Πέμπτη, 22 Σεπτεμβρίου 2022 10:25

Ο πόλεμος του Πούτιν αποκαλύπτει τις ρωγμές στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Ρωσίας

 

 

Luke March

 

 

Ο πόλεμος του Πούτιν αποκαλύπτει τις ρωγμές στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Ρωσίας

 

 

Για δύο δεκαετίες, το Κομμουνιστικό Κόμμα αποτελούσε μέρος του συστήματος εξουσίας του Βλαντιμίρ Πούτιν, ενώ παράλληλα ενσωμάτωσε πολλά κινήματα διαμαρτυρίας μέσα από τη ρωσική κοινωνία. Αλλά μετά την εισβολή στην Ουκρανία, οι ισορροπίες στο κόμμα έχουν γίνει όλο και πιο επισφαλείς.

 

Με τον θάνατο του λαϊκιστή κλόουν Βλαντιμίρ Ζιρινόφσκι τον Απρίλιο,1 ο εβδομηνταοκτάχρονος Γκενάντι Ζιουγκάνοφ έγινε ο μακροβιότερος ηγέτης κόμματος της Ρωσίας – και ταυτόχρονα ο γηραιότερος. Ο Ζιουγκάνοφ κρατούσε σχεδόν ακλόνητα το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ρωσικής Ομοσπονδίας (ΚΚΡΟ) από την ίδρυσή του το 1993. Το ίδιο το ΚΚΡΟ αποτελεί στυλοβάτη της μετασοβιετικής ρωσικής πολιτικής, και μάλιστα με τρόπο εντελώς απρόβλεπτο μετά την κατάρρευση του κρατικού σοσιαλισμού∙ κατέχει την πρώτη ή τη δεύτερη θέση σε κάθε ρωσικό κοινοβούλιο (Δούμα) από το 1995, και είναι δεύτερο σε κάθε προεδρική εκλογή από την πρώτη το 1996.

Είναι αλήθεια ότι το απόγειο του κόμματος έχει παρέλθει προ πολλού. Από το 1995 έως το 1999, το ΚΚΡΟ (με συμμάχους) είχε σχεδόν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, μπορούσε να διεκδικήσει ως δικούς του μέχρι και τους μισούς από τους ογδόντα εννέα (αυτοδιοικητικούς) κυβερνήτες της Ρωσίας (τώρα έχει μόλις τρεις) και μπήκε για λίγο σε μια αριστερή κυβέρνηση, η οποία προσπάθησε να παραπέμψει σε δίκη τον τότε πρόεδρο Μπόρις Γέλτσιν. Το πιο αξιοσημείωτο είναι ότι ο Ζιουγκάνοφ ώθησε τον Γέλτσιν σε δεύτερο γύρο στις (σε μεγάλο βαθμό νοθευμένες) προεδρικές εκλογές του 1996, τη μοναδική φορά που ο εν ενεργεία πρόεδρος δεν εξασφάλισε τη νίκη από τον πρώτο γύρο. Ωστόσο, από το 1999, το κόμμα κατέχει τη δεύτερη θέση σε όλο και μεγαλύτερη απόσταση από τον Βλαντίμιρ Πούτιν και το «Κόμμα της Εξουσίας» της Ενωμένης Ρωσίας του.

Ωστόσο, το ΚΚΡΟ δεν είναι καθόλου ασήμαντο. Στις τελευταίες εκλογές της Δούμας (Σεπτέμβριος 2021), πήρε το 18,9% των ψήφων και πενήντα επτά από τις τετρακόσιες πενήντα έδρες. Παρόλο που η Ενωμένη Ρωσία διατήρησε την «υπερπλειοψηφία» της (πάνω από τριακόσιες έδρες, αρκετές για να προβεί σε συνταγματικές αλλαγές) και de facto οι εκλογές άλλαξαν ελάχιστα, η «πραγματική» επίδοση του ΚΚΡΟ έφτασε ίσως και το 30%,2 όχι πολύ πίσω από το Κόμμα της Εξουσίας.

Τι εξηγεί, λοιπόν, τη φαινομενική μακροβιότητα και βιωσιμότητα του Ζιουγκάνοφ και του ΚΚΡΟ; Υπάρχει πιθανότητα το κόμμα να αποτελεί πραγματική πρόκληση για το Κρεμλίνο;

Η σύντομη απάντηση στο τελευταίο ερώτημα είναι όχι. Η σταθερότητα του ΚΚΡΟ έχει τις ρίζες της στην ικανότητά του να εκμεταλλεύεται τις μεταβαλλόμενες εξωκοινοβουλευτικές τάσεις διαμαρτυρίας με έναν διφορούμενο τρόπο που δεν απειλεί θεμελιωδώς τις δομές εξουσίας του Κρεμλίνου. Από την ίδρυσή του, έχει μετατραπεί από μια αντισυστημική, «ασυμβίβαστη» αντιπολίτευση σε μια εντελώς «συστημική» δύναμη, η οποία ωστόσο προσπαθεί να διατηρήσει την εικόνα του εξωκοινοβουλευτικού ριζοσπαστισμού. Έχει δικαίως χαρακτηριστεί ως Ιανός3 – με το ένα πρόσωπο στραμμένο προς τους δρόμους και το άλλο προς το καθεστώς. Αυτό την καθιστά μια εξαιρετικά αντιφατική πολιτική δύναμη.

