Ουκρανία: Τα μετόπισθεν καταρρέουν – Οι διαδηλωτές κατά της διαφθοράς
αντιμέτωποι με τον νεοφιλελευθερισμό σε καιρό πολέμου
του Adam Novak*
ΠΗΓΗ: www.europe-solidaire.org
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: elaliberta.gr
Οι ουκρανικές υπηρεσίες καταπολέμησης της διαφθοράς — το Εθνικό Γραφείο Καταπολέμησης της Διαφθοράς της Ουκρανίας (NABU) και το Ειδικό Γραφείο του Εισαγγελέα Καταπολέμησης της Διαφθοράς (SAPO) — αποκάλυψαν ένα σύστημα δωροδοκιών ύψους 100 εκατομμυρίων δολαρίων (92 εκατομμύρια ευρώ) στην Energoatom, την κρατική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας. Ο φερόμενος ως εγκέφαλος της υπόθεσης είναι ο Τιμούρ Μίντιτς, ο εδώ και πολύ καιρό επιχειρηματικός εταίρος του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Ο Μίντιτς διέφυγε στο Ισραήλ λίγες ώρες πριν από τις έρευνες στο διαμέρισμά του στο Κίεβο, προειδοποιημένος από έναν πληροφοριοδότη. Ο υπουργός Δικαιοσύνης και ο υπουργός Ενέργειας παραιτήθηκαν. Σε καταγραμμένες ηχογραφήσεις ακούγονται ύποπτοι να χρησιμοποιούν κωδικά ονόματα — «Karlson», «Rocket», «Sugarman». Ένα κωδικό όνομα, «Ali Baba», φέρεται να αποδίδεται στον Αντρέι Γερμάκ, τον επικεφαλής του γραφείου Αντρέι Γερμάκ, του Ζελένσκι. [1]
Αυτό που είναι αξιοσημείωτο είναι ότι η έρευνα όντως πραγματοποιήθηκε. Μόλις πριν από τέσσερις μήνες, η ίδια κυβέρνηση προσπαθούσε να καταστρέψει τους θεσμούς καταπολέμησης της διαφθοράς που τώρα εκθέτουν τον στενό κύκλο της. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της NABU, Σέμεν Κρυβόνος, «χωρίς τις διαδηλώσεις [του Ιουλίου], η υπόθεση Energoatom δεν θα είχε υπάρξει. Σίγουρα θα είχε καταστραφεί»].[2]
Η αλλαγή συνέβη επειδή η ουκρανική κοινωνία εξανάγκασε την κυβέρνησή της να υποχωρήσει τον Ιούλιο του 2025. Το γεγονός είναι αναμφισβήτητο: το 2024 δεν υπήρξαν διαδηλώσεις κατά της διαφθοράς στους δρόμους, ενώ το 2025 υπήρξαν δύο σημαντικές διαδηλώσεις. Η ουκρανική κοινωνία των πολιτών, και ειδικά η προοδευτική της πτέρυγα, εντείνει τις απαιτήσεις της για λογοδοσία — σε καιρό πολέμου, ενάντια σε μια κυβέρνηση που επικαλείται την εθνική ενότητα για να καταστείλει τις κριτικές.
Η επανάσταση του χαρτονιού
Ας γυρίσουμε τέσσερις μήνες πίσω. Στις 21 Ιουλίου 2025, η Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας έκανε έφοδο στα γραφεία της NABU, συλλαμβάνοντας αξιωματούχους με αμφίβολες κατηγορίες για «σχέσεις με τη Ρωσία». Την επόμενη μέρα, το κοινοβούλιο ψήφισε το νομοσχέδιο 12414, στερώντας τη NABU και την SAPO από την ανεξαρτησία τους. Το ίδιο βράδυ, ο Ζελένσκι κύρωσε το νομοσχέδιο παρά τις διαμαρτυρίες που είχαν ήδη ξεκινήσει.
