρωθεί στις ρίζες της εξέγερσης και στη συνέχεια θα εξετάσει τα γεγονότα της ίδιας της επανάστασης του 2018-2019 με ιδιαίτερη έμφαση στην επαναστατική αυτενέργεια.

Οι ρίζες της εξέγερσης του Σουδάν

Η νεοφιλελεύθερη αναδιάρθρωση της σουδανικής οικονομίας άρχισε κατά τη διάρκεια της 16χρονης δικτατορίας του Νιμέιρι (1969-1985). Κατόπιν εντολής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), απελευθέρωσε την οικονομία, μείωσε τις επιδοτήσεις για τα τρόφιμα και αύξησε τις ιδιωτικοποιήσεις προς όφελος του δικού του ισλαμικού πολιτικού κόμματος.

Απορρίπτοντας τα μέτρα του ΔΝΤ και την εφαρμογή του νόμου της σαρία, μια λαϊκή εξέγερση ανέτρεψε τον Νιμέιρι το 1985 και έφερε μια βραχύβια δημοκρατική κυβέρνηση. Το 1989, οι Ισλαμιστές ανέκτησαν την εξουσία μέσω ενός στρατιωτικού πραξικοπήματος, φέρνοντας στην εξουσία τον Μπασίρ και το Κόμμα του Εθνικού Κογκρέσου. Συνέχισαν να εφαρμόζουν νεοφιλελεύθερες πολιτικές και η διαδικασία ιδιωτικοποίησης πλούτισε μια μικρή ομάδα στρατιωτικών στρατηγών. Ο Μπασίρ αφιέρωσε περίπου το 70% του εθνικού προϋπολογισμού στον στρατιωτικό τομέα και στον τομέα της ασφάλειας2. Σταδικά, τα υψηλότερα στρώματα του στρατού ανέπτυξαν σημαντικό βαθμό οικονομικής και πολιτικής εξουσίας.

Το 2003, ο Μπασίρ στηρίχτηκε στην περιβόητη ομάδα Αράβων πολιτοφυλάκων Τζαντζαουΐντ, για να αποκρούσει τους αντάρτες στο Νταρφούρ, στο πλαίσιο του συνεχιζόμενου εμφυλίου πολέμου για την κατανομή των πόρων και της γης. Η εκστρατεία που ακολύθησε χαρακτηρίστηκε γενοκτονία3. Η Τζαντζαουΐντ μετατράπηκε σε μια παραστρατιωτική δύναμη που ονομάζεται «Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης» (RSF / Rapid Support Forces / Κουλάτ αντ-Ντα’μ ασ-Σρι’), υπό την ηγεσία του στρατηγού Μοχάμεντ Χαμντάν Ντάγκολο (κοινώς γνωστού ως «Χεμενττί»). Ο Χεμενττί χρησιμοποιεί τις RSF ως προσωπική πολιτοφυλακή4 για να υπερασπιστεί την τεράστια επιχειρηματική αυτοκρατορία του ή τα ορυχεία χρυσού και τις αεροπορικές εταιρείες.

Δεκαετίες αυταρχικής διακυβέρνησης, καταπίεσης, ρατσισμού και νεοφιλελευθερισμού, κατέστρεψαν την οικονομία του Σουδάν και επιδείνωσαν τις κοινωνικές εντάσεις. Το 2013, ο λαός ξεσηκώθηκε για τις τιμές του ψωμιού, σε ένα προοίμιο των πρόσφατων διαδηλώσεων. Οι RSF συνέτριψαν τις διαμαρτυρίες, σκοτώνοντας πάνω από 100 άτομα και συλλαμβάνοντας εκατοντάδες ακόμα. Κατά τη διάρκεια αυτού του κύματος εμφυλίων αναταραχών αναπτύχθηκαν τα συμβούλια αντίστασης γειτονιάς5 και αυτές οι μικρές ομάδες φίλων και γειτόνων συνεργάστηκαν για να μοιραστούν πληροφορίες και να συντονίσουν τις διαμαρτυρίες.

Οι οικονομικές δυσκολίες του Σουδάν, οφειλόμενες σε μεγάλο βαθμό στις υπερβολικές στρατιωτικές δαπάνες, επιδεινώθηκαν όταν ακολούθησε η δημιουργία του Νότιου Σουδάν το 2011. Το Σουδάν έχασε το 75% των εσόδων του από το πετρέλαιο6. Επιπλέον, είκοσι χρόνια αμερικανικών κυρώσεων7 απέκοψαν σε μεγάλο βαθμό το Σουδάν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική αγορά. Ο Μπασίρ απάντησε ενισχύοντας τα μέτρα λιτότητας, με την ενθάρρυνση του ΔΝΤ. Η ιδιωτικοποίηση των δημόσιων περιουσιακών στοιχείων και η μείωση των κρατικών επιδοτήσεων στα τρόφιμα και τα καύσιμα συνέβαλαν στην κοινωνική αναταραχή. Ως αντίδραση στις αυξήσεις των τιμών των βασικών προϊόντων και στην καταπίεση από την RSF, οι διαδηλώσεις αναδείχτηκαν σε ένα σταθερό χαρακτηριστικό της κοινωνίας των πολιτών του Σουδάν.

