Τρίτη, 04 Ιουνίου 2024 14:11

Οικονομία, πολιτική και γεωπολιτική πίσω από τον «νόμο περί ξένων πρακτόρων» της Γεωργίας

 

 

Giorgi Kartvelishvili

 

Οικονομία, πολιτική και γεωπολιτική πίσω από τον «νόμο περί ξένων πρακτόρων» της Γεωργίας

 

 

Στις 28 Μαΐου, το Κοινοβούλιο της Γεωργίας ξεπέρασε το προεδρικό βέτο για τον αμφιλεγόμενο «νόμο περί ξένων πρακτόρων»[1]. Ο νόμος που ξεκίνησε από το κυβερνών κόμμα Γεωργιανό Όνειρο (ΓΟ) τον Μάρτιο του 2023, έπρεπε σύντομα να αποσυρθεί λόγω αντιδράσεων. Φέτος, ωστόσο, το ΓΟ πέτυχε τον στόχο του. Η νομοθεσία εισάγει την υποχρεωτική εγγραφή κάθε «μη επιχειρηματικού (μη εμπορικού) νομικού προσώπου», καθώς και των «εταιρειών ραδιοτηλεοπτικών και έντυπων μέσων ενημέρωσης» σε ένα ειδικό κρατικό μητρώο «οργανισμών υπό ξένη επιρροή», εάν τουλάχιστον το 20% των εσόδων τους προέρχεται από το εξωτερικό. Επιπλέον, ο νόμος δίνει δικαιώματα στο Υπουργείο Δικαιοσύνης να παρακολουθεί και να ζητά κάθε είδους πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών δεδομένων, βάσει «απόφασης σχετικού εξουσιοδοτημένου προσώπου» ή «γραπτής αίτησης που υποβάλλεται στο Υπουργείο Δικαιοσύνης» – με άλλα λόγια, καταγγελίας. Ο νόμος παρουσιάζει ομοιότητες με τη ρωσική νομοθεσία για τους ξένους πράκτορες που εγκρίθηκε το 2012, παρά το γεγονός ότι ο νόμος στη Ρωσία είναι πολύ πιο καταπιεστικός και εκτεταμένος ως αποτέλεσμα πολλών αλλαγών κατά τη διάρκεια των τελευταίων 12 ετών. Μετά τις τροποποιήσεις του 2022,[2] ο ρωσικός νόμος για τους ξένους πράκτορες στοχεύει πλέον τόσο οργανώσεις όσο και άτομα, ενώ οι λόγοι για την αναγνώριση κάποιου ως «ξένου πράκτορα» περιλαμβάνουν όχι μόνο την ξένη χρηματοδότηση, αλλά και την πολύ πιο διφορούμενη «ξένη επιρροή» και «ξένη υποστήριξη». Αν και το σχέδιο που προτείνει το ΓΟ δεν πάει τόσο μακριά στην αρχική του μορφή, ο γενικός φόβος είναι ότι θέτει ήδη τις βάσεις για μια τέτοια κατεύθυνση στο εγγύς μέλλον. Η νομοθεσία αυτή έχει προκαλέσει εκτεταμένες λαϊκές διαδηλώσεις στη Γεωργία[3], καθώς και πρωτοφανή αντιπαράθεση μεταξύ της γεωργιανής κυβέρνησης και των σημαντικότερων πολιτικών εταίρων της – της ΕΕ και των ΗΠΑ[4].

Σε αυτό το άρθρο δεν θα επεκταθώ σε μια εμπεριστατωμένη κριτική των ΜΚΟ με επιρροή που υποστηρίζονται από τη Δύση και οι οποίες παίζουν σημαντικό ρόλο στο συνεχιζόμενο «νεοφιλελεύθερο πείραμα» στη Γεωργία τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Αντί γι’ αυτό, θα περιγράψω μάλλον το υπόβαθρο που δίνει τη δυνατότητα στους ηγέτες της Γεωργίας να ακολουθήσουν τέτοια αποφασιστικά και επιθετικά βήματα, παρά τις τεράστιες εσωτερικές και διεθνείς πιέσεις. Τα γεγονότα αυτά αντανακλούν πολύ περισσότερα από αυτό που συνήθως περιγράφεται με απλοϊκά συνθήματα, όπως «λαϊκιστική συντηρητική στροφή» από τους φιλελεύθερους ή «ανάπτυξη της εθνικής κυριαρχίας» από τους συντηρητικούς. Για να ερμηνεύσω τις τολμηρές κινήσεις του κυβερνώντος κόμματος και του προστάτη του, του ολιγάρχη Μπιτζίνα Ιβανισβίλι, πρώην πρωθυπουργού της Γεωργίας, ιδρυτή και σκιώδους κυβερνήτη του κόμματος ΓΟ από το 2012, και να ρίξω φως στην πολυπλοκότητα της τρέχουσας γεωργιανής πολιτικής, προτείνω να εξετάσουμε δύο κύριες διαστάσεις: την εσωτερική πολιτικοοικονομική και την εξωτερική γεωπολιτική. Ο συνδυασμός του κυρίαρχου εσωτερικού πολιτικού τοπίου της Γεωργίας και της αυξανόμενης γεωπολιτικής σημασίας της αποτελεί το έδαφος για τέτοιες καταπιεστικές και ριψοκίνδυνες εσωτερικές και εξωτερικές πολιτικές από την άρχουσα τάξη της Γεωργίας.

