Παρασκευή, 26 Ιουνίου 2020 00:17

Tα διδάγματα της τραγωδίας του Άρη - Λέανδρος Μπόλαρης

Tα διδάγματα της τραγωδίας του Άρη

Λέανδρος Μπόλαρης

Στις 12 Ιούνη του 1945 ο Ριζοσπάστης δημοσίευσε δήλωση του Ν. Ζαχαριάδη, του «αρχηγού» του ΚΚΕ με την οποία αποκήρυσσε τον Άρη Βελουχιώτη. Το σύντομο δημοσίευμα ανέφερε ότι: «Ο Βελουχιώτης και ύστερα από τη σύναψη της συμφωνίας της Βάρκιζας συνέχισε τη δράση του. Η δράση αυτή, που μοναχά την αντίδραση μπορούσε να εξυπηρετήσει γιατί της έδινε όπλα για να κτυπά το ΚΚΕ, να παραβιάζει τη συμφωνία της Βάρκιζας και να δικαιολογεί τα εγκλήματά της, δεν επιτρέπει καμία καθυστέρηση για την ανοιχτή καταγγελία του Άρη Βελουχιώτη».

Τρεις μέρες μετά, η ίδια εφημερίδα δημοσίευε την απόφαση της 11ης Ολομέλειας της ΚΕ του κόμματος για τη διαγραφή του Βελουχιώτη από το κόμμα. Το κείμενο θύμιζε ότι ο Κλάρας (το πραγματικό επίθετο του Βελουχιώτη) ή «Μιζέριας» (παρατσούκλι από τη δεκαετία του ’20) είχε «προδώσει» μια φορά με την υπογραφή δήλωσης μετανοίας επί δικτατορίας Μεταξά και τώρα με τη άρνησή του να εφαρμόσει την Συμφωνία της Βάρκιζας προδίδει ξανά.

Το απόγευμα της ίδιας μέρας ο Άρης Βελουχιώτης και η ομάδα των ανταρτών που είχε συσπειρώσει τους προηγούμενους μήνες, βρέθηκε περικυκλωμένη σε ένα φαράγγι κοντά στη Μεσούντα της Άρτας. Για να μην πέσει στα χέρια των διωκτών του αυτοκτόνησε. Στη συνέχεια η ακροδεξιά συμμορία του Βοϊδάρου (πρώην «οπλαρχηγού» του ΕΔΕΣ) έκοψε το κεφάλι του -και του πιστού σωματοφύλακά του Τζαβέλα- τα περιέφερε στα γύρω χωριά και τα κρέμασε στο φανοστάτη της κεντρικής πλατείας των Τρικάλων.

Από τότε ο Άρης Βελουχιώτης έχει γίνει σύμβολο, «θρύλος» θα μπορούσε να πει κάποιος, του κόσμου της Αριστεράς. Συμβολίζει ταυτόχρονα και τα μεγάλα ερωτηματικά των παλιότερων και νεότερων για την «νικηφόρα επανάσταση που χάθηκε» και τις ανταρσίες της βάσης της απέναντι στους συμβιβασμούς των ηγεσιών.

“Ρεαλισμός”;

Όμως, σήμερα ογδόντα χρόνια μετά η συζήτηση δεν μπορεί να μένει στη συγκίνηση και στους θρύλους. Χρειάζεται να απαντηθούν κάποια ερωτήματα. Από που πήγασε η ανταρσία του Βελουχιώτη, ποια ήταν η δύναμη και τα όριά της; Και κατ’ επέκταση, είναι ρεαλιστικές οι ανταρσίες του κόσμου της Αριστεράς, έχουν νικηφόρα προοπτική ή τελικά ο «ρεαλισμός» είναι οι συμβιβασμοί των ηγεσιών;

Είναι συνηθισμένο να αποδίδεται η ανταρσία του Βελουχιώτη στον ανυπότακτο χαρακτήρα του. Αυτή η οπτική ανοίγει την πόρτα στο συμπέρασμα ότι η ρήξη του Βελουχιώτη ήταν μια ρομαντική αντίδραση, κατανοητή μεν, χωρίς προοπτική δε.

Αυτή η άποψη υποτιμά, καταρχήν, τον Βελουχιώτη σαν πολιτικό πρόσωπο. Δεν ήταν «αρχηγός των ατάκτων» ούτε γενικά «πατριδολάτρης» (οι δυο χαρακτηρισμοί από τον Δ. Χαριτόπουλο που έχει γράψει την ομώνυμη βιογραφία). Ήταν μέλος και στέλεχος του ΚΚΕ από τα μέσα της δεκαετίας του ’20. Ο Μπάμπης Κλάρας, ο αδελφός του, έχει αφήσει μια πολύτιμη μαρτυρία για εκείνα τα χρόνια στο βιβλίο του «Ο αδελφός μου ο Άρης». Εκεί περιγράφει τα πρώτα βήματά του στην ΟΚΝΕ, την νεολαία του ΚΚΕ, στη Λαμία του 1925 και τη μετέπειτα δράση του.