Η επανάσταση του 2018-2019

Στα μέσα Δεκεμβρίου 2018, ο λαός στην Άτμπρα, μια μικρή πόλη μακριά από την πρωτεύουσα του Χαρτούμ, ξεσηκώθηκε ενάντια στην αύξηση των τιμών του ψωμιού και έκαψε τα κεντρικά γραφεία του κυβερνώντος Κόμματος του Εθνικού Κογκρέσου. Ένας συνταγματάρχης του στρατού πέρασε στην πλευρά των διαδηλωτών8 και εμπόδισε τις RSF να εισβάλουν στην πόλη. Σε άλλες πόλεις, άρχισε να ξεχειλίζει η οικονομική απογοήτευση και η δυσαρέσκεια για το καθεστώς που σιγόβραζε.

Παρόλο που το καθεστώς είχε διεισδύσει στα επίσημα συνδικάτα, οι ανεξάρτητες εργατικές οργανώσεις διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην εξέγερση. Συγκεκριμένα, ο Σύλλογος Σουδανών Επαγγελματιών (SPA / Sudanese Professionals Association / Τάτζμα’α αλ-Μαχνιίν αλ-Σουντανιίν) πρωτοστάτησε στον συντονισμό των διαμαρτυριών και πρωτοεμφανίστηκε ως η οργανική ηγεσία του κινήματος. Αυτό το δίκτυο απαγορευμένων συνδικαλιστικών οργανώσεων που σχηματίστηκε μέσα από τον αγώνα το 2016, αποτελείται από εργαζόμενους επαγγελματίες όπως γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί και δημοσιογράφοι. Η ζωές αυτών των εργαζόμενων γίνονταν όλο και πιο επισφαλείς καθώς οι μισθοί μειώθηκαν, οι συνθήκες εργασίας επιδεινώθηκαν και η άρση των κρατικών επιδοτήσεων απειλούσε την κοινωνική τους θέση9.

Τα αιτήματα για οικονομική δικαιοσύνη διευρύνθηκαν γρήγορα με το κάλεσμα για ανατροπή του καθεστώτος. Την 1η Ιανουαρίου 2019, οι Δυνάμεις για την Ελευθερία και την Αλλαγή (FFC / Forces of Freedom and Change / Κούα ’άλαν αλ-Χουρίγιατ ούα ατ-Ταγ’ίιρ), ένας πλατύς συνασπισμός της αντιπολίτευσης με επικεφαλής τον SPA, και συμμετοχή εργατικών ενώσεων, φιλελεύθερων και αριστερών πολιτικών κομμάτων, φεμινιστικών ομάδων και ένοπλων κινημάτων, δημοσίευσε έναν κατάλογο αιτημάτων10. Στην κορυφή ήταν το τέλος της προεδρίας του Μπασίρ.

Η εξέγερση συνέχισε να κερδίζει δυναμική, αναζωογονώντας παλιά δίκτυα και αξιοποιώντας την εμπειρία από παλαιούς αγώνες. Στις 6 Απριλίου, στην επέτειο της λαϊκής εξέγερσης του 1985, οι διαδηλωτές άρχισαν μια μαζική καθιστική διαμαρτυρία στο στρατιωτικό αρχηγείο στο Χαρτούμ. Παρόμοιες καθιστικές διαμαρτυρίες ξεκίνησαν σε άλλες πόλεις. Έγιναν τόπος συγκέντρωσης εκατομμυρίων ανθρώπων για να συζητήσουν την πορεία προς τα εμπρός, να μοιραστούν κοινά γεύματα και να τραγουδήσουν επαναστατικά τραγούδια. Η έκρηξη της δημιουργικής αντίστασης και της αλληλεγγύης πρόσφερε μια όψη της δυνατότητας μιας άλλης κοινωνίας.

Αν και το καθεστώς έχει συστηματικά στερήσει δικιώματα στα αγροτικά τμήματα της χώρας και έχει χρησιμοποιήσει τον ρατσισμό για την ενίσχυση του αστικού / αγροτικού χάσματος, το κίνημα διαπέρασε και τις αγροτικές κοινότητες11. Σε αντίθεση με το 2013, η αντίσταση στις πόλεις είχε το αντιστοιχό της στον αγώνα των αγροτών. Σε πολλά μέρη, φοιτητές βρισκόταν επικεφαλής μαζικών πορειών, και τα ένοπλα κινήματα ακολουθούσαν αυτούς τους μη βίαιους επικεφλής. Οι FFC περιλάμβαναν το Επαναστατικό Μέτωπο του Σουδάν, μια συμμαχία μεταξύ των ένοπλων επαναστατικών ομάδων που βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό στις περιφερειακές περιοχές. Όταν το καθεστώς επιχείρησε να χρησιμοποιήσει διχαστικά το ρατσισμό, φωνάχτηκε το σύνθημα, «Για ονσαρί, ούα μαγρούρ, κολ αλμπαλάντ Νταρφούρ!» / «Γεια σου ρατσιστή [Ομάρ αλ-Μπασίρ], είμαστε όλοι Νταρφούριοι!», σε μια εντυπωσιακή εκδήλωση αντιρατσιστικής αλληλεγγύης12.

