Παρασκευή, 25 Νοεμβρίου 2022 13:56

Κουήρ της ανατολικοευρωπαϊκής απελπισίας ή ο νέος μεταουτοπικός κουήρ-νομαδισμός

Χάννα Χες, Το όμορφο κορίτσι [Hannah Höch, Das schöne Mädchen] 1920.

 

 

Vadym Yakovlev

 

Κουήρ της ανατολικοευρωπαϊκής απελπισίας ή ο νέος μεταουτοπικός κουήρ-νομαδισμός

 

 

Η ίδια δημοσίευσε αυτό το βίντεο στο chat room τη δεύτερη εβδομάδα του πολέμου. Όταν η Ρωσία επιτέθηκε, η Ουκρανία έκλεισε τα σύνορά της σε όσους είχαν «ανδρικά διαβατήρια». Όταν ανακοινώθηκε η γενική επιστράτευση, χιλιάδες τρανς γυναίκες, τρανς άνδρες και non-binary άτομα παγιδεύτηκαν.

Στο βίντεο, η ίδια, κουρασμένη και βρώμικη, ανέφερε με χαρά ότι είχε δραπετεύσει. Μέσα από βάλτους και δάση, παρακάμπτοντας τους τρανσφοβικούς στρατευμένους ένοπλους συνοριοφύλακες, είχε περάσει παράνομα τα σύνορα. «Μια ηρωίδα», σκέφτηκα.

Για να βγει, έπρεπε να σταθεί στην ουρά στο γραφείο κατάταξης του στρατού. Έπρεπε να λυθούν προβλήματα με τα έγγραφα. Σε μια από τις τελευταίες επισκέψεις του, όταν ο ίδιος, ένας ποιητής και τρανς άνδρας, πήγε στο γραφείο κατάταξης, ξυλοκοπήθηκε από τον ουκρανικό στρατό. Αλλά κατάφερε να φύγει.

Υπάρχουν πολλές τέτοιες ιστορίες. Μπορείτε να διαβάσετε γι' αυτές στο εξωτερικό, αλλά φυσικά όχι στα ουκρανικά μέσα ενημέρωσης. Εκεί θα μάθετε μόνο για ηρωικούς ΛΟΑΤΚΙ ανθρώπους, που υπερασπίζονται τις «ευρωπαϊκές αξίες» στο μέτωπο. Αυτοί οι ήρωες εξυμνούνται και από τις ουκρανικές φιλελεύθερες ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεις, που χρηματοδοτούνται γενναιόδωρα από δυτικά ιδρύματα. Ποιος νοιάζεται για τους «προδότες»;

Θυμάμαι άνδρες μεταμφιεσμένους σε γυναίκες να συρρέουν στα σύνορα με την αμυδρή ελπίδα να ξεφύγουν, εκμεταλλευόμενοι το χάος και τον πανικό. Θυμάμαι τα ουκρανικά μέσα ενημέρωσης να μιλούν για «προδότες και δειλούς που αρνούνται να γίνουν άντρες σε μια δύσκολη στιγμή για την πατρίδα». Δεκάδες πιθανότατα κυρίως ετεροφυλόφιλοι και ετεροκανονικοί άνδρες έστησαν πραγματικές αντιμιλιταριστικές τραβεστί παραστάσεις στα σημεία ελέγχου, πέφτοντας συχνά στα χέρια των δυνάμεων επιβολής του νόμου και του στρατιωτικού προσωπικού στη συνέχεια. Οι φωτογραφίες τους δημοσιεύτηκαν στα ΜΜΕ, χωρίς να κρύβονται τα πρόσωπα των άτυχων, ώστε το στρατιωτικοποιημένο πλήθος να έχει την ευκαιρία να κοροϊδέψει τους «δειλούς» στα σχόλια, καταφεύγοντας παράλληλα σε μια επιλογή τρανσφοβικών και ομοφοβικών εκφράσεων.

