Πλημμύρας στο Σεχβάν του Πακιστάν, 6 Σεπτεμβρίου 2022. Akhtar Soomro / Reuters / Alamy Stock Photo
Kristina Korte
Τα συνοριακά τείχη πλήττουν τους πιο αδύναμους και τους λιγότερο υπεύθυνους για την κλιματική κρίση
Τα θωρακισμένα σύνορα δεν σταματούν τη μετανάστευση – απλώς επιδεινώνουν την ανισότητα, όπως ακριβώς και η κλιματική αλλαγή.
Τι σχέση έχουν οι μουσώνες με τα συνοριακά τείχη;
Πάρτε μια πρόσφατη καταστροφή: τον Ιούνιο, οι μουσώνες στο Πακιστάν προκάλεσαν καταστροφικές πλημμύρες που προκάλεσαν μια από τις χειρότερες φυσικές καταστροφές στην πρόσφατη ιστορία. Περισσότεροι από χίλιοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και εκατομμύρια εκτοπίστηκαν, πολλοί από αυτούς έχασαν τα σπίτια και τη γη τους. Η αιτία; Η κλιματική αλλαγή λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας και του λιώσιμου των παγετώνων του Πακιστάν1.
Πώς θα μπορούσε ένας συνοριακός φράχτης να φταίει για όλα αυτά; Οι φράχτες χωρίζουν το Πακιστάν από την Ινδία και το Αφγανιστάν, αλλά οι πολιτικές συγκρούσεις, το λαθρεμπόριο, η μετανάστευση και η τρομοκρατία –και όχι η κλιματική αλλαγή– ήταν τα κίνητρα για την κατασκευή τους. Ωστόσο, από μια ευρύτερη προοπτική, τα συνοριακά τείχη και η κλιματική αλλαγή έχουν πολλά κοινά. Η κινητικότητα και η ακινησία, αλλά και η ανισότητα, σχετίζονται και με τα δύο.
Αποκλεισμός των φτωχών με τείχη
Ο αριθμός των συνοριακών τειχών αυξάνεται παγκοσμίως, από μόλις 12 στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου, σε 74 και συνεχίζει να αυξάνεται.2 Ως επί το πλείστον, αποτελούν απάντηση στην οικονομική ανισότητα κατά μήκος των συνόρων.3 Τα τείχη στη συνέχεια ενισχύουν αυτές τις ίδιες τις ανισότητες.
Έχω ερευνήσει τον έλεγχο της κινητικότητας σε τέσσερα συνοριακά τείχη: εκείνα μεταξύ Πακιστάν και Ινδίας, Αλγερίας και Μαρόκου, Μεξικού και ΗΠΑ και Σερβίας και Ουγγαρίας. Σε καθένα από αυτά, οι φράχτες καθιστούν τις διελεύσεις πιο δύσκολες, αλλά όχι αδύνατες.
Αναπόφευκτα, οι άνθρωποι θα εξακολουθήσουν να προσπαθούν να περάσουν, αν αυτό είναι εφικτό. Αυτοί οι επίδοξοι μετανάστες αποτελούν μια αγορά για τους διακινητές που μπορούν να τους περάσουν τα σύνορα – έναντι αμοιβής. Όσο πιο δύσκολη είναι η διέλευση, τόσο πιο ακριβό είναι το ταξίδι: όχι μόνο αυξάνονται οι αμοιβές των διακινητών, αλλά και η δωροδοκία αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Επομένως, μόνο όσοι μπορούν να πληρώσουν υψηλές τιμές μπορούν πλέον να διασχίσουν τα οχυρωμένα σύνορα.
Επιπλέον, η διάβαση ενός τέτοιου συνόρου είναι πιο επικίνδυνη και περισσότερο απαιτητική σωματικά από τη διάβαση ενός αόρατου συνόρου. Η επιβολή των συνόρων κάνει έτσι διακρίσεις εις βάρος των μεταναστών που δεν είναι σωματικά σε θέση να ακολουθήσουν επικίνδυνες διαδρομές.
