Υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ του στρατού και των Δυνάμεων για την Ελευθερία και την Αλλαγή, Ιούλιος 2019.

Επτά χρόνια μετά: τι απέμεινε από τη σουδανική επανάσταση;

του Hamad Gamal

Μετάφραση: Τάσος Αναστασιάδης

Πηγή:vientosur

Σε αυτό το άρθρο, ο Hamad Gamal, συνιδρυτής της «Sudfa Media», θέτει προβληματισμούς για τη μνήμη της σουδανικής επανάστασης και τα ερωτήματα που άφησε σε εκκρεμότητα αυτή η αποτυχημένη επανάσταση, μπροστά στην βία του αντεπαναστατικού πολέμου. Αναλύει την κληρονομιά αυτών των κινητοποιήσεων και εξετάζει τους λόγους της αποτυχίας τους.

Με την ευκαιρία της έβδομης επετείου της επανάστασης του Δεκεμβρίου του 2018, η εορταστική επέτειος πραγματοποιείται αυτή τη φορά στο πλαίσιο ενός καταστροφικού πολέμου, ο οποίος έθεσε σε κίνδυνο τις κινητοποιήσεις της κοινωνίας των πολιτών, φτάνοντας στο σημείο να αμφισβητήσει την ίδια την έννοια αυτής της επανάστασης.

Αυτό το κλίμα ακραίας βίας που έχει δημιουργήσει ο αντεπαναστατικός πόλεμος επιβάλλει την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο σκεφτόμαστε και μιλάμε για την επανάσταση. Δεν πρόκειται πλέον να ανακαλέσουμε στην μνήμη μας την επανάσταση του Δεκεμβρίου ως μια απλή ανάμνηση που μας συγκινεί, ούτε ως μια στιγμή που τιμούμε μόνο με εορτασμούς και τραγούδια, αλλά ως ένα σημείο γεμάτο οδυνηρά ερωτήματα που επιβάλλει ο πόλεμος του Απριλίου του 2023. Ο «Δεκέμβριος» εμφανίζεται έτσι ως ένα ημιτελές πολιτικό έργο και ως μια διαρκώς ανοιχτή σύγκρουση που θέτει ερωτήματα σχετικά με τη μορφή του κράτους, τους φορείς που κατέχουν την εξουσία και εκείνους που ελέγχουν τα όπλα.

Η επανάσταση του Δεκεμβρίου αποτέλεσε μια στιγμή συλλογικής συνειδητοποίησης, κατά την οποία οι Σουδανοί εξέφρασαν την ρητή απόρριψή τους προς τη στρατιωτική εξουσία, τις πολιτοφυλακές, το σύστημα κοινωνικών και φυλετικών προνομίων, καθώς και μια οικονομία βασισμένη στη λεηλασία και τον πόλεμο.

Η επανάσταση έφερε συνθήματα σαφή και απλά στη διατύπωσή τους, αλλά βαθιά στο νόημά τους, τα οποία διατύπωσε ως αναπόσπαστες προϋποθέσεις για την οικοδόμηση ενός βιώσιμου κράτους. Ο στόχος της επανάστασης του Δεκεμβρίου ήταν ταυτόχρονα ιδρυτικός και μεταρρυθμιστικός. Το σύνθημα «Ελευθερία, ειρήνη και δικαιοσύνη» ενσάρκωνε πρώτα απ' όλα την ελευθερία από τον φόβο, την καταπίεση και την αδικία που αντιμετώπιζαν όλοι οι Σουδανοί, πολίτες και στρατιωτικοί, χωρίς εξαίρεση, υπό το καθεστώς του Ομάρ αλ-Μπασάρ. Η ειρήνη, με την ευρύτερη και πιο αυθεντική έννοια του όρου, δεν συνίσταται σε απλές συμφωνίες μεταξύ ένοπλων ομάδων με στόχο την κατανομή της εξουσίας. Η εγγύηση της ειρήνης και της σταθερότητας για το σύνολο του πληθυσμού είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το αίτημα για δικαιοσύνη για όλα τα θύματα. Αυτό έχει ως στόχο να αντιμετωπιστεί η ιστορία των παραβιάσεων, των εγκλημάτων και των τραγωδιών και να σπάσει ο κύκλος της ατιμωρησίας. Όταν η επανάσταση φώναζε: «Η επανάσταση είναι του λαού, η εξουσία ανήκει στον λαό, οι στρατιωτικοί επιστρέφουν στα στρατόπεδά τους και οι Τζαντζαουίντ^[1] πρέπει να διαλυθούν», εξέφραζε έτσι το θεμελιώδες όραμά της.