Ο Θανάσης Κλάρας, που έγινε Άρης Βελουχιώτης, διαμορφώθηκε πολιτικά από την επικράτηση του σταλινισμού στο κόμμα και από την στρατηγική των «λαϊκών μετώπων» και των «σταδίων» από τα μέσα της δεκαετίας του ’30. Αυτό είχε επιπτώσεις που έδωσαν διαστάσεις τραγωδίας στην σύγκρουσή του με την κομματική ηγεσία. Η σύγκρουση και η τελική ρήξη δεν έπεσαν από τον ουρανό.

Ο Βελουχιώτης δεν δημιούργησε βέβαια μόνος του, «εκ του μηδενός», τον ΕΛΑΣ. Ο αντάρτικος στρατός στηρίχτηκε σε δυο προϋποθέσεις. Στο οργανωτικό δίκτυο του ΚΚΕ και του ΕΑΜ που απλώθηκε από τις πόλεις στην ύπαιθρο με γοργά βήματα από τα μέσα του 1942. Και στην πολιτική και κοινωνική ριζοσπαστικοποίηση της εργατικής τάξης και της αγροτιάς. Γι’ αυτό κάθε συμβιβασμός της ηγεσίας στη διάρκεια της Αντίστασης, προκαλούσε διαμαρτυρίες, αμφιβολίες και δυσαρέσκεια στον κόσμο που έδινε το αίμα του για να συντρίψει το φασισμό αλλά και για να δημιουργήσει μια κοινωνία χωρίς καταπίεση και εκμετάλλευση.

Ένα γνωστό παράδειγμα είναι η θύελλα των αντιδράσεων που προκάλεσε η υπογραφή του «Εθνικού Συμβολαίου» του Λιβάνου τον Μάη του 1944. Τον Οκτώβρη του 1944 οι εργάτες και η νεολαία της Αθήνας υποδέχονταν το βρετανικό στρατό σαν «απελευθερωτή» και έλπιζαν στην κυβέρνηση «εθνικής ενότητας». Ενάμιση μήνα μετά ήταν στα οδοφράγματα εναντίον τους. Αρα ο Βελουχιώτης δεν ήταν «μόνος».

Με διάφορους τρόπους -και με διαφορετικά κίνητρα- έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η «απειθαρχία» του Βελουχιώτη ήρθε σε μια στιγμή άκαιρη, όταν όλα είχαν κριθεί: οι Σύμμαχοι είχαν χωρίσει την Ευρώπη σε σφαίρες επιρροής στην συνάντησή τους στην Γιάλτα (Φλεβάρης 1945) και το κίνημα στην Ελλάδα είχε ηττηθεί τον Δεκέμβρη. Ο κόσμος της Αριστεράς δεν ήθελε ρήξεις, ήθελε να πάρει ανάσα. Κι αυτό που χρειαζόταν ήταν μια «ρεαλιστική» ηγεσία.

Το 1945 τίποτα δεν είχε «τελειώσει» στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο. Ο πόλεμος τέλειωνε, γεννώντας ένα κύμα ριζοσπαστικοποίησης και αγώνων. Το που θα έφταναν δεν ήταν δεδομένο. Στην Ιταλία, την Γαλλία, το Βέλγιο, η πατριωτική ευφορία που συνόδευε την απελευθέρωση από τη ναζιστική κατοχή έδινε τη θέση της στην συναίσθηση της σκληρής –ταξικής- μεταπολεμικής πραγματικότητας. Σε όλη την Ευρώπη υπήρχαν εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες και εργάτριες που όπως έλεγε ένας εργάτης στο Μιλάνο του 1948: «θέλαμε να πάμε μακρύτερα».

Από αυτή την άποψη, ο «Κόκκινος Δεκέμβρης» του 1944 μπορούσε να είναι το πρώτο επεισόδιο μιας φωτιάς που θα απλωνόταν στην Ευρώπη. Η ήττα του είχε πράγματι αρνητικές επιπτώσεις: «μην την πάθουμε όπως οι Έλληνες σύντροφοι» ήταν το κλισέ των απανταχού «ρεαλιστικών» ηγεσιών των Κομμουνιστικών Κομμάτων που ακολουθούσαν μέχρι κεραίας τη «γραμμή» του Στάλιν.