 

Εικόνα «αντι-μεταρρύθμισης», σύνθετη πραγματικότητα

Το ΚΚΡΟ είναι κληρονόμος του άλλοτε κυρίαρχου Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης (ΚΚΣΕ), προέρχεται κυρίως από το βραχύβιο Κομμουνιστικό Κόμμα της Ρωσικής Σοβιετικής Ομοσπονδιακής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας (ΚΚ RSFSR), το οποίο σχηματίστηκε το 1990 στο πλαίσιο της αναζήτησης εθνικής κυριαρχίας που τελικά οδήγησε στην κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Οι συντηρητικοί του ΚΚΣΕ δημιούργησαν ένα (προηγουμένως ανύπαρκτο) κόμμα για τη ρωσική δημοκρατία της ΕΣΣΔ, προκειμένου να αμφισβητήσουν την περεστρόικα («αναδιάρθρωση») του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Ωστόσο, το ΚΚ RSFSR ήταν δέσμιο των εσωτερικών διαιρέσεων και της γενικής διαρροής εξουσίας από τις κομματικές δομές και ανεστάλη από τον μέχρι τότε αποκλεισμένο Γέλτσιν αμέσως μετά το πραξικόπημα κατά του Γκορμπατσόφ τον Αύγουστο του 1991. Το κόμμα υποστήριξε σιωπηρά αυτή την τριήμερη κατάληψη της εξουσίας, αλλά –σύμπτωμα της φθίνουσας επιρροής του– δεν εκπροσωπήθηκε στην Κρατική Επιτροπή για την Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης, η οποία αποτελούνταν από οκτώ κορυφαίους σοβιετικούς αξιωματούχους που σφετερίστηκαν προσωρινά την εξουσία.

Το ΚΚΡΟ (επαν)ιδρύθηκε τον Φεβρουάριο του 1993, αφού η ηγεσία του αμφισβήτησε επιτυχώς την απαγόρευση στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Νέος πρόεδρός του ήταν ο Ζιουγκάνοφ, πρώην αναπληρωτής γραμματέας για θέματα ιδεολογίας του ΚΚΣΕ, γνωστός κυρίως για την καλλιέργεια δεσμών του κόμματος με φιλοσοβιετικούς εθνικιστές. Το συνολικό προφίλ του ΚΚΡΟ παρέμεινε σταθερό από αυτή την ημερομηνία – αντίπαλος του εκδυτικισμού και του φιλελευθερισμού και σταθερός υπερασπιστής της σοβιετικής κληρονομιάς (η ΕΣΣΔ, επιμένει, πρέπει να ανασυγκροτηθεί «εθελοντικά»). Η σημερινή απήχηση αυτής της «αντι-μεταρρυθμιστικής» εικόνας γίνεται σαφής από την κατασυκοφάντηση του Ζιουγκάνοφ κατά του αείμνηστου Γκορμπατσόφ ως του μεγαλύτερου «προδότη» στην χιλιόχρονη ιστορία της Ρωσίας.4 Ο Ζιουγκάνοφ έχει εκλαϊκεύσει με επιτυχία διάφορες «εθνικιστικές» ιδέες, όπως το να θεωρήσει την ΕΣΣΔ ως έκφραση της ρωσικής κρατικής υπόστασης, η οποία καταστράφηκε όχι από εσωτερικά προβλήματα αλλά από τις μηχανορραφίες των φιλοδυτικών «πεμπτοφαλαγγιτών».

Ωστόσο, πίσω από αυτή τη σταθερή εικόνα, το ΚΚΡΟ έχει πολλές άλλες πτυχές που ήταν καθοριστικές για τη μακροπρόθεσμη επιβίωσή του. Πρώτον, είναι ο προσανατολισμός στον σταδιακό και θεσμικό χαρακτήρα, που αντανακλά την καταγωγή των ηγετών του από τη σοβιετική γραφειοκρατική ελίτ (νομενκλατούρα): δεν πρόκειται για λενινιστές επαναστάτες. Το ΚΚΡΟ έμεινε μακριά από τις ένοπλες αψιμαχίες του Οκτωβρίου 1993 μεταξύ του προέδρου και του κοινοβουλίου και, σε αντίθεση με πολλούς από τους αντιπάλους του στην αντιπολίτευση, συμμετείχε στις εκλογές του Δεκεμβρίου 1993 που διεξήχθησαν με βάση το νέο σύνταγμα, ακόμη και όταν κατήγγειλε το παράνομο του συγκεκριμένου κειμένου.

