Κυριακή, 30 Οκτωβρίου 2022 23:11

Το ενεργειακό σύστημα της Ουκρανίας: αρχές για τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση - Simon Pirani

Αντιπρόσωποι της Ανεξάρτητης Ένωσης Μεταλλωρύχων του Τσερβονόχραντ

παραδίδουν τρόφιμα, φάρμακα και άλλη βοήθεια στις κοινότητες του μετώπου την περασμένη εβδομάδα.

Φωτογραφία από το twitter της Συνομοσπονδίας Ελεύθερων Συνδικάτων της Ουκρανίας

 

Το ενεργειακό σύστημα της Ουκρανίας: αρχές για τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση

Simon Pirani

Οι Ουκρανοί σοσιαλιστές φιλοξένησαν μια on line συζήτηση με θέμα "Ενεργειακή κρίση και βιωσιμότητα: διδάγματα από τον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο" στις 22 Οκτωβρίου. Μπορείτε να παρακολουθήσετε μια καταγραφή στο youtube εδώ στα αγγλικά, ή εδώ στα ουκρανικά. Στο πάνελ των ομιλητών περιλαμβάνονταν η Ουκρανή ερευνήτρια για την κλιματική πολιτική Maryna Larina, ο Leszek Karlik από την Ομάδα Ενεργειακής Πολιτικής του Razem, του αριστερού κόμματος της Πολωνίας, ο Christian Zeller από το Πανεπιστήμιο του Σάλτσμπουργκ και εγώ.
Η εκδήλωση ήταν μέρος μιας διαδικτυακής διάσκεψης με θέμα "Ανασυγκρότηση και δικαιοσύνη στη μεταπολεμική Ουκρανία", η οποία φιλοξενήθηκε από τους εκδότες του σοσιαλιστικού περιοδικού Spilne ( Commons). Οι ηχογραφήσεις όλων των συνεδριών είναι τώρα online και αξίζει να τις παρακολουθήσετε.
Ακολουθεί το κείμενο της ομιλίας μου. Στο τέλος έχω προσθέσει μερικά σχόλια σχετικά με τη συζήτηση, και μερικούς συνδέσμους για περαιτέρω ανάγνωση. Ανυπομονώ για τη συνέχιση της συζήτησής μας.

Simon Pirani.


Δεν έχω πάει στην Ουκρανία μετά την εισβολή του Φεβρουαρίου και καταλαβαίνω τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι μόνο από δεύτερο χέρι. Επιπλέον, είναι δύσκολο για όλους μας να μιλάμε για μεταπολεμική ανοικοδόμηση όταν μαίνεται ο πόλεμος. Καθημερινά αυτό σημαίνει όχι μόνο θανάτους και τραυματισμούς, αλλά και καταστροφή των αστικών υποδομών, συμπεριλαμβανομένων των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και των λεβητοστασίων.

Αυτόν τον χειμώνα, οι Ουκρανοί δεν θα προσπαθήσουν μόνο να προστατευτούν από βόμβες και σφαίρες, αλλά και να κρατηθούν ζεστοί και υγιείς εν μέσω διακοπών παροχής φυσικού αερίου, θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας. [Αυτόν τον μήνα, οι ρωσικοί βομβαρδισμοί επικεντρώθηκαν στις μη στρατιωτικές υποδομές, θέτοντας εκτός λειτουργίας το ένα τρίτο των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και αναγκάζοντας σε εκτεταμένες διακοπές ρεύματος ενώ οι θερμοκρασίες του χειμώνα έχουν αρχίσει να πέφτουν].Αλλά ακόμη και κάτω από αυτές τις συνθήκες, έχει αρχίσει η συζήτηση για τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση, κατ' αρχάς μεταξύ της ουκρανικής κυβέρνησης και των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων στη διάσκεψη του Λουγκάνο τον Ιούλιο. Καταρτίζουν σχέδια για το μακροπρόθεσμο μέλλον.
Το εργατικό κίνημα, και τα κοινωνικά κινήματα, χρειάζονται μια προσέγγιση σε αυτά τα ζητήματα που να παίρνει το μέρος των εργαζομένων και της κοινωνίας, σε αντίθεση με τις οικονομικές ή πολιτικές ελίτ. Θα προτείνω τέσσερις αρχές που μπορούν να βοηθήσουν στην ανάπτυξη μιας τέτοιας προσέγγισης.
1. Η ενέργεια θα πρέπει να παρέχεται κυρίως από ανανεώσιμες πηγές.

