Δευτέρα, 11 Νοεμβρίου 2019 13:46

Λίβανος: «Ο λαός θέλει να πέσει το καθεστώς»

Joseph Daher

«Ο λαός θέλει να πέσει το καθεστώς»

Την περασμένη εβδομάδα, ο Λίβανος συγκλονίστηκε από ένα μαζικό κίνημα διαμαρτυρίας, πιο μεγάλο από ό,τι έχει δει η χώρα εδώ και δεκαετίες.

Οι διαδηλώσεις ξέσπασαν μετά την ανακοίνωση της κυβέρνησης ότι θα επιβάλλει νέους φόρους, μεταξύ άλλων και στις εφαρμογές άμεσων μηνυμάτων όπως το What’s App. Στο πλαίσιο των μέτρων λιτότητας και μιας κοινωνικοοικονομικής κρίσης που βαθαίνει συνεχώς, οι εργαζόμενοι και οι φτωχοί αποφάσισαν ότι φτάνει πια.

Κατέβηκαν στους δρόμους, καταγγέλλοντας τα ίδια τα θεμέλια του πολιτικού και οικονομικού συστήματος. Στα μάτια τους, όλα τα μεγάλα κόμματα ευθύνονται για την δυστυχία τους.

Ενάντια στην κοινωνική αδικία και τον θρησκευτικό σεκταρισμό

Οι εργαζόμενοι και οι λαϊκές τάξεις στο Λίβανο έχουν κτυπηθεί από τη μακροχρόνια πτώση του βιοτικού επιπέδου.

Μεταξύ του 2010 και του 2016 τα εισοδήματα των φτωχότερων νοικοκυριών παρέμειναν στάσιμα ή μειώθηκαν και η ανεργία παρέμεινε σταθερά υψηλή: μόνο το ένα τρίτο του πληθυσμού σε εργάσιμη ηλικία έχει δουλειά και η ανεργία των ατόμων κάτω των τριάντα πέντε έφθασε το 37%. Μεταξύ του 40 και 50% των κατοίκων του Λιβάνου δεν έχει πρόσβαση στις κοινωνικές υπηρεσίες. Οι προσωρινοί αλλοδαποί εργαζόμενοι, εκτιμώμενοι σε 1 εκατομμύριο, στερήθηκαν κάθε κοινωνική προστασία. Σύμφωνα με μελέτη της Κεντρικής Στατιστικής Υπηρεσίας, οι μισοί εργαζόμενοι και περισσότερο από το ένα τρίτο των αγροτών της χώρας ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας.

Όσον αφορά την κορυφή της κοινωνίας: Μεταξύ του 2005 και του 2014, το πλουσιότερο 10 τοις εκατό τσέπωσε, κατά μέσο όρο, το 56 τοις εκατό του εθνικού εισοδήματος. Το πιο πλούσιο 1 τοις εκατό, μόλις πάνω από 37.000 άτομα, βούτηξε το 23 τοις εκατό του εισοδήματος που δημιουργήθηκε – όσο και το φτωχότερο 50 τοις εκατό, πάνω από 1.5 εκατομμύρια άνθρωποι.

Η πολιτική και οικονομική σαπίλα του Λιβάνου προκάλεσε μια σειρά από διαμαρτυρίες τα τελευταία χρόνια: στις αρχές του 2011, κατά την Αραβική Άνοιξη, το 2012 και το 2014, σε σχέση με τις συνθήκες εργασίας και το καλοκαίρι του 2015, πάνω στα θέμα των απορριμμάτων. Αλλά η κλίμακα και το εύρος των σημερινών διαδηλώσεων ξεπερνούν τις προηγούμενες. Διαδηλώσεις έχουν ξεσπάσει όχι μόνο στην πρωτεύουσα της Βηρυτού, αλλά σε ολόκληρη τη χώρα: Τρίπολη, Ναμπατίγια, Τύρο, Μπάαλμπεκ, Ζουκ. Την Κυριακή, περίπου 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι ξεχύθηκαν στη Βηρυτό, και λίγο περισσότερο από 2 εκατομμύρια συνολικά ξεχύθηκαν σε όλη τη χώρα – αυτό σε ένα έθνος των 6 εκατομμυρίων.

Η κοινωνική σύνθεση του κινήματος το διακρίνει επίσης από τις διαδηλώσεις του παρελθόντος: είναι πολύ πιο ριζωμένη στις λαϊκές και εργατικές τάξεις από τις κυρίως μικροαστικές διαδηλώσεις του 2011 και του 2015. Όπως γράφει η μελετήτρια και ακτιβίστρια Ρίμα Ματζίντ, «Οι κινητοποιήσεις οι τελευταίες ημέρες έχουν αναδείξει την εμφάνιση μιας νέας ταξικής συμμαχίας μεταξύ ανέργων, υποαπασχολούμενων, εργατικών τάξεων και μεσαίων τάξεων κατά της κυβερνητικής ολιγαρχίας. Πρόκειται για μια σημαντική πρόοδο.»

