Φρίντριχ Ένγκελς

Είναι σαφές ότι η κοινοτική ιδιοκτησία στη Ρωσία έχει ξεπεράσει προ πολλού την περίοδο της ακμής της και, όπως φαίνεται, οδεύει προς τη διάλυσή της. Ωστόσο, υπάρχει αναμφισβήτητα η δυνατότητα να αναβαθμιστεί αυτή η κοινωνική μορφή σε μια ανώτερη, αν διαρκέσει μέχρι να ωριμάσουν οι συνθήκες για κάτι τέτοιο και αν αποδειχθεί ικανή να εξελιχθεί με τέτοιο τρόπο ώστε οι αγρότες να μην καλλιεργούν πλέον τη γη ξεχωριστά, αλλά συλλογικά· να ανυψωθεί σε αυτή την ανώτερη μορφή χωρίς να είναι απαραίτητο οι Ρώσοι αγρότες να περάσουν από το ενδιάμεσο στάδιο των αστικών μικρών εκμεταλλεύσεων. Αυτό όμως μπορεί να συμβεί μόνο αν στη Δυτική Ευρώπη πραγματοποιηθεί μια νικηφόρα προλεταριακή επανάσταση πριν από την πλήρη κατάρρευση της κοινοτικής ιδιοκτησίας και αν ο Ρώσος αγρότης αποκτήσει τις προϋποθέσεις για αυτή τη μετάβαση, και συγκεκριμένα τις υλικές προϋποθέσεις που χρειάζεται για να επιβάλει την αναγκαία ανατροπή σε ολόκληρο το γεωργικό του σύστημα.

Φρίντριχ Ένγκελς

Σύμφωνα με την υλιστική αντίληψη της ιστορίας, το καθοριστικό στοιχείο στην ιστορία είναι σε τελική ανάλυση η παραγωγή και η αναπαραγωγή της πραγματικής ζωής. Ούτε ο Μαρξ ούτε εγώ έχουμε υποστηρίξει ποτέ κάτι διαφορετικό. Επομένως, αν κάποιος διαστρεβλώνει αυτό το επιχείρημα λέγοντας ότι το οικονομικό στοιχείο είναι το μόνο καθοριστικό, μετατρέπει αυτή την πρόταση σε μια άσκοπη, αφηρημένη και χωρίς νόημα φράση. Η οικονομική κατάσταση είναι η βάση, αλλά τα διάφορα στοιχεία της υπερδομής –οι πολιτικές μορφές της ταξικής πάλης και τα αποτελέσματά της, δηλαδή: τα συντάγματα που θεσπίζονται από την νικήτρια τάξη μετά από μια επιτυχημένη μάχη, κ.λπ. οι νομικές μορφές, ακόμη και οι αντανακλάσεις όλων αυτών των πραγματικών αγώνων στον εγκέφαλο των συμμετεχόντων, οι πολιτικές, νομικές, φιλοσοφικές θεωρίες, οι θρησκευτικές απόψεις και η περαιτέρω εξέλιξή τους σε συστήματα δογμάτων– ασκούν επίσης την επιρροή τους στην πορεία των ιστορικών αγώνων και σε πολλές περιπτώσεις υπερισχύουν στον καθορισμό της μορφής τους.

Φρίντριχ Ένγκελς

Οι άνθρωποι δημιουργούν οι ίδιοι την ιστορία τους, μόνο σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα που την καθορίζουν και με βάση τις ήδη υπάρχουσες πραγματικές σχέσεις, μεταξύ των οποίων οι οικονομικές σχέσεις, όσο και αν επηρεάζονται από τις άλλες πολιτικές και ιδεολογικές, εξακολουθούν να είναι σε τελική ανάλυση οι καθοριστικές, διαμορφώνοντας το κόκκινο νήμα που τις διατρέχει και μόνο αυτό οδηγεί στην κατανόηση. Οι άνθρωποι δημιουργούν οι ίδιοι την ιστορία τους, αλλά όχι με συλλογική βούληση ή σύμφωνα με συλλογικό σχέδιο, ούτε καν σε μια σαφώς καθορισμένη, δεδομένη κοινωνία. Οι προσπάθειές τους συγκρούονται, και για αυτόν ακριβώς τον λόγο όλες αυτές οι κοινωνίες διέπονται από την αναγκαιότητα, η οποία συμπληρώνεται και εμφανίζεται με τη μορφή του τυχαίου. Η αναγκαιότητα που επιβάλλεται εδώ εν μέσω όλων των τυχαίων γεγονότων είναι και πάλι, σε τελική ανάλυση, οικονομική αναγκαιότητα.

