Παρασκευή, 18 Νοεμβρίου 2022 11:37

Μετά την ανατροπή του Ιμράν Χαν, το Πακιστάν περνάει μια πρωτοφανή πολιτική κρίση

 

 

Ayyaz Mallick

 

Μετά την ανατροπή του Ιμράν Χαν, το Πακιστάν περνάει μια πρωτοφανή πολιτική κρίση

 

 

Ο ανατραπείς ηγέτης του Πακιστάν, Ιμράν Χαν, συνεχίζει την προσπάθειά του να ανακτήσει την εξουσία, αφού επέζησε από απόπειρα δολοφονίας την περασμένη εβδομάδα. Με τα παραδοσιακά κόμματα να έχουν απαξιωθεί και τις διαιρέσεις που εκδηλώνονται στο στρατό, η χώρα εισέρχεται σε αχαρτογράφητα νερά.

 

 

Στις 3 Νοεμβρίου, ενώ ηγείτο πορείας προς την πρωτεύουσα του Πακιστάν με αίτημα νέες εκλογές, ο ανατραπείς πρωθυπουργός της χώρας, Ιμράν Χαν, έγινε στόχος απόπειρας δολοφονίας. Ευτυχώς, δεδομένης της μακράς ιστορίας του Πακιστάν με πρώην κυβερνητικούς ηγέτες να βρίσκουν βίαιο θάνατο, ο Χαν επέζησε με ελαφρά τραύματα, αν και ένα άτομο σκοτώθηκε.

Σε μεταγενέστερες ομιλίες του, ο Χαν κατηγόρησε ευθέως το πακιστανικό στρατιωτικό κατεστημένο ότι προσπαθεί να τον ξεφορτωθεί. Οι εξαγριωμένοι υποστηρικτές του βγήκαν στους δρόμους, συχνά έξω από μεγάλες στρατιωτικές εγκαταστάσεις, για να απαιτήσουν να αποδοθούν ευθύνες. Πρόκειται για μια έκρηξη αντι-στρατιωτικού συναισθήματος χωρίς προηγούμενο στο κεντρικό Πακιστάν από το τέλος της άμεσης διακυβέρνησης από το σώμα των αξιωματικών το 2007-8.

Για να κατανοήσουμε πού βρίσκονται τώρα τα πράγματα με το εγχείρημα του Ιμράν Χαν στο Πακιστάν1, πρέπει να καθορίσουμε ορισμένες ιστορικές και θεωρητικές συντεταγμένες2 που μπορούν να βοηθήσουν να κατανοήσουμε την πρόσφατη πολιτική αναταραχή της χώρας. Κάτω από την επιφάνεια των γεγονότων υπάρχει μια βαθιά δομική κρίση που ούτε ο Χαν ούτε οι αντίπαλοί του θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν.

 

Ένα λαϊκιστικό εγχείρημα

Από πολλές απόψεις, το φαινόμενο Ιμράν Χαν τα χρόνια μετά το 2007 ανταποκρινόταν στον κλασικό ορισμό του λαϊκιστικού εγχειρήματος3. Υπήρχε μια κρίση στο εσωτερικό του κυβερνητικού μπλοκ, του οποίου οι ιδεολογικές, οικονομικές και πολιτικές δυνατότητες είχαν εξαντληθεί, και μια λαϊκή εξέγερση έξω από αυτό, με επίκεντρο τις μεσαίες τάξεις που είχαν αναπτυχθεί λόγω της οικονομικής φιλελευθεροποίησης, αλλά που επικαλυπτόταν και από πιο φτωχές κοινωνικές ομάδες.

Η φύση αυτής της δυσαρέσκειας, η οποία ήταν τόσο ευρεία όσο και ρηχή, διαμόρφωσε την ιδιότυπη πορεία του Χαν4 και του κινήματός του Πακιστάν Τεχρίκ-ε Ινσάφ (ΠΤΙ / Κίνημα Δικαιοσύνης του Πακιστάν) προς την κρατική εξουσία. Το ΠΤΙ ανέπτυξε ένα πρόγραμμα βασισμένο στον θρησκευτικό εθνικισμό και σε ένα νεφελώδες «ισλαμικό κράτος πρόνοιας», σε συνδυασμό με μια μονοσήμαντη έμφαση στον αγώνα κατά της «διαφθοράς» και της διασπάθισης των κρατικών πόρων.

Αυτή η ρητορική κατά της διαφθοράς είχε έντονο απόηχο από τις συνταγές «χρηστής διακυβέρνησης» της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ). Το κύρος της διασημότητας και το χάρισμα του Χαν που προωθήθηκε από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ήταν το επίκεντρο του κινήματος, αλλά δεν είχε βαθιές οργανωτικές και κοινωνιολογικές ρίζες.