Δεύτερον, κάτω από την «αντι-μεταρρυθμιστική» ομπρέλα του, το ΚΚΡΟ περιλάμβανε ένα ευρύ φάσμα ιδεολογικών τάσεων, από επίδοξους σοσιαλδημοκράτες και συντηρητικούς του Μπρέζνιεφ μέχρι ξεκάθαρους σταλινικούς και «εθνικούς μπολσεβίκους», οι οποίοι δικαιολογούν τη σοβιετική εξουσία από εθνικιστική και όχι μαρξιστική-λενινιστική σκοπιά. Ακόμη πιο αξιοσημείωτη ήταν η διάσπαση γύρω από τη στάση απέναντι στο μετασοβιετικό σύστημα εξουσίας μεταξύ μιας μετριοπαθούς ηγεσίας που έτεινε προς τον συμβιβασμό με τις αρχές και πιο ριζοσπαστικών περιφερειακών στελεχών που προτιμούσαν την «ασυμβίβαστη» εξωκοινοβουλευτική αντιπολίτευση και ήταν βαθιά καχύποπτα απέναντι στην ίδια τους την ηγεσία. Ωστόσο, οι περισσότερες τάσεις του κόμματος ήταν βαθιά κοινωνικά συντηρητικές – το ΚΚΡΟ αντιτίθεται στα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ και στον φεμινισμό του δεύτερου κύματος.5

Τρίτον, ο Ζιουγκάνοφ εδραίωσε την κυριαρχία της εθνικής μπολσεβίκικης τάσης, προσπαθώντας να αποκαταστήσει τον κομμουνισμό και το ΚΚΡΟ αποδεικνύοντας ότι αποτελούσαν αυθεντική εκπροσώπηση των εθνικιστικών παραδόσεων της Ρωσίας και όχι κάποιο ξένο ιδεολογικό εμφύτευμα. Αυτό οδήγησε στην προσέγγιση του κόμματος με το εθνικό κεφάλαιο και τους κρατικούς θεσμούς, όπως η Εκκλησία, και σε συχνά επαναλαμβανόμενους ισχυρισμούς του Ζιουγκάνοφ, όπως ότι «η Ρωσία έχει βαρεθεί τις επαναστάσεις» και «ο Ιησούς ήταν ο πρώτος κομμουνιστής»6. Οι ισχυρισμοί αυτοί έγιναν πιο αμφιλεγόμενοι από τους μεταγενέστερους ισχυρισμούς του ότι η αναγέννηση της Εκκλησίας οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στον Στάλιν προσωπικά.7

Ο προσανατολισμός προς τις αστικές κρατικές δομές ήταν ιδιαίτερα επιβλαβής για τους μαρξιστές εντός και εκτός του κόμματος, πολλοί από τους οποίους κατηγόρησαν την ηγεσία του ΚΚΡΟ για κοινοβουλευτικό κρετινισμό, για υπαναχώρηση από την ταξική πάλη και τον διεθνισμό, για αποτυχία να αυξήσει τους δεσμούς με τα συνδικάτα και την εργατική τάξη και τελικά για μετατροπή της σε εθνικιστική δεξιά παρά σε λενινιστική αριστερά.

Πράγματι, ακτιβιστές από νεότερες ομαδοποιήσεις, όπως το Ρωσικό Σοσιαλιστικό Κίνημα, βλέπουν την ιδεολογία του ΚΚΡΟ ως μια «μετριοπαθή εκδοχή του ... λαϊκού σταλινισμού» που συγχωνεύεται με τον «ορθόδοξο αυτοκρατορικό εθνικισμό»8. Ωστόσο, υποβοηθούμενη από τον ιεραρχικό δημοκρατικό συγκεντρωτισμό και τις γραφειοκρατικές ίντριγκες του Ζιουγκάνοφ, η αποτελεσματική εσωκομματική αντιπολίτευση σπάνια εκδηλώθηκε. Πράγματι, έχοντας χάσει τις εκλογές του 1996, το ΚΚΡΟ φάνηκε να ελίσσεται σε μια σταθερή θέση στις δομές της ελίτ ως μέρος ενός επίσημου «δικομματικού συστήματος» και να εξετάζει διστακτικά κάποιο σοσιαλδημοκρατισμό.

 

Η πρόκληση του Πούτιν

Οι προσπάθειες αυτές έμειναν στο περιθώριο μετά την ανάληψη της προεδρίας από τον Βλαντιμίρ Πούτιν το 2000. Με τον ανελεύθερο χαρακτήρα του, τον ορθόδοξο ιμπεριαλισμό του και την απήχηση σε όλο το πολιτικό φάσμα, ο Πούτιν έκλεψε τα επιχειρήματα και την υποστήριξη του ΚΚΡΟ. Επιπλέον (και αυτό γίνεται ολοένα και πιο εμφανές), ο πουτινισμός έφερε μια «επιβαλλόμενη συναίνεση»9 κατά τα λόγια του Βλαντιμίρ Γκέλμαν – δηλαδή, τη βίαιη εξάλειψη ή τη συνένωση όλων των ανεξάρτητων κέντρων εξουσίας.

Σε σύγκριση με τον Γέλτσιν, ο οποίος δεν ενδιαφερόταν για τη δημιουργία κόμματος, ο Πούτιν επένδυσε στην Ενωμένη Ρωσία ως το κόμμα της εξουσίας του και περιθωριοποίησε όλους τους αμφισβητίες. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 2000, το κομματικό σύστημα διοικούνταν άμεσα από «επόπτες» της προεδρικής διοίκησης (με επικεφαλής σήμερα τον Σεργκέι Κιριένκο), οι οποίοι έλεγχαν τους υποψηφίους και τη συμπεριφορά των κομμάτων. Σε απάντηση, οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης έπρεπε να τηρούν άτυπους «κανόνες του παιχνιδιού» (όπως η ηχηρή υποστήριξη της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής, η αποφυγή άμεσης κριτικής στον Πούτιν και η απόρριψη δεσμών με την εξωκοινοβουλευτική αντιπολίτευση).