Μέσα σε λίγες ώρες, οι Ουκρανοί βγήκαν στους δρόμους για τις πρώτες μεγάλες αντικυβερνητικές διαμαρτυρίες από την έναρξη της μεγάλης κλίμακας εισβολής της Ρωσίας τον Φεβρουάριο του 2022. Η κινητοποίηση ήταν εξαιρετικά δημοφιλής. Όπως ανέφερε το Waging Nonviolence, ο βετεράνος του στρατού Ντμίτρο Κοζιατίνσκι δημοσίευσε στο Facebook ένα κάλεσμα προς τους πολίτες να «υπερασπιστούν αυτό που έχουμε χτίσει την τελευταία δεκαετία» — επαναλαμβάνοντας το περίφημο μήνυμα του 2013 του Μουσταφά Νάιεμ που είχε πυροδοτήσει την εξέγερση του Μαϊντάν.[3]
Οι εκτιμήσεις έκαναν λόγο για 10.000 έως 16.000 διαδηλωτές μόνο στο Κίεβο, με τις διαδηλώσεις να επεκτείνονται σε 22 πόλεις. Το πλήθος ήταν κατά κύριο λόγο νεαρό — με τη γενιά Ζ να αποτελεί την πλειοψηφία — με πυρήνα τους βετεράνους του στρατού και τις συζύγους και τους γονείς των εν ενεργεία στρατιωτών. Οι σημαίες των πολιτικών κομμάτων απουσίαζαν ηθελημένα. Χειροποίητα χαρτονένια πλακάτ έδωσαν το όνομά τους στο κίνημα: το «Χαρτονένιο Μαϊντάν».
Η Γιάνα, μέλος της ουκρανικής φεμινιστικής ομάδας Bilkis, εξήγησε στο Europe Solidaire Sans Frontières γιατί συμμετείχαν στις διαδηλώσεις: «Η Bilkis είναι μια κοινότητα συνειδητοποιημένων ανθρώπων που νοιάζονται για το μέλλον της κοινωνίας μας. Γι' αυτό συμμετείχαμε στις διαδηλώσεις — απλά δεν μπορούσαμε να μείνουμε αμέτοχες. Η διαφθορά είναι ένας από τους μεγαλύτερους εχθρούς της δημοκρατίας, της ισότητας, της δικαιοσύνης και, τελικά, της ασφάλειας». [4] Και υπογράμμισε τη δημογραφική σύνθεση: «Φαίνεται πως ήσαν εκεί πολλοί νέοι και γυναίκες ».
Τα πλακάτ συνδύαζαν οργή και μαύρο χιούμορ: «Ο πατέρας μου δεν πέθανε για αυτό» «Ζω σε πόλεμο εξαιτίας της καινούργιας βίλας κάποιου.» Το ρυθμικό σύνθημα που σφράγισε το κίνημα: «Το μέτωπο κρατάει, το πίσω μέτωπο καταρρέει.»
Η δημοσιογράφος του NPR Τζοάνα Κακίσις πήρε συνέντευξη από τον 35χρονο στρατιώτη Μίκολα Ολεξίενκο, ο οποίος ήταν σε άδεια από το μέτωπο και κρατούσε μια αφίσα απευθυνόμενη στον Ζελένσκι, που έλεγε «αυτό πάει πάρα πολύ». Είπε στην Κακίσις: «Δεν θέλω ο Ζελένσκ να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση» — συγκρίνοντας τις ενέργειες της κυβέρνησης με αυτές του Βίκτορ Γιανουκόβιτς, τον οποίο οι Ουκρανοί ανέτρεψαν το 2014 [5].
Οι διαδηλώσεις πέτυχαν. Στις 31 Ιουλίου, το κοινοβούλιο ψήφισε με 331-0 την αποκατάσταση της ανεξαρτησίας των οργανισμών. Ωστόσο, η νίκη ήταν μερική: οι θεσμοί διατηρήθηκαν, αλλά η δομική διαφθορά παρέμεινε ανέπαφη.
Λαϊκή καταπολέμηση της διαφθοράς ενάντια στη θεσμική καταπολέμηση της διαφθοράς
Οι διαδηλώσεις του Ιουλίου αποκάλυψαν θεμελιώδεις εντάσεις στον αγώνα κατά της διαφθοράς στην Ουκρανία. Ποιον εξυπηρετούν πραγματικά αυτοί οι θεσμοί;
Η κυρίαρχη άποψη είναι σαφής: η NABU και η SAPO αντιπροσωπεύουν τη μεταρρύθμιση μετά το Μαϊντάν, την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και το κράτος δικαίου. Η ανεξαρτησία τους είναι απαραίτητη για την ένταξη στην ΕΕ και την εμπιστοσύνη της Δύσης. Η αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μάρτα Κοσ χαρακτήρισε τον νόμο του Ζελένσκι του Ιουλίου ως «σοβαρό βήμα πίσω».