Το κόμμα του Χαν, με την άφθαρτη φήμη και τη γοητεία του ηγέτη του, ήταν σε θέση να επωφεληθεί καθώς η παραδοσιακή πολιτική τάξη κλονιζόταν μετά την επιστροφή της πολιτικής διακυβέρνησης.5 Εκπρόσωποι του μεγάλου κεφαλαίου και της ελίτ των γαιοκτημόνων του Πακιστάν κατέκλυσαν το ΠΤΙ, ενώ ο στρατός της χώρας προσέφερε επίσης την υποστήριξή του.

Ένας άβολος κοινωνικός συνασπισμός συγκεντρώθηκε έτσι πίσω από τον Χαν και τον ανέβασε στην εξουσία το 2018. Οι μεσαίες τάξεις του Πακιστάν και ο αυξανόμενος νεανικός πληθυσμός του έβλεπαν με ελπίδα τον Χαν, ωστόσο οι από καιρό εδραιωμένοι και παρακμασμένοι φύλακες της τάξης από τον στρατό και άλλους ισχυρούς θεσμούς συσπειρώθηκαν επίσης στο πλευρό του. Το κίνημα του Χαν απορρόφησε αυτή τη λαϊκή δυσαρέσκεια, εξουδετερώνοντας τα δυνητικά δημοκρατικά στοιχεία της.

Θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο για μια εναλλακτική πολιτική δύναμη να διοχετεύσει αυτό το κύμα δυσαρέσκειας της μεσαίας τάξης σε ένα προοδευτικό σχέδιο. Μια πατριαρχική-μιλιταριστική ιδεολογική κοινή λογική έχει ενσωματωθεί βαθιά στην πακιστανική κοινωνία μετά την ιστορική ήττα των εξεγερτικών κινημάτων που ακολούθησαν τους λαϊκούς αγώνες της δεκαετίας του 1960 και του ’70.

Η πληθωρική, ναρκισσιστική προσωπικότητα του Χαν ήταν επομένως περισσότερο σύμπτωμα αυτής της επικρατούσας στασιμότητας και του εκφυλισμού παρά αιτία. Σε μια μακροπρόθεσμη προοπτική, μπορούμε να δούμε την άνοδο του κινήματος του Χαν ως την τελευταία προσπάθεια της καθεστηκυίας τάξης στο Πακιστάν να διατηρηθεί και να απορροφήσει την κοινωνική δυσαρέσκεια μέσω ενός χαρισματικού ηγέτη.

 

Μια στρατιωτικοκεντρική συμμορία

Κατά τη διάρκεια της θητείας του, ο Χαν δεν μπόρεσε να σφυρηλατήσει τη συνεκτική οργανωτική βάση που θα χρειαζόταν για να πραγματοποιήσει βαθιές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στο πολιτικό και οικονομικό σύστημα του Πακιστάν. Ολοένα και περισσότερο βασίστηκε στον στρατό, το καλύτερα οργανωμένο στοιχείο του κυβερνητικού μπλοκ της χώρας, για να αντισταθμίσει αυτή την έλλειψη συνοχής.

Μια συμμορία στρατιωτικών –εν ενεργεία και συνταξιούχων– και οι πολιτικοί ακόλουθοί τους κατέλαβαν θέσεις-κλειδιά στο ένα ή στο άλλο επίπεδο. Λειτούργησαν ως ισχυροί άνδρες για την αναιμική κομματική οργάνωση του Χαν και ως επικεφαλής6 για να κρατούν σε τάξη τους ανήσυχους κοινοβουλευτικούς συμμάχους του. Έκαναν διορισμούς για να διευθύνουν ιδιωτικούς7 και δημόσιους οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένου του εποπτικού οργάνου του Οικονομικού Διαδρόμου Κίνας-Πακιστάν CPEC / China Pakistan Economic Corridor)8, στον οποίο οι μονίμως εξαρτημένες άρχουσες τάξεις του Πακιστάν έχουν επενδύσει μεγάλες ελπίδες. Χρησίμευσαν ως μεσάζοντες για τις απάτες με ακίνητα9 και τη λιτότητα που επέβαλε το ΔΝΤ10, με καταστροφικές συνέπειες για τις πακιστανικές μάζες.

Και σαν επιστέγασμα όλων αυτών, ο αρχηγός του στρατού, ο στρατηγός Καμάρ Μπάτζουα, έλαβε τριετή παράταση της θητείας του το χειμώνα του 2019-202011. Αυτή ήταν μια σπάνια στιγμή συμφωνίας μεταξύ του Χαν και των αντιπάλων του, με όλες τις πλευρές να είναι ενωμένες σε μια δουλική υποταγή στους στρατηγούς – κάποιοι επωφελούνται ήδη από τη χρηματοδότησή τους και άλλοι περίμεναν με ελπίδα στην ουρά για να έρθει η σειρά τους.