Το καθεστώς απάντησε στο κίνημα με βία. Στις 6 Απριλίου, οι στρατιωτικές δυνάμεις και οι δυνάμεις ασφαλείας προσπάθησαν να διασκορπίσουν βίαια την καθιστική διαμαρτυρία13, σκοτώνοντας δεκάδες διαδηλωτές. Όταν τους ζήτησαν να πυροβολήσουν τους συμπολίτες τους, μερικοί κατώτεροι αξιωματικοί του στρατού και απλοί στρατιώτες δεν υπάκουσαν στις διαταγές και αρκετοί σκοτώθηκαν υπερασπιζόμενοι το λαϊκό κίνημα. Η επαναστατική συνείδηση που εξαπλώνονταν ανάμεσα στις κατώτερες τάξεις του στρατού τρομοκρατούσε την ανώτερη διοίκηση.

Στις 11 Απριλίου, οι στρατηγοί ξεφορτώθηκαν τον Μπασίρ, ποντάροντας σε ένα πραξικόπημα, προκειμένου να αποφευχθεί η κατάρρευση του στρατού και να καθησυχάσουν τον λαό. Ο στρατός εξήγγειλε ένα Μεταβατικό Στρατιωτικό Συμβούλιο14 (TMC / αλ-Μάτζλις αλ-’άσκαρι αλ-Αντακάλι) με επικεφαλής τον υπουργό Άμυνας Αουάντ μπιν Αούφ, έναν άνδρα άμεσα συνδεδεμένο με τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν στο Νταρφούρ. Αναγκάστηκε να αποχωρήσει μέσα σε 36 ώρες. Ο στρατηγός Αμπντέλ Φαττάχ αλ-Μπουρχάν, πρώην επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου του Μπασίρ και επικεφαλής των χερσαίων δυνάμεων, πήρε τη θέση του. Ο Χεμενττί, επικεφαλής των RSF, αναδείχθηκε ως ο de facto ηγέτης του TMC.

Ο σχηματισμός μιας στρατιωτικής χούντας δεν πτόησε τις διαδηλώσεις. Έχοντας μάθει το μάθημα της επανάστασης της Αιγύπτου, το κίνημα αρνήθηκε να εγκαταλείψει τους δρόμους μέχρι να παραχωρήσει την εξουσία ο στρατός. Σύμφωνα με τα λόγια του Σουδανού ακτιβιστή, Μοχάμμεντ Μουσταφά Ντιαμπ, «Οι Σουδανοί καταλαβαίνουν ότι ο εχθρός δεν είναι ένας άνθρωπος. Είναι όλο το καθεστώς και όλα όσα αντιπροσωπεύει... “Μια πολιτική κυβέρνηση ή μια συνεχής επανάσταση”. Αυτό είναι ένα από τα πιο δημοφιλή συνθήματα τώρα. Για όσο συνεχίζουμε να ασκούμε πίεση, εμείς –ο Σουδανικός λαός– θα έχουμε τον τελευταίο λόγο.»15

Οι ξένες δυνάμεις στήριξαν γρήγορα τους Σουδανούς στρατιωτικούς, ελπίζοντας να διατηρήσουν τη δομή του κράτους. Η Σαουδική Αραβία έχει επωφεληθεί16 από τα χιλιάδες στρατεύματα των RSF που πολεμούν στον αιματηρό πόλεμο της στην Υεμένη. Τα ευρωπαϊκά έθνη βασίζονται σε στρατιώτες των RSF για τις περιπολίες στην έρημο και την αποτροπή της εισόδου των μεταναστών στην Ευρώπη17. Ο Αμπντέλ Φαττάχ ασ-Σίσι, ο στρατιωτικός δικτάτορας της Αιγύπτου και επικεφαλής της Αφρικανικής Ένωσης, χαλάρωσε την πολιτική πίεση στο TMC σε μια προσπάθεια προώθησης της σταθεροποίησης.

Στα τέλη Απριλίου, οι FFC και το TMC ξεκίνησαν μια θυελλώδη διαδικασία διαπραγματεύσεων με την μεσολάβηση της Αφρικανικής Ένωσης και της Αιθιοπίας. Οι διαπραγματεύσεις υπονομεύτηκαν από την αρχή. Τον Μάιο ένα άρθρο από μια μικρή ομάδα σοσιαλιστών στην Αίγυπτο διατύπωσε ξεκάθαρα την αντίφαση:

«[...] το πρόβλημα δεν είναι τόσο η προσωπικότητα των διαπραγματευτών όσο η γενική στρατηγική της αντιπολίτευσης. Συμφωνώντας να διαπραγματευτούν με τους στρατηγούς του Αλ-Μπασίρ και επιτρέποντάς τους να συμμετάσχουν στη μεταβατική περίοδο, οι αρχηγοί της αντιπολίτευσης προσπαθούν να συμφιλιώσουν τις διεκδικήσεις του επαναστατημένου δρόμου, απ τη μια πλευρά, και των αντεπαναστατών στρατηγών, από την άλλη. Αυτή η στρατηγική είναι αυτοκτονική για την επανάσταση. Ανεξάρτητα από το ποιοι είναι οι διαπραγματευτές, θα προδώσουν τις ελπίδες των επαναστατών.»18

Το TMC απείλησε τους συνομιλητές του με σύλληψη και, όταν οι συνομιλίες κατέρρευσαν, πρότεινε την επανάληψη της συζήτησης για συμβιβασμό. Ζήτησε επανειλημμένα να σταματήσουν οι καθιστικές διαμαρτυρίες και να ξεστηθούν τα οδοφράγματα γύρω από το Χαρτούμ. Κάθε φορά που οι FFC ματαίωσαν τις διαπραγματεύσεις, επέστρεψαν στο τραπέζι πριν κερδίσουν σημαντικές διεκδικήσεις ή προϋποθέσεις.