 

Το γεωργιανό νεοφιλελεύθερο πείραμα και η σημερινή του μορφή

Μετά την ανεξαρτησία της το 1991, η Γεωργία γνώρισε έναν τεράστιο οικονομικό μετασχηματισμό, όπως η Ρωσία και άλλες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες. Οι ριζοσπαστικές φιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές και το κύμα ιδιωτικοποιήσεων στα μετασοβιετικά κράτη κατά τη δεκαετία του 1990, γνωστά ως «θεραπεία σοκ», είχαν ως αποτέλεσμα την οικονομική ύφεση, την οπισθοδρομική αναδιανομή του πλούτου, τον υπερπληθωρισμό, τη διαφθορά, την υποβάθμιση των παραγωγικών τομέων της οικονομίας και την ανάδυση της νέας καπιταλιστικής άρχουσας τάξης. Η διαδικασία αυτή οδηγήθηκε στα όριά της τη δεκαετία του 2000 μετά την Επανάσταση των Ρόδων. Παρά την αλλαγή της πολιτικής ηγεσίας, η εξελικτική πορεία της οικονομικής και κοινωνικής δομής της μετασοβιετικής Γεωργίας δεν άλλαξε. Η κλίμακα των ιδιωτικοποιήσεων, της συρρίκνωσης του δημόσιου τομέα, της μείωσης των φόρων και της απελευθέρωσης των κανόνων του εμπορίου και της αγοράς εργασίας κατά την περίοδο 2004-2012 έχει χαρακτηριστεί ως «ένα από τα πιο ριζοσπαστικά νεοφιλελεύθερα πειράματα όλων των εποχών»[5]. Παρά την οικονομική ανάπτυξη κατά τις περιόδους 2003-2007 και 2010-2012, η οικονομική πολιτική του πρώην προέδρου Μιχαήλ Σαακασβίλι και του κόμματός του Ενωμένο Εθνικό Κίνημα (ΕΕΚ) δεν αντιμετώπισε τα θεμελιώδη προβλήματα της εργατικής τάξης της Γεωργίας – ανεργία, φτώχεια, άνιση κατανομή του πλούτου ή καθυστέρηση της εθνικής οικονομίας. Μέχρι σήμερα, η Γεωργία παραμένει η χώρα με τις περισσότερες ανισότητες στην περιοχή[6]. Επιπλέον, τέτοια νεοφιλελεύθερα πειράματα συνήθως εξαρτώνται από έναν ισχυρό κατασταλτικό μηχανισμό. Η «πολιτική της μηδενικής ανοχής», η συστηματική βία στις φυλακές και το βάναυσο αστυνομικό καθεστώς που δημιουργήθηκε υπό τον Μιχαήλ Σαακασβίλι έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην πτώση του ΕΕΚ, με αποτέλεσμα τη νίκη του Μπιτζίνα Ιβανισβίλι και του κόμματός του το 2012, οι οποίοι αξιοποίησαν τα λάθη και τα σκανδαλώδη εγκλήματα των προκατόχων τους.

Από το 2012, το γεωργιανό πολιτικό οικονομικό σύστημα έχει εξελιχθεί με μερικές σημαντικές και νέες ιδιομορφίες. Εδώ, θα αναφέρω αυτές που όχι μόνο είναι αλληλένδετες αλλά και μας βοηθούν να κατανοήσουμε την πρόσφατη δυναμική και την αποφασιστική στροφή των σημερινών ηγετών της Γεωργίας.

