Κυριακή, 19 Ιουνίου 2022 13:04

Η πολιτική λογική του ρωσικού ιμπεριαλισμού

 

 

Volodymyr Artiukh

 

 

Η πολιτική λογική του ρωσικού ιμπεριαλισμού

 

 

Οι συζητήσεις γύρω από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένων και των προηγούμενων συνεισφορών στο FocaalBlog, έχουν μετατοπιστεί από το δίπολο «είτε ΝΑΤΟ είτε Ρωσία» σε μια πιο διαφοροποιημένη ανταλλαγή απόψεων κατά το πρότυπο «είναι το ΝΑΤΟ, αλλά...» έναντι «είναι η Ρωσία, αλλά...». Σε μια ευπρόσδεκτη εξέλιξη, οι συζητητές άρχισαν να ακολουθούν τη συμβουλή του Tony Wood (2022) να «αποδώσουν βαρύτητα» στους παράγοντες που οδήγησαν στην εισβολή της Ρωσίας. Αυτή είναι και η πρόθεση αυτού του κειμένου. Ωστόσο, αντί να το κάνω αυτό ποσοτικά και να αποδώσω «βαρύτητα» σε κάθε μεμονωμένο παράγοντα, στοχεύω, όπως ο Don Kalb (2022), στην παρουσίαση μιας σχεσιακής αφήγησης.

Εκτός από τη διακοπείσα επιτόπια έρευνα μου στην Ουκρανία (2021), αυτή η συμβολή στη συζήτηση για τον πόλεμο βασίζεται στην επιτόπια έρευνα μου στη Λευκορωσία (2015-2017) και στα συμπεράσματά μου σχετικά με το πώς μεταλλάχθηκε το «Καισαρικό καθεστώς» του Λουκασένκο όταν αντιμετώπισε τις λαϊκές και γεωπολιτικές προκλήσεις για την «παθητική-επαναστατική στρατηγική» του (Artiukh 2020, 2021), για να χρησιμοποιήσω το λεξιλόγιο του Γκράμσι. Αξιοποιώντας τις γνώσεις μου από την Ουκρανία και τη Λευκορωσία, σκιαγραφώ την πολιτική λογική της επιθετικής εδαφικής επέκτασης της Ρωσίας με φόντο την ηγεμονική παρακμή των ΗΠΑ. Ισχυρίζομαι ότι αυτή η επέκταση, καθοδηγείται από τη λογική της νομιμοποίησης, σύμφωνα με την οποία η Ρωσία προσφέρει στους υποψήφιους πελάτες της μια νέα αντεπαναστατική «Ιερή Συμμαχία», όπως έκανε η τσαρική Ρωσία τον 19ο αιώνα, και γεννά ένα σύστημα «αντι-Μαϊντάν» καθεστώτων που μοιράζονται σημαντικές πολιτισμικές και πολιτικές ομοιότητες.

Αυτή η πολιτική λογική, η οποία διατυπώθηκε σαφώς στην ομιλία του Πούτιν στον ΟΗΕ το 2015, ακολουθεί μια αλλαγή στη ρωσική ιμπεριαλιστική στρατηγική. Σύμφωνα με τον πολιτικό οικονομολόγο Ilya Matveev (2021), ο ρωσικός ιμπεριαλισμός πέρασε από την οικονομική λογική στην εδαφική λογική γύρω στο 2014, όταν το ρωσικό κράτος παραιτήθηκε από τη στρατηγική της επέκτασης των ιδιωτικών επιχειρήσεων στην Ουκρανία και σε άλλες μετασοβιετικές δημοκρατίες και άρχισε να ασκεί πολιτικό έλεγχο σε αυτά τα εδάφη ακόμη και σε βάρος των συμφερόντων του ιδιωτικού κεφαλαίου. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας στρατηγικής ήταν η προσάρτηση της Κριμαίας και η υποστήριξη των φιλορώσων ανταρτών στο Ντονμπάς. Ωστόσο, η στρατηγική φαίνεται να είναι ευρύτερη και περιλαμβάνει την επανενεργοποίηση άλλων «παγωμένων συγκρούσεων» (Γεωργία 2008, πιθανώς Μολδαβία), την εμπλοκή σε εσωτερικές συγκρούσεις (Ουκρανία 2014, Λευκορωσία 2020, Καζακστάν 2022) και την παροχή στρατιωτικών υπηρεσιών (Συρία και αρκετές αφρικανικές χώρες).