Σήμερα, επτά χρόνια αργότερα, η πραγματικότητα που επιβάλλεται φαίνεται να είναι το ακριβώς αντίθετο από αυτά τα συνθήματα. Δεν υπάρχει ελευθερία σε έναν πόλεμο δια αντιπροσώπων που διεξάγεται για τους πόρους του σουδανικού λαού, ούτε ειρήνη σε μια χώρα που έχει μετατραπεί σε ανοιχτό πεδίο μάχης, ούτε δικαιοσύνη σε μια πραγματικότητα όπου οι Δυνάμεις Ταχείας Αντίδρασης διαπράττουν σε μεγάλη κλίμακα εγκλήματα πολέμου και γενοκτονία, χωρίς να λογοδοτούν σε καμία εθνική ή διεθνή αρχή. Ωστόσο, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι γιατί απέτυχε η επανάσταση, αλλά ποιος την πρόδωσε και πώς αδειάστηκε από το περιεχόμενό της.

Στην καταστροφική πορεία που ακολούθησε η επανάσταση, οι Δυνάμεις της Ελευθερίας και της Αλλαγής^[2] έχουν άμεση πολιτική ευθύνη. Όλα κρίθηκαν όταν, τον Ιούλιο του 2019, επέλεξαν να υπογράψουν συμφωνία με τους στρατιωτικούς αντί να συνεχίσουν την επανάσταση μέχρι τέλους. Έτσι, έχασαν μια ιστορική ευκαιρία, σαν να ήταν η επανάσταση ένα εύκολο ή επαναλαμβανόμενο γεγονός, επιλέγοντας να συνάψουν μια εύθραυστη συνεργασία με τους στρατιωτικούς και τις Δυνάμεις Ταχείας Αντίδρασης. Έδωσαν έτσι προτεραιότητα στη λογική της πρόσβασης στην εξουσία σε βάρος της ανασυγκρότησης των κοινωνικών και πολιτικών δομών του Σουδάν, στοιχηματίζοντας σε έναν γρήγορο συμβιβασμό με τις αντεπαναστατικές δυνάμεις και απομακρινόμενες έτσι πολύ νωρίς από τον επαναστατικό δρόμο. Αυτή η συνεργασία, η οποία κατέληξε σε στρατιωτικό πραξικόπημα τον Οκτώβριο του 2021, δεν απέτυχε τυχαία: απέτυχε επειδή διατήρησε τον στρατό στο επίκεντρο του πολιτικού παιχνιδιού, νομιμοποίησε την ύπαρξη των πολιτοφυλακών και ανέβαλε τα ζητήματα της μεταβατικής δικαιοσύνης.

Ο σημερινός πόλεμος αποτελεί το αποκορύφωμα αυτής της αποτυχημένης πορείας που ακολουθήθηκε μετά την επανάσταση. Ο στρατός ηγείται της σύγκρουσης ως πολιτικός παράγοντας, ενώ οι Δυνάμεις Ταχείας Αντίδρασης προσπαθούν να υλοποιήσουν το διεθνές τους οικονομικό και στρατιωτικό σχέδιο, με την ανοιχτή υποστήριξη των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.

Αυτό που βιώνουμε σήμερα είναι, επομένως, η καθυστερημένη έκρηξη μίας διαμάχης που παρέμεινε άλυτη από την πτώση του Ομάρ αλ-Μπασίρ και που αποκρυσταλλώνεται γύρω από ένα κεντρικό ερώτημα: ποιος έχει τη δύναμη και ποιος έχει την εξουσία;