Όμως, ούτε στην Ελλάδα είχαν όλα τελειώσει. Τους μήνες που ο Βελουχιώτης περιπλανιόταν στα βουνά, η Αριστερά άρχιζε να σαρώνει στα συνδικάτα, απεργίες ξεσπούσαν, κι η κοινωνική δυσαρέσκεια μεγάλωνε. Ούτε η άρχουσα τάξη αισθανόταν σίγουρη, ούτε το κίνημα είχε πει την τελευταία του λέξη.

Στρατηγική

Το κίνημα χρειαζόταν μια διαφορετική στρατηγική για να δώσει νικηφόρα τις μάχες του. Mόνη εναλλακτική στρατηγική απέναντι στους αλλεπάλληλους συμβιβασμούς ήταν αυτή που έβαζε στο κέντρο της τους αγώνες της εργατικής τάξης και την προοπτική της εργατικής εξουσίας. Αυτή ήταν η στρατηγική του Πουλιόπουλου, όχι του Ζαχαριάδη.

Όμως, η αλήθεια είναι ότι ο Βελουχιώτης δεν διέθετε μια εναλλακτική στρατηγική από αυτή που οδηγούσε στους συμβιβασμούς. Απέρριπτε τα «δια ταύτα» τους, όχι τις ρίζες τους. Γι’ αυτό η απόρριψη έμενε πάντα «μισή».

Τον Σεπτέμβρη του ’43 είχε στείλει σημείωμα στο ΠΓ του κόμματος στο οποίο έκφραζε τις ανησυχίες του: «Δεν γράφω για να παραστήσω τον έξυπνο, αλλά από πόνο και μόνο. Χίλια καλά να έχουμε κάνει αν χάσουμε τώρα το παιχνίδι θα μας μουντζώσουν όλοι». Και έγραφε αυτό που ένιωθαν και ήξεραν χιλιάδες αγωνιστές: «Χειρότεροι απ’ τους Άγγλους ¬-μη βαυκαλιζόμεθα¬- δεν είναι ούτε οι ίδιοι οι Γερμανοί. Θα επιβάλουν ένα φασιστικό καθεστώς μ’ άλλο όνομα αν τελικά επικρατήσουν αυτοί». Έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου αλλά κατέληγε δηλώνοντας ότι: «θα δουλέψω σκυλίσια και παλικαρίσια για οποιαδήποτε γραμμή κι αν χαράξετε».

Τον Νοέμβρη του 1944, στην περίφημη «σύσκεψη των καπετανέων» (των μεγάλων μονάδων του ΕΛΑΣ) στη Λαμία, πρότεινε μέτρα προετοιμασίας για ενδεχόμενη σύγκρουση με τους εγγλέζους ιμπεριαλιστές στην Αθήνα. Στην αντίρρηση «γνωρίζει το ΠΓ;» έκανε πίσω.

Με αυτό το υπόβαθρο μπορούμε να εξηγήσουμε την τραγική του πορεία από τον Φλεβάρη μέχρι τον Ιούνη του 1945. Σύμφωνα με διάφορες μαρτυρίες όπως του Σ. Σαράφη, στρατιωτικού διοικητή του ΕΛΑΣ, ο Βελουχιώτης αρχικά αρνήθηκε την Συμφωνία της Βάρκιζας, αλλά πειθάρχησε και υπέγραψε τη διαταγή αποστράτευσης του ΕΛΑΣ και παράδοσης των όπλων του. Μετά την αποκήρυξε, όταν γινόταν φανερό τι σήμαινε αυτή η συνθηκολόγηση για τον κόσμο του κινήματος.

Προσπάθησε να «πείσει» την ηγεσία να αλλάξει ρότα, έστω και σταδιακά και μετά ήρθε σε ρήξη μαζί της –αλλά όχι με τον Ζαχαριάδη που περίμενε ότι θα τον δικαιώσει. Η κατάληξη είναι γνωστή.

Η στρατηγική δεν πέφτει από τον ουρανό, δεν είναι απλά σωστές ιδέες στις σελίδες των βιβλίων. Όπως έγραφε ο νεαρός Μαρξ «η θεωρία γίνεται δύναμη αφότου κατακτήσει τις μάζες». Γι’ αυτό χρειάζεται το επαναστατικό κόμμα. Η ανταρσία του Βελουχιώτη είναι μαρτυρία για το μεγαλείο εκείνου του κινήματος και η τραγωδία του είναι υπενθύμιση ότι τα επαναστατικά κόμματα χτίζονται πριν έρθει η αποφασιστική μάχη.

https://ergatiki.gr/

Τελευταία τροποποίηση στις Παρασκευή, 26 Ιουνίου 2020 00:21

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.