Το κεντρικό δόγμα αυτής της παλινορθωτικής [legitimist]1 εδαφικής στρατηγικής ήταν η διατήρηση των νεοπατρογονικών [neopatrimonial] καθεστώτων που απειλούνταν από τη λαϊκή δυσαρέσκεια. Τα αποσχισθέντα κρατίδια του Ντονμπάς ήταν τα πρώτα από μια σειρά καθεστώτων που άρχισαν να εμφανίζονται στον μετασοβιετικό χώρο από το 2014 ως αντίδραση στην πραγματική ή θεωρούμενη απειλή των λαϊκών διαμαρτυριών. Ονομάζω τέτοιες μορφές διακυβέρνησης «αντι-Μαϊντάν» καθεστώτα με αναφορά στην πρώτη παλινορθωποιητική [legitimizing] τους αφήγηση ενάντια στις διαδηλώσεις του Μαϊντάν της Ουκρανίας. Αυτό που τις ενώνει είναι το γεγονός ότι αποτελούν αντιδράσεις σε λαϊκιστικές εξεγέρσεις, προωθούν την αποστράτευση αντί της κινητοποίησης των πληθυσμών τους και βασίζονται στον αστυνομικό και στρατιωτικό καταναγκασμό αντί των ηγεμονικών σχεδίων. Καθώς οι ελίτ που το είχαν ανάγκη προσχώρησαν σε αυτή την Ιερή Συμμαχία, τα καθεστώτα τους μεταμορφώθηκαν αναλόγως: σε αυτά περιλαμβάνονται η Συρία του Άσαντ, η Λευκορωσία του Λουκασένκο, πιο πρόσφατα το Καζακστάν και οι πρόσφατα κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας. Επαναπατρίζοντας αυτή τη λογική, το καθεστώς της ίδιας της Ρωσίας έχει υποστεί μεταμόρφωση σε ένα αυταρχικό αστυνομικό κράτος με μεταφασιστικές τάσεις.

Το σχέδιο αυτό θα πρέπει να αναχθεί στη συνεχιζόμενη οργανική κρίση που βγήκε στην επιφάνεια το 2008 και κατέστησε δυνατή την κατάσταση που επικρατούσε στις παραμονές της εξέγερσης του Μαϊντάν το 2013. Οι ουκρανικές διαμαρτυρίες του Μαϊντάν ήταν μία από τις τοπικοποιημένες «παγκόσμιες κινητοποιήσεις» (Kalb & Mollona, 2018) κατά των νεοφιλελεύθερων νεοπατρογονικών καθεστώτων υπό την πίεση της κρίσης, με χαρακτηριστικότερη έκφραση την Αραβική Άνοιξη. Διαμορφωμένες γύρω από την εδαφικοποιημένη συμπύκνωση των πολιτικών παθών, οι εξεγέρσεις αυτές είχαν τις ρίζες τους σε κάτι παρόμοιο με τον πολιτικό μύθο του Σορέλ, ο οποίος ήταν σε θέση να δημιουργήσει ένα σχίσμα μεταξύ «εμείς και αυτοί», αλλά αδυνατούσε να παράγει μόνιμες αλλαγές λόγω της έλλειψης οργανωτικών πλαισίων και ηγεσίας. Ως εκ τούτου, ήταν οι πιο ριζοσπαστικές βίαιες ομάδες που επωφελήθηκαν από τέτοια κινήματα, οι σύγχρονοι κοντοττιέροι2 που, ωστόσο, δεν ήταν σε θέση να ενσωματώσουν τη συλλογική βούληση (Gopal, 2020).

Αυτά τα μετα-αναπτυξιακά νεοπατρογονικά καθεστώτα βρίσκονταν σε διαφορετικά στάδια παρακμής και είχαν διαφορετικές σχέσεις με τους γείτονές τους. Έτσι, τα καθεστώτα της Τυνησίας και της Λευκορωσίας, έχοντας τη δυνατότητα να βασίζονται στους προστάτες τους και έχοντας ισχυρότερα κράτη, μπόρεσαν να ενσωματώσουν τις εξεγέρσεις στις συνεχιζόμενες παθητικές επαναστατικές στρατηγικές τους. Άλλα επλήγησαν από την παρέμβαση των γειτόνων τους, όπως συνέβη στο Μπαχρέιν, την Υεμένη και την Ουκρανία. Άλλα πάλι βυθίστηκαν σε παρατεταμένο εμφύλιο πόλεμο, όπως η Λιβύη ή η Συρία, και έγιναν πεδίο μάχης των ανταγωνιστικών ιμπεριαλισμών των ΗΠΑ, της Τουρκίας και της Ρωσίας.

