Τρεις μήνες μαζικών διαδηλώσεων. Σε ποιον ανήκει η Αλβανία;
του Gerhard Klas
Μετάφραση ΤΠΤ – “4” από το γερμανικό Sozialistische Zeitung (SoZ), 14/8/2026
Από τα τέλη Μαΐου, κάθε μέρα στα Τίρανα, Αλβανοί και Αλβανίδες διαδηλώνουν ενάντια σε ένα πολυτελές θέρετρο που σχεδιάζουν η κόρη του Τραμπ, Ιβάνκα, και ο γαμπρός του, Τζάρετ Κούσνερ, σε συνεργασία με έναν Αλβανό επενδυτή.
Αρχικά οι διαδηλωτές ήταν μερικές εκατοντάδες, αλλά πλέον έχει εξελιχθεί σε μαζικό κίνημα: Πλέον στους δρόμους βγαίνουν ενίοτε και δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι -σε μια χώρα με μόλις 2,5 εκατομμύρια κατοίκους. Αυτό που ξεκίνησε ως περιβαλλοντική διαμαρτυρία έχει εξελιχθεί σε αμφισβήτηση του ίδιου του συστήματος. Η αλβανική εθνική σημαία και τα σύμβολα του UÇK κυματίζουν δίπλα σε αμερικανικές σημαίες και σε ροζ φλαμίνγκο. Στο επίκεντρο είναι η φύση, η διαφθορά, ο καπιταλισμός.
Όλα ξεκίνησαν με ένα κομμάτι ακτής. Στο νησί Σαζάν, η Atlantic Incubation Partners LLC, που συνδέεται με την επενδυτική εταιρεία του Κούσνερ, την Affinity Partners, σκοπεύει να επενδύσει 1,4 δισεκατομμύρια ευρώ στο έργο. Επιπλέον 4,7 δισεκατομμύρια ευρώ προβλέπονται για τουριστικά έργα στη λιμνοθάλασσα Νάρτα κοντά στο Ζβέρνεκ. Και οι δύο αυτές περιοχές είναι προστατευόμενες. Μεταξύ άλλων, εκεί βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους ευρωπαϊκούς σταθμούς ανάπαυσης για φλαμίνγκο και άλλα αποδημητικά πουλιά. Αυτές θα δοθούν σε ξενοδοχεία, διαμερίσματα, βίλες και μία μαρίνα. Για την κυβέρνηση στα Τίρανα, αυτό αποτελεί έργο κύρους: διεθνείς επενδύσεις, τουρισμός πολυτελείας, θέσεις εργασίας, ανάπτυξη. Για τους αντιπάλους, κυρίως αποκαλύπτει το πώς η κυβέρνηση μεταχειρίζεται την Αλβανία.
Αρχικά, οι διαδηλωτές ζητούσαν να ανακληθούν οι χαλαρώσεις του νόμου για τις προστατευόμενες περιοχές που θεσπίστηκαν το 2024, λίγο μετά τη δημοσίευση των σχεδίων του Κούσνερ. Επιπλέον, ζητούσαν την κατάργηση του νόμου για τις στρατηγικές επενδύσεις, σύμφωνα με τον οποίο επιτρέπεται η επιτάχυνση των διαδικασιών για την έγκριση σχεδίων που χαρακτηρίζονται προτεραιότητας. Η Atlantic Incubation Partners LLC έχει ήδη λάβει το καθεστώς του στρατηγικού επενδυτή. Ωστόσο, τα έργα του Κούσνερ αποτελούν μόνο την κορυφή του παγόβουνου. Σε ολόκληρη τη χώρα υπάρχουν έργα όπου, με εξαιρετικά αδιαφανείς τρόπους, εδάφη με ιστορικά και πολιτιστικά μνημεία, καθώς και περιοχές προστατευόμενες οικολογικά, περνούν σε ιδιωτικά χέρια, ιδιαίτερα σε ξένους επενδυτές.