Ο δημοσιογράφος Βολόντια Βάγκνερ, που ζει στη Σουηδία, υποστηρίζει ότι η NABU και η SAPO λειτουργούν κυρίως ως «όργανα της μετασοβιετικής ταξικής σύγκρουσης και της επιβολής της ευρωατλαντικής ολοκλήρωσης και όχι ως όργανα λαϊκής λογοδοσίας». [6] Τα στοιχεία για την εμπιστοσύνη ενισχύουν τον σκεπτικισμό: μόνο το 9-10% των Ουκρανών εμπιστεύεται τους φορείς καταπολέμησης της διαφθοράς, ενώ το 54% δεν εμπιστεύεται συγκεκριμένα τη NABU.
Ο Βάγκνερ εντοπίζει πραγματικές αντιφάσεις. Το 2024, 133 ΜΚΟ που υλοποιούσαν προγράμματα χρηματοδοτούμενα από δυτικούς χορηγούς έλαβαν απαλλαγές από την επιστράτευση. Το κατεστημένο σύστημα καταπολέμησης της διαφθοράς υποστηρίζει σθεναρά τον πόλεμο μέχρι τη νίκη, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζει την υποχρεωτική επιστράτευση, στην οποία οι απλοί Ουκρανοί αντιδρούν βίαια. «Μεγάλο μέρος της αναμέτρησης του Ιουλίου», γράφει ο Βάγκνερ, «αποτελεί απλώς ένα μέτωπο της οξυνόμενης σύγκρουσης μεταξύ Ποροσένκο και Ζελένσκι». Ωστόσο, αυτή η ανάλυση κινδυνεύει να καταλήξει στην ίδια την ελιτίστικη προσέγγιση που εντοπίζει. Οι διαδηλώσεις του Ιουλίου δεν οργανώθηκαν από τον Ποροσένκο. Χιλιάδες νέοι Ουκρανοί, μεταξύ των οποίων και στρατιώτες σε άδεια, κινητοποιήθηκαν ανεξάρτητα ακριβώς επειδή απορρίπτουν τη χειραγώγηση από την ελίτ.
Αντί να συζητά για το ποια ελιτίστικη φατρία ελέγχει τους θεσμούς καταπολέμησης της διαφθοράς, η μεγαλύτερη αντικαπιταλιστική οργάνωση της Αριστεράς στην Ουκρανία, η Sotsialnyi Rukh (Κοινωνικό Κίνημα), επιμένει ότι το ζήτημα είναι δομικό: ποιος ελέγχει την ίδια την παραγωγή; Όπως υποστηρίχθηκε στη δήλωσή τους του Σεπτεμβρίου 2025, η Ουκρανία παραμένει «εγκλωβισμένη σε ένα αδιέξοδο διεφθαρμένου νεοφιλελευθερισμού, που καθυστερεί το τέλος του πολέμου και αναγκάζει τον πληθυσμό να υποφέρει από τη φτώχεια» [7].
Ο Βιτάλι Ντούντιν, πρόεδρος του Sotsialnyi Rukh και δικηγόρος εργατικού δικαίου, εξέφρασε αυτή την προσέγγιση — που εστιάζει στις οικονομικές δομές και όχι στην ατομική ηθική — σε μια συνέντευξη τον Μάιο του 2025: «Οι εργαζόμενοι της Ουκρανίας αντιστέκονται μαζικά και με θυσίες στον εχθρό, σε αντίθεση με το μοντέλο ενός κράτους που εξαρτάται από έναν στενό κύκλο ατόμων και είναι ανίκανο να φροντίσει το κοινό καλό».[8] Ο Ντούντιν τόνισε τη δομική βάση: «Οι πόροι της χώρας εξαντλούνται όχι μόνο από τους κατακτητές, αλλά και από άπληστους μεγάλους επιχειρηματίες που κερδίζουν από τις βασικές ανάγκες της κοινωνίας — στους τομείς της ενέργειας και της άμυνας».
Η αριστερή εναλλακτική πρόταση: εργατικός έλεγχος κατά της διαφθοράς
Στη συνδιάσκεψη του Οκτωβρίου 2024 στο Κίεβο, η οργάνωση υιοθέτησε ένα ψήφισμα στο οποίο περιγράφεται η δύσκολη κατάσταση της Ουκρανίας: «Οι αβέβαιες προοπτικές νίκης της Ουκρανίας οφείλονται στο γεγονός ότι η μόνη αξιόπιστη στρατηγική για την αντιμετώπιση του επιτιθέμενου — η κινητοποίηση όλων των διαθέσιμων οικονομικών πόρων για τη στήριξη του μετώπου και των κρίσιμων υποδομών — έρχεται σε αντίθεση με τα συμφέροντα της ολιγαρχίας» [9]. Η «άρνηση να εθνικοποιηθούν οι παραγωγικές δυνατότητες, να φορολογηθούν οι μεγάλες επιχειρήσεις και να προσανατολιστεί ο προϋπολογισμός προς τον επανεξοπλισμό επιτρέπει την παράταση του πολέμου με κόστος σημαντικές ανθρώπινες απώλειες».