Αντίθετα με την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη, οι ΗΠΑ απέδειξαν ότι απέτυχαν στην ηγεμονία τους όταν βρέθηκαν αντιμέτωπες με αυτές τις καταστάσεις. Εδώ χρησιμοποιώ την ηγεμονία με τη γκραμσιανή-αρριγκιανή3 έννοια, ως ένα σύνολο θεσμών και ιδεολογιών που υποστηρίζονται από τη δυνατότητα χρησιμοποίησης αξιόπιστης δύναμης που μπορεί να ξεπεράσει κρίσεις και να ευθυγραμμίσει τα συμφέροντα των ελίτ του πυρήνα και της περιφέρειας. Ενώ η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ κατάφερε να μετριάσει σχετικά επιτυχώς την κρίση του 2008 στην Ευρώπη, απέτυχε να εγκαθιδρύσει την τάξη στην περιφέρεια (Tooze, 2019). Ομοίως, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ επέφεραν απρόβλεπτες συνέπειες. Μόλις άνοιξε αυτό το ηγεμονικό κενό και οι ΗΠΑ έδειξαν την αδυναμία τους, προέκυψε ένα «αδιέξοδο χάος» [«shitshow»4], σύμφωνα με τα λόγια του Ομπάμα, καθώς οι ανταγωνιστές ανέλαβαν αμέσως δράση προσφέροντας τη βοήθειά τους για την αποκατάσταση της τάξης.

Ένας από τους ηγεμονικούς διεκδικητές ήταν η Ρωσία, ένα από τα νεοπατρογονικά καθεστώτα του οποίου η παρακμή μόλις είχε αρχίσει να φαίνεται. Τα πρώτα σημάδια αυτής της παρακμής εμφανίστηκαν στις διαμαρτυρίες της μεσαίας τάξης των πόλεων το 2011-2013 και καταστάλθηκαν γρήγορα. Δεδομένου ότι η κυριαρχία στις διεθνείς σχέσεις, σύμφωνα με τον Γκράμσι, αποτελεί προέκταση των τρόπων κυριαρχίας της άρχουσας τάξης, το σύστημα των νεοπατρογονικών διεθνών εξαρτήσεων της Ρωσίας επίσης υποχωρούσε. Έτσι, η Ρωσία κατέληξε σε ένα δόγμα υποστήριξης των «νόμιμων καθεστώτων» ενάντια στον υβριδικό πόλεμο που διεξήγαγε η Δύση (Göransson, 2021). Ως εναλλακτική λύση της παραπαίουσας ηγεμονίας των ΗΠΑ που βασίζεται στην «προώθηση της δημοκρατίας», συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης των λαϊκών εξεγέρσεων, η Ρωσία κατέθεσε την προσφορά μιας Ιεράς Συμμαχίας για τον 21ο αιώνα. Με γκραμσιανούς όρους, επρόκειτο για μια προσφορά διατήρησης του ιστορικού μπλοκ που βασίζεται στην Καισαρική κυριαρχία και όχι στην ηγεμονία. Έτσι, σε αντίθεση με την παραπαίουσα ηγεμονία των ΗΠΑ, η Ρωσία προσέφερε ένα διεθνές σύστημα κυριαρχίας χωρίς ηγεμονία. Μια τέτοια προσφορά θα έλυνε δύο στόχους: θα ενίσχυε την κυριαρχία του ρωσικού εσωτερικού καθεστώτος και θα εξασφάλιζε τη σταθερότητα των καθεστώτων των κρατών που θα προσχωρούσαν στην Ιερή Συμμαχία.

Έτσι μπορεί κανείς να διαβάσει τις εξελίξεις μετά το Μαϊντάν. Η πτώση του Γιανουκόβιτς σηματοδότησε την ευθραυστότητα των νεοπατρογονικών καθεστώτων και έτσι απείλησε τη Ρωσία ως πάροχο εγγυήσεων ασφαλείας, αφού ο Γιανουκόβιτς αποδέχθηκε μια τέτοια προσφορά στα τέλη του 2013. Η αδύναμη πολιτικο-μυθολογική ποιότητα της εξέγερσης του Μαϊντάν κατέληξε στη διάσπαση «εμείς και αυτοί», αποξενώνοντας έτσι σημαντικό μέρος του πληθυσμού της Ουκρανίας (Zhuravlev & Ishchenko, 2020). Όπως ήταν αναμενόμενο, ακολούθησε το στάδιο του ακροδεξιού κοντοττιερισμού που διεύρυνε περαιτέρω το σχίσμα. Η Ευρώπη ήταν αποπροσανατολισμένη και οι ΗΠΑ ήταν επιφυλακτικές στο να εμπλακούν σε ένα ακόμη «αδιέξοδο χάος» [«shitshow»]. Η προσάρτηση της Κριμαίας και η υποδαύλιση του εμφυλίου πολέμου στην Ουκρανία ήταν η λογική εφαρμογή του δόγματος του νομιμοποιητισμού. Αυτή η πρώτη κίνηση ήταν μια τυπικά καισαρική κίνηση, μια ειδική επιχείρηση της «πραιτοριανής φρουράς» του Πούτιν. Ο στόχος της ενίσχυσης της εσωτερικής νομιμοποίησης επιτεύχθηκε με το λεγόμενο «φαινόμενο της Κριμαίας», ενώ ο στόχος της εγκαθίδρυσης της νόμιμης τάξης στην Ουκρανία βρισκόταν σε εξέλιξη.