Ακόμη και όσοι ζουν κοντά σε ένα σύνορο χωρίς να θέλουν να το διασχίσουν υποφέρουν όταν η συνοριακή γραμμή θωρακίζεται, καθώς κόβονται οι οικονομικοί και κοινωνικοί δεσμοί πέρα από τα σύνορα.
Όταν οι συνοριακοί πληθυσμοί είναι ήδη περιθωριοποιημένοι, η σφράγιση των συνόρων τους θέτει σε ακόμη δυσμενέστερη θέση.4 Για παράδειγμα, ο αντίκτυπος του φράχτη των συνόρων ΗΠΑ-Μεξικού στους πολίτες των ΗΠΑ που ζουν σε κοντινή απόσταση είναι περιορισμένος, καθώς ο φράχτης δεν τους εμποδίζει να περάσουν τα σύνορα. Είναι διαφορετική η κατάσταση για τους Πακιστανούς που ζουν κοντά στα ινδικά σύνορα: δεν μπορούν να περάσουν και έτσι υποφέρουν πολύ περισσότερο από τους αντίστοιχους Αμερικανούς.
Αυτές, λοιπόν, είναι οι επιπτώσεις της επιβολής των συνόρων: λιγότεροι άνθρωποι μπορούν να διασχίσουν τα σύνορα∙ περισσότεροι πεθαίνουν σε επικίνδυνες διαδρομές∙ και κάνει τη ζωή χειρότερη για τους πιο περιθωριοποιημένους. Οι υπάρχουσες ανισότητες –οικονομικές, φυσικές και γεωγραφικές– ενισχύονται.
Ανισότητες της κλιματικής αλλαγής
Η σχέση μεταξύ της ανισότητας και της κλιματικής κρίσης είναι απλή. Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή είναι δαπανηρή και όσοι δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να προσαρμοστούν υποφέρουν περισσότερο. Αυτό ισχύει τόσο για τους φτωχότερους ανθρώπους σε μια χώρα όσο και για τα φτωχότερα έθνη σε ολόκληρο τον κόσμο.
Η κλιματική αλλαγή αναγκάζει πολλούς ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Για το πιθανό αποτέλεσμα αρκεί να δούμε τις επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19, η οποία οδήγησε σε μαζικό κλείσιμο των συνόρων και σε ελέγχους. Ως αποτέλεσμα, ο αριθμός των μεταναστών διεθνώς αυξήθηκε λιγότερο κατά τη διάρκεια της πανδημίας από ό,τι τα προηγούμενα χρόνια. Ταυτόχρονα, ο αριθμός των εσωτερικών μεταναστών σε χώρες όπως το Μπαγκλαντές ή τα νησιά Φίτζι, που επλήγησαν σκληρά από την κλιματική κρίση, αυξήθηκε δραματικά.5
Από τους τέσσερις συνοριακούς φράκτες που μελέτησα, οι τρεις βρίσκονται σε περιοχές που απειλούνται ιδιαίτερα από την κλιματική αλλαγή (εξαίρεση αποτελεί ο φράκτης μεταξύ Ουγγαρίας και Σερβίας). Αυτό σημαίνει ότι η υποδομή για το κλείσιμο των συνόρων υπάρχει ήδη σε πολλές περιοχές όπου συντελείται η κλιματική μετανάστευση.
Δεν χρειάζεται να ειπωθεί ότι όλα αυτά είναι εξαιρετικά άδικα. Τα πλουσιότερα έθνη του κόσμου είναι δυσανάλογα υπεύθυνα για την υπερθέρμανση του πλανήτη6: 23 πλούσιες βιομηχανικές χώρες ευθύνονται για το 50% των παγκόσμιων εκπομπών CO2 μέχρι σήμερα∙ περισσότερες από 150 χώρες ευθύνονται για το άλλο μισό. Ορισμένες περιοχές που πλήττονται περισσότερο από την κλιματική αλλαγή, όπως πολλές αφρικανικές ή ασιατικές χώρες, δεν έχουν συμβάλει σχεδόν καθόλου σε αυτήν – χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Πακιστάν που καταστράφηκε από τις πλημμύρες.