Τον Σεπτέμβριο του 2025, μετά τις διαδηλώσεις του Ιουλίου, η ανάλυσή τους έγινε πιο ολοκληρωμένη. Το κίνημα εντόπισε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι κρατικοί θεσμοί με «προτεραιότητες προσωπικού κέρδους, έλλειψη σχεδιασμού και απομόνωση από τις μάζες» [10]. Η διαφθορά δεν προκύπτει από ατομικές αποτυχίες, αλλά από συστημικές αντιφάσεις.
Η διακήρυξή τους του Μαρτίου 2025, που δημοσιεύθηκε από την Europe Solidaire Sans Frontières, διευκρινίζει: μια ποσόστωση 50% για εκπροσώπους των εργαζομένων στα διοικητικά συμβούλια των επιχειρήσεων υποδομών, άμυνας και εξόρυξης ορυκτών «θα χρησιμεύσει ως εγγύηση κατά της διαφθοράς και της σφετερισμού της εξουσίας από τους υπηρέτες του κεφαλαίου».[11] Η διακήρυξη διευκρινίζει: «Από τις πρώτες ημέρες του πολέμου μέχρι σήμερα, η χώρα έχει συνοδευτεί από σκάνδαλα διαφθοράς που σχετίζονται με την κατάχρηση κεφαλαίων. Ο συνεχής έλεγχος από τα συνδικάτα και τα εργατικά συμβούλια είναι το κλειδί για μεγαλύτερη διαφάνεια στις ενέργειες της ηγεσίας και την πρόληψη της διαφθοράς».
Ο εργατικός έλεγχος στα διοικητικά συμβούλια θα δημιουργούσε λογοδοσία μέσω υλικών συμφερόντων, όχι μέσω θεσμικού σχεδιασμού. Η καταπολέμηση της διαφθοράς θα γινόταν ταξική πάλη, όχι τεχνοκρατική μεταρρύθμιση.
Το πρόγραμμα του Sotsialnyi Rukh περιλαμβάνει την εθνικοποίηση υπό τον έλεγχο των εργαζομένων, την προοδευτική φορολογία που φτάνει το 90% για τα υψηλότερα εισοδήματα και το κρατικό μονοπώλιο στις γεωργικές εξαγωγές, οι οποίες έφτασαν τα 24,5 δισεκατομμύρια δολάρια (22,5 δισεκατομμύρια ευρώ) το 2024, ενώ «τα κέρδη συνεχίζουν να γεμίζουν τις τσέπες των ιδιωτών».
Ο στόχος είναι η αναδιάρθρωση του ποιος ελέγχει την παραγωγή, όχι απλώς η σύλληψη των κλεφτών.
Οι στρατιώτες βλέπουν καθαρά
Οι στρατιώτες αντιλαμβάνεται τη διαφθορά ως υπαρξιακή απειλή, όχι ως μια αφηρημένη έννοια διακυβέρνησης.