Οι Ρώσοι αναλυτές ανέμεναν ότι η μετα-Μαϊντάν κυβέρνηση δεν θα διέφερε πολύ από την προηγούμενη και, ως εκ τούτου, θα χρειαζόταν έναν χορηγό ασφάλειας έναντι της αυτονομιστικής απειλής που η ίδια η Ρωσία τροφοδότησε. Η ρωσική ηγεσία γνώριζε επίσης ότι ούτε η ΕΕ ούτε οι ΗΠΑ θα ήταν πρόθυμες να γίνουν τέτοιοι χορηγοί στον πλήρη βαθμό που απαιτούνταν. Έτσι, προσέφεραν το πακέτο των λεγόμενων συμφωνιών του Μινσκ, το οποίο ήταν ένας στρατιωτικοδιπλωματικός καθαγιασμός της στρατιωτικής νίκης της Ρωσίας επί του αδύναμου μετα-Μαϊντάν καθεστώτος. Οι συμφωνίες του Μινσκ προέβλεπαν τη de facto παρουσία των ρωσικών πολιτικών και στρατιωτικών δυνάμεων στο πλαίσιο ενός ομοσπονδιακού ουκρανικού κράτους που θα κέρδιζε δυνητικά τον εμφύλιο πόλεμο που θα ακολουθούσε (Koshiw, 2022). Η ΕΕ δεν είχε άλλη επιλογή από το να προσπαθήσει να παγώσει την κατάσταση «ούτε πόλεμο, ούτε ειρήνη» ελπίζοντας ότι θα λυθεί μόνη της στο μέλλον. Οι ΗΠΑ κράτησαν σε μεγάλο βαθμό αποστάσεις κατά τη διάρκεια της μεσοβασιλείας Τραμπ.

Ωστόσο, οι αρχές του Κιέβου και οι κληρονόμοι των κοντοτιέρων του Μαϊντάν πολέμησαν με νύχια και με δόντια για να αποφύγουν αυτή την κατάσταση. Επέβαλαν τη μετα-Μαϊντάν συναίνεση, επωφελούμενοι από το σχίσμα που άνοιξαν τα πολιτικά πάθη του Μαϊντάν και υποστηριζόμενοι από τους κοντοτιέρους. Με κάποια περιορισμένη βοήθεια από την ΕΕ και τις ΗΠΑ, οι αρχές του Κιέβου κατάφεραν να αποκαταστήσουν τους κρατικούς θεσμούς και να ανασυγκροτήσουν τον στρατό. Η Δύση δεν είχε άλλη επιλογή από το να αποδεχθεί τον νέο Καισαρισμό του Κιέβου. Αυτή τη φορά η Ρωσία αποφάσισε να περιμένει αναπτύσσοντας τις αυτονομιστικές δημοκρατίες στο Ντονμπάς ως προκεχωρημένο φυλάκιο για την επερχόμενη μάχη.

Μέχρι τότε, η ΛΔΛ/ΛΔΝτ, που διατηρούνταν ενωμένη από τη διαρκή κατάσταση έκτακτης ανάγκης και την σκληρή καταστολή κατά των αντιφρονούντων πολιτικών, πολιτιστικών και εργατικών ακτιβιστών, είχε μετατραπεί σε μια γκρίζα ζώνη που ελεγχόταν από τις ρωσικές δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες (Savelyeva, 2022). Έχοντας εδραιώσει την κυριαρχία της επί του προκεχωρημένου αντι-Μαϊντάν φυλακίου στο Ντονμπάς, η Ρωσία διεκδίκησε μια αδιαμφισβήτητη επιτυχία στη Συρία, αναβιώνοντας την κυριαρχία του Άσαντ στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας και θάβοντας τα απομεινάρια της εξέγερσης του 2011. Τέλος, η μετά το 2020 Λευκορωσία, η οποία μεταπήδησε από τον αυταρχικό λαϊκισμό σε ένα εντελώς δικτατορικό αστυνομικό κράτος (Artiukh, υπό έκδοση), ήταν αναμφίβολα η πιο επιτυχημένη περίπτωση διεθνούς βοήθειας της Ρωσίας στο πλαίσιο της Ιεράς Συμμαχίας. Παρόμοια με την ηγεσία της ΛΔΛ/ΛΔΝτ, ο Λουκασένκο κατασκεύασε τη νομιμοποίησή του μετά τις διαδηλώσεις ως σωτήρας της χώρας που κραδαίνει πολυβόλα από μια απόπειρα πραξικοπήματος δυτικής έμπνευσης, την οποία συνέκρινε ρητά με το Μαϊντάν της Ουκρανίας. Η πολιτική, μιντιακή και οικονομική υποστήριξη της Ρωσίας όχι μόνο κατάφερε να σταθεροποιήσει το καθεστώς του Λουκασένκο, αλλά και να το συνδέσει με τη Ρωσία, εξασφαλίζοντας έτσι ένα στρατιωτικό οχυρό.