Το κίνημα του Χαν αντιστάθμισε την έλλειψη κοινωνικής ζωτικότητας με γεωπολιτικές παραστάσεις στο εξωτερικό και νατιβιστικόi παραλήρημα στο εσωτερικό μέτωπο που θύμιζε την κυριαρχία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Τουρκία12. Οι διεθνείς θέσεις του Χαν13 κατά της ισλαμοφοβίας στη Δύση και της ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας επί των μουσουλμανικών πληθυσμών άγγιξαν μια λαϊκή χορδή, αλλά τελικά χρησίμευσαν μάλλον για να αποσπάσουν την προσοχή των υποστηρικτών του παρά για να τους οργανώσουν για μια αμφισβήτηση της κυρίαρχης δομής εξουσίας στο Πακιστάν.

Το πιο επικίνδυνο είναι ότι ο Χαν ενίσχυσε τις αντιδραστικές, πατριαρχικές συμπεριφορές, αποδίδοντας την ευθύνη για τη βία κατά των γυναικών, συμπεριλαμβανομένων των πολύκροτων περιπτώσεων δολοφονίας και βιασμού, στα πάντα, από τη «Δύση» μέχρι τις ταινίες Μπόλιγουντ και τις ενδυματολογικές επιλογές των ίδιων των γυναικών14. Υπό την κυβέρνησή του, οι απρόκλητες καταχρήσεις από τον στρατό στις περιφερειακές περιοχές του Πακιστάν συνεχίστηκαν αμείωτες, όπως και η φίμωση και ο εκφοβισμός15 αντιφρονούντων ακτιβιστών και εκπροσώπων των μέσων ενημέρωσης, από μεγιστάνες μέχρι απλούς δημοσιογράφους. Όπως συνέβαινε και υπό τις προηγούμενες κυβερνήσεις16, η κρυφή ιδιωτικοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών συνέχισε να προωθείται17.

Αργά ή γρήγορα, ωστόσο, η συμμαχία μεταξύ του Χαν και του στρατού ήταν βέβαιο ότι θα διαλυόταν. Κανένας πολιτικός πρωθυπουργός στο Πακιστάν μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει να επιβιώσει στην εξουσία αφού είχε πιει από το δηλητηριασμένο δισκοπότηρο της στρατιωτικο-πολιτικής «σύμπραξης». Η πανδημία COVID-19 παρείχε στην πακιστανική κυβέρνηση κάποιο προσωρινό δημοσιονομικό περιθώριο, με την αναβολή των πληρωμών χρέους και τόκων. Αλλά η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο προς το τέλος του 2021.

 

Το τέλος της συμμαχίας

Το ΔΝΤ αύξησε τις πιέσεις για την εκτέλεση προγραμμάτων λιτότητας, υπήρχαν συρρικνωμένες αποδόσεις από τον CPEC18 και η αμερικανική γενναιοδωρία άρχισε να στερεύει μετά την ολοκλήρωση της αιφνίδιας κατάληψης της Καμπούλ από τους Ταλιμπάν. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης, τα οποία βρέθηκαν αποκλεισμένα από τη δομή της εξουσίας, έγιναν όλο και πιο ανήσυχα, και οι φατριαστικές συγκρούσεις19 συνεχίστηκαν στο κόμμα του Χαν, ιδίως στην κραταιά επαρχία Παντζάμπ, όπου ζει περισσότερος από τον μισό πληθυσμό της χώρας.

Στα τέλη του 2021, δημιουργήθηκε μια διαμάχη μεταξύ του Χαν και του αρχηγού του στρατού στρατηγού Μπάτζουα, ο οποίος μέχρι τότε ήταν ο κύριος ευεργέτης και σύμμαχος του ηγέτη του ΠΤΙ. Ο Μπάτζουα προσπάθησε να μεταθέσει τον επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών, τον αντιστράτηγο Φαΐζ Χαμίντ, ο οποίος ήταν ο de facto επικεφαλής της κυβέρνησης Χαν και ο οργανωτικός μπράβος της. Ο Χαν αμφιταλαντεύτηκε και αντιστάθηκε20, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ίσως σχεδίαζε να διορίσει τον Χαμίντ ως τον επόμενο αρχηγό του στρατού, ώστε να εξασφαλίσει άλλη μια θητεία στην εξουσία.