Ο αρχιλοχίας Γιέγκορ Φίρσοφ, διοικητής ενός λόχου drone, δημοσίευσε: «Τίποτα δεν είναι πιο αποθαρρυντικό από το να βλέπεις ότι, ενώ εσύ κάθεσαι σε ένα χαράκωμα, κάποιος κλέβει τη χώρα». Ένας εν ενεργεία στρατιώτης δήλωσε σε έναν δημοσιογράφο του Al Jazeera: «Τι νόημα έχει να γυρίσω σπίτι μου όταν η οικογένειά μου να είναι περιτριγυρισμένη από διαφθορά παντού; ».[12]
Η βουλευτής Άννα Σκοροχόντ έχει τεκμηριώσει συστηματική εκβιαστική πρακτική εκ μέρους των διοικητών. Στο κανάλι της στο YouTube περιέγραψε πώς οι αξιωματικοί καταχωρούν ψευδώς στρατιώτες ως υπηρετούντες στην πρώτη γραμμή για να διεκδικήσουν αποζημιώσεις μάχης και στη συνέχεια κατάσχουν τα χρήματα: «Απλώς απαιτούν χρήματα από τους άντρες, υποτίθεται επειδή αυτοί λαμβάνουν εκατό [χιλιάδες γρίβνα] (2.000 ευρώ) και η διοίκηση όχι. Οπότε «ας τα μοιραστούμε»». Η Σκοροχόντ δήλωσε ότι αυτή η διαφθορά οδηγεί σε μαζικές αδικαιολόγητες λιποταξίες: «Όταν δεν μπορείς να απευθυνθείς πουθενά, κανείς δεν ακούει ή δεν θέλει να ακούσει, οι άνθρωποι απλά μαζεύονται σε διμοιρίες, σε ομάδες, και φεύγουν επειδή δεν το ανέχονται αυτό». [13]
Τα υλικά διακυβεύματα είναι τεράστια. Τον Ιανουάριο του 2024, αξιωματούχοι του υπουργείου Άμυνας συνελήφθησαν για κλοπή 40 εκατομμυρίων δολαρίων (37 εκατομμύρια ευρώ) που αφορούσαν πυρομαχικά που δεν παραδόθηκαν ποτέ. Στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους λόγω έλλειψης πυρομαχικών που υπήρχαν μόνο στα χαρτιά. Η δωροδοκία της ιατρικής επιτροπής κοστίζει 3.000-15.000 δολάρια (2.750-13.800 ευρώ) για ψεύτικες εξαιρέσεις. Οι αξιωματικοί επιστράτευσης απαιτούν δωροδοκίες, ενώ οι οικογένειες των στρατιωτών πληρώνουν το τίμημα.
Το σκάνδαλο της Energoatom τον Νοέμβριο είχε μεγάλη απήχηση ακριβώς επειδή η διαφθορά στον τομέα της ενέργειας σημαίνει κλοπή κεφαλαίων που θα έπρεπε να προστατεύουν τις υποδομές από τις ρωσικές επιθέσεις. Καθώς πλησιάζει ο χειμώνας με διακοπές ρεύματος, οι Ουκρανοί κρυώνουν, ενώ οι εγκάθετοι φεύγουν με εκατομμύρια.
Επίλυση της διαμάχης σε καιρό πολέμου
Καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου, συνεχίζεται η διαμάχη για το αν οι Ουκρανοί πρέπει να επικρίνουν την κυβέρνησή τους εν μέσω μιας μάχης για την επιβίωσή τους.
Μια θέση, που διατυπώθηκε από τον συνδικαλιστή ηγέτη Πέτρο Τουλέι στο FES Trade Union Monitor, ήταν: «Αυτό που έχει σημασία τώρα είναι να επιτευχθεί ειρήνη και ασφάλεια, νικώντας τον Ρώσο επιτιθέμενο. Μετά από αυτό, η δημοκρατική διαδικασία θα συνεχίσει την κανονική της πορεία». [14]
Το Sotsialnyi Rukh απέρριψε αυτό το επιχείρημα: «Ο πόλεμος δεν αποτελεί ούτε “ελευθέρας” ούτε δικαιολογία. Όσο ο λαός πληρώνει με τους φόρους του, τη ζωή του και το χαμένο μέλλον του, η εξουσία πρέπει να ελέγχεται».
Οι διαδηλώσεις του Ιουλίου έληξαν αυτή τη συζήτηση με πράξεις. Οι Ουκρανοί απέρριψαν στους δρόμους την άποψη ότι «η ενότητα σε καιρό πολέμου σημαίνει απαγόρευση της κριτικής». Πέτυχαν παρά το στρατιωτικό νόμο, τις απειλές πυραύλων και την πίεση της κυβέρνησης.
Αυτοί που απαιτούσαν σιωπή ήταν εκείνοι που είχαν κάτι να κρύψουν. Αυτοί που απαιτούσαν λογοδοσία ήταν εκείνοι που πέθαιναν για την πατρίδα τους. Όπως φώναζαν οι διαδηλωτές: «Η Ουκρανία δεν είναι Ρωσία».