Το πρώτο χαρακτηριστικό είναι η σημαντική συγκέντρωση οικονομικής δύναμης. Ο Ιβανισβίλι, ο πλουσιότερος άνθρωπος της χώρας, κατάφερε να αποκτήσει με επιτυχία τον μονοπωλιακό έλεγχο της εθνικής οικονομίας και να σταθεροποιήσει το μεγάλο κεφάλαιο που εκπροσωπεί τους σημαντικότερους κλάδους της εθνικής οικονομίας. Σε ορισμένους βασικούς τομείς, όπως ο τραπεζικός και ο χρηματοπιστωτικός, αυτό συμβαδίζει με τη διαδικασία ακραίας μονοπώλησης (πάνω από το 70% του τομέα καταλαμβάνεται από δύο τράπεζες) και τη διαφθορά της ελίτ. Η σχεδόν ξεκάθαρη υποστήριξη του «νόμου περί ξένων πρακτόρων» από τους σημαντικότερους καπιταλιστές της Γεωργίας –από τον κατασκευαστικό έως τον ενεργειακό τομέα– δεν αποτέλεσε έκπληξη.

Το δεύτερο χαρακτηριστικό είναι η συγκέντρωση της πολιτικής εξουσίας στο πλαίσιο μιας, κατά τον Σαμίρ Αμίν, «δημοκρατίας χαμηλής έντασης». Δηλαδή, το πολιτικό σύστημα της Γεωργίας είναι ένα τοπικό περιφερειακό παράδειγμα ενός φιλελεύθερου πολυκομματικού συστήματος που στερείται πραγματικών δημοκρατικών διαδικασιών, όπου όλο το φάσμα της πολιτικής ελίτ αντιπροσωπεύει το μεγάλο εθνικό ή διεθνές κεφάλαιο – στην περίπτωση του ΓΟ, υπό τον πλουσιότερο ολιγάρχη της χώρας. Επιπλέον, μέσα σε αυτό το πλαίσιο της λεγόμενης «δημοκρατικής απάτης»[7], το κόμμα ΓΟ κατάφερε να υποβαθμίσει περαιτέρω και να πολώσει τη δημόσια πολιτική διαδικασία σε δύο κέντρα, μια ψεύτικη πολιτική αντιπαλότητα μεταξύ του «καλού» κυβερνώντος κόμματος και του «Συλλογικού Εθνικού Κινήματος» –ένας όρος-ομπρέλα που επινόησαν οι προπαγανδιστές του ΓΟ αναφερόμενοι στο πρώην κυβερνών και πλέον πολιτικά χρεοκοπημένο κόμμα (ΕΕΚ), που σήμερα βρίσκεται στην αντιπολίτευση. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος– να χαρακτηρίσει κάθε πιθανή αντίσταση στις πολιτικές του ως απόρροια του προηγούμενου καθεστώτος του Σαακασβίλι. Κατά συνέπεια, για τους απλούς πολίτες οι εκλογές δεν αποτελούν τρόπο συμμετοχής σε μια πραγματική δημοκρατική διαδικασία οποιουδήποτε είδους – κάτι που θα αμφισβητούσε τα ίδια τα θεμέλια του πολιτικοοικονομικού συστήματος από τη θέση των δικών τους υλικών, ταξικών συμφερόντων. Αντί γι’ αυτό, η συνεχής ψευδής πόλωση και η αναζήτηση αποδιοπομπαίων τράγων που προωθούνται από το κυβερνών κόμμα αδειάζουν την πολιτική αρένα και αποτελούν υπαρξιακή απειλή για κάθε πιθανό προοδευτικό κίνημα έξω από αυτό το δυαδικό σύστημα. Αν περάσει, ο «νόμος περί ξένων πρακτόρων» μπορεί να γίνει ένα ακόμη εργαλείο στο οπλοστάσιο του Ιβανισβίλι και του ΓΟ για την παράκαμψη των δημοκρατικών διαδικασιών.

Εκτός από την κυριαρχία στην εσωτερική οικονομική και πολιτική ζωή, ο Ιβανισβίλι και το κυβερνών κόμμα αποκτούν έναν άλλο μοχλό πίεσης που υπερβαίνει τα σύνορα του έθνους-κράτους. Για αυτό, θα πρέπει να ρίξουμε μια ματιά στη σύγχρονη γεωπολιτική της περιοχής.