Η κοινωνία διεθνώς χρειάζεται μια ενεργειακή μετάβαση - δηλαδή μια μετάβαση σε ένα σύστημα χωρίς ορυκτά καύσιμα, επικεντρωμένο στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, με την ηλεκτρική ενέργεια να παράγεται από ανανεώσιμες πηγές όπως η ηλιακή, η αιολική και η ενέργεια των κυμάτων. Στην Ουκρανία, υπάρχουν επίσης κάποιες δυνατότητες για βιοκαύσιμα που παράγονται από γεωργικά απόβλητα.
Είμαι βέβαιος ότι όλοι οι παρευρισκόμενοι γνωρίζουν γιατί συμβαίνει αυτό: επειδή η υπερθέρμανση του πλανήτη θα μπορούσε να βλάψει σοβαρά την ανθρώπινη κοινωνία, και η κύρια αιτία της υπερθέρμανσης του πλανήτη είναι η καύση ορυκτών καυσίμων.
Τα τελευταία 30 χρόνια, οι πιο ισχυρές κυβερνήσεις του κόσμου έχουν κάνει τα πάντα για να καθυστερήσουν την ενεργειακή μετάβαση, ενώ ταυτόχρονα προσποιούνται ότι αντιμετωπίζουν το πρόβλημα.
Το εργατικό κίνημα και τα κοινωνικά κινήματα πρέπει να υποστηρίξουν μια μετάβαση που θα εξυπηρετεί τα συμφέροντα της κοινωνίας και όχι του κεφαλαίου.

Δύο σημεία που πρέπει να αναφερθούν ειδικά για την Ουκρανία.

a. Ο άνθρακας έχει διαχρονικά κεντρική σημασία, ιδίως στο Ντονμπάς. Η χρήση άνθρακα μειώνεται από το 2016, κυρίως λόγω της ρωσικής στρατιωτικής επιθετικότητας. Τώρα, οι πολιτικές δυνάμεις στο Ντονμπάς συζητούν για ένα μέλλον χωρίς άνθρακα. Για παράδειγμα, στην πρόσφατη ανοιχτή επιστολή των δημάρχων του Μόιρνοχραντ, του Τσερβόνοχραντ και άλλων πόλεων (εδώ στα ουκρανικά, εδώ στα αγγλικά). Ελπίζω ότι το εργατικό κίνημα και τα κοινωνικά κινήματα θα συμμετάσχουν σε αυτή τη συζήτηση.
b. Το φυσικό αέριο έπαιξε επίσης καθοριστικό ρόλο. Η κυβέρνηση προσπάθησε να μειώσει την εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο και από το 2015 δεν υπάρχουν άμεσες εισαγωγές. Ωστόσο, στην Ουκρανία, όπως και αλλού, οι εταιρείες φυσικού αερίου προβάλλουν το ψευδές επιχείρημα ότι το φυσικό αέριο αποτελεί μέρος της λύσης στο πρόβλημα των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, επειδή παράγει ενέργεια με λιγότερες εκπομπές από τον άνθρακα. Στην πραγματικότητα, είναι μέρος του προβλήματος. Η ενεργειακή μετάβαση σημαίνει απομάκρυνση από το φυσικό αέριο.

2. Είναι προς το συμφέρον της κοινωνίας να διακόψει τη ροή της ενέργειας μέσω των τεχνολογικών συστημάτων.
Για να το κατανοήσουμε αυτό, θα πρέπει, κατ' αρχάς, να ξεχάσουμε την ιδέα της "ζήτησης ενέργειας". Οι άνθρωποι δεν θέλουν "ενέργεια". Θέλουν τα προϊόντα που παρέχει - θερμότητα, φως, ηλεκτρισμό για τη λειτουργία των υπολογιστών, τη δυνατότητα να ταξιδεύουν από τόπο σε τόπο κ.ο.κ.
Αυτά τα πράγματα μπορούν να παρέχονται, χρησιμοποιώντας πολύ λιγότερη ενέργεια από ό,τι χρησιμοποιείται σήμερα, με την καλύτερη χρήση τεχνολογιών που υπάρχουν εδώ και δεκαετίες.
Ένα προφανές παράδειγμα είναι η θέρμανση για τα σπίτια των ανθρώπων. Στην Ουκρανία, αυτή προέρχεται κυρίως από λέβητες φυσικού αερίου ή από συστήματα τηλεθέρμανσης που βασίζονται σε μονάδες συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας. Οι κυβερνήσεις, όχι μόνο στην Ουκρανία αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη, μπορούν να αρχίσουν να αντιμετωπίζουν το πρόβλημα αυτό τώρα. Πρώτον, χρειαζόμαστε μόνωση, για να μειωθεί η ποσότητα της απαιτούμενης θερμότητας. Δεύτερον, χρειαζόμαστε ηλεκτρικές αντλίες θερμότητας που είναι τέσσερις ή πέντε φορές πιο αποδοτικές από τους λέβητες αερίου.
Αυτό θα κρατήσει τους ανθρώπους ζεστούς, θα μειώσει την ποσότητα του απαιτούμενου φυσικού αερίου και θα μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Οι τεχνολογίες αυτές είναι πολύ απλές, αν και η μετασκευή τους σε παλιά κτίρια μπορεί να είναι δύσκολη.
Πρόκειται για βραχυπρόθεσμα μέτρα.