Σε αυτό το πλαίσιο, η μνήμη της επανάστασης του Δεκεμβρίου μετατρέπεται για τους Σουδανούς ακτιβιστές σε ένα χώρο επανεξέτασης και όχι νοσταλγίας. Ο Δεκέμβριος μας έχει εξαντληθεί από τις σφαίρες, από τον κατακερματισμό, από την αδυναμία των πολιτικών δυνάμεων που προέκυψαν από την επανάσταση να οικοδομήσουν ένα σταθερό πολιτικό κίνημα, από την συνεχή αναζήτηση εξωτερικής υποστήριξης και από την παράδοση της εξουσίας στα χέρια των στρατιωτικών. Οι πολιτικές δυνάμεις διχάστηκαν ως προς τον καθορισμό των προτεραιοτήτων: πρέπει να προχωρήσουμε με κάθε κόστος στις εκλογές για να διατηρήσουμε την εμφάνιση μιας δημοκρατίας ή να οικοδομήσουμε μια ουσιαστική ειρήνη; Πρέπει να προτιμήσουμε μια εύθραυστη σταθερότητα ή να ικανοποιήσουμε το αίτημα του σουδανικού λαού για δικαιοσύνη; Σαν να ήταν αυτοί οι στόχοι, από τη φύση τους, αντιφατικοί και να μην είχαν οργανική σχέση μεταξύ τους.

Οι επιτροπές αντίστασης, παρά τη δύναμη της λαϊκής τους κινητοποίησης και την προσπάθειά τους να συνενωθούν για να οικοδομήσουν μια αυτοοργανωμένη κινητοποίηση από τη βάση, έχασαν μια πολύτιμη ευκαιρία να οργανωθούν και να οικοδομήσουν μια σταθερή βάση πριν από το ξέσπασμα του πολέμου στις 15 Απριλίου 2023. Οι περισσότερες από αυτές περιορίστηκαν σε διαμαρτυρίες και στη σύνταξη επιστολών, χωρίς να καταφέρουν να μετατρέψουν τη κοινωνική τους δύναμη σε μια νέα πολιτική οργάνωση, ικανή να μετατοπίσει το κέντρο βάρους της πολιτικής δράσης και να αλλάξει τους δικούς της κανόνες. Ωστόσο, μια τέτοια οργάνωση θα μπορούσε να είχε προτείνει μια αντιπολίτευση στο πολιτικό πεδίο, μια ριζοσπαστική εναλλακτική λύση στις ελίτ που αποτελούν τους τοπικούς πράκτορες του ιμπεριαλισμού στο μετα-αποικιακό κράτος.

Παρά το ζοφερό κλίμα του πολέμου και των γενοκτονιών, η επανάσταση του Δεκεμβρίου δεν ξεχάστηκε. Η κινητοποίηση μπορεί να έφυγε από τους δρόμους, αλλά παρέμεινε ζωντανή στις συνειδήσεις. Συνεχίστηκε μέσα στις επιτροπές αντίστασης που προσπάθησαν, παρά την καταστολή, να εφεύρουν νέες μορφές οργάνωσης. Συνεχίστηκε στα κέντρα έκτακτης ανάγκης που αντιμετώπισαν τον πόλεμο με ανθρωπιστική βοήθεια, συλλογικές κουζίνες και προσπάθειες για την προστασία όσων είχαν απομείνει από τον κοινωνικό ιστό. Και συνεχίστηκε, πριν και μετά, με την βαθιά άρνηση των Σουδανών να δεχτούν την εξουσία των πολιτοφυλακών και την επιστροφή του στρατιωτικού αυταρχισμού με τις διάφορες μορφές του.

Το πιο επικίνδυνο σήμερα είναι ότι ο πόλεμος επαναπροσδιορίζει την πολιτική ως ένα απλό στρατιωτικό ζήτημα και ότι οι ελίτ χρησιμοποιούν τις πολιτοφυλακές για να αποκτήσουν πρόσβαση στην εξουσία. Είναι ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο που η αναφορά στην επανάσταση του Δεκεμβρίου αποκτά ξανά όλο το νόημά της: ως πράξη αντίστασης ενάντια στην τάση να περιορίζεται το κράτος στις ένοπλες δυνάμεις και ενάντια στη μετατροπή της χώρας σε λάφυρο προς λεηλασία. Ο «Δεκέμβριος» αντιπροσωπεύει έναν ανοιχτό ορίζοντα και ένα κριτήριο με βάση το οποίο κρίνουμε κάθε σχέδιο που δεν θέτει στο επίκεντρό του τη διάλυση των πολιτοφυλακών και την οικοδόμηση της δικαιοσύνης.