«Η Αλβανία δεν είναι προς πώληση» είναι το σύνθημα που φωνάζουν κάθε βράδυ τα πλήθη στην πλατεία Σκεντέρμπεη στο κέντρο της πόλης και στους δρόμους προς την κυβερνητική συνοικία. Δεν θέλουν πλέον να είναι θεατές μιας εξέλιξης για την οποία αποφασίζουν άλλοι. Στις διαδηλώσεις κυματίζουν κυρίως αλβανικές σημαίες, μερικές φορές και μερικές σημαίες του UÇK. Παρότι αλβανο-κοσοβάρικος, ο UÇK («Ushtria Çlirimtare e Kosovës» =Απελευθερωτικός Στρατός του Κοσσυφοπεδίου,) διατηρή ακόμα και σήμερα ένα τμήμα του συναισθηματικού αποθέματος της αλβανικής εθνικής συνείδησης. Ταυτόχρονα, εμφανίζονται και αμερικανικές σημαίες, το οποίο μάλιστα μοιάζει καταρχήν παράλογο: διαμαρτυρία ενάντια σε ένα αμερικανικό έργο πολυτελείας και στη διαμαρτυρία να υπάρχουν αμερικανικές σημαίες… Όμως, ακριβώς σε αυτή την αντίφαση κρύβεται όλο το νόημα του κινήματος.
Η Elsa Paja είναι 33 ετών, εικαστική καλλιτέχνιδα, γραφίστρια και ακτιβίστρια. Συμμετείχε στις διαδηλώσεις από την αρχή. Μαζί με άλλους καλλιτέχνες οργανώνει, μεταξύ άλλων, έναν χώρο όπου τα παιδιά ζωγραφίζουν και εκφράζουν τα συναισθήματά τους. «Όποιος διαβάσει τα μηνύματα σε αυτές τις εικόνες, βλέπει πόσο πολύ συγκινεί η σύγκρουση αυτή, ακόμη και τα παιδιά», λέει η Paja. Ζωγραφίζουν παραλίες, φλαμίνγκο, εκσκαφείς, φράχτες.
Η πολιτικοποίηση των διαδηλώσεων ήταν άμεση: ένα περιφραγμένο φυσικό καταφύγιο, δυνάμεις ασφαλείας που έδρασαν βίαια εναντίον των διαδηλωτών στο Zvërnec. Οι εικόνες της βίας έγιναν viral. «Δεν μας επιτρεπόταν πλέον εμάς να εισέλθουμε στη γη μας, αυτό έγινε σαφές», λέει η Elsa Paja.
Και ξαφνικά το ζήτημα ήταν ποιος έχει το δικαίωμα να αποφασίζει για αυτή τη γη.
Φλαμίνγκο εναντίον ολιγαρχών
Ο Melitian Nezai, ένας 29χρονος περιβαλλοντολόγος και ακτιβιστής, συμμετείχε επίσης από νωρίς στο κίνημα.
«Το σύμβολο της επανάστασής μας είναι το φλαμίνγκο», λέει. Το ροζ φλαμίνγκο δεν συμβολίζει κάποιο κόμμα, έθνος ή ηγέτη. Συμβολίζει έναν βιότοπο. Αυτό το καθιστά κατάλληλο για ένα κίνημα που είναι σχεδόν αδύνατο να ταξινομηθεί ιδεολογικά. «Αριστεροί, δεξιοί, φιλελεύθεροι, συντηρητικοί -πολλοί άνθρωποι συμμετέχουν», λέει ο Nezai.
Το κίνημα πράγματι έχει συγκεντρώσει μια ασυνήθιστα ευρεία συμμαχία, στην οποία περιλαμβάνονται αριστερές οργανώσεις, μέλη της κοινότητας LGBTQ+, περιβαλλοντολόγοι ακτιβιστές, εκπρόσωποι και των τεσσάρων θρησκευτικών κοινοτήτων, φεμινιστικές συλλογικότητες και, τελευταίο αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, συντηρητικές, εθνικιστικές και δεξιές δυνάμεις. Αυτό οδηγεί μερικές φορές σε συγκρούσεις: για παράδειγμα, δεν επιτράπηκε η επίδειξη μιας σημαίας με ουράνιο τόξο, καθώς θεωρήθηκε ότι δεν είχε καμία σχέση με τα αιτήματα του κινήματος. Αλλά οι οριοθετήσεις αυτές αρχίζουν να χαλαρώνουν. «Οι Αλβανοί νεαροί φορούν πλέον ροζ, το χρώμα των φλαμίνγκο, και το βρίσκουν κουλ», λέει η Elsa Paja.