Πολλές από τις διαπραγματευτικές διαδικασίες ήταν αδιαφανείς. Σύμφωνα με τον Χατζούτζ Κούκα19, ακτιβιστή μιας επιτροπής αντίστασης γειτονιάς, αυτή η έλλειψη διαφάνειας ήταν απογοητευτική για το κίνημα. Εξήγησε ότι «οι άνθρωποι που βρίσκονται στο δρόμο, αυτοί που διοργανώνουν αυτές τις διαδηλώσεις και οι οποίοι είναι έξω και διαμαρτύρονται και θέτουν σε κίνδυνο τις ζωές τους, δεν ξέρουν πραγματικά τι συμβαίνει. Και αυτή η συμπεριφορά ότι υπάρχουν μερικοί ελιτιστές που ξέρουν καλύτερα και που θα έπρεπε να διαπραγματευτούν στα κρυφά... είναι πραγματικά ενάντια στην επαναστατική αίσθηση του τι συμβαίνει επί τόπου»20.

Αυτή η διαπραγματευτική στρατηγική μπορεί να εξηγηθεί εν μέρει από τα πολιτικά κόμματα εντός των FFC που παραδοσιακά λειτουργούσαν ως θεσμική αντιπολίτευση ενάντια στον Μπασίρ21. Η μέθοδος διαπραγμάτευσης τους με το καθεστώς και η συμμετοχή τους στο κοινοβούλιο οδήγησε σε συμβιβασμό με τους στρατιωτικούς. Επιπλέον, η ταξική θέση πολλών από τα μέλη των FFC και πολύ συγκεκριμένα εκείνων που ανήκουν στον SPA, επηρέασε τις διαπραγματεύσεις. Ως εργαζόμενοι επαγγελματίες, ήταν πιο πρόθυμοι από το κίνημα στους δρόμους να εμπιστευτούν τους στρατηγούς.

Από την άποψη της οργάνωσης και της ρητορικής, ο SPA δεν αυτοπαρουσιάστηκε σαν πολιτική εναλλακτική λύση απέναντι στο νεοφιλελεύθερο, αυταρχικό καθεστώς του Μπασίρ. Η οργάνωση σε κάθε περίπτωση δεν ήταν ενα πολιτικό κόμμα. Η φαινομενικά απολιτική φύση του SPA ήταν πιθανόν ελκυστική για πολλούς ανθρώπους που δεν εμπιστεύονταν τα πολιτικά κόμματα. Παρόλο που ο SPA ενοποίησε με εντυπωσιακό τρόπο μέσα στις FFC την αντίσταση εναντίον του Μπασίρ, έχασε την ευκαιρία να ανακτήσει ή να επαναπροσδιορίσει την αριστερή πολιτική αυτή τη στιγμή.

Η κινηματική ρητορική του SPA προέρχεται από την εφφεντίγια του Σουδάν22, μια εθνικιστική ιδεολογία της μικροαστικής τάξης των Σουδανών που εκπαιδεύτηκαν για να καλύψουν τις θέσεις των δημόσιων υπηρεσιών κατά την αποικιοκρατία και οι οποίοι ήταν προετοιμασμένοι για την μεταποικιακή διακυβέρνηση. Το πλαίσιο αυτό ήταν πολύ στενό για να επικοινωνήσει με την ποικιλομορφία του σουδανικού λαού και να επαναδιατυπώσει την ιδέα για ένα Σουδάν που αγκαλιάζει όλους, σε εθνικό, φυλετικό, θρησκευτικό επίπεδο. Τα κυρίαρχα συνθήματα, «ειρήνη, ελευθερία και δικαιοσύνη» και «μαντανίγια» (πολιτική διακυβέρνηση) αποτυγχάνουν να συνδυάσουν πολιτικά αιτήματα με ταξικές διεκδικήσεις σε μια στιγμή ώριμη για ένα επαναστατικό μήνυμα. Αντί να αντλεί από εναλλακτικά πλαίσια της εργατικής τάξης ή του φεμινιστικού κινήματος, ο SPA επικαλείται τα καθολικά δικαιώματα και τις ελευθερίες των πολιτών, χρησιμοποιώντας μια γλώσσα που δεν είναι ασυμβίβαστη με το νεοφιλελεύθερο κράτος.

Η αποτυχία να επικεντρωθούν σε ταξικές διεκδικήσεις και να προβληθούν έμμεσα ή άμεσα επαναστατικά συνθήματα μπορεί να εξηγήσει εν μέρει γιατί οι περιφερειακές γειτονιές των φτωχών και των εκτοπισμένων στο Χαρτούμ δεν συμμετείχαν στις διαμαρτυρίες με ενθουσιασμό όπως οι μεσοαστικές γειτονιές.