Η έβδομη επέτειος θέτει ένα άμεσο ερώτημα: τι μπορούμε να κάνουμε σήμερα; Η πραγματικότητα δεν προσφέρει καμία εύκολη λύση και αφήνει μόνο μία πόρτα ανοιχτή: αυτή της ενίσχυσης της λαϊκής οργάνωσης, της οικοδόμησης μιας νέας, ανεξάρτητης και ριζοσπαστικής πολιτικής δύναμης, ικανής να ξεπεράσει τις μετα-αποικιακές ελίτ, να σπάσει την νεοαποικιακή εξάρτηση από το εξωτερικό και να απορρίψει κάθε αυταρχική νοοτροπία που επιβάλλεται από τον ένοπλο αγώνα.

Για να βγούμε από αυτή την καταστροφή, πρέπει λοιπόν να αποσυναρμολογηθεί η στρατιωτική, πολιτική και οικονομική παρουσία των Δυνάμεων Ταχείας Αντίδρασης, καθώς και όλων των άλλων πολιτοφυλακών χωρίς εξαίρεση, και να σταματήσει η εύκολη χρήση των όπλων. Αυτή η πορεία συνεπάγεται επίσης τον αποκλεισμό των αρχηγών του στρατού από κάθε μελλοντικό πολιτικό ρόλο. Είναι πράγματι αδύνατο να οικοδομηθεί ένα πολιτικό και δημοκρατικό κράτος με στρατηγούς που μονοπωλούν τη βία και παρεμβαίνουν στην κυβέρνηση.

Η μεταβατική δικαιοσύνη κατέχει κεντρική θέση σε αυτόν τον σύγκρουση: καμία πολιτική διαδικασία δεν μπορεί να οικοδομηθεί χωρίς να καταστούν υπόλογοι οι δράστες της βίας, χωρίς να αποκαλυφθεί η αλήθεια και χωρίς να αναγνωριστούν τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν και η ανάγκη αποζημίωσης των θυμάτων. Οι προσπάθειες παράκαμψης της δικαιοσύνης στο όνομα της σταθερότητας συχνά οδηγούν σε αναπαραγωγή της βίας και προσφέρουν στους δολοφόνους την ευκαιρία να επιστρέψουν με νέα ονόματα.

Σήμερα, η προσκόλληση στην επανάσταση του Δεκεμβρίου δεν είναι θέμα υπερηφάνειας ή νοσταλγίας, αλλά αποτελεί πολιτική και ηθική αναγκαιότητα. Αυτή η προσήλωση αρνείται την πνευματική ήττα και απορρίπτει την ιδέα ότι το Σουδάν είναι καταδικασμένος σε βία για πάντα. Η επανάσταση του Δεκεμβρίου μας υπενθυμίζει, με όλη την ελπίδα και τις απογοητεύσεις που έφερε, ότι αυτή η χώρα αξίζει έναν άλλο δρόμο, ο οποίος ήταν εφικτός και παραμένει εφικτός, παρά το χρόνο που έχει περάσει και το μέγεθος των απωλειών.

25/12/2025

Ο Χαμάντ Γκαμάλ είναι σουδανός αγωνιστής, εξόριστος στη Γαλλία. Είναι από τους συνιδρυτές της διαδικτυακής έκδοσης «Sudfa», στην οποία έχει έναν ρόλο συντονιστή και αρχισυντάκτη. Έχει γράψει πολλά άρθρα και ανοιχτές επιστολές για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των μεταναστών και των προσφύγων στην Ευρώπη. Μαζί με την Sarah Bachellerie έχουν κάνει το ντοκιμαντέρ που παρήγε η «Sudfa Media» με τίτλο "Jusqu'au bout!".

https://sudfa-media.com/article/que-reste-t-il-de-la-revolution 

https://vientosur.info/siete-anos-despues-que-queda-de-la-revolucion-sudanesa/

Σημειώσεις:

^[1] Παλαιά ονομασία των Δυνάμεων Ταχείας Αντίδρασης όταν δημιουργήθηκε η πολιτοφυλακή κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Νταρφούρ.

^[2] Πολιτικό κόμμα που ιδρύθηκε μετά την επανάσταση του 2018 και προέκυψε από την Ένωση Σουδανών Επαγγελματιών.