Ωστόσο, ο Μπάτζουα είχε πάρει την απόφασή του. Η αντιπολίτευση διαισθάνθηκε μία ευκαιρία καθώς οι σχέσεις μεταξύ των δύο ανδρών χαλάρωναν και οι πολιτικοί σύμμαχοι του Χαν εγκατέλειψαν το πλοίο. Μια ψήφος δυσπιστίας στο κοινοβούλιο του Πακιστάν τον ανάγκασε να αποχωρήσει από το αξίωμά του. Ο Χαν ισχυρίστηκε ότι ήταν θύμα μιας συνωμοσίας για την αλλαγή του καθεστώτος που χρηματοδοτούσαν οι ΗΠΑ, με βάση μια δυσάρεστη συνάντηση21 που είχε ο πρεσβευτής του Πακιστάν στην Ουάσιγκτον με έναν αξιωματούχο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Η μετά τον Χαν διοίκηση22 συγκέντρωσε πολιτικά αποτυχημένα πρόσωπα με τους απογόνους και τους προστατευόμενούς τους υπό τη σημαία του Δημοκρατικού Κινήματος του Πακιστάν (ΔΚΠ \ Πακιστά Ντεμοκρατίκ Μόουμεντ). Φοβούμενοι τα σημαντικά αποθέματα δημοτικότητας του Χαν, δεν ζήτησαν νέες εκλογές για να ξεπεράσουν το στίγμα των άκρως χειραγωγούμενων εκλογών του 2018. Αντ’ αυτού, πήραν τα ηνία της εξουσίας για να μπορούν να απολαμβάνουν τα προνόμια του αξιώματος, να αγκαλιάζονται με τον στρατηγό Μπάτζουα και να έχουν κάποιο λόγο στον διορισμό του επόμενου αρχηγού του στρατού.

Η κυβέρνηση του ΔΚΠ εφάρμοσε επίσης πολιτικές λιτότητας με την ίδια αδίστακτη συμπεριφορά όπως και η προκάτοχός της. Οι περικοπές στις ήδη φθαρμένες επιδοτήσεις καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας23 του Πακιστάν έχουν επιδεινώσει τις επιπτώσεις του ραγδαία αυξανόμενου πληθωρισμού, ο οποίος τροφοδοτήθηκε από τις παγκόσμιες τάσεις καθώς και από την υποτίμηση της πακιστανικής ρουπίας στο όνομα της προσαρμογής στην αγορά.

 

Δεν έχει τίποτα να χάσει

Η πιο πρόσφατη ανάκαμψη του Χαν δεν είναι επομένως μια απλή επανάληψη της ανόδου του μετά το 2007. Βγήκε στην προεκλογική εκστρατεία απαιτώντας άμεσες εκλογές με το αποφασιστικό σθένος ενός ανθρώπου που δεν έχει τίποτα να χάσει. Ο εκδιωχθείς πρωθυπουργός στράφηκε εναντίον των δικών του προηγούμενων ευεργετών του από τον πακιστανικό στρατό, ενώ κράτησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να επιστρέψει στην εύνοιά τους μέσω διαπραγματεύσεων από την πίσω πόρτα24.

Ωστόσο, τώρα είναι οι υποστηρικτές του Χαν που καταδιώκονται και καταπιέζονται25. ’Εχουν έντονη την αίσθηση της προδοσίας καθώς καταφέρονται εναντίον του στρατηγού Μπάτζουα και των συμμάχων του, εκλιπαρώντας τους «πατριώτες» στρατηγούς να κάνουν το καθήκον τους – με άλλα λόγια, να επαναφέρουν τον Χαν στην εξουσία.

Ένα χάσμα26 είναι επίσης εμφανές στο σώμα των αξιωματικών και μεταξύ των πρώην στρατιωτικών, με πολλούς να καταγγέλλουν την απόσυρση της υποστήριξης του στρατηγού Μπάτζουα από την κυβέρνηση του ΠΤΙ. Δεν πάνε όλα καλά στο στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα του Πακιστάν27, του οποίου η διαρκώς διευρυνόμενη γκάμα των εν ενεργεία και των συνταξιούχων αξιωματικών, μαζί με τα εξαρτώμενα μέλη τους και τα ευρύτερα δίκτυα των συνεργατών τους, αντιπροσωπεύουν μια σημαντική κοινωνική δύναμη.

Το ΠΤΙ κέρδισε μια σειρά αναπληρωματικών εκλογών για τις έδρες της εθνικής και επαρχιακής βουλής με μεγάλη πλειοψηφία. Ο ίδιος ο Χαν ήταν υποψήφιος για τις περισσότερες από αυτές τις έδρες28 και όχι κάποιος από τους δεύτερους ή τρίτους ηγέτες του ΠΤΙ. Παρόλο που δεν μπόρεσε να προσελκύσει τα πλήθη που ήλπιζε με τη «μεγάλη πορεία» του προς την Ισλαμαμπάντ, αυτές οι εκλογικές επιτυχίες δείχνουν ότι η βάση υποστήριξης του Χαν παρέμεινε άθικτη από τότε που ανατράπηκε, και μάλιστα διευρύνθηκε σε σύγκριση με τη θέση του το 2018.

Υπάρχουν πολλές εικασίες ότι ο πραγματικός στόχος της μεγάλης πορείας του Χαν προς την Ισλαμαμπάντ είναι να εξασφαλίσει την άνοδο του ευνοούμενου υποψηφίου του στη θέση του αρχηγού του στρατού, όταν ο Μπάτζουα υποτίθεται ότι θα συνταξιοδοτηθεί στα τέλη Νοεμβρίου29. Η απόπειρα δολοφονίας της περασμένης εβδομάδας μπορεί να ήταν μια προειδοποίηση προς τον Χαν από το στρατιωτικό κατεστημένο ότι θα πρέπει να μετριάσει τη ρητορική του και να γνωρίζει τη θέση του μέσα στην επικρατούσα τάξη.