Διαφθορά και καπιταλιστικός πόλεμος
Η διαφθορά είναι διαδεδομένη στη διεξαγωγή του καπιταλιστικού πολέμου. Η κυβέρνηση του Ζελένσκι δεν μπορεί να κινητοποιήσει αποτελεσματικά τους πόρους, επειδή αυτό έρχεται σε αντίθεση με τα συμφέροντα των ολιγαρχών. Όπως ανάλυσε το Sotsialnyi Rukh τον Οκτώβριο του 2024: «Η απροθυμία να εθνικοποιηθούν οι παραγωγικές μονάδες, να φορολογηθούν οι μεγάλες επιχειρήσεις και να κατευθυνθεί ο προϋπολογισμός προς τον επανεξοπλισμό επιτρέπει την παράταση του πολέμου με κόστος σημαντικές ανθρώπινες απώλειες» [15].
Αυτό δημιουργεί μια σπειροειδή αντίφαση. Οι στρατιωτικές ανάγκες απαιτούν τη κινητοποίηση των πόρων. Οι ολιγαρχικές σχέσεις ιδιοκτησίας εμποδίζουν την κινητοποίηση. Η διαφθορά γεμίζει το κενό — όχι ως ατομική αποτυχία, αλλά ως συστημική λειτουργία που επιτρέπει το ιδιωτικό κέρδος από μια δημόσια κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Το σύστημα δωροδοκιών ύψους 100 εκατομμυρίων δολαρίων (92 εκατομμύρια ευρώ) της Energoatom δεν είναι κάτι εξωφρενικό, είναι κάτι λογικό: η ανάγκη σε καιρό πολέμου δημιουργεί μια ευκαιρία για εκμετάλλευση, ενώ η «ομίχλη του πολέμου» συσκοτίζει την ευθύνη.
Οι Ουκρανοί εργαζόμενοι αναγνωρίζουν όλο και περισσότερο αυτό το μοτίβο. Η πορεία από μηδενικές διαμαρτυρίες το 2024 έως τις συνεχείς κινητοποιήσεις το 2025 καταδεικνύει την αυξανόμενη συνειδητοποίηση ότι η διαφθορά και η στρατιωτική αποτυχία συνδέονται αιτιωδώς Οι στρατιώτες κατανοούν ενστικτωδώς αυτό που η θεσμική ρητορική κατά της διαφθοράς αποκρύπτει: ο θάνατός τους πλουτίζει τους ολιγάρχες. Όπως τεκμηρίωσε η βουλευτής Άννα Σκοροχόντ, η συστηματική εκβίαση από τους διοικητές οδηγεί σε μαζικές λιποταξίες: «Όταν δεν υπάρχει πού να στραφούν, οι άνθρωποι απλώς συγκεντρώνονται σε διμοιρίες, σε ομάδες, και φεύγουν επειδή δεν μπορούν να το ανεχθούν αυτό». [16]
Το πρόγραμμα Sotsialnyi Rukh αντιμετωπίζει αυτό το δομικό πρόβλημα με μια δομική λύση: την αλλαγή των σχέσεων ιδιοκτησίας για την εξάλειψη της υλικής βάσης της διαφθοράς. Ο εργατικός έλεγχος αποτρέπει τη διαφθορά όχι μέσω της διαφάνειας, αλλά μέσω της ευθυγράμμισης των θεσμικών συμφερόντων με τα κοινωνικά συμφέροντα. Η προοδευτική φορολογία αποτρέπει τη διαφθορά όχι μέσω της δίωξης, αλλά μέσω της εξάλειψης της ολιγαρχικής συσσώρευσης. Το κρατικό μονοπώλιο στις γεωργικές εξαγωγές αποτρέπει τη διαφθορά όχι μέσω της εποπτείας, αλλά μέσω της κατάργησης του ιδιωτικού κέρδους από τα δημόσια αγαθά.
Ο Βιτάλι Ντούντιν εξήγησε το ευρύτερο πλαίσιο τον Μάιο του 2025: «Τόσο η άμυνα όσο και η κοινωνική πρόνοια είναι βασικές λειτουργίες του κράτους. Το ιδιωτικό κεφάλαιο δεν ενδιαφέρεται για αυτό, λόγω της εστίασής του στο κέρδος και της επιθυμίας του να συνεισφέρει όσο το δυνατόν λιγότερο στον προϋπολογισμό».[17] Συνέχισε: «Δυστυχώς, το κράτος δεν λειτουργεί ως κοινωνική ασπίδα για τον λαό, αλλά ως διεφθαρμένη υπερδομή. Η έλλειψη υποστήριξης γίνεται έντονα αισθητή από όλους, ειδικά από το στρατιωτικό προσωπικό, τους ανθρώπους που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και εκείνους που μεγαλώνουν τις νέες γενιές Ουκρανών σε αυτούς τους αβέβαιους καιρούς».