Το σημείο καμπής και ο δρόμος προς τη συνταγματική συμφωνία

Καθώς οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονταν μετά τον Απρίλιο, το λαϊκό κίνημα συνέχισε να διαδηλώνει στους δρόμους, ζητώντας πολιτική διακυβέρνηση. Οι δυνάμεις ασφαλείας και οι RSF συνέχισαν την κατασταλτική εκστρατεία του εκφοβισμού, των συλλήψεων και των δολοφονιών. Στα τέλη Μαΐου, η χώρα συμμετείχε σε γενική απεργία διάρκειας δύο ημερών.

Η 3η Ιουνίου σηματοδότησε μια καμπή στην επανάσταση. Την ημέρα αυτή, την τελευταία μέρα του Ραμαζανιού, το TMC μπλόκαρε το διαδίκτυο σε όλη τη χώρα και έστειλε τις RSF να εκκαθαρίσουν την καθιστική διαμαρτυρία στο Χαρτούμ. Η παραστρατιωτική δύναμη σφαγίασε πάνω από 100 άτομα, βιάσε δεκάδες και τραυμάτισε πάνω από 500 άλλα άτομα. Σύμφωνα με τον αυτόπτη μάρτυρα Mohammed Elnaiem, «[Οι RSF και ο στρατός] άρχισαν να μας πυροβολούν και όλοι άρχισαμε να τρέχουμε μακριά από τα οδοφράγματα και τρέχμε σε σπίτια για να κρυφτούμε. Δεν ήμουν αρκετά γενναίος για να βγω έξω να ξαναφτιάξω τα οδοφράγματα όπως έκαναν μερικοί άλλοι ύστερα. Είναι τρομακτικό. Πέφτουν παντού πυροβολισμοί. Στη γειτονιά μου υπάρχουν αναφορές για έναν ελεύθερο σκοπευτή σε ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο. Δεν ξέρω πού συγκεκριμένα είναι πραγματικά επικίνδυνο. Θέλουν να μας τρομοκρατήσουν στο σπίτι.»23

Σε απάντηση, οι FFC ανέστειλαν τις διαπραγματεύσεις. Ο SPA δημοσίευσε μια λίστα άμεσων διεκδικήσεων24 που έπρεπε να ικανοποιηθούν πριν από τη συνέχιση των συνομιλιών. Κάλεσε σε μια διαρκή γενική απεργία. Από τις 28 Μαΐου έως τις 29 Μαΐου, πάνω από το 80% του πληθυσμού συμμετείχε στην απεργία, αποκλείοντας το μεγαλύτερο μέρος της χώρας. Τρεις ημέρες μετά την έναρξη της απεργίας, ο SPA κάλεσε σε λήξει. Οι FFC ξαναπήγαν στις διαπραγματεύσεις με τις δυνάμεις που ήταν υπεύθυνες για τη σφαγή της 3ης Ιουνίου, πριν προσαχθούν αυτές στη δικαιοσύνη.

Αλλά στους δρόμους, οι μάζες προχώρησαν πιο μπροστά από την ηγεσία του κινήματος. Απαιτούσαν την τιμωρία για τη δολοφονία και τον τραυματισμό των διαδηλωτών. Το TMC είχε χάσει την ηθική εξουσία του και πραγματοποιήθηκαν στο Σουδάν μαζικές διαδηλώσεις για πολιτική διακυβέρνηση και δικαιοσύνη για τους μάρτυρες της 3ης Ιουνίου. Την 1η Ιουλίου, ο SPA δημοσίευσε ένα πρόγραμμα διάρκειας 2 εβδομάδων25 που ταίριαζε στην μαχητικότητα του δρόμου. Οι πορείες και οι διαδηλώσεις θα κατέληγαν σε γενική απεργία στις 14 Ιουλίου.

Ωστόσο, τέσσερις ημέρες αργότερα, οι FFC και το TMC κατέληξαν σε προφορική συμφωνία να μοιραστούν την εξουσία. Οι FFC ακύρωσαν τις διαδηλώσεις26 για την επόμενη εβδομάδα και διοργάνωσαν διαδηλώσεις για την υποστήριξη της συμφωνίας.

Αμέσως, μερικά από τα μέλη του συνασπισμού των FFC καταδίκασαν δημοσίως την προσωρινή συμφωνία. Μια ανακοίνωση του Γενικού Συντονισμού των Εκτοπισμένων του Νταρφούρ (DDGC) ανέφερε τα εξής: «Σκοπός αυτής της συμφωνίας είναι επίσης να εμποδίσει την επίτευξη των στόχων της επανάστασης: την ανατροπή του καθεστώτος, τη δίωξη των εγκληματίών του, την επίτευξη της ελευθερίας, της ειρήνης και της δικαιοσύνης, μια κυβέρνηση υπό την ηγεσία των πολιτών, την επίλυση των εμφυλίων πολέμων στη χώρα και την αποκατάσταση των δικαιωμάτων των εκτοπισθέντων και των προσφύγων»27. Το Επαναστατικό Μέτωπο του Σουδάν28, ένας συνασπισμός ένοπλων κινημάτων, απέρριψε τη συμφωνία29 όπως και το Κομμουνιστικό Κόμμα του Σουδάν, το οποίο αποχώρησε από τις διαπραγματεύσεις30 και ζήτησε να συνεχιστούν οι λαϊκές διαδηλώσεις.