Φρίντριχ Ένγκελς

Χωρίς αμφιβολία, η κοινότητα και, σε κάποιο βαθμό, το αρτέλ, περιείχαν σπόρους που, υπό ορισμένες συνθήκες, θα μπορούσαν να αναπτυχθούν και να γλιτώσουν τη Ρωσία από την ανάγκη να περάσει από τα βασανιστήρια του καπιταλιστικού καθεστώτος. Συμφωνώ απόλυτα με την επιστολή του συγγραφέα μας σχετικά με τον Ζουκόφσκι. Αλλά κατά τη γνώμη του, όπως και κατά τη δική μου, η πρώτη προϋπόθεση για να συμβεί αυτό ήταν η ώθηση από έξω, η αλλαγή του οικονομικού συστήματος στη Δυτική Ευρώπη, η καταστροφή του καπιταλιστικού συστήματος στις χώρες όπου είχε δημιουργηθεί. Ο συγγραφέας μας είπε σε ένα πρόλογο σε ένα παλιό μανιφέστο, τον Ιανουάριο του 1882, απαντώντας στο ερώτημα αν η ρωσική κοινότητα θα μπορούσε να αποτελέσει την αφετηρία μιας ανώτερης κοινωνικής ανάπτυξης: αν η αλλαγή του οικονομικού συστήματος στη Ρωσία συμπέσει με μια αλλαγή του οικονομικού συστήματος στη Δύση, έτσι ώστε τα δύο να αλληλοσυμπληρώνονται, τότε η σύγχρονη ρωσική γαιοκτησία μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία μιας νέας κοινωνικής ανάπτυξης.

Καρλ Μαρξ

Στο κλαν, στην οικογένεια, ανήκε η περιοχή όπου είχε εγκατασταθεί, ακριβώς όπως στη Ρωσία, η γη που καταλαμβάνεται από μια κοινότητα αγροτών δεν ανήκει στους μεμονωμένους αγρότες, αλλά στην κοινότητα. Έτσι, η περιοχή ήταν κοινή ιδιοκτησία της οικογένειας. Σύμφωνα με αυτό το σύστημα, δεν μπορούσε να υπάρχει θέμα ιδιωτικής ιδιοκτησίας, με τη σύγχρονη έννοια του όρου, όπως δεν μπορούσε να υπάρχει θέμα σύγκρισης της κοινωνικής ύπαρξης των μελών της φυλής με εκείνη των ατόμων που ζουν στη σύγχρονη κοινωνία μας. Η διαίρεση και υποδιαίρεση της γης αντιστοιχούσε στις στρατιωτικές λειτουργίες των μεμονωμένων μελών του κλαν. Ανάλογα με τις στρατιωτικές τους ικανότητες, ο αρχηγός τους εμπιστευόταν διάφορες εκτάσεις γης, ακύρωνε ή επέκτεινε κατά βούληση τις ιδιοκτησίες των μεμονωμένων αξιωματικών, και αυτοί με τη σειρά τους μοίραζαν στους υποτελείς και υπο-υποτελείς τους κάθε ξεχωριστό κομμάτι γης.