Οι τεράστιες διαδηλώσεις στη βόρεια πόλη της Τρίπολης και στην γύρω περιοχή επιβεβαιώνουν την παρατήρηση της Ματζίντ. Ο Βόρειος Λίβανος αντιπροσωπεύει το 20,7% των κατοίκων της χώρας, αλλά το 46% των πολύ φτωχών και το 38% των φτωχών. Η υγειονομική περίθαλψη είναι υποβαθμισμένη, ενώ τα ποσοστά εγκατάλειψης του σχολείου, η ανεργία και ο αναλφαβητισμός των γυναικών είναι μεταξύ των υψηλότερων στη χώρα. Κανένα αναπτυξιακό έργο μεγάλης κλίμακας δεν έχει πραγματοποιηθεί από τη δεκαετία του 1990.

Ωστόσο, οι διαδηλώσεις της Τρίπολης χαρακτηρίστηκαν ως το «καρναβάλι της επανάστασης», με εορταστική ατμόσφαιρα και DJ που παίζουν στην κεντρική πλατεία της πόλης σε δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές. Νωρίτερα σήμερα, εκπρόσωποι από τους γιατρούς, τους μηχανικούς και τα επαγγελματικά συνδικάτα των δικηγόρων δημοσίευσαν κοινή δήλωση, δηλώνοντας την υποστήριξή τους στο κίνημα διαμαρτυρίας της πόλης.

Τέλος, ενα διακριτικό χαρακτηριστικό είναι η ενεργά μη-σεκταριστική σύνθεση του κινήματος. Τα σήμτα και τα μηνύματα αλληλεγγύης μεταξύ των περιφερειών και των θρησκευτικών κινοτήτων πολλαπλασιάστηκαν από την εμφάνιση των διαδηλώσεων – μεταξύ των γειτονιών Τρίπολης του Μπαμπ Αλ Ταμπανέχ (πλειοψηφία Αλαουιτών) και του Τζαμπάλ Μοχσέν (πλειοψηφικά σουνιτών), όπου ένοπλες συγκρούσεις είχαν ξεσπάσει τα τελευταία χρόνια και ανάμεσα στην Τριπόλι που κυριαρχείται από Σουνίτες και τις νότιες πόλεις με σιίτικη πλειοψηφία όπως η Ναμπαθί και η Τύρος. Οι διαδηλωτές όχι μόνο καταγγέλλουν τις νεοφιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές και τη διαφθορά, αλλά ολόκληρο το σεχταριστικό και φιλο-επιχειρηματικό καθεστώς. Όπως το ένα από τα κύρια συθήματα του λαϊκού κινήματος το θέτει, «Όλοι σημαίνει όλοι».

Οι διαδηλωτές ζητούν τώρα γενικές απεργίες και ορισμένοι τομείς έχουν ήδη επηρεαστεί. Οι διαδηλωτές έχουν μπλοκάρει δρόμους για να σταματίσουν την οικονομική δραστηριότητα και κάποια σχολεία, πανεπιστήμια, ιδιωτικές επιχειρήσεις και τράπεζες έχουν κλείσει.

Νωρίτερα σήμερα, ο πρόεδρος Μισέλ Αούν δήλωσε ότι είναι έτοιμος για διάλογο με τους διαδηλωτές για να «βοηθήσει στη διάσωση της χώρας από την κατάρρευση» και πρότεινε τον ανασχηματισμό της κυβέρνησης.

Η απάντηση της άρχουσας τάξης

Η πολιτική αντιπροσώπευση στον Λίβανο οργανώνεται στην βάση των θρησκευτικών κοινοτήτων στα υψηλότερα κλιμάκια του κράτους. Ο πρόεδρος πρέπει να είναι ο Μαρωνίτης, ο πρωθυπουργός Σουνίτης, και ο πρόεδρος της βουλής των αντιπροσώπων Σιίτης. Το σεχταριστικό σύστημα του Λιβάνου (όπως και γενικότερα ο σεχταρισμός) είναι ένα από τα βασικά μέσα που χρησιμοποιούν τα κυβερνώντα κόμματα για να ενισχύσουν τον έλεγχό τους στις λαϊκές τάξεις, κρατώντας τες υπό τον έλεγχο των θρησκευτικών ηγετών τους.