Ο αγώνας προχωράει

Στις 4 Αυγούστου, οι FFC και το TMC υπέγραψαν μια συνταγματική διακήρυξη31 που σηματοδότησε την έναρξη μιας 39μηνης μεταβατικής περιόδου. Μέχρι τις εκλογές το 2022, το Σουδάν θα διοικείται από ένα κυριαρχικό συμβούλιο αποτελούμενο από 5 πολιτικά μέλη, 5 στρατιωτικά μέλη και ένα μέλος που θα επιλεγεί από κοινού. Ένα στρατιωτικό μέλος θα ηγηθεί για τους πρώτους 21 μήνες, και στη συνέχεια ένα πολιτικό μέλος θα ηγηθεί τους τελευταίους 18 μήνες.

Η διακήρυξη δημιουργεί ένα συμβούλιο υπουργών που έχει επιφορτιστεί με την εκτέλεση των εντολών του κατά τη μεταβατική περίοδο. Οι FFC διόρισαν ως πρωθυπουργό τον οικονομολόγο Αμπντάλλα Χαμντόκ και θα επιλέξει υπουργούς από μία λίστα που θα καταρτίσουν οι FFC32. Οι υπουργοί άμυνας και εσωτερικών θα διοριστούν από στρατιωτικά μέλη του κυρίαρχου συμβουλίου.

Η διακήρυξη δημιουργεί επίσης ένα διορισμένο μεταβατικό νομοθετικό συμβούλιο που θα πλειοψηφούν οι πολιτικοί με 67 μέλη από τις FFC και 33 μέλη από άλλες πολιτικές δυνάμεις που δεν ανήκουν στις FFC. Σε μια σημαντική νίκη, οι γυναίκες μέλη του συμβουλίου δεν θα πρέπει να είναι λιγότερες από το 40%.

Όλοι οι πιθανοί υπουργοί και μέλη του νομοθετικού συμβουλίου πρέπει να επικυρωθούν από το κυριαρχικό συμβούλιο και οι αποφάσεις στο κυριαρχικό συμβούλιο πρέπει να παίρνονται με πλειοψηφία των δύο τρίτων. Αυτό σημαίνει ότι η μειοψηφία των στρατιωτικών μελών μπορεί να θέσει βέτο στις αποφάσεις, καταργώντας κατ’ ουσίαν την κυριαρχία των πολιτικών στην ανώτατη εξουσία της χώρας.

Λίγες ημέρες μετά την υπογραφή της συμφωνίας, ο SPA ανακοίνωσε ότι δεν θα αναλάβει καμία από τις έδρες των πολιτικών στο κυριαρχικό συμβούλιο33. Προτίθεται να συμμετάσχει στο νομοθετικό συμβούλιο «ως ανεξάρτητη ρυθμιστική αρχή» και «επιτηρητής» για να εξασφαλίσει ότι οι εντολές της διακήρυξης θα υλοποιούνται κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου.

Η διακήρυξη δεν περιελάμβανε συγκεκριμένες οικονομικές μεταρρυθμίσεις, ειδικές εντολές για τη βελτίωση των δικαιωμάτων των γυναικών και της νεολαίας, σχέδιο για τη δίωξη των υπευθύνων για εγκλήματα πολέμου, ούτε μια ενδελεχή έρευνα για τη σφαγή στις 3 Ιουνίου. Η αποτυχία να συμπεριληφθούν οι κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις αφήνει πολλά από τα κεντρικά αιτήματα του κινήματος χωρίς να υλοποιηθούν. Η συμφωνία απέφυγε επίσης τα μεγαλύτερα ζητήματα του πολέμου και της ειρήνης, του ρατσισμού και της περιθωριοποίησης, καθώς και των δικαιωμάτων των εκτοπισθέντων και των προσφύγων.

Παρά τους περιορισμούς της, χαρούμενα πλήθη συγκεντρώθηκαν στο Χαρτούμ για να γιορτάσουν την υπογραφή της συμφωνίας34. Η Σάρα Αμπντεγκάλιλ από τον SPA είπε στους New York Times: «Είναι ένας πολύ σκληρός συμβιβασμός. Ελπίζουμε απλώς να πετύχουμε να έχουμε μια κυβέρνηση υπό την ηγεσία πολιτικών στο τέλος της τριετίας. Και αν αποτύχουμε, θα ξαναβγούμε στο δρόμο.»35

Απλοί ακτιβιστές εξέφρασαν παρόμοια αποφασιστικότητα. Ο Ραμζί ατ-Τακί, πωλητής φρούτων στο Χαρτούμ, δήλωσε στην Agence France-Presse, «Αν αυτό το συμβούλιο δεν ανταποκριθεί στις προσδοκίες μας και δεν μπορέσει να εξυπηρετήσει τα συμφέροντά μας, δεν θα διστάσουμε ποτέ να κάνουμε μια άλλη επανάσταση. Θα καταργούσαμε το συμβούλιο όπως ακριβώς κάναμε και με το προηγούμενο καθεστώς.»36

Συμπεράσματα

Το Σουδάν βρίσκεται σε κατάσταση έντονης αντίφασης, καθώς οι λαϊκές δυνάμεις μοιράζονται την εξουσία με τους ίδιους τους παράγοντες που κατέστειλαν το κίνημα. Καθώς το Σουδάν μπαίνει στην επόμενη φάση της επανάστασής του, εξαρτάται πολύ από το αν οι FFC μπορέσουν να κερδίσουν την πλειοψηφία των απλών φαντάρων και να υποστηρίξουν τον λαό.