Καρλ Μαρξ

Από ιστορική άποψη, έχει διατυπωθεί μόνο ένα σοβαρό επιχείρημα για την αναπόφευκτη διάλυση της ρωσικής αγροτικής κοινότητας: αν πάμε πολύ πίσω στο χρόνο, λέγεται, ένας περισσότερο ή λιγότερο αρχαϊκός τύπος κοινοτικής ιδιοκτησίας μπορεί να βρεθεί παντού στη Δυτική Ευρώπη. Αλλά με την πρόοδο της κοινωνίας έχει εξαφανιστεί παντού. Γιατί να γλιτώσει από την ίδια μοίρα μόνο η Ρωσία; Η απάντησή μου είναι ότι, χάρη στον μοναδικό συνδυασμό συνθηκών στη Ρωσία, η αγροτική κοινότητα, η οποία εξακολουθεί να είναι εδραιωμένη σε εθνική κλίμακα, μπορεί σταδιακά να αποτινάξει τα πρωτόγονα χαρακτηριστικά της και να αναπτυχθεί άμεσα ως στοιχείο συλλογικής παραγωγής σε εθνική κλίμακα. Ακριβώς επειδή είναι σύγχρονη με την καπιταλιστική παραγωγή, η αγροτική κοινότητα μπορεί να αξιοποιήσει όλα τα θετικά της επιτεύγματα χωρίς να υποστεί τις [τρομερές] ανατροπές της. Η Ρωσία δεν ζει απομονωμένη από τον σύγχρονο κόσμο, ούτε έχει πέσει θύμα, όπως οι Ανατολικές Ινδίες, μιας κατακτητικής ξένης δύναμης.

Ian Angus

Ο Μαρξ και ο Ένγκελς δεν προσπάθησαν να εντάξουν με τη βία τις αγροτικές κοινότητες σε ένα προκαθορισμένο ιστορικό μοντέλο. Όπως γράφει ο Τέοντορ Σάνιν, ο Μαρξ «αρνήθηκε να συμπεράνει την κοινωνική πραγματικότητα από τα ίδια του τα βιβλία». Αυτός και ο Ένγκελς δεν είχαν μια «ιστορικο-φιλοσοφική θεωρία», που να ορίζει μια συγκεκριμένη πορεία που πρέπει να ακολουθήσει η ιστορία – στην πραγματικότητα, το έργο τους διατρέχει η ιδέα ότι η ιστορία μπορεί να πάρει και έχει πάρει διάφορους δρόμους. Δεκαετίες νωρίτερα, στη Γερμανική Ιδεολογία, είχαν απορρίψει ρητά τις θεωρίες στις οποίες «η μεταγενέστερη ιστορία γίνεται στόχος της προγενέστερης ιστορίας» ως «θεωρητική στρέβλωση».

Καρλ Μαρξ

Γεγονότα εντυπωσιακά ανάλογα, που συνέβησαν όμως σε διαφορετικά ιστορικά περιβάλλοντα, οδήγησαν σε εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα. Μελετώντας κάθε μια από αυτές τις εξελίξεις ξεχωριστά και στη συνέχεια συγκρίνοντας τις, θα ανακαλύψει κανείς εύκολα το κλειδί του φαινομένου, αλλά δεν θα φτάσει ποτέ σε αυτό χρησιμοποιώντας την παντοδύναμη φόρμουλα μιας γενικής ιστορικο-φιλοσοφικής θεωρίας, της οποίας η υπέρτατη αρετή συνίσταται στο ότι είναι υπερ-ιστορική.

Peter Hudis

Από την αρχή του έργου της ως αγωνίστρια και θεωρητικός, η Λούξεμπουργκ κατήγγειλε τις γενοκτονικές συνέπειες της εισβολής του ευρωπαϊκού και αμερικανικού κεφαλαίου στον μη δυτικό κόσμο – συμπεριλαμβανομένης της Αφρικής, ενός μέρους του κόσμου στο οποίο πολλοί δυτικοί σοσιαλιστές έδιναν ελάχιστη προσοχή εκείνη την εποχή… Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στα εγκλήματα της Γερμανίας κατά των Νάμα και των Χερέρο, καθώς αυτά συνέβαιναν.

Marcello Musto

Το χειμώνα του 1882, κατά το τελευταίο έτος της ζωής του, ο Καρλ Μαρξ έπασχε από σοβαρή βρογχίτιδα και ο γιατρός του συνέστησε μια περίοδο ξεκούρασης σε ένα ζεστό μέρος… Ο Ένγκελς και ο Πολ Λαφάργκ, γαμπρός του Μαρξ, έπεισαν τον ασθενή να πάει στο Αλγέρι.