Η εναπομείνασα «αντισυστημική» ώθηση του ΚΚΡΟ καταπνίγηκε αποτελεσματικά το 2004, όταν το Κρεμλίνο οργάνωσε μια μεγάλη διάσπαση10 που είχε ως αποτέλεσμα την πτώση του αριθμού των μελών του από μισό εκατομμύριο σε μόλις 160.000. Πράγματι, το Κρεμλίνο έδειχνε συχνά την προτίμησή του να αντικαταστήσει το ΚΚΡΟ με μια πιο σύγχρονη αριστερά. Ωστόσο, δεν έκρυψε τις προθέσεις του, καθώς μια πιο δυναμική αριστερά θα μπορούσε να αποτελέσει μεγαλύτερη πρόκληση, δεδομένης της ευρείας υποστήριξης του ρωσικού εκλογικού σώματος προς την κοινωνική πρόνοια και τις κρατικοπατερναλιστικές συμπάθειες. Ενδεικτικά, αρνήθηκε να νομιμοποιήσει το αποσχισθέν κόμμα του 2004 και να περιθωριοποιήσει πλήρως το ΚΚΡΟ. Απεναντίας, το ΚΚΡΟ κατάφερε να διεκδικήσει μια μόνιμη δεύτερη θέση στο κομματικό σύστημα.

Η ηγεσία του Ζιουγκάνοφ συνέβαλε έκτοτε στη σταθεροποίηση τόσο του ΚΚΡΟ όσο και του Κρεμλίνου, λειτουργώντας εντός των «κανόνων του παιχνιδιού» και αποβάλλοντας τόσο τους αντιπάλους όσο και τους υπερβολικά ριζοσπαστικούς συντρόφους. Του επιτρέπεται μεγαλύτερη διακριτική ευχέρεια να ασκεί κριτική στο καθεστώς σε σχέση με άλλα κόμματα, ιδίως σε τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, τα όρια παραμένουν αυστηρά και περιοδικά αυστηροποιούνται περισσότερο. Ειδικότερα, το Κρεμλίνο χρησιμοποιεί μια σειρά από «κόμματα αντιπερισπασμού» στα δεξιά και αριστερά του ΚΚΡΟ (π.χ. τους Κομμουνιστές της Ρωσίας, οι οποίοι μερικές φορές κατεβάζουν υποψηφίους-σωσίες εναντίον του) για να σαλαμοποιήσει την ψήφο του, αν χρειαστεί.

Επιπλέον, μετά την εμφάνιση του Πούτιν, το κόμμα έχει μετακινηθεί από σταλινοειδές (υποστηρίζοντας τον κρατικό σοσιαλισμό, αλλά επιφυλακτικό ως προς την άμεση υποστήριξη του βοζντ [μεγάλος ηγέτης]) σε ανοιχτά σταλινικές θέσεις που υμνούν τον «αθάνατο» ηγέτη11 (προωθώντας ακόμη και την επανασταλινοποίηση της Ρωσίας), και έχει υποβαθμίσει τα πρωτοσοσιαλδημοκρατικά του στοιχεία. Αυτό τη βοήθησε να αυτοπροσδιοριστεί έναντι του Πούτιν. Παρά το γεγονός ότι είναι προϊόν του μετασταλινικού κράτους ασφαλείας και χρεωμένος στη λατρεία του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου, ο Πούτιν είναι περισσότερο «λευκός» παρά «κόκκινος», δηλαδή υποστηρίζει περισσότερο τον ορθόδοξο ιμπεριαλισμό παρά τη σοβιετική ιδεολογία. Αυτή η επανασταλινοποίηση έχει βοηθήσει το ΚΚΡΟ να διατηρήσει τη βασική υποστήριξη, αλλά είναι απωθητικό για πολλές νέες εκλογικές ομάδες, περιορίζοντας γενικά την υποστήριξή του στο 10-15% του εθνικού εκλογικού σώματος.

Το μανιφέστο του κόμματος για το 2021 το δείχνει αυτό.12 Έδινε έμφαση στον αριστερό λαϊκισμό και στις υποσχέσεις κοινωνικής πρόνοιας –ανατροπή της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης του Πούτιν το 2018, αύξηση του κατώτατου μισθού, αύξηση της πρόσβασης σε δωρεάν εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη– αλλά κατά τα άλλα επαναλάμβανε συνθήματα από τη δεκαετία του 1990, καταδικάζοντας ακόμη και τις ιδιωτικοποιήσεις εκείνης της περασμένης εποχής. Η εστίαση στην κοινωνική πρόνοια και τις δίκαιες εκλογές μπορεί να προσελκύει τους ψηφοφόρους διαμαρτυρίας, αλλά η υπεροχή των παλαιών συνθημάτων και προσώπων έδειχνε ξεπερασμένη. Όχι άδικα το ΚΚΡΟ έχει θεωρηθεί ως το πιο ανιαρό κόμμα της Ρωσίας.13

 

Αλλαγή γενεών;