 

Η Γεωργία στο σταυροδρόμι της Ανατολής και της Δύσης

Σύμφωνα με την ανάλυση του Wallerstein για το παγκόσμιο σύστημα, ο σημερινός κόσμος διέρχεται μια «δομική κρίση» από τα τέλη της δεκαετίας του 1960. Η «κρίση» περιλαμβάνει μια σειρά ποιοτικών αλλαγών, και η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει πολλές δεκαετίες μέχρι το σύστημα να διαμορφωθεί σιγά-σιγά σε ένα νέο περιβάλλον και μια νέα κατάσταση ισορροπίας. Η εμφάνιση νέων μαζικών οικονομιών στην παγκόσμια περιφέρεια (Ινδία, Βραζιλία κ.λπ.) και, κυρίως, η άνοδος της Κίνας ως παγκόσμιας υπερδύναμης οδηγούν σε γεωπολιτικές ανισορροπίες σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο μετασχηματισμός της Κίνας από περιφερειακή χώρα σε νέο κέντρο συσσώρευσης κεφαλαίου και η οικονομική αλληλεξάρτησή της από την Ευρώπη –τον παραδοσιακό παγκόσμιο καπιταλιστικό πυρήνα– έχει ισχυρές επιπτώσεις στο πολιτικοοικονομικό τοπίο ολόκληρης της ηπείρου. Φιλόδοξες διακρατικές πρωτοβουλίες, όπως η «Ζώνη και ο Δρόμος», σηματοδοτούν το νέο ρόλο της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία και αντανακλούν τους πρωταρχικούς στόχους της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας στον κόσμο – τη δημιουργία παγκόσμιων δικτύων υποδομής, εμπορικών οδών και αλυσίδων παραγωγής αξιών, τη δημιουργία νέων αγορών και τη διασφάλιση φυσικών πόρων ζωτικής σημασίας για την κινεζική οικονομία. Γινόμαστε μάρτυρες του τρόπου με τον οποίο αυτή η ιστορική διαδικασία έχει επίσης κλονίσει την πολιτική οικονομία και τη γεωπολιτική στον μετασοβιετικό χώρο, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής του Νοτίου Καυκάσου.

Τέτοιες μετατοπίσεις στο σταυροδρόμι της Ευρώπης και της Ασίας προσδίδουν στη Γεωργία εξαιρετική γεωπολιτική σημασία. Παρά τις διπλωματικές εντάσεις για ορισμένα ζητήματα, το εμπόριο μεταξύ Κίνας και ΕΕ παρουσιάζει σταθερή άνοδο από το 2013, φθάνοντας στο αποκορύφωμά του το 2022, με συνολική μεταφορά αγαθών και υπηρεσιών ύψους σχεδόν 950 δισεκατομμυρίων ευρώ (μέσος όρος εμπορικών ανταλλαγών 1,8 εκατομμυρίων ευρώ ανά λεπτό). Ωστόσο, το εμπόριο Κίνας-ΕΕ παρουσίασε επιβράδυνση το 2023, ενώ αναμένεται ανάκαμψη το 2024.[8] Εν τω μεταξύ, ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξε πολλά τόσο για την Ευρώπη όσο και για την Κίνα. Πριν από τον πόλεμο, πάνω από το 80% του χερσαίου εμπορίου μεταξύ Ευρώπης και Κίνας διακινούνταν μέσω της «Βόρειας Οδού», δηλαδή μέσω της Ρωσίας και της Λευκορωσίας. Ο πόλεμος στην Ουκρανία όχι μόνο καθιστά τη διαδρομή αυτή λιγότερο ελκυστική για το παγκόσμιο εμπόριο, αλλά και παρακινεί την Κίνα να επιδιώξει τη διαφοροποίηση των εξαγωγικών της οδών και αναγκάζει την ΕΕ να αντιμετωπίσει την εξάρτησή της από τη Ρωσία – για να μειώσει τη στρατηγική τρωτότητα της Ευρώπης και να ενισχύσει την ασφάλειά της. Μια τέτοια τροπή των γεγονότων προσδίδει σημαντική γεωπολιτική σημασία στον Νότιο Καύκασο, και πιο συγκεκριμένα στον λεγόμενο «Μεσαίο Διάδρομο» – τη συντομότερη δυνατή χερσαία διαδρομή που αναπτύσσεται και συνδέει την Κίνα με την Ευρώπη μέσω των περιοχών της Κεντρικής Ασίας και του Νοτίου Καυκάσου. Το 2022, οι αρχές της Τουρκίας, της Γεωργίας, του Αζερμπαϊτζάν και του Καζακστάν υπέγραψαν έναν κοινό «οδικό χάρτη»[9], στον οποίο απαριθμούνται οι επενδύσεις και οι δράσεις προτεραιότητας για την ανάπτυξη των υποδομών του διαδρόμου, ενώ ορισμένοι από τους βασικούς δυτικούς διεθνείς χρηματοπιστωτικούς και επενδυτικούς οργανισμούς (EBRD, EIB, ADB, WB) έδειξαν το ενδιαφέρον και την ετοιμότητά τους να υποστηρίξουν το έργο. Τον Οκτώβριο του 2023, ο Σι Τζινπίνγκ, ο Γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας, επιβεβαίωσε σε μια από τις επίσημες ομιλίες του ότι η ανάπτυξη του Μεσαίου Διαδρόμου είναι ένας από τους κύριους στόχους της Πρωτοβουλίας «Ζώνη και Δρόμος» για το μέλλον[10]. Η στρατηγική εταιρική σχέση που υπεγράφη μεταξύ της Κίνας και της Γεωργίας το καλοκαίρι του 2023 ήταν μια διπλωματική εκδήλωση των κοινών γεωπολιτικών συμφερόντων των δύο μερών.

