Πέμπτη, 03 Σεπτεμβρίου 2020 18:26

Η καταστροφική έκρηξη της Βηρυτού δεν έχει κλονίσει τον έλεγχο της άρχουσας τάξης στον Λίβανο

 

Gilbert Achcar

 

Η καταστροφική έκρηξη της Βηρυτού δεν έχει κλονίσει τον έλεγχο της άρχουσας τάξης στον Λίβανο

 

 

Η τεράστια έκρηξη που συγκλόνισε τον Λίβανο στις 4 Αυγούστου θα καταγραφεί ως σημαντική καμπή στην ιστορία της χώρας, όχι λιγότερο από την πολύ λιγότερο ισχυρή έκρηξη που σκότωσε τον πρώην πρωθυπουργό Ραφίκ Χαρίρι στις 14 Φεβρουαρίου 20051. Κρίνοντας από τα 15 χρόνια που χρειάστηκαν προτού ένα διορισμένο από τον ΟΗΕ δικαστήριο παραδεχτεί βασικά την ανικανότητά του για το παλαιότερο γεγονός, δεν μπορεί να υπάρξει καμία επίσημη βεβαιότητα σχετικά με τις συνθήκες της τρομερής έκρηξης στο λιμάνι της Βηρυτού στο άμεσο μέλλον2. Ωστόσο, μπορούν να εξαχθούν μερικά συμπεράσματα σχετικά με αυτήν την εξαιρετικά τραυματική τραγωδία.

Το πρώτο είναι ότι, παρά τις ιδιαίτερες περιστάσεις της έκρηξης, η ευθύνη να αφεθούν 2.750 τόνοι νιτρικού αμμωνίου υψηλής εκρηκτικότητας3 αποθηκευμένοι στην καρδιά της Βηρυτού για τουλάχιστον έξι χρόνια βαραίνει ολόκληρη την κυρίαρχη τάξη του Λιβάνου – όλους όσοι βρέθηκαν στην κυβέρνηση του Λιβάνου κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Ευθύνονται όλοι οι πρόεδροι, οι πρωθυπουργοί, οι υπουργοί μεταφορών, οι αρχηγοί των βασικών μηχανισμών ασφαλείας και οι διαχειριστές λιμένων. Ο κατάλογος περιλαμβάνει ηγέτες τόσο του επίσημου κράτους του Λιβάνου όσο και του παράλληλου κράτους που συγκροτεί η Χεζμπολάχ στο Λίβανο, η οποία είναι γνωστό ότι παρακολουθεί στενά το αεροδρόμιο και το λιμάνι της Βηρυτού και τα χρησιμοποιεί κατά βούληση.

Πώς έφτασε ο Λίβανος σε αυτό το σημείο; Πρέπει να κατανοήσουμε τα 30 χρόνια πολιτικής και οικονομικής κακής διακυβέρνησης για να το καταλάβουμε. Πριν από το 1975, όταν ξεκίνησε ο εμφύλιος πόλεμος, ο Λίβανος ήταν γνωστός ως «φορολογικός παράδεισος»: μια χώρα άγριου καπιταλισμού, της οποίας το τραπεζικό απόρρητο και η εικονική φορολογία την καθιστούσαν ιδανικό έδαφος για ξέπλυμα χρήματος, διαφυγή κεφαλαίων και κάθε είδους διακίνηση. Ο πόλεμος τελείωσε με μια πολιτική και συνταγματική συμφωνία μεταξύ των λιβανέζικων φατριών που επιτεύχθηκε το 1989 υπό την κοινή αιγίδα της σαουδαραβικής μοναρχίας και του συριακού καθεστώτος. Επιβεβαιώθηκε την επόμενη χρονιά από τη συμμετοχή του τελευταίου στον συνασπισμό υπό την ηγεσία των ΗΠΑ που διεξήγαγε τον πρώτο διεθνή πόλεμο στο Ιράκ από τη Σαουδαραβική επικράτεια.

Κατά τη διάρκεια δώδεκα ετών, ο Λίβανος διοικήθηκε από αυτήν τη σαουδαραβική-συριακή συμφωνία: εκπροσωπώντας τη σαουδαραβική πλευρά, ο Ραφίκ Χαρίρι ήταν σε στενό συντονισμό με τον Γάζι Καναάν, τον πανίσχυρο επικεφαλής του μηχανισμού ασφαλείας της Συρίας στο Λίβανο4. Η αντίθεση της Δαμασκού στον δεύτερο πόλεμο υπό την ηγεσία των ΗΠΑ εναντίον του Ιράκ και στην κατοχή αυτής της χώρας το 2003 οδήγησε στο τέλος της συμφωνίας. Η Ουάσινγκτον άρχισε να ασκεί πίεση για να διωχτούν τα συριακά στρατεύματα από τον Λίβανο, κυρίως υποστηρίζοντας το ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ 1559 του 2004 (η Ρωσία και η Κίνα απείχαν για να μην προβάλουν βέτο)5.