Το ΚΚΡΟ παραμένει λειτουργικά διαιρεμένο μεταξύ τριών κύριων ομάδων,14 αν και οι διαιρέσεις αυτές είναι γενικά λιγότερο έντονες από ό,τι στη δεκαετία του 1990: Οι γραφειοκράτες πραγματιστές που αποτελούν τα στελέχη της κεντρικής ηγεσίας και ελίσσονται στους κύκλους της ελίτ, και οι ριζοσπάστες αντιπολιτευόμενοι – ένα ευρύ φάσμα αριστερών θέσεων, όπως ο λαϊκιστής διαδηλωτής του δρόμου Σεργκέι Ουντάλτσοφ15, ο δημοκρατικός σοσιαλιστής Μιχαήλ Λομπάνοφ16 από τη Μόσχα (που υποστηρίχθηκε ανεπιτυχώς τόσο από το ΚΚΡΟ όσο και από το Ρωσικό Σοσιαλιστικό Κίνημα το 2021) και ο Νικολάι Μπονταρένκο17, μέλος της περιφερειακής συνέλευσης του Σαράτοφ και δημοφιλής βίντεο-μπλόγκερ, οι οποίοι υποστηρίζουν μια πιο συγκρουσιακή γραμμή απ’ ό,τι είναι ικανή η ηγεσία.

Είναι δυνατόν να παρατηρηθεί μια περιορισμένη αναζωογόνηση του εκλογικού σώματος του κόμματος, παρά τη γήρανση του πυρήνα των ψηφοφόρων του. Το εκλογικό σώμα του ΚΚΡΟ έχει γίνει πιο αστικό και μορφωμένο από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, ιδίως δεδομένης της άλωσης των αγροτικών εκλογικών περιφερειών από την Ενωμένη Ρωσία. Το ΚΚΡΟ έχει προσελκύσει νεότερους, πιο ριζοσπαστικά σκεπτόμενους αντιπολιτευόμενους ψηφοφόρους και μέλη λόγω της ιδιότητάς του ως κύριας αντιπολιτευόμενης δύναμης και της (σχετικά) ριζοσπαστικής ρητορικής του. Ωστόσο, το πιο ανοιχτά αντιπολιτευόμενο εκλογικό σώμα έχει δημιουργήσει περαιτέρω πίεση στην ιεραρχία του κόμματος να ακολουθήσει το παράδειγμά της. Ωστόσο, οι πιο ριζοσπαστικοί υποστηρικτές εγκαταλείπουν τακτικά το κόμμα, απογοητευμένοι από την ιεραρχική δομή και τον κομφορμισμό του κόμματος. Μια κεντρική δυναμική του κόμματος είναι η περιοδική ριζοσπαστικοποίηση, ιδίως πριν από τις εκλογές, ακολουθούμενη από μετριοπάθεια.

Ωστόσο, η αλλαγή γενεών σε επίπεδο ηγεσίας έχει γίνει όλο και πιο ζωτικής σημασίας. Στις προεδρικές εκλογές του 2018, ο Ζιουγκάνοφ παραμέρισε υπέρ του Πάβελ Γκρουντίνιν18, διευθυντή του «Κρατικού Αγροκτήματος Λένιν». Παρόλο που το 11,8% του Γκρουντίνιν ήταν η χειρότερη επίδοση του ΚΚΡΟ στις προεδρικές εκλογές μέχρι σήμερα, ήρθε και πάλι δεύτερος, κάτι που ίσως να μην εξασφάλιζε η πτώση της προσωπικής δημοτικότητας του Ζιουγκάνοφ.19 Το ΚΚΡΟ έχει συλλογική ηγεσία, οπότε μπορεί να επιβιώσει από την αλλαγή ηγεσίας περισσότερο από τα περισσότερα ρωσικά κόμματα. Ο πιθανός διάδοχος είναι ο αναπληρωτής ηγέτης του κόμματος Γιούρι Αφόνιν, αν και έχει τη φήμη του συντηρητικού20 και μπορεί να δυσκολευτεί να αποκτήσει το εθνικό προφίλ του Ζιουγκάνοφ, το οποίο σφυρηλατήθηκε σε πιο πλουραλιστικές εποχές.

 

Οι εκλογές του 2021

Ο πρόσφατος εκλογικός γύρος επανέλαβε τη δυναμική ριζοσπαστικοποίησης-μετριοπάθειας. Το ΚΚΡΟ ριζοσπαστικοποιήθηκε εκ νέου με την αποχή του από τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις του Πούτιν για το 2020 και την αντίθεσή του στον υποχρεωτικό εμβολιασμό για τον COVID-19. Ορισμένοι περιφερειακοί ηγέτες (κυρίως ο επικεφαλής του κόμματος της πόλης της Μόσχας Βαλέρι Ράσκιν21, επί μακρόν σφοδρός επικριτής της κυβερνητικής διαφθοράς) εξέφρασαν συμπάθεια για τις διαδηλώσεις της αντιπολίτευσης και για τον φυλακισμένο ηγέτη Αλεξέι Ναβάλνι22. Επισήμως, το κόμμα δυσφημεί τον Ναβάλνι, αλλά δεν επικρίνει την πρωτοβουλία του “Έξυπνη Ψήφος” (η οποία βοηθά τους ψηφοφόρους να εντοπίσουν τους υποψηφίους που είναι σε θέση να νικήσουν την Ενωμένη Ρωσία). Το ΚΚΡΟ, ως δεύτερο κόμμα σε πολλές περιφέρειες, ήταν ο κύριος ωφελημένος από την Έξυπνη Ψήφο. Ωστόσο, το 2022, η πρωτοβουλία “Έξυπνη Ψήφος” αρνήθηκε να υποστηρίξει υποψηφίους που υποστηρίζουν τον ρωσοουκρανικό πόλεμο, συμπεριλαμβανομένου του ΚΚΡΟ.23