Μετά τη σύλληψή του, ο φερόμενος ως ένοπλος ισχυρίστηκε ότι έδρασε από θρησκευτικό πάθος, κατηγορώντας τον Χαν και τους υποστηρικτές του για ασέβεια30. Η αστυνομία του Παντζάμπ δήλωσε ότι ο ύποπτος είναι ναρκομανής και αμφισβήτησε την ειλικρίνεια των δηλώσεών του31. Σε ένα πλαίσιο μαζικής εξαθλίωσης και λουμπενοποίησης, οι χιλιαστικές φαντασιώσεις μπορούν να βρουν πρόσφορο έδαφος και οι αδίστακτοι πράκτορες που επανδρώνουν τον κρατικό μηχανισμό του Πακιστάν έχουν ιστορικό στην εκμετάλλευση αυτών των φαντασιώσεων για τους δικούς τους σκοπούς.

Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι μια επικίνδυνη στιγμή για το Πακιστάν, με έναν εγκαταλελειμμένο λαϊκιστή ηγέτη, ο οποίος έχει πίσω του ένα κοινωνικό εκλογικό σώμα, που έχει αποσυνδεθεί από την παραδοσιακή του πίστη στον στρατό, ενώ ο στρατός εμφανίζεται διχασμένος και θα παραμείνει έτσι – τουλάχιστον μέχρι να επιλυθεί, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, το ζήτημα του διορισμού του επόμενου αρχηγού του.

 

Διαρθρωτική κρίση

Ο Χαν παραμένει ο πιο δημοφιλής πολιτικός στη χώρα, κυρίως λόγω της διαφθοράς των αντιπάλων του. Τα παραδοσιακά κόμματα του Πακιστάν ανακυκλώνουν συνεχώς τα ίδια παλιά πρόσωπα και ονόματα –γιους, κόρες, ανίψια– και έχουν κλείσει τα μάτια στις καταχρήσεις του στρατού κατά τη διάρκεια της δικής τους θητείας στην εξουσία. Κάθε διαδοχική κυβέρνηση μετά την επιστροφή στην πολιτική διακυβέρνηση το 2008 βρέθηκε να εδράζεται σε στενότερη βάση από την προηγούμενη, ενώ οι πολιτικές ελίτ της χώρας προτίμησαν να στηρίξουν τη στρατιωτική εξουσία32 αντί να ριζώσουν σε μια αποτελεσματική και εναλλακτική λαϊκή εκλογική βάση.

Αυτή η ανικανότητα των παραδοσιακών πολιτικών ελίτ να αναπτύξουν μια λαϊκή κοινωνική βάση έχει τις ρίζες της σε μια μακροχρόνια διαρθρωτική κρίση – η οποία έχει επίσης καθορίσει τη φαινομενικά συνεχή ταλάντωση του εκκρεμούς μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής διακυβέρνησης. Για τον τελευταίο μισό αιώνα τουλάχιστον, το κυρίαρχο μπλοκ του Πακιστάν δεν είχε ένα συνεκτικό οικονομικό σχέδιο που να μπορεί να δημιουργήσει μια βιώσιμη βάση για συσσώρευση και συναίνεση στην κορυφή της πακιστανικής κοινωνίας, προσφέροντας παράλληλα υλικές παραχωρήσεις κάποιου είδους στις μάζες από κάτω.

Το υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ, εξαιρετικά στρεβλό μοντέλο της εκβιομηχάνισης υποκατάστασης των εισαγωγών είχε εξαντληθεί στα μέσα της δεκαετίας του 196033, και έκτοτε δεν υπήρξε τίποτα που να μπορεί να πάρει τη θέση του. Πράγματι, ένα βιώσιμο σχέδιο ηγεμονικού τύπου θα απαιτούσε την ικανότητα να κάνει βραχυπρόθεσμες θυσίες για χάρη του μακροπρόθεσμου κέρδους – κάτι που οι μετα-αποικιακές κυρίαρχες ελίτ34, όπως αυτές του Πακιστάν, έχουν αποδειχθεί ανίκανες να κάνουν35.

Ελλείψει παραγωγικών επενδύσεων και βιώσιμης συσσώρευσης, οι άρχουσες τάξεις του Πακιστάν βασίστηκαν στην εξαγωγή εργατών σε τεράστια κλίμακα σε χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Σήμερα υπάρχουν περισσότεροι από εννέα εκατομμύρια Πακιστανοί που εργάζονται στο εξωτερικό36 και στέλνουν στην πατρίδα τους εμβάσματα που στηρίζουν τις οικογένειές τους και συμβάλλουν στη μείωση του μεγέθους του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών του Πακιστάν. Από τον Ιανουάριο έως τον Αύγουστο του τρέχοντος έτους, τα εμβάσματα ανήλθαν σε πάνω από 20 δισεκατομμύρια δολάρια37 – συγκριτικά, ο κρατικός προϋπολογισμός του Πακιστάν για το 2022-23 είναι 47 δισεκατομμύρια δολάρια38.