Μακροπρόθεσμα, οι μηχανικοί βλέπουν ως προτεραιότητα τη δημιουργία ολοκληρωμένων αστικών ενεργειακών συστημάτων. Σε τέτοια συστήματα, θα υπάρχουν πολλαπλές εισροές ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές.
Αυτά θα ενσωματωθούν σε μια σειρά από εγκαταστάσεις αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, από την αποθήκευση υδροηλεκτρικής ενέργειας έως τα ηλεκτρικά οχήματα.
Τα συστήματα αυτά μπορούν να είναι ολοκληρωμένα, αλλά και αποκεντρωμένα. Αυτό τα καθιστά πιο συμβατά με τις συλλογικές, μη κρατικές μορφές κοινωνικής οργάνωσης που προκρίνουν οι σοσιαλιστές.
Μη κυβερνητικές οργανώσεις στην Ουκρανία που υποστηρίζουν τέτοια συστήματα έχουν προωθήσει την ιδέα της "ενεργειακής ελευθερίας", δηλαδή "τη μεγαλύτερη δυνατή ελευθερία για τους πολίτες, τις οργανώσεις και τις κοινότητες να παράγουν ενέργεια και να τη διαχειρίζονται στις δικές τους οικονομίες".
Κατά τη γνώμη μου, οι σοσιαλιστές θα πρέπει να συμμετάσχουν στη συζήτηση για το τι σημαίνει αυτό στην πράξη.


3. Θα πρέπει να απαιτήσουμε να αντιμετωπίζονται τα καύσιμα και η ηλεκτρική ενέργεια ως υπηρεσίες, ως δικαιώματα για όλους, και όχι ως εμπορεύματα.


Τώρα, μετά από δεκαετίες νεοφιλελευθερισμού, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και η ηλεκτρική ενέργεια αντιμετωπίζονται ως εμπορεύματα όχι μόνο στο διεθνές εμπόριο αλλά, σε πολλές χώρες, και στις αγορές λιανικής πώλησης.
Στην Ουκρανία υπάρχει υποχρέωση των εταιρειών παροχής δημόσιας υπηρεσίας να προμηθεύουν ηλεκτρική ενέργεια και φυσικό αέριο στα νοικοκυριά σε σταθερές τιμές. Υπάρχουν συζητήσεις σε κυβερνητικό επίπεδο για το πώς να αλλάξει αυτό το σύστημα, στο όνομα της μείωσης της αναποτελεσματικότητας.
Αποτελεί βασική αρχή για το εργατικό κίνημα ότι αυτές οι αλλαγές δεν πρέπει να γίνονται εις βάρος των νοικοκυριών. Ωστόσο, θα πρέπει επίσης να προχωρήσουμε παραπέρα και να αμφισβητήσουμε την αντίληψη ότι τα καύσιμα ή η ηλεκτρική ενέργεια είναι εμπορεύματα που αγοράζονται και πωλούνται.

4. Θα πρέπει να ευνοήσουμε τις τεχνολογίες που είναι συμβατές με τους στόχους μας για κοινωνική δικαιοσύνη και να αντισταθούμε στην επιβολή τεχνολογιών που εξυπηρετούν το κράτος και το κεφάλαιο.