Η διεθνής αλληλεγγύη απαιτεί την υποστήριξη των εργαζομένων της Ουκρανίας ενάντια στον ρωσικό ιμπεριαλισμό και ταυτόχρονα ενάντια στην ουκρανική ολιγαρχία. Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Αλληλεγγύης στην Ουκρανία συντονίζει τις προσπάθειες που συνδέουν τα αιτήματα κατά της διαφθοράς με την διαγραφή του χρέους και τα εργασιακά δικαιώματα — ένα πρότυπο αυθεντικού διεθνισμού. Όπως δήλωσε το Sotsialnyi Rukh: «Είναι οι εργαζόμενοι — εργάτες, εκπαιδευτικοί, γιατροί, σιδηροδρομικοί, εργαζόμενοι στον τομέα της ενέργειας — που πρέπει να γίνουν η κινητήρια δύναμη της αναγέννησης της Ουκρανίας. Εσείς δημιουργείτε όλο τον πλούτο της χώρας, εσείς την υπερασπίζεστε, έχετε κάθε δικαίωμα να αποφασίζετε πώς θα διοικείται». [18]
Η ολιγαρχία δεν μπορεί να υπερασπιστεί αυτό που ταυτόχρονα εκμεταλλεύεται. Μόνο ο δημόσιος έλεγχος της πολεμικής παραγωγής μπορεί να κινητοποιήσει τους πόρους που απαιτεί η επιβίωση Η καταπολέμηση της διαφθοράς δεν πρέπει να θεωρείται – ή να ασκείται – ως ηθική σταυροφορία, αλλά ως υλική αναγκαιότητα.
Το πίσω μέτωπο καταρρέει. Το ερώτημα είναι αν οι απλοί Ουκρανοί μπορούν να αναλάβουν τον έλεγχο της πολεμικής οικονομίας πριν καταρρεύσει και το μέτωπο. Όπως το θέτει το Sotsialnyi Rukh: «Δημιουργήστε συνδικάτα στις επιχειρήσεις σας. Απαιτήστε να συμμετέχετε στις αποφάσεις που σας αφορούν. Οργανώστε συμβούλια στις κοινότητές σας. Μην περιμένετε την άδεια από τα ανώτερα κλιμάκια — διεκδικήστε αυτό το δικαίωμα για τον εαυτό σας. Μόνο μέσω της μαζικής οργάνωσης και της αλληλεγγύης είναι δυνατή η νίκη στον πόλεμο και η δίκαιη ανασυγκρότηση μετά από αυτόν». [19]
*Ο Adam Novak είναι ο πρώην συντονιστής του Ευρωπαϊκού Δικτύου Αλληλεγγύης προς την Ουκρανία (ENSU).
https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article77129#nh4
Μεγάλο μέρος του άρθρου υπάρχει μεταφρασμένο και στο https://www.contra-xreos.gr
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Kyiv Independent, «Το συνεχιζόμενο σκάνδαλο διαφθοράς στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας στην Ουκρανία, εξηγείται», 18 Νοεμβρίου 2025. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://kyivindependent.com/explainer-who-is-implicated-in-ukraines-biggest-ongoing-corruption-case-and-what-are-they-accused-of/
[2] RFE/RL, «Ο επικεφαλής της υπηρεσίας καταπολέμησης της διαφθοράς στην Ουκρανία προειδοποιεί για πιέσεις από υψηλά κλιμάκια καθώς το σκάνδαλο στον τομέα της ενέργειας βαθαίνει», 21 Νοεμβρίου 2025. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.rferl.org/a/ukraine-corruption-nabu-mindich-yermak-zelenskyy/33595936.html
[3] Waging Nonviolence, «Inside Ukraine’s first nationwide protests since Russia’s invasion» (Μέσα στις πρώτες πανεθνικές διαμαρτυρίες στην Ουκρανία μετά την εισβολή της Ρωσίας), 16 Σεπτεμβρίου 2025. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://wagingnonviolence.org/2025/09/inside-ukraines-first-nationwide-protests-since-russias-invasion/
[4] Yana από το Bilkis, «Ουκρανία. Διαφθορά, αμβλώσεις, πόλεμος: συνέντευξη με τις φεμινίστριες του Bilkis», Europe Solidaire Sans Frontières, 2025. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article76136
[5] NPR, «Μετά από μαζικές διαμαρτυρίες, ο πρόεδρος της Ουκρανίας επανεξετάζει τον νέο νόμο κατά της διαφθοράς», 23 Ιουλίου 2025. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.npr.org/2025/07/23/nx-s1-5477353/after-massive-protests-ukraines-president-reconsiders-new-anti-corruption-law