Έχουν επίσης στηριχθεί σε μια πελατειακή σχέση με τις ΗΠΑ και άλλα κράτη, όπως η Σαουδική Αραβία. Είναι αυτός ο ιστορικός ρόλος ως περιφερειακός χωροφύλακας του αμερικανικού ιμπεριαλισμού που μετέτρεψε τον πακιστανικό στρατό στον εθνικό ηγεμόνα που είναι σήμερα. Η αυτοκρατορική γενναιοδωρία και η διαμεσολάβηση έχουν εξασφαλίσει την απόλυτη συνοχή του κυρίαρχου μπλοκ: πράγματι, αξιωματούχοι από την Ουάσιγκτον ή το Ριάντ έχουν συχνά μεσολαβήσει για τη σύναψη συμφωνιών μεταξύ αντιμαχόμενων φατριών της πακιστανικής ελίτ39.

Σήμερα, ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εγκαταλείψει τη θέση τους στο γειτονικό Αφγανιστάν για να επικεντρωθούν στη γεωπολιτική αντιπαράθεση στην Ανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Ασία, ενώ η Κίνα είναι όλο και πιο επιφυλακτική όσον αφορά τις επενδύσεις του CPEC στο Πακιστάν. Η έλλειψη αυτοκρατορικής αιγίδας έχει αφήσει τους κυβερνήτες του Πακιστάν να στέκονται γυμνοί.

 

Οι άνδρες του πεπρωμένου

Όπως μας υπενθυμίζει ο Αντόνιο Γκράμσι, μια κρίση μπορεί μερικές φορές να διαρκέσει δεκαετίες, αποκαλύπτοντας αθεράπευτες δομικές αντιφάσεις. Η τρέχουσα πολιτική αναταραχή στο Πακιστάν προκύπτει από μια βαθιά ριζωμένη και μακροχρόνια δομική κρίση αυτής της μορφής. Μόνο μια πολιτική δύναμη με κοινωνικό βάθος και προγραμματική συνοχή μπορεί να επιλύσει μόνιμα αυτή την κρίση μετασχηματίζοντας ριζικά την κοινωνικοοικονομική τάξη.

Ελλείψει μιας τέτοιας δύναμης, η συνεχής διεκδίκηση θέσεων μεταξύ των διαφόρων παρατάξεων του κυβερνητικού μπλοκ της χώρας θα συνεχιστεί, οδηγώντας ενίοτε σε αδιέξοδο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν παίζουν τον ίδιο ρόλο αυτοκρατορικού σπόνσορα ή διαμεσολαβητή που έπαιζαν σε παρόμοιες κρίσεις του παρελθόντος, και η σχέση του Πακιστάν με την Κίνα δεν θα προσφέρει υποκατάστατο για τους ηγέτες του.

Φαίνεται λοιπόν ότι οδεύουμε προς το είδος της καταστροφικής ισορροπίας για την οποία προειδοποίησε κάποτε ο Γκράμσι, κατά την οποία μεγάλα τμήματα των μαζών και βασικοί πυλώνες της ηγεμονικής τάξης αποσπώνται από τα παραδοσιακά τους οχήματα. Ο Χαν, ο οποίος ήταν η τελευταία (και ίσως η έσχατη) λαϊκή προσωπικότητα που εργαζόταν σε συντονισμό με το κυρίαρχο μπλοκ, φαίνεται τώρα να αντιτίθεται πεισματικά σε αυτό.

Με τους πολιτικούς ελιγμούς να μην είναι πλέον ικανοί να καλύψουν τις δομικές ρήξεις, εισερχόμαστε σε ένα πλαίσιο όπου, όπως το έθεσε ο Γκράμσι, το πεδίο γίνεται «ανοιχτό για βίαιες λύσεις, για τις δραστηριότητες άγνωστων δυνάμεων, που εκπροσωπούνται από χαρισματικούς “άνδρες του πεπρωμένου”». Τώρα μπορεί να είναι η ώρα των τεράτων.

 

 

Μετάφραση: elaliberta.gr

Ayyaz Mallick, “After Imran Khan’s Ouster, Pakistan Is Going Through an Unprecedented Political Crisis”, Jacobin, 10 Νοεμβρίου 2022, https://jacobin.com/2022/11/imran-khan-pakistan-military-generals-political-crisis-assassination.

 

Ο Ayyaz Mallick είναι λέκτορας ανθρωπογεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ.

 

 

Σημειώσεις

1 Gibran Naiyyar Peshimam, Asif Shahzad and Mubasher Bukhari, “Ousted Pakistan PM Imran Khan shot in shin in what aides call assassination attempt”, Reuters, 4 Νοεμβρίου 2022, https://www.reuters.com/world/asia-pacific/shots-fired-near-convoy-former-pakistan-pm-imran-khan-media-2022-11-03/.