Αυτή η σειρά επιτυχιών στο φόντο των αμερικανικών και ευρωπαϊκών αποτυχιών ενθάρρυνε τις ρωσικές ελίτ. Ενώ η Ρωσία αποκαθιστούσε την εξουσία του Άσαντ στη Συρία, εξήγαγε τις υπηρεσίες της σε χώρες της Αφρικής και συνέτριψε τις διαδηλώσεις στο εσωτερικό της, οι ΗΠΑ βυθίζονταν στο εσωτερικό τους στο «αδιέξοδο χάος» [«shitshow»] του Τραμπ, παραλίγο να χάσουν συμμάχους στο ΝΑΤΟ, ανακοινώνοντας μια στροφή προς την Ασία και αποτυγχάνοντας άδοξα με την απόσυρση από το Αφγανιστάν. Η μόνη εκκρεμότητα για την Ιερή Συμμαχία ήταν η Ουκρανία. Από τις αρχές του 2020, η Ρωσία άρχισε να ενσωματώνει τα αυτονομιστικά κρατίδια του Ντονμπάς στη ρωσική ιδεολογική, οικονομική και πολιτική σφαίρα, ενώ ταυτόχρονα πίεζε τις ουκρανικές αρχές να εφαρμόσουν εσπευσμένα το πολιτικό μέρος των συμφωνιών του Μινσκ.

Μετά από ένα σύντομο φλερτ με τον Πούτιν, η κυβέρνηση του Ζελένσκι συνειδητοποίησε ότι δεν μπορούσε να αποκαταστήσει την κυριαρχία επί των αυτονομιστικών περιοχών εάν η διαδικασία του Μινσκ εποπτευόταν από τη Ρωσία και η εσωτερική πολιτική αμφισβητούνταν από εθνικιστές. Οι ενέργειες της Ρωσίας υπαινίχθηκαν την πιθανότητα είτε να ενσωματώσει πλήρως αυτά τα κρατίδια στη Ρωσία ακολουθώντας το παράδειγμα της Κριμαίας είτε να τα χρησιμοποιήσει ως προκεχωρημένο φυλάκιο του «ρωσικού κόσμου», όπως διακήρυξε το ιδεολογικό δόγμα των ΛΔΛ/ΛΔΝτ στις αρχές του 2020. Σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, αυτή ήταν η στιγμή που οι ρωσικές αρχές άρχισαν να προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο μιας ολοκληρωμένης στρατιωτικής επιχείρησης κατά της Ουκρανίας. Τα επόμενα βήματα ήταν μόνο θέμα χρόνου και ευκαιρίας.

Η ευκαιρία αυτή δόθηκε στα τέλη του 2021 ή στις αρχές του 2022. Πολλοί παράγοντες συνέκλιναν που θα αποδυνάμωναν τη Δύση και θα ενδυνάμωναν τη Ρωσία, και οι ρωσικές ελίτ το κατάλαβαν αυτό. Οι ΗΠΑ και η Ευρώπη δεν είχαν μόνο πληγεί από την πανδημία, αλλά αντιμετώπιζαν και πολιτικές μεταβάσεις: ο νέος και αδύναμος πρόεδρος στις ΗΠΑ που συνέχισε τη στροφή προς την Ασία, ο νέος καγκελάριος στη Γερμανία και οι επερχόμενες εκλογές στη Γαλλία. Τα πράγματα πήγαιναν πολύ καλύτερα για τη Ρωσία: Η Λευκορωσία βρισκόταν με ασφάλεια υπό τον έλεγχο της Ρωσίας ως το παιδί του πόστερ της Ιεράς Συμμαχίας, η οικονομία της Ρωσίας σταθεροποιήθηκε και συσσώρευσε υψηλούς πόρους ρεκόρ όλων των εποχών, η αστραπιαία ειδική επιχείρηση στο Καζακστάν θα αποδείκνυε τη Ρωσία ως αξιόπιστο χορηγό ασφάλειας. Έτσι, η Ρωσία ανακοίνωσε την επίθεσή της με την πρώτη πολεμική απειλή του Απριλίου 2021 που φαινομενικά άνοιξε τον διάλογο για τα θέματα στρατηγικής ασφάλειας μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας. Μετά από αυτό ο Πούτιν και ο Μεντβέντεφ έγραψαν τα κείμενά τους για την Ουκρανία και τον Ζελένσκι, προσφέροντας ουσιαστικά ένα τελεσίγραφο: είτε η Ουκρανία θα καταστραφεί ως κράτος, είτε θα αναδιαμορφωθεί σύμφωνα με τη ρωσική επιθυμία.