[6] Βολόντια Βάγκνερ, «Η αντιδιαφθορά στην Ουκρανία δεν έχει να κάνει με τη δημοκρατία», Jacobin, Αύγουστος 2025. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://jacobin.com/2025/08/ukraine-anti-corruption-democracy-zelensky
[7] Sotsialnyi Rukh (Κοινωνικό Κίνημα), «Εργάτες, είστε σημαντικοί για το μέλλον της Ουκρανίας», Σεπτέμβριος 2025, Europe Solidaire Sans Frontières. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article77005
[8] Βιτάλι Ντουντίν, «3 χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου, οι Ουκρανοί αριστεροί αγωνίζονται για τα εργασιακά δικαιώματα υπό στρατιωτικό νόμο», Truthout, 16 Μαΐου 2025. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://truthout.org/articles/3-years-into-war-ukrainian-leftists-fight-for-labor-rights-under-martial-law/
[9] Sotsialnyi Rukh (Κοινωνικό Κίνημα), «Ουκρανία: Συνέδριο του Sotsialnyi Rukh (Κοινωνικό Κίνημα), 5-6 Οκτωβρίου 2024», Europe Solidaire Sans Frontières. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article72344
[10] Sotsialnyi Rukh (Κοινωνικό Κίνημα), «Εργάτες, είστε σημαντικοί για το μέλλον της Ουκρανίας», Σεπτέμβριος 2025, Europe Solidaire Sans Frontières. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article77005
[11] Sotsialnyi Rukh (Κοινωνικό Κίνημα), «Για μια Ουκρανία χωρίς ολιγάρχες και κατακτητές!», Μάρτιος 2025, Europe Solidaire Sans Frontières. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article74021
[12] Al Jazeera, «Γιατί ο Ζελένσκι προσπάθησε να περιορίσει την αυτονομία των οργανισμών καταπολέμησης της διαφθοράς στην Ουκρανία;» 29 Ιουλίου 2025. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.aljazeera.com/news/2025/7/29/why-zelenskyy-tried-to-curb-autonomy-of-ukraines-anticorruption-agencies
[13] ANTIKOR, «Η βουλευτής Άννα Σκοροχόντ δήλωσε σχετικά με σχέδια κατάχρησης των πληρωμών «μάχης» στον ουκρανικό στρατό», Ιούλιος 2025. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://antikor.info/en/articles/778326-nardep_anna_skorohod_zajavila_o_shemah_prisvoenija_boevyh_vyplat_v_ukrainskoj_armii
[14] Petro Tulei, FES Trade Union Monitor 2024. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://library.fes.de/pdf-files/id/gewerkschaftsmonitore/20686/2024-ukraine.pdf
[15] Sotsialnyi Rukh (Κοινωνικό Κίνημα), «Ουκρανία: Συνέδριο του Sotsialnyi Rukh (Κοινωνικό Κίνημα), 5-6 Οκτωβρίου 2024», Europe Solidaire Sans Frontières. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article72344
[16] ANTIKOR, «Η βουλευτής Άννα Σκοροχόντ δήλωσε σχετικά με σχέδια κατάχρησης των πληρωμών «μάχης» στον ουκρανικό στρατό», Ιούλιος 2025. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://antikor.info/en/articles/778326-nardep_anna_skorohod_zajavila_o_shemah_prisvoenija_boevyh_vyplat_v_ukrainskoj_armii
[17] Βιτάλι Ντούντιν, «3 χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου, οι Ουκρανοί αριστεροί αγωνίζονται για τα εργασιακά δικαιώματα υπό στρατιωτικό νόμο», Truthout, 16 Μαΐου 2025. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://truthout.org/articles/3-years-into-war-ukrainian-leftists-fight-for-labor-rights-under-martial-law/
[18] Sotsialnyi Rukh (Κοινωνικό Κίνημα), «Εργάτες, είστε σημαντικοί για το μέλλον της Ουκρανίας», Σεπτέμβριος 2025, Europe Solidaire Sans Frontières. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article77005
[19] Sotsialnyi Rukh (Κοινωνικό Κίνημα), «Εργάτες, είστε σημαντικοί για το μέλλον της Ουκρανίας», Σεπτέμβριος 2025, Europe Solidaire Sans Frontières. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article77005