Όταν η Ρωσία κήρυξε επιστράτευση έξι μήνες αργότερα, οι Ρώσοι τρανς αντιμετώπισαν μια παρόμοια δύσκολη κατάσταση. Τα εθνικιστικά πατριαρχικά κράτη πρέπει να ελέγχουν το σώμα και τη ζωή μας. Εξάλλου, δεν ήταν για να μας χαρίσουν ελευθερία που χάραξαν τα σύνορά τους με το αίμα στρατιωτών και πολιτών και βίασαν γυναίκες, άνδρες και non-binary άτομα. Μερικές φορές χρειάζεται νέο αίμα για να διευρυνθούν ή να επιβεβαιωθούν αυτά τα όρια. Συμπεριλαμβανομένου και του δικού σας.

Στην Πολωνία πραγματοποιήθηκε πορεία LGBTQ Pride με ουκρανικές οργανώσεις. Μια αντιπολεμική ρωσική οργάνωση δεν έλαβε άδεια συμμετοχής. «Είστε Ρώσοι, δεν θέλουμε Ρώσους γύρω μας», είπαν οι Ουκρανοί ομοεθνικιστές και ήταν, νομίζω, πολύ ευχαριστημένοι με τον εαυτό τους. Ο ουκρανικός ομοεθνικισμός είναι πλέον το επισκεπτήριο της «αστικής δημοκρατικής κοινωνίας» μας. Η ξενοφοβία επιτρέπεται επειδή μας υποστηρίζει ολόκληρος ο δυτικός φιλελεύθερος κόσμος, και η κουήρ αλληλεγγύη είναι περιττή. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, έγραψα σε μια Ρωσίδα κουήρ αντιπολεμική συγγραφέα μερικά λόγια υποστήριξης και σκόπευα να της προτείνω να διαβάσει την επιστολή μου, που απευθυνόταν στη ρωσική κουήρ κοινότητα, σε μια από τις λογοτεχνικές βραδιές της. Η ιδέα δεν ήταν ασφαλής για τη συγγραφέα, οπότε την εγκατέλειψα.

Ένα τεράστιο μέρος του χώρου που ονομαζόταν «Ανατολική Ευρώπη» κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου έχει καταληφθεί από αντι-κουήρ καθεστώτα και είναι βουτηγμένο στην αντι-κουήρ υστερία. Το μισογυνιστικό και LGBTQ-φοβικό καθεστώς στην Πολωνία, οι συντηρητικοί εθνικιστές στην Ουγγαρία, ο αγώνας του Πούτιν για τις «παραδοσιακές αξίες» και κατά της «ομοφυλοφιλικής προπαγάνδας». Θα μπορούσαμε επίσης να προσθέσουμε τον ουκρανικό ομοεθνικισμό, ο οποίος σήμερα νομιμοποιείται εν μέρει για να παρουσιάσει την Ουκρανία ως μια «δημοκρατική ευρωπαϊκή χώρα» στα δυτικά μέσα ενημέρωσης. Το να είσαι κουήρ στην Ουκρανία επιτρέπεται μερικές φορές, και σε αφήνουν ακόμη και να περπατάς στις παρελάσεις Υπερηφάνειας, με μερικές εκατοντάδες αστυνομικούς να σε προστατεύουν. Το κυριότερο είναι να είσαι πατριώτης και να λες στους ανθρώπους στο εξωτερικό πόσο ανεκτικοί είναι οι Ουκρανοί. Η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη και δυσάρεστη. Θυμάμαι ότι λίγους μήνες πριν η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία, οι φίλοι μου και εγώ δεχτήκαμε επίθεση από νεοφασίστες σε ένα κουήρ πάρτι στο Λβιβ. Ένας φίλος έκανε καταγγελία στην αστυνομία, την οποία οι μπάτσοι δεν ήταν ιδιαίτερα πρόθυμοι να εξετάσουν. Οι νεοφασιστικές ομάδες μετά το 2014, δηλαδή μετά το Ευρωμαϊντάν, υποστηρίζονται ανεπίσημα από ορισμένους πολιτικούς και υπηρεσίες επιβολής του νόμου. Ο ομοεθνικισμός επιτρέπεται, αλλά σε δόσεις και μόνο αν ωφελεί το κράτος στην οικοδόμηση μιας θετικής εικόνας για τους «δυτικούς εταίρους μας».