Αυτό που ενώνει τους διαδηλωτές είναι πως έχουν πλέον βαρεθεί την κυβέρνηση του πρωθυπουργό Έντι Ράμα, που αυτοαποκαλείται σοσιαλιστής και καταγγέλλει το κίνημα ως τμήμα ενός «υβριδικού πολέμου» που ενορχηστρώνεται από το εξωτερικό. Για τον Nezai και για πολλούς διαδηλωτές, ακόμη και ο ηγέτης της αντιπολίτευσης (και πρώην πρωθυπουργός) Σάλι Μπερίσα αποτελεί εξίσου μέρος του προβλήματος. Έτσι το ζήτημα δεν είναι να αντικατασταθεί η κυβέρνηση από το κόμμα της αντιπολίτευσης. Το πρόβλημα είναι συνολικά οι διεφθαρμένες ελίτ που ελέγχουν το πολιτικό σύστημα.
Η αλβανική σημαία είναι πανταχού παρούσα. Διακρίνονται επίσης μεμονωμένα και σύμβολα του UÇK. Ωστόσο, αυτά δεν αποτελούν απόδειξη οργανωτικής συμμετοχής του UÇK. Και μάλιστα η ίδια η οργάνωση βετεράνων του UÇK έχει προειδοποιήσει να μην χρησιμοποιούνται τα σύμβολά της για τρέχοντες πολιτικούς σκοπούς. Επίσης οι διαδηλωτές ερμηνεύουν την παρουσία των πολυάριθμων αμερικανικών σημαιών παραπέμποντας στην παραδοσιακή σχέση πολλών Αλβανών με τις ΗΠΑ. Εξάλλου και η Paja δεν στρέφει την κριτική της γενικά κατά των ξένων επενδύσεων. «Εμείς θέλουμε επενδύσεις που να ωφελούν τους ντόπιους και όχι μόνο τους ολιγάρχες και τους ξένους που απλώς οικειοποιούνται τη χώρα μας».
Ποιος αποφασίζει για τη γη; Ποιος αποφασίζει για τους πόρους; Ποιος ωφελείται;
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, αυτά τα ερωτήματα απασχολούν την Αλβανία. Μετά το τέλος της «Σοσιαλιστικής Λαϊκής Δημοκρατίας της Αλβανίας» (1944–1990), η χώρα υποβλήθηκε σε μια νεοφιλελεύθερη θεραπεία σοκ. Την ώρα που οι θεσμοί μιας αστικής δημοκρατίας βρίσκονταν ακόμη στα σπάργανα και ήταν ανεπαρκώς ανεπτυγμένοι, οι ιδιωτικοποιήσεις πραγματοποιήθηκαν με ταχύτατους ρυθμούς και η χώρα άνοιξε τις πόρτες της στο ξένο κεφάλαιο. Ελάχιστοι επωφελήθηκαν, ενώ σημειώθηκαν σημαντικές κοινωνικές αναταράξεις. Η πλειοψηφία των Αλβανών δεν είχε καμία εμπειρία από την καπιταλιστική οικονομία της αγοράς και, ως εκ τούτου, ήταν ευάλωτη σε κάθε χειραγώγηση. Η ραγδαία εξάπλωση της δορυφορικής τηλεόρασης έδωσε στους περισσότερους Αλβανούς μια γρήγορη εικόνα του τί πραγματικά ή και παραπλανητικά είχαν χάσει από τη 40ετή και πλέον απομόνωση υπό το καθεστώς του Ενβέρ Χότζα και τροφοδότησε την επιθυμία για γρήγορο πλουτισμό. Τα μαφιόζικα, υπερτοκοφόρα πυραμιδικά συστήματα, στα οποία εμπλέκονταν πολιτικοί και από τα δύο κόμματα και στα οποία ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού επένδυσε τις αποταμιεύσεις του, κατέρρευσαν τελικά το 1997. Το κράτος σταμάτησε να λειτουργεί de facto σε ορισμένες περιοχές της χώρας, η λαϊκή οργή οδήγησε στην «εξέγερση των πυραμίδων», ενώ σημειώθηκαν συγκρούσεις που έμοιαζαν με εμφύλιο πόλεμο, στις οποίες έχασαν τη ζωή τους πάνω από χίλιοι άνθρωποι.
