Από τη συνέντευξη Τύπου που σηματοδότησε την κυκλοφορία του Δελτίου του Ινστιτούτου Παλαιστινιακών Σπουδών [Institute for Palestine Studies], 7 Απριλίου 1971 (δεύτερος από δεξιά)

Soraya Misleh

Στη μνήμη του Ουαλίντ Χαλίντι, ιστορικού της παλαιστινιακής υπόθεσης

Ο Ουαλίντ Χαλίντι, κορυφαίος μελετητής της Νάκμπα (της παλαιστινιακής καταστροφής που ξεκίνησε με την ίδρυση του ρατσιστικού και αποικιακού κράτους του Ισραήλ το 1948), πέθανε στις 8 Μαρτίου σε ηλικία 100 ετών. Η κληρονομιά του είναι καθοριστική για την κατανόηση της ιστορίας και της μνήμης της Παλαιστίνης.

Η έρευνά του είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση της τεράστιας αδικίας που υφίσταται ο παλαιστινιακός λαός εδώ και 78 χρόνια, καθώς και για την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και της αποανθρωποποίησης που συντηρούν την αποικιοκρατία, το απαρτχάιντ, την εθνοκάθαρση και τη γενοκτονία.

Οι Παλαιστίνιοι έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με την αντι-ιστορία, υπό τη μορφή ψευδών αφηγήσεων που δαιμονοποιούν τη νόμιμη αντίστασή τους, ενώ υφίστανται βάναυση εθνική καταπίεση. Η κατανόηση της παλαιστινιακής ιστορίας και μνήμης αποτελεί ζωτικό βήμα για την αντιμετώπιση αυτής της πραγματικότητας και την επίτευξη της απελευθέρωσης.

Ο Ουαλίντ Χαλίντι, ο οποίος εύστοχα ονομάστηκε «ο ιστορικός του παλαιστινιακού αγώνα», μας προσφέρει την εξαιρετική του έρευνα, ιδίως μέσα από δύο θεμελιώδη εγκυκλοπαιδικά έργα:

Το Ό,τι Απομένει: Τα Παλαιστινιακά Χωριά που Καταλήφθηκαν και Ερημώθηκαν από το Ισραήλ το 1948 (1992) και το Πριν από τη Διασπορά τους: Μια Φωτογραφική Ιστορία των Παλαιστινίων 1876-1948 (1982)^[1]. Το τελευταίο βιβλίο περιέχει ένα πλούσιο φωτογραφικό αρχείο της παλαιστινιακής ζωής και των τόπων πριν από τη Νάκμπα, το οποίο αποτελείται από σχεδόν 500 σπάνιες φωτογραφίες.

Στο Ό,τι Απομένει, παράλληλα με έναν χάρτη της ιστορικής Παλαιστίνης που δείχνει τις τοποθεσίες περισσότερων από 400 χωριών που καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια της εθνοκάθαρσης που πραγματοποίησαν οι σιωνιστικές πολιτοφυλακές το 1948, υπάρχει λεπτομερής τεκμηρίωση για αυτά τα χωριά πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη Νάκμπα.

Ένα από αυτά τα χωριά είναι το χωριό της οικογένειάς μου από την πλευρά του πατέρα μου: το Κακούν. Ο Ουαλίντ Χαλίντι αποτελεί βασικό σημείο αναφοράς για πολλούς ερευνητές και φοιτητές, και το έργο του αποτέλεσε τη βάση της δικής μου έρευνας για το βιβλίο Αλ Νάκμπα: Μια μελέτη για την παλαιστινιακή καταστροφή (2017)^[2].

Το έργο του συνέβαλε καθοριστικά στη διεύρυνση της κατανόησής μου για το Κακούν, το χωριό όπου γεννήθηκε ο πατέρας μου, Άμπντερ Ραούφ, το 1935 και από το οποίο εκδιώχθηκε βίαια σε ηλικία 13 ετών. Αναφερόταν στο χωριό του ως «παράδεισο» πριν από τη Νάκμπα και, όπως εκατομμύρια πρόσφυγες, το περιέγραφε με λυρικό τρόπο. Σε αυτόν τον τόπο μνήμης, συνδεόταν με τη γη του, από την οποία είχε αποσπαστεί, και με την προοπτική της απελευθέρωσης και της επιστροφής.