2 Ayyaz Mallick, “Elections in Pakistan: A Populist Moment?”, Socialist Project, 16 Σεπτεμβρίου 2018, https://socialistproject.ca/2018/09/elections-in-pakistan-populist-moment/.

3 Ernesto Laclau, Politics and Ideology in Marxist Theory. Capitalism, Fascism, Populism, Verso Books, 2012.

4 Umair Javed, https://catalyst-journal.com/2019/03/continuity-and-change-in-naya-pakistan.

5 Cyril Almeida, “For Nawaz, it’s not over till it’s over”, DAWN, 12 Μαΐου 2018, https://www.dawn.com/news/1407192.

6 Fahd Husain, “RED ZONE FILES: The big reshuffle”, DAWN, 7 Οκτωβρίου 2021, https://www.dawn.com/news/1650585.

7 Yaseen Jhullan, Fawad Hasan, “Labour in Karachi’s Fast Fashion Industry”, Jamhoor, 1 Μαρτίου 2022, https://www.jamhoor.org/read/labour-in-karachis-fast-fashion-industry.

8 “Asim Bajwa wins kudos for advancing CPEC”, Tribune, 6 Αυγούστου 2021, https://tribune.com.pk/story/2314086/asim-bajwa-wins-kudos-for-advancing-cpec.

9 Naziha Syed Ali, “Malik Riaz & the art of the deal”, DAWN, 17 Απριλίου 2021, https://www.dawn.com/news/1618221.

10 Ammar Ali Jan, “The IMF Is Using the Debt Crisis to Hollow Out Pakistan’s Sovereignty”, Jacobin, 14 Απριλίου 2021, https://jacobin.com/2021/04/pakistan-debt-sovereignty-covid-economic-crisis.

11 Asad Hashim, “Pakistan passes bill legalising extensions for military chiefs”, Al Jazeera, 8 Ιανουαρίου 2020, https://www.aljazeera.com/news/2020/1/8/pakistan-passes-bill-legalising-extensions-for-military-chiefs.

i [Σ.τ.Μ.:] «“Νατιβισμός είναι η ιδεολογία που υποστηρίζει ότι τα κράτη θα έπρεπε να κατοικούνται αποκλειστικά από μέλη της αυτόχθονης ομάδας (του "έθνους") και ότι τα μη αυτόχθονα στοιχεία (πρόσωπα και ιδέες) απειλούν θεμελιωδώς την ομοιογένεια του έθνους-κράτους” (Cas Mudde).», Βικιλεξικό, https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%BD%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%B2%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82.

12 Cihan Tuğal, “Ottoman Revival?”, New Left Review, 14 Οκτωβρίου 2022, https://newleftreview.org/sidecar/posts/ottoman-revival.

13 “PM Imran first Muslim leader who highlights Islamophobia at UNGA: Qureshi”, RADIO PAKISTAN, 15 Μαρτίου 2022, https://radio.gov.pk/15-03-2022/pm-imran-first-muslim-leader-who-highlights-islamophobia-at-unga-qureshi.

14 “PM’s views on rape”, DAWN, 23 Ιουνίου 2021, https://www.dawn.com/news/1630980.

15 Hannah Ellis-Petersen and Shah Meer Baloch, “‘Extreme fear and self-censorship’: media freedom under threat in Pakistan”, The Guardian, 5 Νοεμβρίου 2019, https://www.theguardian.com/world/2019/nov/05/extreme-fear-and-self-censorship-media-in-pakistan-under-attack.

16 Sher Ali Khan, “Why Punjab is outsourcing its public schools”, Herald, 2 Οκτωβρίου 2017, https://herald.dawn.com/news/1153868/why-punjab-is-outsourcing-its-public-schools.

17 Amer Malik, “The Sehat Card and its stumbling blocks”, The News on Sunday, 27 Φεβρουαρίου 2022, https://www.thenews.com.pk/tns/detail/936679-the-sehat-card-and-its-stumbling-blocks.

18 Muhammad Tayyab Safdar and Max C. Barte, “Can CPEC Move Beyond Infrastructure?”, The Diplomat, 10 Σεπτεμβρίου 2021, https://thediplomat.com/2021/09/can-cpec-move-beyond-infrastructure/.

19 “PTI MPA Aleem Khan Approached By PML-N Amid Vote Of No-Confidence Lobbying”, The Friday Times, 7 Μαρτίου 2022, https://www.thefridaytimes.com/2022/03/07/pti-mpa-aleem-khan-approached-by-pml-n-amid-vote-of-no-confidence-lobbying/.

20 Syed Irfan Raza, “Crisis lingers as govt yet to notify new ISI chief”, DAWN, 14 Οκτωβρίου 2021, https://www.dawn.com/news/1651915/crisis-lingers-as-govt-yet-to-notify-new-isi-chief.