Δεν είναι το χάος του 1997, είναι η θεραπεία σοκ, ο υποτιθέμενος «μετασχηματισμός», που συνεχίζεται, λίγο πολύ, μέχρι σήμερα· έχει γίνει μόνιμη κατάσταση. Η γενιά που διαδηλώνει σήμερα δεν γνωρίζει τον υποτιθέμενο «σοσιαλισμό» από προσωπική εμπειρία. Ζει όμως με τις συνέπειες της διάλυσής του και της επακόλουθης νεοφιλελεύθερης θεραπείας σοκ.
Σε μεταβατική φάση -αιωνίως!
«Είμαι 29 ετών και βρισκόμαστε ήδη 36 χρόνια σε μετασχηματισμό. Όλη η μέχρι τώρα ζωή μου είναι μια μεταβατική φάση», συνοψίζει αυτό το συναίσθημα ο Melitian Nezai.
Προσωπικά, ο ίδιος τα έχει πάει σχετικά καλά: εργάζεται για μια περιβαλλοντική ΜΚΟ και κερδίζει περισσότερα από τον μέσο μισθό των 630 ευρώ. Αντίθετα, άλλοι νέοι συνομήλικοί του, που μπορεί να είναι π.χ. οδηγοί ταξί, εργάζονται έξι ημέρες την εβδομάδα, δώδεκα ώρες την ημέρα. Όμως, ο μέσος μισθός μόλις που φτάνει για να ζήσει κανείς, με τις τιμές των τροφίμων της Δυτικής Ευρώπης και τα μικρά διαμερίσματα, τα οποία ακόμη και στις περιφερειακές περιοχές των Τιράνων κοστίζουν 400 ευρώ ενοίκιο.
Γι’ αυτό, πολλοί νέοι Αλβανοί και Αλβανίδες εγκαταλείπουν τη χώρα. Σήμερα, σχεδόν πέντε εκατομμύρια ζουν στο εξωτερικό -σχεδόν διπλάσιοι από όσους ζουν στην ίδια την Αλβανία. (Στον αριθμό αυτό περιλαμβάνονται, ωστόσο, και οι Αλβανοί στις γειτονικές χώρες, το Κοσσυφοπέδιο και τη Βόρεια Μακεδονία, που μόνοι τους ανέρχονται σε σχεδόν δύο εκατομμύρια.) Ταυτόχρονα, ο αλβανικός τουρισμός γνωρίζει άνθηση. Παραλίες, βουνά και ιστορικές πόλεις προσελκύουν όλο και περισσότερους επισκέπτες. Μαζί με τον κατασκευαστικό κλάδο, ο τουρισμός αποτελεί σήμερα τον σημαντικότερο οικονομικό παράγοντα.
