Partido de Trabajadores Revolucionarios

Οι ρεφορμιστές στην Χιλή άνοιξαν το δρόμο για την ακροδεξιά

Η νίκη του Χοσέ Αντόνιο Καστ στις προεδρικές εκλογές της Χιλής σηματοδοτεί την άνοδο της ακροδεξιάς στη Λατινική Αμερική και καταδεικνύει την αποτυχία της προσέγγισης του «μικρότερου κακού» που υποστήριξε ο πρώην πρόεδρος Γκαμπριέλ Μπόριτς.

Την Κυριακή 14 Δεκεμβρίου, η Χιλή εξέλεξε έναν ακροδεξιό πρόεδρο. Ο Χοσέ Αντόνιο Καστ, θαυμαστής της στρατιωτικής δικτατορίας του Αουγκούστο Πινοτσέτ, αντιμετώπισε στον δεύτερο γύρο των εκλογών τη Ζανέτ Χάρα, μέλος του Κομουνιστικού Κόμματος, και κέρδισε το 58% των ψήφων. Αυτές οι εκλογές αντιπροσωπεύουν μια σημαντική πολιτική ήττα για τη ρεφορμιστική αριστερή κυβέρνηση του Γκαμπριέλ Μπόριτς, η οποία προκάλεσε βαθιά απογοήτευση στην κοινωνική της βάση λόγω της συμβιβαστικής της στάσης απέναντι στη Δεξιά και της αποτυχίας της να υλοποιήσει βασικές πολιτικές.

Όπως ήταν αναμενόμενο, οι καπιταλιστές και οι μεγάλοι εργοδότες χαιρέτησαν αμέσως το αποτέλεσμα των εκλογών, εκφράζοντας την υποστήριξή τους στον εκλεγμένο πρόεδρο και δηλώνοντας την προθυμία τους να συνεργαστούν με τη νέα κυβέρνηση.

Η νίκη του Kast έρχεται σε ένα πλαίσιο που σηματοδοτείται από την άνοδο της ακροδεξιάς σε όλο τον κόσμο. Πράγματι, ο ίδιος έχει αναφερθεί στην ακροδεξιά πρωθυπουργό της Ιταλίας, Τζιόρτια Μελόνι, ως πολιτικό πρότυπο του και ευθυγραμμίζεται με τις υπερ-αντιδραστικές κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής, όπως αυτές του Χαβιέρ Μιλέι της Αργεντινής και του Ντανιέλ Νομπόα του Ισημερινού. Όλοι αυτοί οι ηγέτες ακολουθούν τα βήματα του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει εντείνει την επίθεσή του κατά της Λατινικής Αμερικής. Πρόσφατα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ ενέτεινε τις επιθέσεις του κατά της Βενεζουέλας, την οποία απειλεί με χερσαία εισβολή, αναβιώνοντας το παλιό Δόγμα Μονρόε, που θεωρεί την ήπειρο ως την πίσω αυλή της Ουάσιγκτον.

Η αποτυχία της κυβέρνησης του «μικρότερου κακού» του Μπόριτς

Είναι αδύνατο να εξηγηθεί το αποτέλεσμα αυτών των εκλογών χωρίς να αναλυθεί το έργο της κυβέρνησης Μπόριτς. Ο πρώην αριστερός ακτιβιστής του φοιτητικού κινήματος Μπόριτς νίκησε τον Καστ το 2021 με την υπόσχεση για βαθιές κοινωνικές αλλαγές, την καταπολέμηση του φασισμού και τη μετατροπή της Χιλής σε «τάφο του νεοφιλελευθερισμού». Ωστόσο, παρά την εκστρατεία του κατά των ιδιωτικών συνταξιοδοτικών και υγειονομικών συστημάτων, η κυβέρνησή του, σε συνεργασία με τον κεντροαριστερό συνασπισμό Concertación, τα αναβίωσε. Ενίσχυσε επίσης τον κατασταλτικό μηχανισμό του κράτους, φυλακίζοντας έναν ιστορικά υψηλό αριθμό αυτοχθόνων Μαπούτσε και στρατιωτικοποιώντας την περιοχή Ουαλμάπου στο νότιο τμήμα της Χιλής. Σε θέματα ασφάλειας και οικονομίας, υιοθέτησε την ατζέντα μιας όλο και πιο ριζοσπαστικοποιημένης Δεξιάς.

Αντί να ενισχύσει την ανεξάρτητη οργάνωση από τα κάτω, ο Μπόριτς κατέληξε να κρατήσει το εργατικό κίνημα και τη νεολαία σε μια κατάσταση βαθιάς παθητικότητας. Το έκανε αυτό με τη συνενοχή των συνδικαλιστικών γραφειοκρατιών και των ρεφορμιστικών πολιτικών κομμάτων που αποτελούσαν την κοινωνική βάση της κυβέρνησής του.