Επιπλέον, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ΕΕ προσπαθεί απεγνωσμένα να «γυρίσει την πλάτη της στα ρωσικά ορυκτά καύσιμα και να διαφοροποιηθεί προς την κατεύθυνση αξιόπιστων ενεργειακών εταίρων»[11], για να επαναλάβω τα λόγια της προέδρου Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Η ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ προσδίδει επίσης βάρος στη Γεωργία και στο υποθαλάσσιο καλώδιο Black Sea Energy, ένα υπό ανάπτυξη έργο που θα μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια μέσω του Αζερμπαϊτζάν, της Γεωργίας και της Μαύρης Θάλασσας στην Ευρώπη. Επί του παρόντος, η Επιτροπή της ΕΕ σχεδιάζει να παράσχει επενδύσεις ύψους 2,3 δισεκατομμυρίων ευρώ για το έργο[12].

Εκτός από την εκμετάλλευση της γεωστρατηγικής θέσης της χώρας, οι γεωργιανές αρχές έχουν φιλόδοξα σχέδια για τον διπλασιασμό της εθνικής ενεργειακής παραγωγής έως το 2033, με σημαντική έμφαση στα υδροηλεκτρικά εργοστάσια. Τέσσερις μεγάλοι και πολυάριθμοι μικρότεροι ΥΗΣ (υδροηλεκτρικοί σταθμοί παραγωγής ενέργειας) σχεδιάζεται να κατασκευαστούν την περίοδο 2023–2033.[13] Το σημαντικότερο εμπόδιο για τα μεγάλα έργα υποδομής είναι η λαϊκή από τα κάτω αντίδραση του τοπικού πληθυσμού. Η κατασκευή του υδροηλεκτρικού σταθμού Khudoni HPP σταμάτησε λόγω μιας τέτοιας κινητοποίησης τη δεκαετία του 1980. Το αμφιλεγόμενο και αμφιλεγόμενο έργο του καταρράκτη Ναμαχβάνι τερματίστηκε ως αποτέλεσμα της επιτυχημένης αντίδρασης της βάσης, που ήταν απροσδόκητη και πρωτοφανής ως προς την προέλευση, το περιεχόμενο και το εύρος της στην ιστορία των κινητοποιήσεων στη σύγχρονη Γεωργία. Οι λαϊκές διαμαρτυρίες ξέσπασαν μετά τη δημοσιοποίηση της συμφωνίας μεταξύ του γεωργιανού κράτους και της τουρκικής εταιρείας ENKA Renewables το 2021. Η συμφωνία παραχωρούσε στην εταιρεία σχεδόν απεριόριστα δικαιώματα στους φυσικούς πόρους της κοιλάδας Ριόνι, ενώ επιβάρυνε το κράτος με σημαντικές οικονομικές υποχρεώσεις. Τα μέλη του ΓΟ δήλωσαν επανειλημμένα ότι ο «νόμος για τους ξένους πράκτορες» πρόκειται να «πληροφορήσει το κοινό σχετικά με τις ξένες δυνάμεις που ενδιαφέρονται να σαμποτάρουν το έργο Namakhvani HPP για να επιτεθούν στην ενεργειακή ασφάλεια του έθνους»[14]. Εδώ, μπορούμε εύκολα να εντοπίσουμε τον πραγματικό κίνδυνο, καθώς οι Υπερασπιστές της Κοιλάδας Ριόνι (το τοπικό κίνημα βάσης κατά του ΥΗΣ Namakhvani) δεν χρηματοδοτούνταν από το εξωτερικό, ούτε ήταν ΜΚΟ. Δεν είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς ότι ο νόμος αυτός θα στοχοποιήσει όχι μόνο μερικές φιλελεύθερες ΜΚΟ με επιρροή που υποστηρίζονται από τη Δύση, αλλά και κάθε πιθανό προοδευτικό πολιτικό κίνημα: από ανεξάρτητα εργατικά συνδικάτα που προσπαθούν να λειτουργήσουν πέρα από την επιρροή της κίτρινης Συνομοσπονδίας Συνδικάτων, μέχρι οικολογικά κινήματα βάσης που αντιστέκονται στα συμφέροντα του υπερεθνικού και εθνικού κεφαλαίου.