Οι κουήρ που φεύγουν από την Ουκρανία, τη Ρωσία και τη Λευκορωσία είναι σήμερα ένα συνηθισμένο φαινόμενο στην Ευρώπη. Φεύγουν επίσης από την Πολωνία. Μια Γερμανίδα μου μίλησε για δύο γκέι Πολωνούς που δεν ήθελαν να επιστρέψουν στην Πολωνία σε καμία περίπτωση. Αν και δεν γνωρίζω πραγματικά τα σχετικά στατιστικά στοιχεία, νομίζω ότι το σκάνε και από την Ουγγαρία. Η απόδραση είναι μια κουήρ πράξη. Αρνείσαι να ανήκεις στο έθνος-κράτος σου και κάνεις τη μετάβαση σε μια άλλη κατάσταση περιθωριοποίησης – αυτή του πρόσφυγα, του κοσμοπολίτη φυγά. Φεύγεις από πολέμους, εξεγέρσεις, κοινωνική υποβάθμιση και αντιδραστικά καθεστώτα. Αυτό είναι που γεμίζει σήμερα τον χώρο της Ανατολικής Ευρώπης. Αυτό είναι πιθανώς αυτό που είναι σήμερα η Ανατολική Ευρώπη. Η «Νέα Ανατολή», όπως την αποκάλεσε η συντακτική επιτροπή ενός εντύπου.

Ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν έγραψε ότι η συνέπεια της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης είναι η ανάδυση δύο τάξεων ανθρώπων στον σύγχρονο κόσμο. Η πρώτη είναι οι «τουρίστες», επιτυχημένοι κοσμοπολίτες που ταιριάζουν στην προπαγανδιστική θετική εικόνα των ωφελημένων του νεοφιλελεύθερου συστήματος. Πρόκειται για αιώνιους ταξιδιώτες που αισθάνονται παντού σαν στο σπίτι τους, με χρήματα και προοπτικές καριέρας χάρη στο νεοφιλελεύθερο οικονομικό μοντέλο. Ο δεύτερος τύπος είναι οι «αλήτες». Αυτοί είναι οι απρόθυμοι ταξιδιώτες, που στερούνται οικονομικής σταθερότητας και εμπιστοσύνης στο μέλλον. Εξαιτίας της νίκης της νεοφιλελεύθερης εκδοχής της παγκοσμιοποίησης, δεν μπορούν να έχουν πατρίδα, και ακόμη και αν έχουν, αισθάνονται σαν ξένοι και αλλοδαποί στο σπίτι τους, ειδικά στο πλαίσιο των «τουριστών». Οι κουήρ που εγκαταλείπουν τις ανατολικοευρωπαϊκές φωλιές τους δεν μπορούν να αισθάνονται ούτε «τουρίστες» ούτε «αλήτες». Αντίθετα, είναι νομάδες. Δεν έχουν ούτε την αισιόδοξη κοσμοθεωρία των προνομιούχων «τουριστών» ούτε την απάθεια των «αλητών». Όταν μετακομίζει σε μια άλλη χώρα, είναι σχετικά εύκολο για ένα κουήρ άτομο να ενταχθεί στην τοπική κουήρ κοινότητα. Αυτή είναι μια ευκαιρία που δεν έχουν οι «αλήτες». Ένας κουήρ στην Αγγλία είπε κάποτε ότι οι κουήρ είναι το μεγαλύτερο απάτριδες έθνος. Αν αυτό είναι αλήθεια, ελπίζω να μην αποκτήσουμε ποτέ κράτος. Σπάνια έχω δει την αισιόδοξη λάμψη στα μάτια των κουήρ της Ανατολικής Ευρώπης που είναι χαρακτηριστικό των «τουριστών». Ανεξάρτητα από το πού ή σε ποια χώρα ζει ένας κουήρ, δεν θα αισθάνεται ασφαλής.