Το κόμμα ενεπλάκη σε μια σύντομη σύγκρουση με το Κρεμλίνο για τον Γκρουντίνιν. Για λόγους άγνωστους και αδιευκρίνιστους, ο Γκρουντίνιν έγινε persona non grata για το Κρεμλίνο.24 Ίσως η προεδρική του επίδοση το 2018, αν και απογοητευτική, να τον έκανε πολιτικό εθνικής εμβέλειας με πλατφόρμα για τις επόμενες εκλογές του 2024. Κατά συνέπεια, οι επιχειρήσεις του δέχθηκαν πιέσεις, του αφαιρέθηκε η έδρα του στο δημοτικό συμβούλιο και, το 2019, η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή αρνήθηκε να του αποδώσει μια κενή έδρα στη Δούμα.25

Η απόφαση του Ζιουγκάνοφ να τοποθετήσει τον Γκρουντίνιν τρίτο στη λίστα υποψηφίων του ΚΚΡΟ για το 2021 ήταν επομένως προκλητική για το Κρεμλίνο. Ο Γκρουντίνινιν αποκλείστηκε γρήγορα από την Κεντρική Εκλογική Επιτροπή, επισήμως για κατοχή ξένης περιουσίας (προφανώς αβάσιμος ισχυρισμός). Ο Ζιουγκάνοφ μπορεί να αισθάνθηκε ότι έπρεπε να διαμαρτυρηθεί αλλιώς θα φαινόταν υποτονικός και ξεσπάθωσε εναντίον της «φασιστικοποίησης» της Ρωσίας.

Παρ’ όλα αυτά, η θυματοποίηση του Γκρουντίνιν ενίσχυσε τα διαπιστευτήρια της αντιπολίτευσης του ΚΚΡΟ και το κόμμα τον χρησιμοποίησε σε μεγάλο βαθμό στην προεκλογική του εκστρατεία. Κατά τα άλλα, υποκλίθηκε στις οδηγίες των εποπτών με μια εκλογική λίστα φιλική προς το Κρεμλίνο, π.χ. απομακρύνοντας από την κεντρική στην περιφερειακή λίστα διακεκριμένους ταραξίες όπως ο Ράσκιν στη Μόσχα και ο πρώην κυβερνήτης του Ιρκούτσκ Σεργκέι Λεφτσένκο. Μετά τις εκλογές, η ηγεσία διαμαρτυρήθηκε για λίγο για την νοθεία της ψηφοφορίας, αλλά συναίνεσε στην απομάκρυνση του Ράσκιν από το κοινοβούλιο και την ηγεσία του κόμματος με μια άλλη κατασκευασμένη κατηγορία (για παράνομη λαθροθηρία).26

 

Από την Ουκρανία και μετά

Το ξέσπασμα του Ρωσοουκρανικού Πολέμου έθεσε το κόμμα σε νέο δίλημμα. Το ΚΚΡΟ δεν διαφωνεί με τη συναίνεση με το Κρεμλίνου στην εξωτερική πολιτική. Ακριβώς το αντίθετο: από το 2014, είναι ένας από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές των ρωσικών πληρεξουσίων κρατών27 στο Ντονμπάς, όντας μάλιστα ο εμπνευστής του νόμου της Δούμας για την αναγνώρισή τους τον Φεβρουάριο του 2022.28 Παρ’ όλα αυτά, υπήρχαν έντονες ενδείξεις ανησυχίας για τον πόλεμο μεταξύ ορισμένων βουλευτών της Δούμας,29 περιφερειακών ηγετών και ακτιβιστών της νεολαίας – άλλο πράγμα η «προστασία» του Ντονμπάς και άλλο ο βομβαρδισμός του Κιέβου.

Ωστόσο, πιστό συνήθη πρακτική του, το κόμμα σύντομα ενίσχυσε τα «πατριωτικά» διαπιστευτήριά του, φιμώνοντας ή διαγράφοντας τους διαφωνούντες και εκφράζοντας θερμή υποστήριξη για τη λεγόμενη «ειδική επιχείρηση»,30 καλώντας μάλιστα σε πλήρη επιστράτευση τον Σεπτέμβριο του 2022.31 Οι κομμουνιστές προσπάθησαν να κεφαλαιοποιήσουν το πατριωτικό συναίσθημα τονίζοντας το ιστορικό της ανθρωπιστικής τους υποστήριξης στο Ντονμπάς32 και τη χρησιμότητα του κρατικού σχεδιασμού για τη στήριξη της οικονομίας που υπόκειται σε κυρώσεις.33 Παρ’ όλα αυτά, το κόμμα αγωνίστηκε σε ένα περιβάλλον όπου η υποστήριξη του Πούτιν ανακάμπτει σε ένα φαινόμενο «συσπείρωσης γύρω από τη σημαία» και τα περιθώρια για οποιαδήποτε ουσιαστική αντιπολίτευση ήταν ελάχιστα. Στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2022 σε κυβερνητικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, το κόμμα έχασε έδαφος.34

Η μακροζωία του ΚΚΡΟ έχει τις ρίζες της στην ικανότητά του να εκμεταλλεύεται τις αυξανόμενες τάσεις διαμαρτυρίας, αλλά περιορίζεται από μια βαθιά κομφορμιστική ηγεσία, δομή και ιδεολογία. Το Κρεμλίνο διαθέτει επίσης τους επίσημους και ανεπίσημους μοχλούς που χρειάζεται για να περιορίσει την επιρροή του κόμματος σε μια μακρινή δεύτερη θέση (ή και χειρότερη) στις εθνικές εκλογές.