Γεννημένος στην Ιερουσαλήμ τον Ιούλιο του 1925, ο Ουαλίντ Χαλίντι αποκάλυψε τις λεπτομέρειες του Σχεδίου Ντάλετ,^[3] το οποίο συντάχθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και καθόριζε τον τρόπο με τον οποίο το σιωνιστικό κίνημα σκόπευε να υλοποιήσει το τελικό του σχέδιο για εθνοκάθαρση. Το Σχέδιο Ντάλετ σφράγισε τη μοίρα των Παλαιστινίων στη Νάκμπα του 1948.

Αν και ο Ουαλίντ Χαλίντι υπήρξε πρωτοπόρος στην έρευνα και την αποκάλυψη της προμελετημένης εκδίωξης με σκοπό την ίδρυση του ρατσιστικού, αποικιακού κράτους του Ισραήλ, ήταν το βιβλίο του Ιλάν Παπέ, Η εθνοκάθαρση της Παλαιστίνης,^[4] αυτό που προσέδωσε στο «Σχέδιο Ντάλετ» μεγαλύτερη ακαδημαϊκή αναγνώριση στις μελέτες για τη Νάκμπα.

Ωστόσο, στην εισαγωγή του έργου του, ο Ιλάν Παπέ αναγνωρίζει ότι άντλησε στοιχεία από αυτή την πηγή και ότι Άραβες και Παλαιστίνιοι ιστορικοί είχαν ήδη εξερευνήσει αυτή την κατεύθυνση πριν από αυτόν, αναφέροντας ρητά το έργο του Ουαλίντ Χαλίντι. Αλλά αυτές οι φωνές δεν είχαν ακουστεί ούτε είχαν θεωρηθεί αξιόπιστες.

Ο Ουαλίντ Χαλίντι, καθηγητής στα πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Αμερικανικού Πανεπιστημίου της Βηρυτού, ερευνητής στο Χάρβαρντ και συνιδρυτής του Ινστιτούτου Παλαιστινιακών Σπουδών το 1963, μπορεί να μην απολάμβανε την ίδια διεθνή αναγνώριση, αλλά χαίρει ευρείας εκτίμησης από κάθε σοβαρό ερευνητή του παλαιστινιακού ζητήματος.

Όπως είναι σχεδόν υποχρεωτικό για τους Παλαιστινίους, ο Ουαλίντ Χαλίντι συνδύαζε την ακαδημαϊκή γνώση με την πολιτική δράση. Για παράδειγμα, παραιτήθηκε από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης το 1956, μετά την εισβολή των Γάλλων, των Βρετανών και των Ισραηλινών στη Διώρυγα του Σουέζ, και εντάχθηκε στο παλαιστινιακό εθνικό κίνημα.

Στον πολιτικό στίβο, υποστήριξε τη λεγόμενη «λύση των δύο κρατών» και στη συνέχεια εντάχθηκε στην κοινή ιορδανική-παλαιστινιακή αντιπροσωπεία στη Διάσκεψη της Μαδρίτης το 1991. Λίγα χρόνια νωρίτερα, είχε υπηρετήσει ως ειδικός σύμβουλος του Αραβικού Συνδέσμου.

Ωστόσο, σε ένα άρθρο του 1997 με αφορμή την 50ή επέτειο της σύστασης της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ για τη διχοτόμηση της Παλαιστίνης, ο Χαλίντι ήταν κατηγορηματικός: «Όχι, η διχοτόμηση του ΟΗΕ του 1947 δεν ήταν από την άποψη του νόμου, της ηθικής, της δικαιοσύνης, της ισορροπίας, του πραγματισμού και της βιωσιμότητας η «συμβιβαστική» λύση που ισχυρίζονται ότι ήταν».