21 Baqir Sajjad Syed, “‘Cablegate’ lands foreign service in knotty predicament”, DAWN, 8 Απριλίου 2022, https://www.dawn.com/news/1683975.

22 Sanaullah Khan, Amir Wasim, “Ministers of PM Shehbaz Sharif’s 37-member cabinet take oath”, DAWN, 19 Απριλίου 2022, https://www.dawn.com/news/1685760.

23 Hashim bin Rashid, “Eagles and Sharks: Financial Imperialism in Pakistan and Sri Lanka”, Jamhoor, 27 Οκτωβρίου 2022, https://www.jamhoor.org/read/eagles-and-sharks-financial-imperialism-in-pakistan-and-sri-lanka.

24 Mansoor Malik, “Imran claims dialogue on with ‘establishment’”, DAWN, 31 Οκτωβρίου 2022, https://www.dawn.com/news/1717895.

25 “‘Undemocratic, fascist’: Politicians, journalists condemn late-night crackdown on PTI leaders”, DAWN, 24 Μαΐου 2022, https://www.dawn.com/news/1691273.

26 Baqir Sajjad Syed, “Ministry of Defence disowns ‘unrecognised’ veterans’ bodies”, DAWN, 3 Σεπτεμβρίου 2022, https://www.dawn.com/news/1708146.

27 Ayesha Siddiqa, Military Inc. Inside Pakistan’s Military Economy, Pluto Press, 2007.

28 Abid Hussain, “Former PM Imran Khan dominates Pakistan by-elections”, Al Jazeera, 17 Οκτωβρίου 2022, https://www.aljazeera.com/news/2022/10/17/former-pm-imran-khan-dominates-pakistan-by-elections.

29 Owais Tohid, “The wounded Khan, worried Generals and political chaos”, DAWN, 6 Νοεμβρίου 2022, https://www.dawn.com/news/1719123/the-wounded-khan-worried-generals-and-political-chaos.

30 ,'احمد اعجاز, ’عمران خان پر قاتلانہ حملے میں ملوث مبینہ حملہ آور نوید احمد کون ہیں؟

BBC News, 4 Νοεμβρίου 2022, https://www.bbc.com/urdu/articles/c6pg1g3y3elo?at_custom3=BBC%20Urdu&at_custom2=twitter&at_custom1=%5Bpost%20type%5D&at_medium=custom7&at_campaign=64&at_custom4=7D8A9CBE-5BF2-11ED-98D4-DD9F96E8478F&s=08

31 Imran Khan, “Pakistan: Imran Khan’s attacker, Naveed, is a drug addict, probe reveals”, Business Standard, 5 Νοεμβρίου 2022, https://www.business-standard.com/article/international/pakistan-imran-khan-s-attacker-naveed-is-a-drug-addict-probe-reveals-122110500399_1.html.

32 https://jang.com.pk/news/1156189 ، 7 Νοεμβρίου 2022 ، حامد میر، ’پھڈا کس بات کا؟‘، جنگ

33 Asad Ullah Sayeed, Political Alignments, the State and Industrial Policy in Pakistan: A Comparison of Performance in the 1960s and 1980s,University of Cambridge, 1995.

34 Frantz Fanon, The Wretched of the Earth, 1961, Κεφάλαιο 3, “The Pitfalls of National Consciousness”, στο Marxists Internet Archive, https://www.marxists.org/subject/africa/fanon/pitfalls-national.htm [Frantz Fanon, Της γης οι κολασμένοι, Κάλβος, Αθήνα 1971, Κεφάλαιο 3, «Οι ταλαιπωρίες της εθνικής συνείδησης», σσ. 124-179].

35 Ayyaz Mallick, “Pakistan: The Immediacy of Frantz Fanon”, στο Nigel C. Gibson (επιμ.), Fanon Today: Reason and Revolt of the Wretched of the Earth, Daraja Press, 2021. Διαθέσιμο στο Academia, https://www.academia.edu/59514302/Pakistan_The_Immediacy_of_Frantz_Fanon.

36 Abdul Samad Nizamani, “The history of remittances in Pakistan”, The News on Sunday, 30 Οκτωβρίου 2022, https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1004720-the-history-of-remittances-in-pakistan.

37 Shahid Iqbal, “Pakistan’s remittances go up with $2.7bn in August”, DAWN, 14 Σεπτεμβρίου 2022, https://www.dawn.com/news/1710005.

38 Umair Jamal, “Pakistan’s New Budget Aims to Please the IMF”, The Diplomat, 15 Ιουνίου 2022, https://thediplomat.com/2022/06/pakistans-new-budget-aims-to-please-the-imf/.

39 Helene Cooper and Mark Mazzetti, “Backstage, U.S. Nurtured Pakistan Rivals’ Deal”, The New York Times, 20 Οκτωβρίου 2007, https://www.nytimes.com/2007/10/20/world/asia/20bhutto.html.

 

 

 

 

 

Τελευταία τροποποίηση στις Παρασκευή, 18 Νοεμβρίου 2022 11:51

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.