Η δολοφονία του Χάριρι προκάλεσε τεράστια έκρηξη λαϊκού θυμού, αναγκάζοντας τη Δαμασκό να αποσύρει τα στρατεύματά της. Ωστόσο, συνέχισε να κινεί τα νήματα στον Λίβανο, μέσω μιας τριπλής συμμαχίας που αποτελείται: από τον στενό σύμμαχό της, την Αμάλ, το σιιτικό σεχταρικό κίνημα με επικεφαλής τον Ναμπίχ Μπερί, τον ισόβιο πρόεδρο του κοινοβουλίου του Λιβάνου (ανέλαβε τα καθήκοντά του το 1992)· από την Χεζμπολλάχ, τον εκπρόσωπο του Ιράν στον Λίβανο, περιφερειακό σύμμαχο της Συρίας· και από τον Μισέλ Αούν, τον πρώην άσπονδο εχθρό της Συρίας που άλλαξε στάση περίπου το 20066.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 15 ετών, ο Λίβανος διοικείται βασικά από μια ανανεωμένη κοινή κυβέρνηση, με τη συμμετοχή του γιου του Ραφίκ Χαρίρι, Σάαντ και της τριπλής συμμαχίας, συνεχίζοντας μια καταστροφική οικονομική πολιτική νεοφιλελεύθερης ανοικοδόμησης που είχε εφαρμοστεί από το τέλος του πολέμου. Ωστόσο, ο πόλεμος που εξαπλώθηκε στη Συρία μετά την αραβική άνοιξη του 2011 έχει αποδυναμώσει σημαντικά τη Δαμασκό και αύξησε το ρόλο της Τεχεράνης και του Λιβανέζου εκπροσώπου της, καθώς το Ιράν κέρδισε το πάνω χέρι στη Συρία. Αυτή η μετατόπιση της περιφερειακής ισορροπίας δυνάμεων μεταφράστηκε στην εκλογή του Αούν ως προέδρου το 20167. Η αποτυχημένη προσπάθεια του Σαουδάραβα πρίγκιπα, Μοχάμμεντ μπιν Σαλμάν, να αναγκάσει τον Σάαντ Χαρίρι να σταματήσει τη συνεργασία με τους οπαδούς της Τεχεράνης το 2017 ήταν μια αδέξια αντίδραση σε αυτήν τη σειρά των γεγονότων.

Εν πάση περιπτώσει, η ευθύνη για την κατάρρευση της οικονομίας του Λιβάνου πέφτει ακριβώς σε ολόκληρο το φάσμα της άρχουσας τάξης της χώρας, σε όλους εκείνους που κατείχαν αξιώματα τα τελευταία 30 χρόνια, όπως και στον τραπεζικό τομέα με τον οποίο έχουν εμπλακεί όλοι. Ο Ριαμτ Σαλαμέ, ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Λιβάνου από το 1992 μέχρι και σήμερα, ενσαρκώνει αυτά τα παγιωμένα προβλήματα. Αυτή η κοινή ευθύνη καταγγέλθηκε από το πιο διαδεδομένο κεντρικό σύνθημα της λαϊκής εξέγερσης που ξεκίνησε στις 17 Οκτωβρίου πέρυσι: «Όλοι, σημαίνουν όλοι»8.

Με την λαϊκή οργή να κορυφώνεται λόγω της πρόσφατης έκρηξης της Βηρυτού, υπήρξαν πολλές ελπίδες στον Λίβανο για μια θετική πλευρά της τραγωδίας ως προς την επιβολή στην άρχουσα τάξη δύο βασικών διεκδικήσεων της εξέγερσης του Οκτωβρίου: μια κυβέρνηση πραγματικά ανεξάρτητη από αυτήν [την αστική τάξη] και νέες εκλογές τη βάση ενός νέου εκλογικού νόμου. Υπήρχε η προσδοκία ότι η διεθνής πίεση θα ανάγκαζε να εφαρμοστούν αυτές οι διεκδικήσεις και θα πρόσφερε ένα αντίβαρο απέναντι στην ντόπια άρχουσα τάξη9.

Η επίσκεψη του Εμμανουέλ Μακρόν στη Βηρυτό δύο μέρες μετά την έκρηξη έφερε αυτή την προσδοκία στο αποκορύφωμά της. Είναι εδώ ένας ηγέτης που τόλμησε να μιλήσει με τον λαό αμέσως μετά την καταστροφή, σκέφτηκαν πολλοί, παραβλέποντας ότι ήταν μια υπέροχη φωτογραφία για έναν Γάλλο πρόεδρο που πολιορκείται στη χώρα του. Η προσδοκίες δεν κράτησαν: η σταθερή γραμμή του Μακρόν σχετικά με τη Μέση Ανατολή είναι να διαμεσολαβήσει μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν (όπου τα γαλλικά καπιταλιστικά διακυβεύματα είναι μεγάλα), όπως έκανε όταν προσπάθησε να οργανώσει μια συνάντηση μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής των G7 του 2019 στο Μπιαρίτζ.