Δραματικές βραχυπρόθεσμες αλλαγές σε αυτή την πραγματικότητα φαίνονται απίθανες. Όπως είναι εμφανές εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες, το ΚΚΡΟ χρειάζεται μια εκ βάθρων αναμόρφωση της ηγεσίας και της εικόνας του για να αναδειχθεί ως ισχυρότερος αριστερός διεκδικητής. Ωστόσο, η ηγεσία του στη Μόσχα είναι τόσο ενσωματωμένη στο ελεγχόμενο από τον Πούτιν κομματικό σύστημα που η ηγεσία και το Κρεμλίνο έχουν κοινά συμφέροντα να αντιταχθούν σε ουσιαστικές αλλαγές.

Ωστόσο, τα επακόλουθα του ρωσοουκρανικού πολέμου θα επηρεάσουν σημαντικά την τύχη του κόμματος. Όσο το Κρεμλίνο διατηρεί τον έλεγχο της εσωτερικής πολιτικής ατζέντας, το ΚΚΡΟ θα βρίσκει τη θέση του στην αντιπολίτευση πολύ περιορισμένη. Εάν οι συνέπειες του πολέμου αρχίσουν τελικά να υπονομεύουν τους μετασταλινικούς μηχανισμούς αστυνομικού κράτους στους οποίους στηρίζεται ο πουτινισμός, ο Ζιουγκανοβισμός, ο οποίος εξαρτάται εγγενώς από τον πουτινισμό, θα παλέψει επίσης για την επιβίωσή του. Το αν ένα πραγματικά πιο προοδευτικό και αντιπολιτευτικό κόμμα μπορεί να αναδυθεί από τα απομεινάρια του ΚΚΡΟ είναι αμφίβολο, αλλά μένει να το δούμε.

 

 

Μετάφραση: elaliberta.gr

Luke March, “Putin’s War Is Exposing the Cracks in Russia’s Communist Party”, Jacobin, 20 Σεπτεμβρίου 2022, https://jacobin.com/2022/09/putin-war-ukraine-communist-party-russia-gennady-zyuganov-kprf-history

 

 

 

Σημειώσεις

1 Andrew Roth, “Russian far-right politician Vladimir Zhirinovsky dies at 75”, The Guardian, 6 Απριλίου 2022, https://www.theguardian.com/world/2022/apr/06/russian-far-right-politician-vladimir-zhirinovsky-dies-at-75.

2 Андрей Колесников, «Пересечение красной линии. Почему Россия опять голосует за коммунистов», Carnegie Endowment for International Peace, 24 Σεπτεμβρίου 2021, https://carnegie.ru/commentary/85414.

3 Felix Light, “Russia’s Communists Are Split Over Support for Navalny”, The Moscow Times, 12 Φεβρουαρίου 2021, https://www.themoscowtimes.com/2021/02/12/russias-communists-are-split-over-support-for-navalny-a72917.

4 «Г.А. Зюганов об уходе из жизни Горбачева: “Считаю большой трагедией его приход к горнилу политической власти”», Коммунистическая партия Российской Федерации, https://kprf.ru/party-live/cknews/212911.html.

5 Tony Grew, “Russian extremists call for recriminalisation of homosexuality”, PinkNews, 6 Μαΐου 2008, https://www.pinknews.co.uk/2008/05/06/russian-extremists-call-for-recriminalisation-of-homosexuality/.

6 “Jesus Was the First Communist, Russian Party Leader Says”, The Moscow Times, 2 Σεπτεμβρίου 2021, https://www.themoscowtimes.com/2021/09/02/jesus-was-the-first-communist-russian-party-leader-says-a74957.

7 «Сталин возрождал православие, а Христос был первым коммунистом – Зюганов», Главред, 21 Ιουλίου 2012, https://glavred.info/politics/83436-stalin-vozrozhdal-pravoslavie-a-hristos-byl-pervym-kommunistom-zyuganov.html.

8 Ilya Budraitskis, “How the Russian Left Survived in a Post-Soviet World”, Jacobin, 26 Δεκεμβρίου 2021, https://jacobin.com/2021/12/russian-left-post-ussr-soviet-cprf-stalinists.

9 Vladimir Gelman, “Russia’s Elites in Search of Consensus: What Kind of Consolidation?”, https://eusp.org/sites/default/files/archive/pss_dep/gelman_Russias_Elites_in_Search_of_Consensus.pdf.

10 Анна Закатнова, «Партийное обращение Зюганова», Российская газета, 13 Ιανουαρίου 2004, https://rg.ru/2004/01/13/zuganov.html.

11 Зюганов Г.А., «Сталин и современность», POLITPROS.COM, https://www.politpros.com/library/9/223/#5.

12 «Десять шагов к власти народа», Коммунистическая партия Российской Федерации, 2021, https://kprf.ru/party-live/cknews/203630.html.