Οι κουήρ της Ανατολικής Ευρώπης σπάνια ενθουσιάζονται με τις ουτοπίες. Μιλάω για τους κουήρ που έχω συναντήσει πιο συχνά. Ούτε τους αρέσει πάντα η ιδέα της επανάστασης (εννοώ μια πραγματική επανάσταση, όχι απλώς ένα πραξικόπημα που αντικαθιστά κάποιους κακοποιούς στην εξουσία με άλλους). Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι κουήρ της Ανατολικής Ευρώπης δεν είναι έτοιμοι να πάρουν μέρος στην επανάσταση ή ότι δεν μπορούν να αγκαλιάσουν πραγματικά ένα νέο όραμα για τον κόσμο. Αυτή η φαινομενική απαισιοδοξία πιθανότατα οφείλεται εν μέρει στο τι ήταν η προσπάθεια οικοδόμησης του κομμουνισμού και του σοσιαλισμού στα εδάφη μας και πόσο άδοξα και γρήγορα αυτή η προσπάθεια έληξε, τι θυσίες πληρώσαμε γι' αυτή την προσπάθεια και πόσο τραγικά ήρθαν στις χώρες μας οι πόλεμοι, ο εθνικισμός, ο αυταρχισμός, οι οικονομικές νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις και η μισανθρωπία αντί για τον κομμουνισμό και τον σοσιαλισμό. Θα ήθελα όμως να νοηματοδοτήσω αυτή την απελπισμένη «κατάσταση του πνεύματος» στην Ανατολική Ευρώπη. Αυτή η απελπισία είναι στην πραγματικότητα συνέπεια του σκεπτικισμού. Άλλοτε μαύρη (μόνο με την πρώτη ματιά), άλλοτε σκυθρωπή, αλλά σκεπτικιστική. Είμαστε πάντα λίγο επιφυλακτικοί και δύσπιστοι, αν και επιρρεπείς στην περιπέτεια. Αυτή την απελπισία και τον σκεπτικισμό, που εκφράζονται ιδιαίτερα στην ιδιότυπη αίσθηση του χιούμορ μας, μπορείτε να τα βρείτε, παρεμπιπτόντως, στα αστεία του Ζίζεκ και στις ταινίες του Κουστουρίτσα. Είναι η «ψυχική κατάσταση» ολόκληρων γενεών που έχουν περάσει από την κρεατομηχανή της ιστορίας, εκπληκτικές ανακαλύψεις και τολμηρές μεταμορφώσεις, πικρές αποτυχίες και πτώσεις. Είναι ένα είδος της νιτσεϊκής μας «γκέι επιστήμης». Το είδος της «γκέι επιστήμης» που δεν θα παράγει πλέον (και αυτό είναι ωραίο) έναν νέο Σούπερμαν ή θα επιτρέψει να βλαστήσει ένας νέος μηδενισμός. Αυτή η «γκέι επιστήμη» που κάποτε μας έδωσε τη δύναμη να πιστέψουμε στον κομμουνισμό και τον σοσιαλισμό και να επιβιώσουμε από την πραγμάτωσή τους και το τέλος τους. Αυτή η «γκέι επιστήμη» που μας κάνει να ρωτάμε με δυσπιστία από τη μια και με μεταουτοπικό ενθουσιασμό από την άλλη: «Πιστεύετε σοβαρά ότι ακόμα κι αν νικήσουμε τον Καπιταλισμό, την Πατριαρχία και το Κράτος, η ανθρωπότητα δεν θα εφεύρει αμέσως ένα νέο σύστημα καταπίεσης; Λοιπόν, ας το δοκιμάσουμε!»