Ο Ζελένσκι πιθανόν να είχε επίγνωση του επερχόμενου κινδύνου, γι’ αυτό και εντατικοποίησε την εκκαθάριση του εσωτερικού πολιτικού τομέα και προσπάθησε να βελτιώσει όσο το δυνατόν περισσότερο τον στρατό, ενώ εξακολουθούσε να εμμένει στην κατάπαυση του πυρός στο Ντονμπάς. Ήλπιζε να ισορροπήσει την πορεία του μέσα από τον στενό δρόμο που είχε μπροστά του. Εν τω μεταξύ, η Ρωσία εξέπεμψε ένα άλλο τελεσίγραφο τον Δεκέμβριο του 2021, το οποίο ζητούσε ήδη την απόσυρση των υποδομών του ΝΑΤΟ από τις πρώην χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας, εκτός από την απαγόρευση αποδοχής νέων μελών του ΝΑΤΟ. Όπως το τελεσίγραφο της Αυστρίας προς τη Σερβία το 1914, έτσι και αυτό του Πούτιν δεν επρόκειτο να ικανοποιηθεί. Μετά από κάποιες αρχικές αποτυχίες, ο ρωσικός στρατός συνέχισε να καταλαμβάνει το έδαφος της Ουκρανίας πέρα από τις ΛΔΛ/ΛΔΝτ, διατηρώντας σκόπιμα ασαφείς τους πολιτικούς στόχους του πολέμου.

Τρεις μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, τα νεοκαταληφθέντα εδάφη στο νότιο τμήμα της Ουκρανίας ελέγχονται με τις μεθόδους που έχουν αναπτύξει άλλα αντι-Μαϊντάν καθεστώτα, πρωτίστως η Λευκορωσία και οι ΛΔΛ/ΛΔΝτ. Η τεράστια επιτυχία της καταστολής του Λουκασένκα εναντίον όσων διαμαρτυρήθηκαν για τα αποτελέσματα των παράνομων εκλογών του 2020 στηρίχθηκε στην πρωτοφανή αστυνομική βία, στις μακροχρόνιες ποινές φυλάκισης και στην αποθάρρυνση των διαφωνούντων. Έχοντας εγκαταλείψει τον λαϊκισμό που αποτελούσε το σήμα κατατεθέν του, ο Λουκασένκα απέδειξε ότι η ωμή βία από μόνη της μπορεί να λειτουργήσει, αν οι άνθρωποι είναι επαρκώς εξατομικοποιημένοι στις πόλεις και στους χώρους εργασίας. Οι αρχικές μαζικές διαδηλώσεις κατά της ρωσικής κατοχής διαλύθηκαν καθώς η Ρωσία ενίσχυσε την αστυνομική της ικανότητα στα μετόπισθεν του στρατού εισβολής. Υπάρχουν αναφορές για απαγωγές και βασανιστήρια πολιτικών ακτιβιστών, επαναλαμβάνοντας την εμπειρία του Ντονμπάς. Μια από τις μεθόδους που χρησιμοποιήθηκαν στη Λευκορωσία, η συστηματική βιντεοσκόπηση των αναγκαστικών αυτοκαταγγελιών, επαναλήφθηκε πρόσφατα στην περιφέρεια της Χερσώνας, όπου οι άνθρωποι που δεν ήταν ευχαριστημένοι με την κατοχή αναγκάστηκαν να ζητήσουν συγγνώμη στην κάμερα και να πουν ότι «ολοκλήρωσαν ένα μάθημα αποναζιστικοποίησης». Αυτό δεν συνοδεύεται από καμία συνεκτική ιδεολογική αφήγηση- αντίθετα, τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης προβάλλουν ένα άγριο μείγμα σοβιετικών, τσαρικών και ασαφών φασιστικών συμβόλων, των οποίων μοναδικός σκοπός είναι να εκφοβίσουν και να δείξουν ότι η αντίσταση είναι μάταιη (Artiukh, 2022).

Ενώ οικοδομούσε το σύστημα των αντι-Μαϊντάν καθεστώτων, η Ρωσία μετατράπηκε επίσης από μια «ελεγχόμενη δημοκρατία» σε ένα αστυνομικό κράτος με μεταφασιστικές τάσεις και επιβάλλοντας ένα μεταμοντέρνο μείγμα ιδεολογιών που δεν έχουν σκοπό να πείσουν πραγματικά τις μάζες (Budraitskis, 2022). Αν οι ΗΠΑ πρωτοστάτησαν στην ανάδυση του μετασοβιετικού κόσμου προωθώντας νεοφιλελεύθερα εγχειρίδια και αποτυγχάνοντας να δημιουργήσουν ένα ηγεμονικό παράδειγμα ασφάλειας, η αντι-Μαϊντάν στρατηγική της Ρωσίας ολοκλήρωσε το τέλος της μετασοβιετικότητας καταστρέφοντας όλα τα απομεινάρια του σοβιετικού πολιτισμού από τον οποίο τρέφονταν τα διάδοχα κράτη. Από τη μία πλευρά, πρόκειται για συμβολική αποκομμουνιστικοποίηση –από την κυριολεκτική καταστροφή των μνημείων στην Ουκρανία μέχρι τη ζομποποίηση των σοβιετικών συμβόλων που μετατρέπονται σε σύμβολα των αποικιοκρατικών κατακτήσεων της Ρωσικής Ομοσπονδίας– από την άλλη πλευρά, πρόκειται για πολιτική και οικονομική «αποκομμουνιστικοποίηση»· απονομιμοποίηση των συνόρων των πρώην δημοκρατιών και καταστροφή των κέντρων της σοβιετικής εκβιομηχάνισης στο Ντονμπάς, τη Μαριούπολη ή το Χάρκοβο. Η μακρά παρακμή της pax postsovietica έχει σχεδόν τελειώσει.