13 Vladimir Gelman, “Russia’s Communists: the paper tigers of the opposition”, openDemocracy, 7 Νοεμβρίου 2011, https://www.opendemocracy.net/en/odr/russias-communists-paper-tigers-of-opposition/.

14 Mark Galeotti, “The Communist Party of Russia: More Than Soviet Nostalgia”, ISPI [Istituto per gli studi di politica internazionale], 9 Νοεμβρίου 2020, https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/communist-party-russia-more-soviet-nostalgia-28045.

15 Ilya Azar, “Sergei Udaltsov: has the Russian left found its new leader?”, openDemocracy, 20 Απριλίου 2012, https://www.opendemocracy.net/en/odr/sergei-udaltsov-has-russian-left-found-its-new-leader/.

16 Mikhail Lobanov, “Russia Has a New Socialist Movement”, Jacobin, 2 Οκτωβρίου 2021, https://jacobin.com/2021/10/mikhail-lobanov-russia-communist-party-new-left-putin.

17 “Russia’s Communist Party: A challenge for the Kremlin? - DW News”, Youtube, https://www.youtube.com/watch?v=WzNTyfHnGwg.

18 “Biography of Russian presidential candidate Pavel Grudinin”, Tass, 16 Μαρτίου 2018, https://tass.com/society/994467.

19 Andrey Pertsev, “The Grudinin Effect: A Populist Shakes up Russian Politics”, Carnegie Endowment for International Peace, 29 Ιανουαρίου 2018, https://carnegiemoscow.org/commentary/75371.

20 Олег Бондаренко, «Левая повестка-2022 в России и мире: вызовы, возможности, новые лидера», Фонд прогрессивной политики, 11 Αυγούστου 2022, https://progresspolicy.ru/doklad-levaya-povestka-2022-v-rossii-i-mire-vyzovy-vozmozhnosti-novye-lidery/.

21 “Valery Rashkin: A Rebel in the Russian Communist Party”, The Russian Reader, 10 Ιουνίου 2021, https://therussianreader.com/2021/06/10/valery-rashkin/.

22 Alexey Sakhnin, “How a Russian Nationalist Named Alexei Navalny Became a Liberal Hero”, Jacobin, 31 Ιανουαρίου 2021, https://jacobin.com/2021/01/alexei-navalny-russia-protests-putin.

23 Mike Eckel, “Russians Voting In First Regional, Local Elections Since Invasion Of Ukraine”, Radio Free Europe / Radio Liberty, 11 Σεπτεμβρίου 2022, https://www.rferl.org/a/russian-voting-regional-local-elections/32028353.html.

24 “The ‘undesirable candidate’ Russia’s Communists flirt with real politics again in their fight for Pavel Grudinin”, Meduza, 28 Ιουλίου 2021, https://meduza.io/en/feature/2021/07/28/the-undesirable-candidate.

25 Andrey Pertsev, “Kremlin Scapegoat: Russia’s In-System Opposition Under Attack”, Carnegie Endowment for International Peace, 9 Απριλίου 2019, https://carnegiemoscow.org/commentary/78813.

26 Дарья Гармоненко, «Зюганов эвакуирует Рашкина из московского горкома», Независимая газета, 15 Ιουνίου 2022, https://www.ng.ru/politics/2022-06-15/1_8461_kprf.html.

27 Simon Pirani, “The Russian Statelets in the Donbas Are No “People’s Republics””, Jacobin, 2 Μαρτίου 2022, https://jacobin.com/2022/03/donbas-donetsk-luhansk-ukraine-russia-putin.

28 Ilya Budraitkis, “Russian ‘Left’ Split Over Ukraine War”, Portside, 1 Ιουνίου 2022, https://portside.org/2022-06-01/russian-left-split-over-ukraine-war.

29 “‘Defending the Donbas is one thing. Bombing Kyiv is another’ Russia’s Communist Party officially supports the war against Ukraine. But its younger members are speaking out”, Meduza, 10 Ιουνίου 2022, https://meduza.io/en/feature/2022/06/10/defending-the-donbas-is-one-thing-bombing-kyiv-is-another.

30 Ben Dubow “With Enemies Like Russia’s Communists, Putin Doesn’t Need Friends”, CEPA [Center for European Policy Analysis], 8 Φεβρουαρίου 2022, https://cepa.org/russias-communists-ally-with-kremlin-over-ukraine/.

31 «КПРФ: Зюганов говорил о мобилизации экономики и политической системы, а не населения», The Insider, 13 Σεπτεμβρίου 2022, https://theins.ru/news/254986.

32 Дарья Гармоненко, «КПРФ надеется, что “черный лебедь” спецоперации будет красным», Независимая газета, 10 Απριλίου 2022, https://www.ng.ru/politics/2022-04-10/3_8413_kprf.html.

33 «Двадцать неотложных мер для преображения России», Коммунистическая партия Российской Федерации, 29 Μαρτίου 2022, https://kprf.ru/party-live/cknews/209499.html.

34 Дарья Гармоненко, «Коммунисты похвастались неоднозначными успехами», Независимая газета, 12 Σεπτεμβρίου 2022, https://www.ng.ru/politics/2022-09-12/3_8537_communists.html.

 

 

 

 

 

 

 

Τελευταία τροποποίηση στις Πέμπτη, 22 Σεπτεμβρίου 2022 10:39

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.