Στο παρελθόν, οι ηγέτες της κυβέρνησης κατάφεραν να συντρίψουν τα κινήματα μέσω της καταστολής ή της αναπαραγωγής των σεκταριστικών διαιρέσεων. Αυτή τη φορά, τα κυβερνώντα κόμματα ανταποκρίθηκαν με «μικρά καρότα και ένα μεγάλο ραβδί».

Μετά την πρώτη νύχτα διαμαρτυριών, η κυβέρνηση ακύρωσε ορισμένους από τους φόρους που είχε προτείνει. Όταν οι κινητοποιήσεις συνέχισαν να αναπτύσσονται, ο πρωθυπουργός Σαάντ Χαρίρι έδωσε στους κυβερνητικούς αντιπάλους του ένα τελεσίγραφο εβδομήντα δύο ωρών για να υποστηρίξουν τις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις του και τη Δευτέρα ανακοίνωσε το σχέδιο προϋπολογισμού του 2020: χωρίς νέους φόρους, με την συμβολική μύωση στο μισό των μισθών των υπουργών και των βουλευτών, μέτρα περικοπής κόστους όπως η συγχώνευση ή κατάργηση ορισμένων δημόσιων ιδρυμάτων και η ιδιωτικοποίηση του κρατικού τομέα ενέργειας.

Αυτά τα μέτρα, που υποστηρίζονται από όλα τα κυριότερα κόμματα, δεν θα βελτιώσουν τη ζωή των απλών ανθρώπων, όπως υποστήριξε ο Χαρίρι. Πρόκειται κυρίως για την εκπλήρωση των απαιτήσεων της Παγκόσμιας Τράπεζας, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της συμφωνίας του Συνδέσμου για την Οικονομική Ανάπτυξη και τη Μεταρρύθμιση μέσω Επιχειρήσεων (CEDRE), την οποία υπέγραψε ο Λίβανος στο Παρίσι τον Απρίλιο του 2018. Σαν αντάλλαγμα για δάνεια και ενισχύσεις 11 δισεκατομμυρίων δολαρίων, η κυβέρνηση συμφώνησε να προωθήσει συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, να μειώσει τα επίπεδα χρέους και να θεσπίσει μέτρα λιτότητας.

Εκτός από αυτή τη εργαλειοθήκη μεταρρυθμίσεων, τα κυβερνώντα κόμματα ξεκίνησαν έναν γύρο επιθέσεων τόσο λεκτικών (κατηγορώντας μερικά κομμάτια του κινήματος σαν «εισβολείς» ή ότι εκπροσωπούν «πέμπτη φάλαγγα» που εξυπηρετεί ξένα συμφέροντα) όσο και φυσικά (εφαρμόζοντας σοβαρή καταστολή εναντίον των διαδηλωτών). Η Διεθνής Αμνηστία κατήγγειλε τις δυνάμεις ασφαλείας της χώρας για τις βίαιες επιθέσεις της στις ειρηνικές διαδηλώσεις στη Βηρυτό: ρίχνοντας τεράστιες ποσότητες δακρυγόνων σε πλήθη, κυνηγώντας τους διαδηλωτές με όπλα και κτυπώντας τους. Στη νότια πόλη Ναμπαθίε, οι διαδηλωτές δέχθηκαν επίθεση από παραστρατιωτικούς και δημοτικούς υπαλλήλους της Αμάλ και της Χεζμπολάχ, δύο σιίτικα πολιτικά κόμματα.

Εν ολίγοις, εκατοντάδες διαδηλωτές τραυματίστηκαν και έξι έχουν σκοτωθεί από τις διαδηλώσεις που ξέσπασαν την περασμένη εβδομάδα.

Προσδοκίες και προκλήσεις

Παρά το ότι είναι σε άνοδο, το κίνημα διαμαρτυρίας του Λιβάνου αντιμετωπίζει σημαντικές οργανωτικές προκλήσεις προκειμένου να κερδίσει προοδευτικές μεταρρυθμίσεις. Το κύριο είναι η έλλειψη λαϊκών θεσμών που μπορούν να συγκροτήσουν αιτήματα, να οργανώνουν διαδηλώσεις πέρα από σεχταριστικές διαχωριστικές γραμμές και γεωγραφικές διαφορές και να επιβληθούν πάνω στα πιο συντηρητικά στοιχεία, τα οποία ήδη ζητούν μια τεχνοκρατική κυβέρνηση ή στρατιωτικό νόμο.

Η αδυναμία των θεσμών της εργατικής τάξης είναι ένα μακροχρόνιο πρόβλημα. Τα θρησκευτικά σεκταριστικά κόμματα προσπάθησαν ενεργητικά να αποδυναμώσουν το εργατικό κίνημα από τη δεκαετία του 1990, σχηματίζοντας χωριστές ομοσπονδίες και συνδικάτα σε διάφορους τομείς, προκειμένου να κερδίσουν σημαντική δύναμη στη Γενική Συνομοσπονδία Λιβανέζων Εργαζομένων (CGTL). Ως αποτέλεσμα, το CGTL δεν μπόρεσε να κινητοποιήσει τους εργαζόμενους παρά την εντατικοποίηση των νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Είναι εμφανώς απούσα στο σημερινό κίνημα διαμαρτυρίας.