 

Ερωτήματα γύρω από το «νόμο περί αλλοδαπών πρακτόρων»

Ποια είναι τα κύρια κίνητρα του «νόμου περί αλλοδαπών πρακτόρων»; Παίζει η Μόσχα κεντρικό ρόλο στη διαδικασία με στόχο να χειραγωγήσει τη γεωργιανή πολιτική και να σαμποτάρει την ένταξη της χώρας στην ΕΕ; Εάν αυτή η κυρίαρχη φιλελεύθερη εκδοχή είναι αληθινή, η γεωργιανή κυβέρνηση απομακρύνεται σκόπιμα και στρατηγικά από τη Δύση και συμμαχεί με τη Ρωσία ή το κάνει υπό την απειλή και τη χειραγώγηση του Κρεμλίνου; Είναι η αντιπαράθεση με την ΕΕ και τις ΗΠΑ μέρος του παιχνιδιού του μεγαλύτερου ολιγάρχη της Γεωργίας για να «ανταλλάξει κάτι» με τις δυτικές δυνάμεις, βασιζόμενος στα γεωπολιτικά πλεονεκτήματα της χώρας; Ίσως μια εγγύηση για να τα καταφέρει στις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές χωρίς σοβαρές εξωτερικές πιέσεις; Μπορούν «τα ίδια τα χρήματα του Ιβανισβίλι –2 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, που έχουν παγώσει από τη Δύση», ως μέρος της ευρύτερης «de facto στρατηγικής κυρώσεων και εκβιασμού», για να αναφέρουμε τον πρωθυπουργό Ιρακλί Κομπαχίτζε[15]– να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο σε μια τέτοια διαπραγμάτευση; Ή μήπως ο κεντρικός στόχος είναι να φιμωθεί και να κατασταλεί κάθε πιθανή αντιπολίτευση στην πολιτική εξουσία του κόμματος ΓΟ μέσω ενός τέτοιου νομικού εργαλείου;

Κάποιες λεπτομέρειες είναι πιο σαφείς, κάποιες λιγότερο σαφείς. Δεν πρέπει να βιαζόμαστε και να επικεντρωνόμαστε αποκλειστικά σε μία μόνο μεταβλητή και να αποκλείουμε αυτόματα όλες τις άλλες. Ταυτόχρονα, ο συνδυασμός εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων αποτελεί έδαφος για την αποφασιστική στροφή του κυβερνώντος κόμματος της Γεωργίας και του αφεντικού του. Κατά την άποψή μου, η ικανότητα να «ανταλλάσσει κρυφά και αποφασιστικά πράγματα με τη Δύση», με τη βοήθεια γεωπολιτικών μοχλών και ομογενοποιημένου εσωτερικού πολιτικοοικονομικού τοπίου, μας αναγκάζει να κάνουμε παραλληλισμούς όχι με τη Λευκορωσία, όπως συνηθίζεται περισσότερο, αλλά με τη γειτονική χώρα της Γεωργίας – το Αζερμπαϊτζάν. Μια υποταγμένη εσωτερική πολιτική σκηνή επιτρέπει στη μονοπωλιακή άρχουσα τάξη του Αζερμπαϊτζάν να καταπιέζει τους ανταγωνιστές της και να εμποδίζει τη διαμόρφωση κάθε είδους αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένης μιας κοινωνίας των πολιτών δυτικού τύπου. Ταυτόχρονα, τα γεωπολιτικά πλεονεκτήματα και –το σημαντικότερο– οι φυσικοί πόροι, επιτρέπουν στις ίδιες ελίτ να απολαμβάνουν λίγο πολύ μακροχρόνιους και σταθερούς χρηματοοικονομικούς, εμπορικούς και οικονομικούς δεσμούς με την Ευρώπη. Είναι αλήθεια ότι οι φιλοδυτικές φιλελεύθερες ΜΚΟ –ένας από τους αρχιτέκτονες και αξιολογητές των μετασοβιετικών νεοφιλελεύθερων καπιταλιστικών μεταρρυθμίσεων– είναι εν μέρει υπεύθυνες για το σημερινό πολιτικοοικονομικό τοπίο στη Γεωργία, η οποία διανύει την ακραία μονοπωλιακή της φάση. Γενικά, η εγγενής μονοπωλιακή τάση του καπιταλισμού έχει επισημανθεί όχι μόνο από τον Μαρξ και τον Ένγκελς, αλλά ακόμη και από τους σύγχρονους οικονομολόγους. Η τάση αυτή επιδεινώνεται στον μετασοβιετικό χώρο λόγω της ίδιας της φύσης του καπιταλισμού, της άρχουσας τάξης και των ασταθών πολιτικών θεσμών του. Ωστόσο, είμαστε ακόμα αναγκασμένοι να προχωρήσουμε πέρα από την παραδοσιακή κριτική των ΗΠΑ και της φιλελεύθερης υπέρ της αγοράς κοινωνίας των πολιτών που υποστηρίζεται από την ΕΕ και να εντοπίσουμε τον διαφαινόμενο κίνδυνο της σημερινής κατάστασης. Εκτός από τις ΜΚΟ με μεγάλη επιρροή, υπάρχουν έως και 40.000 μικρότερου βεληνεκούς μη κυβερνητικές οργανώσεις εγγεγραμμένες στη Γεωργία. Καθαρά ως νομική μορφή, οι ΜΚΟ είναι ο μόνος τρόπος όχι μόνο οικονομικής επιβίωσης για πολλούς Γεωργιανούς, αλλά και ο μόνος τρόπος πολιτικής συμμετοχής, με την πολύ ευρεία έννοιά της. Τέλος, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, ο «νόμος περί ξένων πρακτόρων» στα χέρια της τοπικής πολιτικής καπιταλιστικής τάξης αποτελεί απειλή όχι μόνο για τον τομέα των ΜΚΟ, αλλά και για μια πολύ ευρύτερη σφαίρα κοινωνικά και πολιτικά ενεργών πολιτών.