Ο προσανατολισμός του Μπόριτς αναδείχθηκε ακόμα περισσότερο με την καμπάνια της Χάρα. Για τον δεύτερο γύρο των εκλογών, έβαλε στην κορυφή της ομάδας της ιστορικές προσωπικότητες της Concertación, όπως τον Κάρλος Ομινάμι, τον Φρανσίσκο Βιδάλ και την Παουλίνα Βοντάνοβιτς, οι οποίοι έχουν απορριφθεί από την πλειοψηφία του πληθυσμού λόγω του ιστορικού τους σε νεοφιλελεύθερες πολιτικές όταν ήταν στην εξουσία.

Η Χάρα αναγνώρισε αμέσως τα αποτέλεσματά των εκλογών, καλώντας σε εθνική ενότητα και στη συνέχιση των διακομματικών συμφωνιών. Θέτοντας τον εαυτό της ως «εποικοδομητική και με σεβασμό» αντιπολίτευση, συνέχισε την πολιτική συμβιβασμού με τη Δεξιά που ακολουθούσε ο Μπόριτς.

Το τηλεφώνημα του Μπόριτς στον Καστ πραγματοποιήθηκε μία ώρα μετά την ανακοίνωση των επίσημων αποτελεσμάτων. Ο Μπόριτς κάλεσε σε εθνική ενότητα: «Είτε είμαστε λυπημένοι είτε χαρούμενοι σήμερα, είμαι πολύ περήφανος για τη δημοκρατία. Η Χιλή σταθεροποιείται με έναν τρόπο που πρέπει να μας κάνει όλους περήφανους», δήλωσε, προτού προσφέρει την υποστήριξή του στον εκλεγμένο πρόεδρο: «Δεσμευόμαστε να πραγματοποιήσουμε τη μετάβαση στη νέα κυβέρνηση, σύμφωνα με τις δημοκρατικές αξίες».

Στην νικητήρια ομιλία του, ο Καστ έκανε πολλές αναφορές στο «πολιτικό κέντρο», επαινώντας τη Χάρα καθώς και τους πρώην προέδρους Φρέι, Λάγος και Μπατσέλετ. Αποκάλεσε τον εαυτό του πρόεδρο «όλων των Χιλιανών», ως επικεφαλής μιας «κυβέρνησης ενότητας» με το αίσθημα της «επείγουσας ανάγκης» να αποκατασταθεί η τάξη και η ανάπτυξη.

Ταυτόχρονα, ο Καστ ανακοίνωσε ότι το 2026 θα είναι «ένα δύσκολο, πολύ δύσκολο έτος, επειδή τα οικονομικά της χώρας βρίσκονται σε κρίση», προετοιμάζοντας έτσι το έδαφος για περικοπές στον προϋπολογισμό. Το πρόγραμμά του υπόσχεται να επιδεινώσει τις συνθήκες διαβίωσης της εργατικής τάξης και των καταπιεσμένων, όπως αποδεικνύεται από τις απειλές του εναντίον των εκπαιδευτικών και τις δηλώσεις του για τον τερματισμό της «ιδεολογίας στα πανεπιστήμια».

Η εργατική τάξη, ωστόσο, έχει τη δύναμη να αντιμετωπίσει τον Καστ και την ακροδεξιά. Ο εκλεγμένος πρόεδρος ετοιμάζει περικοπές στην υγεία, την εκπαίδευση και τη στέγαση. Για να το πετύχει αυτό, θα πρέπει να αντιμετωπίσει και να νικήσει τομείς με σημαντικό κοινωνικό βάρος, όπως τα εργατικά και φοιτητικά κινήματα. Ο Καστ γνωρίζει καλά αυτή την εύθραυστη ισορροπία δυνάμεων: μόλις ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα, υιοθέτησε έναν πιο μετριοπαθή τόνο για να καλύψει τις πραγματικές του προθέσεις.

Ενάντια στον φόβο και την παραίτηση: Οργανώνοντας μια απάντηση από τα κάτω

Σε αυτό το πλαίσιο, είναι απαραίτητο να οργανωθεί η αντίσταση στους χώρους εργασίας και σπουδών, προκειμένου να προετοιμαστούμε για τις επερχόμενες επιθέσεις του Καστ. Αυτό σημαίνει να αντλήσουμε διδάγματα από τα τέσσερα χρόνια της κυβέρνησης Μπόριτς, μια περίοδο κατά την οποία η ακροδεξιά σημείωσε κέρδη εξαιτίας της παθητικότητας που επέβαλε η ρεφορμιστική Αριστερά.