 

 

Μετάφραση: elaliberta.gr

Volodymyr Artiukh, “The political logic of Russia’s imperialism”, Focal Blog, 9 Ιουνίου 2022, https://www.focaalblog.com/2022/06/09/volodymyr-artiukh-the-political-logic-of-russias-imperialism/. Αναδημοσίευση: Europe Solidaire Sans Frontières, http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article62831.

 

 

Το κείμενο αυτό παρουσιάστηκε στο συνέδριο «Νέοι Καιροί; Αντιμετωπίζοντας τις κλιμακούμενες κρίσεις του καπιταλισμού» [“New Times? Confronting the Escalating Crises of Capitalism”] στη Βουδαπέστη 26-27 Μαΐου, το οποίο διοργανώθηκε από το Κέντρο Έρευνας Καρλ Πολάνυι για τις Παγκόσμιες Κοινωνικές Σπουδές [Karl Polanyi Research Center for Global Social Studies] και την Επιτροπή Παγκόσμιων Μετασχηματισμών και Μαρξιστικής Ανθρωπολογίας-IUAES [Commission of Global Transformations and Marxian Anthropology-IUAES], σε συνεργασία με την Ομάδα Εργασίας για τη Δημόσια Κοινωνιολογία «Helyzet» [Working Group for Public Sociology “Helyzet”], το Capitalism Nature Socialism, το Focaal – Journal of Global and Historical Anthropology, και το FocaalBlog.

 

Ο Volodymyr Artiukh είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο COMPAS στο χρηματοδοτούμενο από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας και Τεχνολογίας (ERC) πρόγραμμα EMPTINESS: Ζωντανός καπιταλισμός και δημοκρατία μετά τον (μετα)σοσιαλισμό [EMPTINESS: Living Capitalism and Democracy after (Post)Socialism https://emptiness.eu/]. Ολοκλήρωσε το διδακτορικό του στην Κοινωνιολογία και Κοινωνική Ανθρωπολογία στο Central European University το 2020 με μια διατριβή για την εργασία και τον γραφειοκρατικό έλεγχο στη Λευκορωσία. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν την ανθρωπολογία της εργασίας και της μετανάστευσης στις μετασοβιετικές χώρες, την ανθρωπολογία του λαϊκισμού και τη μελέτη της ηγεμονίας στην Ανατολική Ευρώπη.

 

 

 

Εικόνα: Μαρία Πριματσένκο, «Καταραμένος να ‘ναι ο πυρηνικός πόλεμος» (1978). Η Ουκρανή Μαρία Πριματσένκο ήταν μια λαϊκή καλλιτέχνιδα με μεγάλη απήχηση. Πολλά έργα της έχουν καταστραφεί από τους ρωσικούς βομβαρδισμούς.

 

 

 

 

.

Σημειώσεις

1 [Σ.τ.Μ:] Οι «Legitimists» –γαλλικά: «Légitimistes»(συνήθως μεταφράζεται ως Νομιμόφρονες)– ήταν οι βασιλικοί της Γαλλίας, οι οποίοι επέμεναν να υποστηρίζουν τα δικαιώματα της δυναστικής διαδοχής στο γαλλικό στέμμα των απογόνων του παλαιότερου κλάδου της δυναστείας των Βουρβόνων, η οποία ανατράπηκε κατά την Επανάσταση του Ιουλίου του 1830. Δεν αποδέχονταν την Ιουλιανή Μοναρχία (1830-1848) και τον Λουδοβίκο Φίλιππο, δούκα της Ορλεάνης. Αποτελούσαν την ακροδεξιά πτέρυγα των Γάλλων βασιλοφρόνων (οι άλλες δύο πτέρυγες ήταν οι Ορλεανιστές και οι Βοναπαρτιστές), που επιδίωκαν την επαναφορά όλων των αντιδραστικών θεσμών της περιόδου του Ancien Régime. Μετά την επανάσταση του 1848 οι Νομιμόφρονες ενώθηκαν με τους Ορλεανιστές ιδρύοντας το Κόμμα της Τάξης. Μετά το πραξικόπημα του Λουδοβίκου Βοναπάρτι οι Νομιμόφρονες παύουν να παίζουν κάποιον πολιτικό ρόλο. Ωστόσο, τα απομεινάρια τους συσπειρώθηκαν γύρω από το καθεστώς Βισύ, μαζί με την υπόλοιπη γαλλική ακροδεξιά. Βλ.: “Legitimists”, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Legitimists.