Αναφερόμενος στη συζήτηση σχετικά με το αν οι Παλαιστίνιοι θα έπρεπε να είχαν αποδεχτεί τη διχοτόμηση, αμφισβήτησε το πώς ένα σχέδιο θα μπορούσε να είναι δίκαιο, όταν περισσότερο από το ήμισυ του εδάφους προοριζόταν για τη δημιουργία ενός εβραϊκού κράτους, παρά το γεγονός ότι οι Εβραίοι αντιπροσώπευαν λιγότερο από το ένα τρίτο του πληθυσμού και κατείχαν μόνο το 7% της γης. Εν τω μεταξύ, η αραβική πλειονότητα κατείχε το μεγαλύτερο μέρος της γης, αλλά θα έμενε με μόλις το 45% του εδάφους.

Στο ίδιο άρθρο, ωστόσο, αναφέρεται στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων ως μια πορεία, αν και επισημαίνει τα «ελαττώματα» των Συμφωνιών του Όσλο που υπογράφηκαν το 1993, δηλώνοντας:

«Δεν είναι δυνατή καμία διαρκής συμφιλίωση αν τα συστατικά της αποσπαστούν από το ιστορικό τους πλαίσιο και βασιστεί σε μια παραπλανητική αφήγηση του παρελθόντος.»

Ανεξάρτητα από την φαινομενικά ηττοπαθή άποψή του για το τι θα ήταν δίκαιο και την εσφαλμένη άποψή του για το τι θα ήταν εφικτό –τη «λύση των δύο κρατών», η οποία ποτέ δεν αποσκοπούσε σε τίποτα περισσότερο από μια ειρήνη νεκροταφείου– η αναγνώριση της αξίας του Ουαλίντ Χαλίντι σημαίνει την αναγνώριση της κληρονομιάς του και την εκτίμηση της ιστορίας και της μνήμης που αφηγούνται τα παιδιά αυτής της χώρας.

Η κληρονομιά του Ουαλίντ Χαλίντι θα παραμείνει μαζί μας μέχρι να ελευθερωθεί η Παλαιστίνη, από τον ποταμό μέχρι τη θάλασσα.

Μετάφραση: elaliberta.gr

Soraya Misleh, “Remembering Walid Khalidi, historian of the Palestinian cause”, International Workers League – Fourth International, 17 Μαρτίου 2026, https://litci.org/en/remembering-walid-khalidi-historian-of-the-palestinian-cause/?utm_source=copylink&utm_medium=browser· αναδημοσίευση: Workers' Voice/La Voz de los Trabajadores, 21 Μαρτίου 2026, https://workersvoiceus.org/2026/03/21/remembering-walid-khalidi-historian-of-the-palestinian-cause/.

Soraya Misleh, «Walid Khalidi, historiador de la causa palestina, presente!», International Workers League – Fourth International, 17 Μαρτίου 2026, https://workersvoiceus.org/es/2026/03/21/remembering-walid-khalidi-historian-of-the-palestinian-cause/.

Σημειώσεις

^[1] [Σ.τ.Μ.:] Walid Khalidi, All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in 1948, The Institute for Palestine Studies, Ουάσινγκτον 1992. Walid Khalidi, A Photographic History of the Palestinians’ 1876-1948, The Institute for Palestine Studies, Ουάσινγκτον 1982.

^[2] [Σ.τ.Μ.:] Soraya Misleh, Al Nakba: Um Estudo Sobre a Catástrofe Palestina, Sundermann Σάο Πάολο 2017.

^[3] [Σ.τ.Μ.:] Αναλυτικά για το Σχέδιο Ντάλετ, βλ. Ilan Pappé, Η Εθνοκάθαρση της Παλαιστίνης, Σάλτο σειρά Κάλλιστος, μετάφραση: Κώστας Κούσιαντας, Ελένη Τιμογιαννάκη, 2025, σσ. 173 κ.ε.

^[4] Σ.τ.Μ.:] Ilan Pappé, The Ethnic Cleansing of Palestine, Oneworld Publications, 2006. Στα ελληνικά: Ilan Pappé, Η Εθνοκάθαρση της Παλαιστίνης, ό.π.