Για τους διαδηλωτές αυτό δεν αποτελεί αντίφαση, αλλά μέρος του ίδιου προβλήματος. «Είμαστε τουρίστες στην ίδια μας τη χώρα», λέει η Elsa Paja. Με αυτό περιγράφει το πώς ορισμένα μέρη διαμορφώνονται όλο και περισσότερο για επισκέπτες και επενδυτές και τους ίδιους τους αποξενώνουν. Και μια κοινωνία στην οποία οι νέοι αναζητούν το μέλλον τους αλλού. «Οι άνθρωποι δεν είναι πλέον εδώ, οπότε και δεν μπορούν πλέον να πουν τί θέλουν», λέει ο Nezai, συνδέοντας έτσι την αποδημία άμεσα με το ζήτημα της πολιτικής εξουσίας. Όταν οι νέοι φεύγουν, μένουν λιγότεροι άνθρωποι που μπορούν να αντισταθούν στις παρεμβάσεις στις περιοχές τους.
Η Elsa Paja θεωρεί τον καπιταλισμό και τον νεοφιλελευθερισμό ως σαφές τμήμα του προβλήματος. «Ενώ μερικοί άνθρωποι επωφελούνται, όλοι οι άλλοι αποκλείονται», περιγράφει την κοινωνία.
«Άνθρωποι από άλλες χώρες έρχονται πλέον στην Αλβανία για να μάθουν από το κίνημα», λέει ο Melitian Nezai. Ενδιαφέρονται για το πώς μπορεί να οργανωθεί η αντίσταση ενάντια σε μεγάλα έργα.
Πού βρίσκεται σήμερα το κίνημα; Αλβανικές σημαίες και φλαμίνγκο: Το κίνημα μοιάζει να είναι ένας πατριωτισμός κατά του καπιταλισμού, καθώς υπερασπίζεται την εθνική κυριαρχία και ζητάει και κοινωνική χειραφέτηση. Πρόκειται κυρίως για ένα κίνημα κατά της διαφθοράς, το οποίο δεν έχει σαφή ηγεσία και στηρίζεται από τη Γενιά Ζ. Το σύμβολό της, το «Jolly Roger», η πειρατική σημαία με τη νεκροκεφαλή και το ψάθινο καπέλο, εμφανίζεται συνεχώς στις διαδηλώσεις. Εκτός από τα δύο καθιερωμένα κόμματα, τα οποία απορρίπτονται από το κίνημα, υπάρχουν τουλάχιστον τρία μικρότερα κόμματα που υποστηρίζουν τις διαμαρτυρίες.
Εκτός από ένα κεντροδεξιό και ένα μεταρρυθμιστικό κόμμα, αξίζει να αναφερθεί εδώ κυρίως το Lëvizja Bashkë («Κίνημα Μαζί»): Πρόκειται για μια νεαρή, ριζοσπαστική δύναμη με αριστερό-οικολογικό χαρακτήρα, η οποία επιδιώκει να αξιοποιήσει και να ενισχύσει το κλίμα κατά του κατεστημένου. Οι ακτιβιστές του Lëvizja Bashkë βρίσκονται από την αρχή στις διαδηλώσεις, έχουν καταγράψει περιστατικά, όπως εκφοβισμούς από προσωπικό ασφαλείας, και τα έχουν δημοσιοποιήσει -γεγονός που έχει κάνει το κίνημα ορατό πέρα από τα τοπικά όρια. Αποτελεί μια μορφή οργανωτικής ραχοκοκαλιάς του κινήματος, βοηθά στον συντονισμό διαδηλώσεων, ομιλιών, πανό και επικοινωνίας -χωρίς όμως να παρουσιάζεται ως η μοναδική ηγεσία. Το κίνημα απαιτεί νέες εκλογές -το Lëvizja Bashkë θα μπορούσε να επωφεληθεί από κάτι τέτοιο.
Gerhard Klas
14 Αυγούστου 2026
Μετάφραση ΤΠΤ – “4” από το γερμανικό Sozialistische Zeitung (SoZ), Σεπτέμβρης 2026
Ο Gerhard Klas είναι δημοσιογράφος, συντάκτης της μηνιαίας εφημερίδας Sozialistische Zeitung (SoZ) στην Κολωνία, στη συντακτική ομάδα της οποίας συνεργάζονται αρκετά μέλη της Διεθνούς Σοσιαλιστικής Οργάνωσης (ISO) γερμανικού τμήματος της 4ης Διεθνούς.