2 [Σ.τ.Μ.:] «Οι Κοντοτιέροι (ιταλ. condottieri [ενικός condottiere ή condottiero]) ονομάζονται οι αρχηγοί μισθοφορικών εταιρειών, που μισθώνονταν κυρίως από τις ιταλικές πόλεις-κράτη, από τον ύστερο Μεσαίωνα ως τα τέλη της Αναγέννησης.», «Κοντοτιέροι», Βικιπαίδεια, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF%CF%84%CE%B9%CE%AD%CF%81%CE%BF%CE%B9. Στην πολιτική φιλοσοφία του Μακιαβέλι (κι αργότερα του Γκράμσι), ο condottiero είναι ο Αρχηγός – Ηγεμόνας εκφραστής της λαϊκής βούλησης.

3 [Σ.τ.Μ.:] Δηλαδή στην έννοια της ηγεμονίας σύμφωνα με τις αναλύσεις του Αντόνιο Γκράμσι (Antonio Gramsci) και του Τζιοβάννι Αρρίγκι (Giovanni Arrighi).

4 [Σ.τ.Μ.:] Ο Μπάρακ Ομπάμα χρησιμοποίησε το 2016 τον χαρακτηρισμό «shitshow» για να περιγράψει την κατάσταση στη Λιβύη. Βλ.: Jeffrey Goldberg, “The Obama Doctrine”, The Atlantic, Απρίλιος 2016, https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2016/04/the-obama-doctrine/471525/.

 

 

 

.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Artiukh, V. (2020). “The People against State Populism. Belarusian protests against the ‘Social parasite law’”. Schweizerisches Archiv Fur Volkskunde, 116(1), 101–116.

Artiukh, V. (2021). “The anatomy of impatience: Exploring factors behind 2020 labor unrest in Belarus”. Slavic Review, 80(1), 52–60.

Artiukh, V. (2022). “Destruction of signs, signs of destruction”. Emptiness, 9 Μαΐου. https://emptiness.eu/field-reports/destruction-of-signs-signs-of-destruction/.

Artiukh, V. (επείκειται). “Dramaturgy of Populism: Post-electoral protest ideologies in Belarus”. New Europe College Yearbook. Pontica Magna Program.

Budraitskis, I. (2022). “From Managed Democracy to Fascism”. Tempest, 23 Απριλίου. https://www.tempestmag.org/2022/04/from-managed-democracy-to-fascism/

Gopal, A. (2020). “The Arab Thermidor”. Catalyst, 4(2).

Göransson, M. (2021). “Understanding Russian thinking on gibridnaya voyna”. Στο M. Weissmann, N. Nilsson, B. Palmertz & P. Thunholm (Επιμ.), Hybrid Warfare: Security and Asymmetric Conflict in International Relations (σσ. 83–94). Λονδίνο: I.B. Tauris.

Kalb, D. (2022). “War: New Times”. FocaalBlog, 21 Απριλίου. https://www.focaalblog.com/2022/04/21/don-kalb-war-new-times/

Kalb, D. & Mollona, M. (2018). “Introductory Thoughts on Anthropology and Urban Insurrection”. Στο D. Kalb & M. Mollona (επιμ.), Worldwide Mobilizations: Class Struggles and Urban Commoning. Νέα Υόρκη και Οξφόρδη: Berghahn Books.

Koshiw, I. (2022). “Everyone is talking about Minsk but what does it mean for Ukraine?”, Open Democracy, 4 Φεβρουαρίου. https://www.opendemocracy.net/en/odr/russia-ukraine-what-are-the-minsk-agreements/

Matveev, I. (2021). “Between Political and Economic Imperialism: Russia’s Shifting Global Strategy”. Journal of Labor and Society, 25(2), 198–219.

Savelyeva, N. (2022). “Eight Years of War before the War”. Rosa Luxemburg Stiftung, 25 Μαρτίου. https://www.rosalux.de/en/news/id/46205.

Tooze, J. A. (2019). Crashed: How a decade of financial crises changed the world. Penguin Publishing Group.

Wood, T. (2022). “Matrix of War”. New Left Review, 133/134.

Zhuravlev, O., & Ishchenko, V. (2020). “Exclusiveness of civic nationalism: Euromaidan eventful nationalism in Ukraine”. Post-Soviet Affairs, 36(3), 226-245.

Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 03 Ιουλίου 2022 14:20

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.