Οι γενικές απεργίες στην Ιταλία και την Πορτογαλία δείχνουν ότι υπάρχει και άλλος δρόμος. Είναι απαραίτητο οι μεγάλες συνδικαλιστικές ομοσπονδίες, όπως η CUT, η κύρια συνδικαλιστική ομοσπονδία, και οι φοιτητικές οργανώσεις όπως η CONFECH να σπάσουν την παθητικότητα που επικρατούσε για χρόνια και να καλέσουν σε έναν πραγματικό αγώνα για την αντιμετώπιση κάθε επίθεσης.

Σε ευρύτερο επίπεδο, η οργανική και θεσμική κρίση της Χιλής παραμένει άλυτη. Η διεθνής κατάσταση χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη αστάθεια: η κρίση της ηγεμονίας των ΗΠΑ, η ένταση των αντάγωνισμών μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, η παγκόσμια οικονομική επιβράδυνση, η συνεχιζόμενη γενοκτονία στην Παλαιστίνη και ο πόλεμος στην Ουκρανία. Αυτές οι δυναμικές ασκούν άμεση πίεση στη Χιλή, της οποίας η οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς διακυμάνσεις και τον ανταγωνισμό μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ στην περιοχή. Το κοινοβούλιο που προέκυψε από τις εκλογές της Κυριακής θα είναι κατακερματισμένο, χωρίς απόλυτη πλειοψηφία για κανένα στρατόπεδο.

Πρέπει να τονιστεί ένα κεντρικό στοιχείο της διεθνούς κατάστασης: η επιστροφή της ταξικής πάλης στο προσκήνιο. Οι απεργίες στην Ιταλία, σε αλληλεγγύη με την Παλαιστίνη και ενάντια στην λιτότητα, έχουν έρθει σε άμεση αντιπαράθεση με την κυβέρνηση της Μελόνι. Η απεργία στην Πορτογαλία έχει δημιουργήσει δυσκολίες για μια δεξιά κυβέρνηση. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν πραγματοποιηθεί μαζικές κινητοποιήσεις ενάντια στον Τραμπ. Αντιμέτωποι με τη νίκη του Καστ, πρέπει να αντισταθούμε στην παραίτηση, αναζητώντας διεθνείς εμπειρίες ως παραδείγματα προς μίμηση.

Η πρόσφατη ιστορία της Χιλής αποδεικνύει ότι η εργατική τάξη εξακολουθεί να έχει τεράστια δύναμη. Οι φοιτητικές κινητοποιήσεις του 2011, υπό την κυβέρνηση Πινιέρα, έθεσαν στο επίκεντρο το αίτημα για δωρεάν εκπαίδευση και αποδυνάμωσαν την κυβέρνηση. Οι μαζικές κινητοποιήσεις ενάντια στα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά συστήματα της Χιλής έχουν δείξει τεράστια δυναμική, όπως και το φεμινιστικό κίνημα. Πρέπει να μάθουμε από αυτούς τους αγώνες για να χτίσουμε μια δύναμη ικανή να αντιμετωπίσει την ακροδεξιά.

Αυτή τη στιγμή, είναι απαραίτητο να ενισχυθεί η οργάνωση στη βάση, αντλώντας έμπνευση από τις απεργίες στην Ευρώπη και τους αγώνες στο Περού, τον Ισημερινό και την Ασία. Αυτό σημαίνει να σπάσουμε την παθητικότητα που κληρονομήσαμε από την κυβέρνηση Μπόριτς, να συντονίσουμε τους σημερινούς αγώνες και να οικοδομήσουμε την ευρύτερη ενότητα γύρω από κοινά αιτήματα, όπως η αλληλεγγύη προς την Παλαιστίνη ή ο αγώνας για την εξαφανισμένη ακτιβίστρια των ιθαγενών Τζούλια Τσούνιλ, ενισχύοντας παράλληλα τα φοιτητικά, φεμινιστικά και εργατικά κινήματα.

Για το σκοπό αυτό, η πλήρης πολιτική ανεξαρτησία από την κυβέρνηση Μπόριτς και τον συνασπισμό της είναι ζωτικής σημασίας. Ούτε οι διαπραγματεύσεις στην κορυφή, ούτε οι κοινοβουλευτικές μανούβρες που πραγματοποιούνται πίσω από την πλάτη των μαζών, ούτε οι συμφωνίες με τη Δεξιά και τους εργοδότες, θα σταματήσουν την κυβέρνηση Καστ και τις επιθέσεις της.

Μετάφραση: elaliberta.gr

Partido de Trabajadores Revolucionarios, “Chile: How the Reformist Left Helped the Far Right Win the Presidency”, Left Voice, 17 Δεκεμβρίου 2025, https://www.leftvoice.org/chile-how-the-reformist-left-helped-the-far-right-win-the-presidency/.