Η Συντονιστική Επιτροπή Συνδικάτων (UCC), ο ηγετικός πρωταγωνιστής στις εργατικές κινητοποιήσεις μεταξύ 2011 και 2014, βρίσκεται επίσης σε παράλυση. Στις εκλογές της Συντονιστικής Επιτροπής Συνδικάτων τον Ιανουάριο του 2015, τα σεχταριστικά κόμματα ενώθηκαν εναντίον του μαχητικού συνδικαλιστή Χάνα Γκαρίμπ, ο οποίος κατάφερε μόνο να αντλήσει υποστήριξη από τους ανεξάρτητους και το Κομμουνιστικό Κόμμα του Λιβάνου. Από τις εκλογές κα μετά, η επιρροή της Συντονιστικής Επιτροπής Συνδικάτων έχει μειωθεί.

Αυτό που χρειάζονται οι εργαζόμενοι είναι ένα δημοκρατικό και ανεξάρτητο συνδικαλιστικό κίνημα, που να είναι αυτόνομο από τα σεχταριστικά θρησκευτικά πολιτικά κόμματα και το οποίο να ενσωματώνει τους ξένους εργαζόμενους. Οι εναλλακτικές δομές της εκπροσώπησης και της οργάνωσης είναι απολύτως κρίσιμες για την αμφισβήτηση της κυριαρχίας των θρησκευτικών και αστικών κυβερνώντων κομμάτων.

Ένα πολλά υποσχόμενο σημάδι: οργανωμένες φεμινίστριες και οι φοιτητές προσχώρησαν στις διαμαρτυρίες και παρενέβησαν συντονισμένα σε όλη τη χώρα. Οι γυναίκες ειδικότερα συμμετείχαν μαζικά, με τις φεμινίστριες να ασκούν πιέσεις για τα δικαιώματα των γυναικών και την ισότητα στο κίνημα.

Ενάντια στην Κυρίαρχη Ελίτ

Οι διεκδικήσεις του κινήματος διαμαρτυρίας για κοινωνική δικαιοσύνη και την οικονομική αναδιανομή δεν μπορούν να διαχωριστούν από την αντίθεσή του στο θρησκευτικό σεχταριστικό πολιτικό σύστημα, το οποίο προστατεύει τα προνόμια των πλουσίων και των ισχυρών. Τα λιβανικά κυβερνώντα σεχταριστικά κόμματα και διάφορα τμήματα της αστικής τάξης εκμεταλλεύτηκαν τα σχέδια ιδιωτικοποιήσεων και τον έλεγχο των υπουργείων για την οικοδόμηση και ενίσχυση του δικτύου υποστήριξης τους, του νεποτισμού και της διαφθοράς, ενώ η πλειοψηφία του λαού του Λιβάνου, μετανάστες και ντόπιοι, υποφέρουν από την φτώχεια και την περιφρόνηση.

Κατεβαίνοντας στους δρόμους, οι διαδηλωτές του Λιβάνου έχουν βάλει τη χώρα τους στο πάνθεον των δημοκρατικών λαϊκών εξεγέρσεων που ξεκίνησαν στα τέλη του 2010 και συνεχίζονται μέχρι σήμερα, όπως μπορούν να επιβεβαιώσουν τα γεγονότα στο Σουδάν, την Αλγερία και το Ιράκ. Το αίτημά τους είναι τόσο ξεκάθαρο όσο και φιλόδοξο: «ο λαός θέλει να πέσει το καθεστώς».

Μετάφραση: e la libertà

Στα αγγλικά:

Joseph Daher, «“The People Want the Fall of the Regime”», Jacobin, 24 Οκτωβρίου 2019. Alliance of Middle Eastern and North African Socialists, 25 Οκτωβρίου 2019. سوريا الحرية للأبد - Syria Freedom Forever, 25 Οκτωβρίου 2019. 

Στα αραβικά:

جوزيف ضاهر، «لبنان؛ الشعب يريد اسقاط النظام»، المناضل-ة، 4 نوفمبر، 2019

4 Νοεμβρίου 2019, سوريا الحرية للأبد - Syria Freedom Forever

Στα γαλλικά:

Joseph Daher, «Liban: le peuple veut la chute du régime», NPA, 28 Οκτωβρίου 2019.

Τελευταία τροποποίηση στις Παρασκευή, 22 Νοεμβρίου 2019 16:03

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.