Αυτό αφορά τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση.
Η ΕΕ έχει την "πράσινη νέα συμφωνία" της, η οποία περιλαμβάνει μια περιορισμένη στροφή προς τις τεχνολογίες παροχής ανανεώσιμης ενέργειας, αλλά προστατεύει τις ισχυρές ενεργειακές εταιρείες και τις απελευθερωμένες αγορές.
Πολλοί Ουκρανοί πολιτικοί είναι ευχαριστημένοι με αυτό το πολιτικό πλαίσιο και ορισμένες από τις τεχνολογικές επιλογές που αυτό συνεπάγεται. Αυτό τους οδηγεί σε μονοπάτια στα οποία πιστεύω ότι το εργατικό κίνημα και η κοινωνία των πολιτών πρέπει να αντιταχθούν.Για παράδειγμα, η ΕΕ συζητά σχέδια για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από μεγάλα αιολικά και ηλιακά πάρκα στην Ουκρανία και τη χρήση της για την παραγωγή υδρογόνου προς εξαγωγή. Το υδρογόνο θα παράγεται με ηλεκτρόλυση του νερού, μια πολύ ενεργοβόρα διαδικασία.
Αυτό είναι το χειρότερο "πράσινο ξέπλυμα". Είναι σαφές ότι η Ουκρανία χρειάζεται ηλεκτρική ενέργεια από αιολικά και ηλιακά πάρκα για να σταματήσει την εξάρτησή της από τον άνθρακα και το φυσικό αέριο. Η χρησιμοποίηση της(ενέργειας αυτής), αντ' αυτού, για την παραγωγή υδρογόνου προς εξαγωγή θα ήταν μια μορφή νεοαποικιοκρατίας. Ελπίζω ότι το εργατικό κίνημα και η κοινωνία των πολιτών, στην Ευρώπη και την Ουκρανία, θα εμποδίσουν αυτό το σχέδιο.Ένα άλλο φλέγον πολιτικό ζήτημα είναι αν θα πρέπει να κατασκευαστούν νέοι πυρηνικοί σταθμοί, συγκεκριμένα οι σταθμοί Χμενλνίτσκυ-3 και Χμενλνίτσκυ-4. Αυτό είναι προς το συμφέρον ορισμένων Ουκρανών πολιτικών και επιχειρηματικών ελίτ, αλλά όχι προς το συμφέρον της κοινωνίας.
Είναι εφικτό να στοχεύσουμε σε ένα σύστημα που θα παρέχει την ηλεκτρική ενέργεια που χρειάζεται η Ουκρανία από ανανεώσιμες πηγές, χωρίς νέα πυρηνικά. Επομένως, οι επενδύσεις σε αυτήν θα εμποδίσουν αυτόν τον στόχο.
Φυσικά, πίσω από αυτό κρύβονται ευρύτερα επιχειρήματα σχετικά με το αν και κατά πόσο η πυρηνική ενέργεια θα πρέπει να αποτελεί μέρος των ενεργειακών συστημάτων μετά τα ορυκτά καύσιμα. Δεν είμαι καθόλου ένθερμος με την πυρηνική ενέργεια, επειδή είναι, από τη φύση της, στενά συνδεδεμένη με ισχυρές κρατικές και στρατιωτικές δομές. Αντίθετα, οι αποκεντρωμένες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι από τη φύση τους συμβατές με συλλογικούς, ισότιμους τρόπους οργάνωσης της κοινωνίας.

 

Ορισμένα σημεία που αναδείχθηκαν στη συζήτηση

Σχετικά με τις προμήθειες φυσικού αερίου βραχυπρόθεσμα.

Ένας ενδιαφερόμενος ρώτησε αν η Ουκρανία θα μπορέσει να αντέξει τον φετινό χειμώνα, δεδομένων των περιορισμών στις προμήθειες φυσικού αερίου.

Η απάντηση είναι, ναι, μπορεί. Τα τελευταία χρόνια, η Ουκρανία παρήγαγε περίπου 20 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) φυσικού αερίου κάθε χρόνο από τα δικά της κοιτάσματα φυσικού αερίου και εισήγαγε περίπου 12-15 bcm/έτος στα δυτικά της σύνορα. Από το 2015 δεν έχει εισαχθεί αέριο απευθείας από τη Ρωσία. Αν και σχεδόν όλο το φυσικό αέριο που εισάγεται προέρχεται από ρωσικά κοιτάσματα φυσικού αερίου, πωλείται στις ουκρανικές εταιρείες φυσικού αερίου από Ευρωπαίους εμπόρους. Οι τιμές έχουν εκτοξευθεί και το πρόβλημα αυτό το αντιμετωπίζει η Ουκρανία μαζί με άλλες χώρες. Αλλά για λόγους έκτακτης ανάγκης, δεδομένου ότι παράγει το μεγαλύτερο μέρος του φυσικού αερίου που χρειάζεται, η Ουκρανία είναι σε καλή θέση να το αντιμετωπίσει - αν και είναι πιθανό ότι η παραγωγή φυσικού αερίου θα είναι χαμηλότερη φέτος, λόγω της ρωσικής επιθετικότητας. Ωστόσο, φαίνεται πολύ πιθανό ότι ένα πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα, βραχυπρόθεσμα, θα είναι η καταστροφή που θα προκληθεί στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας από τους ρωσικούς βομβαρδισμούς.

Σχετικά με τα νέα πυρηνικά.