Η δίκη του Μπασίρ σχετικά με τις κατηγορίες για διαφθορά έχει ξεκινήσει37, αλλά πολλοί αμφισβητούν εάν θα λογοδοτήσει για τα μεγαλύτερα εγκλήματά του. Κάποιοι υποψιάζονται ότι ο στρατός χρησιμοποιεί τη δίκη για να στρέψει την προσοχή μακριά από τη σφαγή της 3ης Ιουνίου.

Ο νεοδιορισθείς Πρωθυπουργός Χαμντόκ ενέκρινε 14 στρατιωτικούς από έναν κατάλογο που έδωσαν οι FFC38. Επαναλαμβάνει ότι πρόκειται για κυβέρνηση «τεχνοκρατών» και όχι για πολιτικούς39. Μεταξύ των επιλογών του είναι η Άσμαα Αμπντάλλα ως η πρώτη γυναίκα υπουργός Εξωτερικών του Σουδάν και ο Ιμπραχίμ Ελμπαντάουι, πρώην οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας, ως υπουργός Οικονομικών. Ο Χαμντόκ απευθύνθηκε επίσης προς την Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ για να συζητήσει το χρέος του Σουδάν.

Πολλά από τα προβλήματα που οδήγησαν σε εξέγερση εκατομμυρία Σουδανών –οι δεκαετίες καταστολής, η έλλειψη δημοκρατίας, η νεοφιλελεύθερη λιτότητα, η στέρηση δικαιωμάτων για τους πρόσφυγες– δεν έχουν επιλυθεί. Οι ουρές για το ψωμί και τα καύσιμα έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται ξανά40. Η επαναστατική διαδικασία δεν έχει τελειώσει και, όπως ξεδιπλώνεται, ο Σουδανικός λαός που έχει τώρα αίσθηση της εξουσίας του, θα αγωνιστεί αναμφίβολα για να διαμορφώσει το δικό του πεπρωμένο.

Κατά τη διάρκεια των καθιστικών διαμαρτυριών στο Χαρτούμ, την 6η Απριλίου, ένα μαζικό κίνημα στην Αλγερία ανέτρεψε τον μακροχρόνιο, αυταρχικό πρόεδρο Αμπντελαζίζ Μπουτεφλίκα, εμπνέοντας αυτοπεποίθηση στους Σουδανούς διαδηλωτές. Η εμφάνιση αυτών των ταυτόχρονων κινημάτων δείχνει ότι οι συνθήκες που οδήγησαν στην Αραβική Άνοιξη και τις διαδηλώσεις στη Μπουρκίνα Φάσο και τη Σενεγάλη θα συνεχίσουν να προκαλούν αντίσταση.

Η αποτίμηση και τα διδιάγματα από αυτά τα κινήματα παραμένουν ένα επείγον καθήκον. Ανακύπτουν σημαντικά ερωτήματα σχετικά με το επίπεδο της συμμετοχής των συνδικάτων και της εργατικής τάξης, την αδυναμία των οργανώσεων και των πολιτικών κομμάτων, την «απουσία ιδεολογίας» των κύριων αντιπολιτευτικών ομάδων και το ρόλο της οργανωμένης αριστεράς και της επαναστατικής της πτέρυγας.

Μετάφραση: e la libertà

Emma Wilde Botta, «The Revolution has Emerged: Sudan’s Acute Contradictions», The Review of African Political Economy, Σεπτέμβριος 2019· Alliance of Middle Eastern and North African Socialists, 26 Σεπτεμβρίου 2019

Η Emma Wilde Botta είναι σοσιαλίστρια ακτιβίστρια και συγγραφέας που ζει στο Όκλαντ της Καλιφόρνιας. Έχει γράψει εκτενώς για την Αραβική Άνοιξη, τα Κράτη του Κόλπου, το Ιράν και τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Τα άρθρα της δημοσιεύτηκαν στο TruthOut, στο International Socialist Review και στο Socialist Worker.

Φωτογραφία: Έργο του Khalid Kodi που δείχνει μια Σουδανή μπροστά από το αρχηγείο του στρατού στο Χαρτούμ. Η παραστρατιωτική οργάνωση RSF βίασε δεκάδες γυναίκες και σκότωσε περισσότερους/ες από 100 διαδηλωτές/τριες στις 3 Ιουνίου, καθώς διέλυσε την καθιστική διαμαρτυρία έξω από το αρχηγείο του στρατού (16 Ιουλίου 2019).

Σημειώσεις

1 «Jamal Yousif», Facebook, 10 Απριλίου 2019 

2 «Despite nearly two decades of sanctions, the Bashir regime remains solvent and relatively self-sustaining», The Sentry

3 «Omar al-Bashir charged with Darfur genocide», The Guardian, 12 Ιουλίου 2010.

4 «Sudan crisis: The ruthless mercenaries who run the country for gold», BBC, 20 Ιουλίου 2019.

5 Reem Abbas, «In Sudan, neighbourhoods mobilised against al-Bashir», Al Jazeera, 8 Μαΐου 2019.

6 William Wallis, «Sudan’s economy reels from loss of south», The Financial Times, 17 Οκτωβρίου 2011. 

7 «US eases economic sanctions on Sudan», The Guardian, 6 Οκτωβρίου 2017.