Οι άνθρωποι πρέπει να μεταναστεύσουν
Η κλιματική αλλαγή δεν σταματά στα εθνικά σύνορα. Αντίθετα, τα συνοριακά τείχη μπορούν κάλλιστα να εμποδίσουν τους ανθρώπους που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους λόγω της κλιματικής αλλαγής. Αυτό θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη εσωτερική μετανάστευση, μεταθέτοντας την ευθύνη για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής από τα έθνη που είναι περισσότερο υπεύθυνα γι’ αυτήν σε εκείνα που είναι λιγότερο υπεύθυνα αλλά υποφέρουν περισσότερο.
Καταστροφές όπως οι τραγικές πλημμύρες στο Πακιστάν θα γίνονται όλο και πιο συχνές. Η εποχή της κλιματικής αλλαγής καθιστά αναγκαία τη μετανάστευση ως στρατηγική προσαρμογής. Τα συνοριακά τείχη δεν αποτελούν ασφαλώς επαρκή απάντηση στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε. Ωστόσο, αυτοί που εκπέμπουν το μεγαλύτερο ποσοστό αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου παγκοσμίως δαπανούν πολύ περισσότερα χρήματα για τον έλεγχο των συνόρων παρά για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.7 Αντί γι’ αυτό, πρέπει επειγόντως να στηρίξουμε όσους εκτοπίζονται –ή παγιδεύονται– από την κλιματική αλλαγή.
Μετάφραση: elaliberta.gr
Kristina Korte, “Border walls hurt the weakest and least to blame in the climate crisis”, openDemocracy, 2 Νοεμβρίου 2022, https://www.opendemocracy.net/en/podcasts/podcast-borders-belonging/border-migrant-climate-change-inequality/.
Σημειώσεις
1 “How Pakistan floods are linked to climate change”, BBC News, 2 Σεπτεμβρίου, https://www.bbc.com/news/science-environment-62758811. “Climate change likely increased extreme monsoon rainfall, flooding highly vulnerable communities in Pakistan”, World Weather Attribution, 14 Σεπτεμβρίου 2022, https://www.worldweatherattribution.org/climate-change-likely-increased-extreme-monsoon-rainfall-flooding-highly-vulnerable-communities-in-pakistan/.
2 Élisabeth Vallet, “The World Is Witnessing a Rapid Proliferation of Border Walls”, MPI / Migration Policy Institute, 2 Μαρτίου 2022, https://www.migrationpolicy.org/article/rapid-proliferation-number-border-walls.
3 David B. Carter and Paul Poast, “Why Do States Build Walls? Political Economy, Security, and Border Stability”, Journal of Conflict Resolution, Τόμος 61, Τεύχος 2, https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0022002715596776.
4 Korte Kristina, “Filtering or Blocking Mobility? Inequalities, Marginalization, and Power Relations at Fortified Borders”, Historical Social Research, 46 (2021) 3, https://www.ssoar.info/ssoar/handle/document/75560.
5 “World Migration Report 2022”, IOM – International Organization for Migration, https://publications.iom.int/books/world-migration-report-2022.
6 Nadja Popovich and Brad Plumer, “Who Has The Most Historical Responsibility for Climate Change?”, The New York Times, 12 Νοεμβρίου 2021, https://www.nytimes.com/interactive/2021/11/12/climate/cop26-emissions-compensation.html.
7 “Global Climate Wall. How the world’s wealthiest nations prioritise borders over climate action”, TNI [Transnational Institute], 25 Οκτωβρίου 2021, https://www.tni.org/en/publication/global-climate-wall.