Μια ισχυρή επιχειρηματολογία υπέρ της πυρηνικής ενέργειας διατυπώθηκε από τον Leszek Karlik (δείτε επίσης το άρθρο του εδώ). Υποστήριξε ότι η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε επίπεδο δικτύων θα είναι πολύ αργή για να καλύψει τη ζήτηση ενέργειας.

Κατά την άποψή μου, η προσφορά δεν πρέπει να εξετάζεται χωριστά από τη ζήτηση. Η παροχή ενέργειας στη μεταπολεμική Ουκρανία, όπως και σε όλες τις χώρες, θα μπορούσε να μειωθεί με εξοικονόμηση ενέργειας (π.χ. προγράμματα για τη μόνωση των κατοικιών και την αντικατάσταση των λεβήτων αερίου με αντλίες θερμότητας, που μειώνουν την παροχή ενέργειας που απαιτείται για την οικιακή θέρμανση).

Το δεύτερο είναι ένα πολιτικό ζήτημα: η πυρηνική ενέργεια έχει ήδη ισχυρή υποστήριξη από κρατικές, εταιρικές και στρατιωτικές δυνάμεις, στην Ουκρανία και σε πολλές άλλες χώρες. Γιατί θα πρέπει το εργατικό κίνημα και η κοινωνία των πολιτών να χρησιμοποιήσουν τους πολιτικούς μας πόρους για να υποστηρίξουμε αυτή την ακριβή τεχνολογία, η οποία για το ορατό μέλλον θα ελέγχεται από κοινωνικές δυνάμεις εχθρικές προς εμάς; Αντ' αυτού, θα πρέπει να επικεντρωθούμε σε τεχνολογικές αλλαγές που θα ωφελήσουν την κοινωνία, από τη μόνωση των σπιτιών και την αποκεντρωμένη ανανεώσιμη ενέργεια μέχρι την αναδιαμόρφωση των συστημάτων αστικών μεταφορών με λιγότερα αυτοκίνητα.

 

Σχετικά με τους εργαζόμενους στον τομέα της ενέργειας.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης διατυπώθηκε η άποψη ότι θα ήταν ευκολότερο να οργανωθεί η εργατική αλληλεγγύη μεταξύ των εργαζομένων στην πυρηνική βιομηχανία, παρά μεταξύ των εργαζομένων που π.χ. εγκαθιστούν ηλιακούς συλλέκτες και δεν είναι φυσικά συγκεντρωμένοι σε ένα χώρο εργασίας μαζί και δεν έχουν τόσο υψηλή εξειδίκευση.

Κατά την άποψή μου, αυτός είναι ένας κακός λόγος για να ευνοηθούν οι επενδύσεις στην πυρηνική ενέργεια σε αντίθεση με τις επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Τα συνδικάτα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν κάνει μεγάλα βήματα προόδου στην οργάνωση επισφαλών και δυνητικά δύσκολο να συγκεντρωθούν εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων των οδηγών delivery, του προσωπικού τηλεφωνικών κέντρων και άλλων που εργάζονται εκτός των παραδοσιακών βιομηχανικών πλαισίων. Και ως κίνημα πρέπει να υποστηρίξουμε τη συνδικαλιστική οργάνωση παντού. Θα πρέπει να αποφασίσουμε τη στάση μας απέναντι στις ενεργειακές τεχνολογίες (πυρηνικές, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ορυκτά καύσιμα κ.λπ.) εξετάζοντας ποιες από αυτές ταιριάζουν καλύτερα με το είδος της ενεργειακής μετάβασης που ελπίζουμε να επιτύχουμε.

 

Περισσότερα για να διαβάσετε
□ Για την άποψη των Ουκρανών περιβαλλοντολόγων σχετικά με τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δείτε τον ιστότοπο Ecoaction εδώ στα αγγλικά και εδώ στα ουκρανικά
□ Για μια άποψη της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης του ενεργειακού συστήματος της Ουκρανίας από την Low-Carbon Ukraine (μια ΜΚΟ που χρηματοδοτείται από τη Γερμανία και αποδέχεται τις αρχές της αγοράς της ΕΕ, ενώ έχει καλή αντίληψη των τεχνολογικών ζητημάτων) δείτε εδώ στα αγγλικά και εδώ στα ουκρανικά.
□ Τα σχόλιά μου σχετικά με τις αποκεντρωμένες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενσωμάτωση των ενεργειακών συστημάτων, στο πλαίσιο του Ηνωμένου Βασιλείου
Πώς η ενέργεια έγινε εμπόρευμα και πώς θα μπορούσε να αποεμπορευματοποιηθεί

 

 

Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 30 Οκτωβρίου 2022 23:41

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.