8 «12 killed in nationwide anti-austerity demonstrations in Sudan as police use tear gas and live rounds to disperse protesters», Mada Masr, 21 Δεκεμβρίου 2018. 

9 Magdi el Gizouli, «Sudan’s Revolutionary Crisis: Markets, the Quran and Army Officers», The Review of African Political Economy, 5 Μρτίου 2019. http://roape.net/2019/03/05/sudans-revolutionary-crisis-markets-the-quran-and-army-officers/

11 «Uprising in Sudan: Interview with Sudanese Comrades», Historical Materialism, 27 Μαΐου 2019.

12 Emma Wilde Botta, «“Sooner or Later, Dictators Fall,” Says Eyewitness to Sudan’s Uprising», Truthout, 24 Μαΐου 2019.

13 «Sudan protest: Police order officers not to intervene», BBC, 9 Απριλίου 2019. 

14 «Sudans deputy head of transitional military appointed as two key figures quit», Euronews, 15 Απριλίου 2019.

15 Emma Wilde Botta, «“Sooner or Later, Dictators Fall,” Says Eyewitness to Sudan’s Uprising», Truthout, 24 Μαΐου 2019.

16 David D. Kirkpatrick, «On the Front Line of the Saudi War in Yemen: Child Soldiers From Darfur», The New York Times, 28 Δεκεμβρίου 2018.

17 Patrick Kingsley, «By Stifling Migration, Sudan’s Feared Secret Police Aid Europe», The New York Times, 22 Απριλίου 2018.

18 «Sudan at the crossroads», International Viewpoint, 2 Ιουνίου 2019, [Στα ελληνικά: Hossam el-Hamalawy, «Το Σουδάν σε σταυροδρόμι», e la libertà, 3 Ιουνίου 2019.]

19 «“Suddenly you have to run for your life”: a film-maker’s take on life in Sudan – podcast», The Guardian.

20 Vania Gulston, «The Revolution in the Streets of Sudan: An Interview with Hajooj Kuka», Law at the Margins.

21 Magdi El-Gizouli, «The Fall of al-Bashir: Mapping Contestation Forces in Sudan», International Viewpoint, 2 Μαΐου 2019 [Στα ελληνικά: Magdi El-Gizouli, «Η πτώση του Αλ-Μπασίρ: Χαρτογραφώντας τις Δυνάμεις Αμφισβήτησης στο Σουδάν», e la libertà, 1 Ιουλίου 2019.]

22 Magdi El-Gizouli, «The Fall of al-Bashir: Mapping Contestation Forces in Sudan», Arab Reform Initiative, 12 Απριλίου 2019 [Στα ελληνικά: Magdi El-Gizouli, «Η πτώση του Αλ-Μπασίρ: Χαρτογραφώντας τις Δυνάμεις Αμφισβήτησης στο Σουδάν», e la libertà, 1 Ιουλίου 2019.]

23 Shireen Akram-Boshar, Brian Bean, «Massacre and Uprising in Sudan», Jacobin, 13 Ιουνίου 2019.

24 «Statement: No Talks before Criminals are Brought to Account», Sudanese Professionals Association - تجمع المهنيين السودانيين

25 «Schedule for grassroots revolutionary action», Sudanese Professionals Association - تجمع المهنيين السودانيين

26 «Sudan uprising: Timeline of tumultuous change», Dabanga, 12 Αυγούστου 2019.

27 «Darfur displaced reject opposition-junta agreement», Dabanga, 12 Ιουλίου 2019.

28 «Sudan rebel movements denounce Khartoum agreement», Dabanga, 6 Ιουλίου 2019.

29 «Darfur displaced reject opposition-junta agreement», Dabanga, 12 Ιουλίου 2019.

30 «Communist Party of Sudan withdraws from negotiations with junta», Dabanga, 1 Αυγούστου 2019.

32 Khalid Abdelaziz, «Sudan opposition to nominate economist Abdalla Hamdok as PM: sources», Reuters, 15 Αυγούστου 2019.

33 «Sudanese Professionals Association: “We will not participate in Sovereign Council and Cabinet in interim period”», Middle East Monitor, 9 Αυγούστου 2019. 

34 «“New Sudan”: Thousands celebrate as protesters, army sign deal», Al Jazeera, 18 Αυγούστου 2019.

35 Declan Walsh, «Sudan Erupts in Celebration After Army and Civilians Agree to Share Power», The New York Times, 17 Αυγούστου 2019. 

36 «New ruling body ushers in Sudan’s complex shift to civilian rule», Al Jazeera, 22 Αυγούστου 2019. 

37 Hiba Morgan, «Scepticism as Sudan moves to put Omar al-Bashir on trial», Al Jazeera, 17 Ιουνίου 2019.

38 Khalid Abdelaziz, «Sudan’s PM selects members of first cabinet since Bashir’s ouster», Reuters, 3 Σεπτεμβρίου 2019.

39 «Sudan’s Prime Minister Hamdouk: “Ministers must be technocrats”», Dabanga, 26 Αυγούστου 2019.

40 «Sudan: Bread, Fuel Queues Return», Asharq Al-Awsat, 10 Αυγούστου 2019. 

Τελευταία τροποποίηση στις Παρασκευή, 22 Νοεμβρίου 2019 16:05
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.