«Νταντά!» – φώναξε με οργή ο Τριστάν Τζαρά στις πρώτες πρωτοποριακές εκθέσεις ντανταϊστών στη Ζυρίχη. «Νταντά!» – απάντησε στον Τριστάν η Γερμανίδα καλλιτέχνιδα Χάννα Χες. «Νταντά!» – επέλαβε ο παρενδυτικός Μαρσέλ Ντυσάν, εκθέτοντας ουρητήρια ως έργα τέχνης. Ο ντανταϊσμός ήταν ένα ακροαριστερό και αντιπολεμικό διεθνές κίνημα πρωτοποριακής τέχνης, μια απελπισμένη απάντηση στον παραλογισμό και την αγριότητα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Τριστάν Τζαρά, αντιεθνικιστής και Ανατολικοευρωπαίος, εγκατέλειψε την πατρίδα του, τη Ρουμανία, σε νεαρή ηλικία για να γίνει ένας από τους ιδρυτές ενός από τα πιο ριζοσπαστικά αριστερά κινήματα στην τέχνη. Αντεθνικιστής και αντι-αστός καλλιτέχνης, ο Τζαρά αρνήθηκε να συμμετάσχει στον πόλεμο από οποιαδήποτε πλευρά, θεωρώντας τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο τρέλα και το μεγαλύτερο έγκλημα της καπιταλιστικής τάξης πραγμάτων. «Νταντά!» – φώναξα, φεύγοντας από τον πόλεμο στη Γερμανία. «Νταντά!» – «Νταντά!» μου επέστρεφε από κάπου από πίσω, από αριστερά, από δεξιά και από μπροστά…

Σήμερα, φεύγοντας από πολέμους, αντιδραστικά καθεστώτα, αποτυχημένες εξεγέρσεις και εθνικισμούς, οι κουήρ νομάδες της Ανατολικής Ευρώπης εντάσσονται στις τάξεις των μεταναστών, άλλων νομάδων, της εξαθλιωμένης εργατικής τάξης και του πρεκαριάτου των μεγάλων καπιταλιστικών χωρών του κόσμου. Η κρίση του νεοφιλελευθερισμού και της διεθνούς τάξης πραγμάτων, η υπερθέρμανση του πλανήτη, η οικονομική κρίση και η άνοδος της ακροδεξιάς είναι μπροστά μας. Θα οδηγήσει αυτό σε μια αντικαπιταλιστική και αντιπατριαρχική επανάσταση; Είναι δύσκολο να πούμε. Αλλά δεν υπάρχει πια ελπίδα για μια επανάσταση στην καπιταλιστική περιφέρεια, η οποία ανεξήγητα θα εξελιχθεί σε παγκόσμια επανάσταση. Πρέπει να ξεκινήσουμε από το κέντρο. Και οι ανατολικοευρωπαίοι κουήρ νομάδες, με την μεταουτοπική απελπισία και τον σκεπτικισμό τους, καθώς και με τον ενθουσιασμό και την επιθυμία τους για αλλαγή, μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο σε αυτή τη μάχη. Μακάρι ο μεταουτοπικός ανατολικοευρωπαϊκός κουήρ νομαδισμός να συνεχίσει να ζει! Δεν έχουμε τίποτα να χάσουμε και οι σκέψεις μας είναι ζοφερές, αφελείς και καυλωμένες.

 

 

 

Μετάφραση: elaliberta.gr

Vadym Yakovlev, “Queering East European Despair or the New Postutopian Queer-Nomadism”, LeftEast, 11 Νοεμβρίου 2022, https://lefteast.org/queering-east-european-despair/. Αναδημοσίευση: Europe Solidaire Sans Frontières, http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article64721.

 

 

Ο Vadym Yakovlev (1990) είναι ουκρανός ανεξάρτητος συγγραφέας και αρθρογράφος. Είναι συγγραφέας του πρώτου ουκρανικού κουήρ μυθιστορήματος με διαφυλικούς χαρακτήρες Εκεί που αρχίζει η επικράτεια (2020) [Вадим Яковлев, Там, де починається територія]. Ζει τώρα στη Γερμανία. Ακολουθήστε τον Vadym στο Facebook.

 

 

 

 

 

 

Τελευταία τροποποίηση στις Παρασκευή, 25 Νοεμβρίου 2022 14:04

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.