Η λογική αυτής της στάσης σχετικά με τον Λίβανο είναι ότι ο Μακρόν ενήργησε συστηματικά για να διατηρηθεί ο κυβερνητικός συνασπισμός Χαρίρι-Χεζμπολλάχ στη χώρα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο παρενέβη αποφασιστικά για να φέρει πίσω από το Ριαντ έναν απομονωμένο Σάαντ Χαρίρι το 2017, και που τώρα διαλύει την ελπίδα του λαού του Λιβάνου για μια ανεξάρτητη κυβέρνηση και νέες εκλογές υποστηρίζοντας ότι ευνοεί μια «κυβέρνηση ενότητας», η οποία έχει ερμηνευτεί ως σχέδιο για να «[αποκαταστήσει] τον πρώην πρωθυπουργό, τον Σουνίτη Σάαντ Χαρίρι, σε αντάλλαγμα για παραχωρήσεις από τη Χεζμπολλάχ». Αντί για ένα μπινγκ μπαγκ, αυτό θα σήμαινε ότι ο Μακρόν εργάζεται δραστήρια για να μετατρέψει την έκρηξη της Βηρυτού σε μια δύναμη οπισθοδρόμησης – μια σίγουρη συνταγή για ακόμα μεγαλύτερη δυσαρέσκεια και περισσότερη αναταραχή10.

 

Μετάφραση: e la libertà

 

Gilbert Achcar, «Beirut’s devastating blast has not shaken the ruling class’s grip on Lebanon», The Guardian, 25 Αυγούστου 2020 https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/aug/25/lebanon-beirut-ruling-class· Europe Solidaire Sans Frontières, 25 Αυγούστου 2020,  http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article54509· International Viewpoint, 27 Αυγούστου 2020,  http://www.internationalviewpoint.org/spip.php?article6787.

 

Σημειώσεις

1 Kim Ghattas, “Lebanon is no stranger to disaster – but this is like nothing we’ve ever seen”, The Guardian, 6 Αυγούστου 2020,  https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/aug/06/invasions-and-economic-collapse-didnt-make-lebanons-people-as-angry-as-they-are-now.

2 Martin Chulov, “Hezbollah member found guilty over killing of Rafik Hariri”, The Guardian, 18 Αυγούστου 2020,  https://www.theguardian.com/world/2020/aug/18/hezbollah-member-found-guilty-over-killing-rafik-hariri-lebanon.

3 Karen McVeigh and Andrew Roth, “‘Cancer of the industry’: Beirut’s blast proves lethal risk of abandoning ships”. The Guardian 20 August 2020,  https://www.theguardian.com/environment/2020/aug/20/cancer-of-the-industry-beiruts-blast-proves-lethal-risk-of-abandoning-ships.

4 Rory McCarthy, “Embattled Syrian minister found dead”, The Guardian, 13 Οκτωβρίου 2005,  https://www.theguardian.com/world/2005/oct/13/syria.lebanon.

5 Brian Whitaker, “Hopes fade for early Syrian exit from Lebanon”, Guardian Weekly, Μάρτιος 2005,  https://www.theguardian.com/guardianweekly/story/0,,1433797,00.html.

6 “Violence flares in Lebanon as protesters tell their leaders to go”, The Guardian, 18 Οκτωβρίου 2019,  https://www.theguardian.com/world/2019/oct/18/lebanon-brought-to-a-standstill-by-protests-over-economic-crisis.

7 Martin Chulov, “Iran ally Michel Aoun elected as president of Lebanon”, The Guardian, 31 Οκτωβρίου 2016,  https://www.theguardian.com/world/2016/oct/31/michel-aoun-elected-president-lebanon-iran-tehran-saudi-arabia.

8 Richard Hall and Hannah Abdel-Massih, “‘All of them means all of them’: How Lebanon’s spontaneous protests over taxes led to calls for revolution”, The Independent, 20 Οκτωβρίου 2019,  https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/lebanon-protests-latest-corruption-middle-east-revolution-tax-a9165161.html.

9 Lina Khatib, “Lebanon’s political corruption can be rooted out – if its international donors insist”, The Guardian, 10 Αυγούστου 2020,  https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/aug/10/lebanon-political-corruption-international-donors-regime.

10 “Will protests after Beirut blast bring reform to Lebanon?”, Deutsche Welle, 12 Αυγούστου 2020,  https://www.dw.com/en/lebanon-beirut-reform-explosion/a-54544805.

Τελευταία τροποποίηση στις Πέμπτη, 03 Σεπτεμβρίου 2020 18:43

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.