Υπό αυτές τις συνθήκες, ο «νόμος για τους ξένους πράκτορες» απέχει πολύ από το να αποτελεί βήμα προς την «αποαποικιοποίηση» ή την «κρατική κυριαρχία» (για να παραθέσουμε την επίσημη προπαγάνδα), αλλά μοιάζει περισσότερο με ένα χειραγωγικό μήνυμα σε διεθνές επίπεδο (π.χ., για να απωθηθεί η λεγόμενη ατζέντα της «απο-ολιγαρχικοποίησης»[16] που προωθείται από την ΕΕ με τη βοήθεια των ισχυρών φιλοδυτικών ομάδων της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στη Γεωργία) και ένα εργαλείο καταστολής σε εσωτερικό επίπεδο, με έναν πρωταρχικό στόχο – τη διατήρηση του status quo όσο το δυνατόν περισσότερο. Υπό αυτή την έννοια, η εθνική κυριαρχία δεν σημαίνει τίποτε άλλο από την εξασφάλιση του μονοπωλιακού ελέγχου του κράτους για την καπιταλιστική τάξη και τη διαφύλαξη αυτής της κατάστασης ισορροπίας τόσο από εσωτερικές όσο και από διεθνείς απειλές. Αυτό το επιχείρημα έρχεται σε αντίθεση με πολλούς σχολιαστές –από τη λαϊκιστική δεξιά έως και ορισμένους αριστερούς– οι οποίοι δύσκολα προχωρούν πέρα από την αφήγηση που παρουσιάζει τον Μπιτζίνα Ιβανισβίλι και το ΓΟ ως υπερασπιστές των «εθνικών συμφερόντων» μέσα σε μια θάλασσα «ξένων πρακτόρων».

 

 

Μετάφραση: elaliberta.gr

Giorgi Kartvelishvili, “Economy, Politics and Geopolitics behind Georgia’s ‘Foreign Agents Law’”, LeftEast, 30 Μαΐου 2024, https://lefteast.org/economy-politics-and-geopolitics-behind-georgias-foreign-agents-law/.

 

Ο Giorgi Kartvelishvili είναι μέλος του κινήματος «Khma» (φωνή). Είναι διδακτορικός ερευνητής της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας και Σπουδών της Άπω Ανατολής (Κρατικό Πανεπιστήμιο Τιφλίδας) και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών στις Σύγχρονες Σπουδές της Ανατολικής Ασίας (Πανεπιστήμιο Duisburg-Essen). Τα ερευνητικά ενδιαφέροντα του Giorgi αφορούν τη σύγχρονη κινεζική πολιτική, την «παγκόσμια άνοδο» της Κίνας και τις επιπτώσεις της στην περιοχή του Νοτίου Καυκάσου.

 

Σημειώσεις

[1] “Georgia – Law on Transparency of Foreign Influence, provided by the Georgian Authorities on 18 May 2024, with the latest amendments in track changes”, Venice Commission. Council of Europe, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-REF(2024)026-e.

[2] «Федеральный законО контроле за деятельностью лиц, находящихся под иностранным влияниемот 14.07.2022 N 255-ФЗ (последняя редакция)», КонсультантПлюс, 14 Ιουλίου 2022, https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_421788/.

[3] Rayhan Demytrie, “Thousands march in Georgia over foreign influence bill”, BBC News, 11 Μαΐου 2024, https://www.bbc.com/news/articles/cle0j5we2pno.

[4] “PM Kobakhidze Accuses U.S. of Attempting Revolutions, Says Special Efforts Needed to ‘Restart’ Relations”, Civil Georgia, 3 Μαΐου 2024, https://civil.ge/archives/603742.

[5] Dimitri Gugushvili, “Lessons from Georgia’s neoliberal experiment”, Communist and Post-Communist Studies, τόμος 50, τεύχος 1, Μάρτιος 2017, σσ. 1-14. https://www.jstor.org/stable/48609769.

[6] Nikoloz Bakradze, Sopho Basilidze, Nikoloz Nurashvili, “Household income and income inequality in Georgia (2013-2022)”, Policy and Management Consulting Group (PMCG), 2023, https://pmcg-i.com/app/uploads/2023/09/Household-Income-and-Income-Inequality-in-Georgia-2013-2022-ENG.pdf.

[7] Samir Amin, “The Democratic Fraud and the Universalist Alternative”, Monthly Review, 1 Οκτωβρίου 2011, https://monthlyreview.org/2011/10/01/the-democratic-fraud-and-the-universalist-alternative/.

[8] Joe Cash, “China’s exports and imports return to growth, signalling demand recovery”, Reuters, 9 Μαΐου 2024, https://www.reuters.com/world/china/chinas-exports-return-growth-april-imports-beat-forecast-2024-05-09/.

[9] “Prime Minister: Georgia has signed a roadmap with Kazakhstan and Azerbaijan, we have a full understanding of how to increase the productivity of the Middle Corridor, the capacity of railways, ports and other infrastructure”, iPN, 11 Αυγούστου 2023, https://www.interpressnews.ge/en/article/126803-prime-minister-georgia-has-signed-a-roadmap-with-kazakhstan-and-azerbaijan-we-have-a-full-understanding-of-how-to-increase-the-productivity-of-the-middle-corridor-the-capacity-of-railways-ports-and-other-infrastructure/.

[10] “(BRF2023) Full text of Xi Jinping’s keynote speech at 3rd Belt and Road Forum for Int’l Cooperation”, Xinhua, 23 Οκτωβρίου 2023, https://english.news.cn/20231018/7bfc16ac51d443c6a7a00ce25c972104/c.html.

[11] “Statement by President von der Leyen at the signing ceremony of the Memorandum of Understanding for the development of the Black Sea Energy submarine cable”, European Commission, 17 Δεκεμβρίου 2022, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/statement_22_7807.

[12] “Project to supply Azerbaijani green energy to EU via Black Sea expanding, study nearing conclusion – Aliyev”, Interfax, 25 Απριλίου 2024, https://interfax.com/newsroom/top-stories/101819/.

[13] “Ten-Year Network Development Plan of Georgia 2023-2033”, Transmission System Operator JSC “Georgian State Electrosystem”, https://www.gse.com.ge/sw/static/file/TYNDP_GE-2023-2033_ENG_corr.PDF.

[14] «კობახიძე: მალე იქნება რეესტრი და გაიგებთ, ვისგან ფინანსდებოდა ნამახვანჰესის მშენებლობის დაბლოკვა», პუბლიკა, 22 Φεβρουαρίου 2023, https://publika.ge/kobakhidze-male-iqneba-reestri-da-gaigebt-visgan-finansdeboda-namakhvanhesis-msheneblobis-dablokva/.

[15] “PM: Bidzina Ivanishvili was asked to meet with James O'Brien but refused as he cannot hold meeting under blackmail”, 1TV.GE, 13 Μαΐου 2024, https://1tv.ge/lang/en/news/pm-bidzina-ivanishvili-was-asked-to-meet-with-james-obrien-but-refused-as-he-cannot-hold-meeting-under-blackmail/.

[16] “EU Integration Commission Approves De-Oligarchization Action Plan”, Civil Georgia, 14 σεπτεμβρίου 2023, https://civil.ge/archives/559171.

 

 

 

 

 

 

Τελευταία τροποποίηση στις Τρίτη, 04 Ιουνίου 2024 14:19

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.