Πέμπτη, 17 Αυγούστου 2017 13:18

Ο αμερικανικός καπιταλισμός, η δουλεία και η απελευθέρωση των Μαύρων

Ο αμερικανικός καπιταλισμός, η δουλεία και η απελευθέρωση των Μαύρων

Deborah Roberts

Ένα σύστημα βασισμένο στη δουλεία

Από την αρχή του ευρωπαϊκού αποικισμού στην Αμερική, η δουλεία έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του καπιταλισμού. Όπως έγραψε ο Καρλ Μαρξ, «Η καλυμμένη δουλεία των μισθωτών εργατών στην Ευρώπη απαιτούσε, ως υπόβαθρό της, τη δουλεία, καθαρή και απλή».

Η ταχεία ανάπτυξη της καλλιέργειας φυτειών στον αμερικανικό νότο προκάλεσε τεράστια ανάγκη για εργάτες να δουλέψουν στους αγρούς. Αυτές οι φυτείες όλο και περισσότερο παρήγαγαν καλλιέργειες για την αγγλική αγορά, ιδιαίτερα ρύζι, καπνό, λουλάκι και βαμβάκι. Οι τελευταίες δύο πρώτες ύλες ήταν απαραίτητες για την ανερχόμενη αγγλική κλωστοϋφαντουργία.

Οι εργαζόμενοι σε μεγάλους αριθμούς ήταν υποχρεωμένοι να εργάζονται στις τεράστιες εκμεταλλεύσεις γης και η καλλιέργεια βαμβακιού ήταν μεγάλης έντασης εργασίας μέχρι τη σύγχρονη μηχανοποίηση της καλλιέργειας στα μέσα του 20ού αιώνα.

Οι Αμερικανοί άποικοι έπεσαν με τα μούτρα, με χαρακτηριστική καπιταλιστική ενεργητικότητα, στο βασικό πρόβλημα της παροχής απαραίτητης εργατικής δύναμης για την καλλιέργεια τεράστιων εκτάσεων και τη συγκομιδή των ιδιαίτερα κερδοφόρων καλλιεργειών. Έχοντας δοκιμάσει και αποτύχει να βρουν στους Ινδιάνους σκλάβους και στους εξαρτημένους με συμβόλαιο υπηρέτες μια σταθερή και επαρκώς πολυάριθμη προσφορά αγροτικών χεριών, οι καλλιεργητές κατέληξαν στους Αφρικανούς σκλάβους ως ιδανικούς εργάτες προς εκμετάλλευση1.

Αργότερα, οι βιομήχανοι του Βορρά ικανοποίησαν τη ζήτησή τους για εργατική δύναμη μέσω μαζικών «εθελοντικών» μεταναστεύσεων από την Ευρώπη, όπως και οι ιδιοκτήτες καλλιεργειών ικανοποίησαν τη ζήτησή τους με αναγκαστική μετανάστευση από την Αφρική. Τα κοινά συμφέροντα αυτών των δύο μεταναστευτικών εργαζόμενων πληθυσμών είναι πιο καθαρά σήμερα από ποτέ άλλοτε, ωστόσο συσκοτίζονται από την ιδεολογία της λευκής υπεροχής και της ταξικής διαίρεσης που εφαρμόζεται από μια μικρή τάξη που επωφελείται από αυτήν.

1 32084

Από τις αρχές του συστήματος της δουλείας, η σύλληψη, το δουλεμπόριο και η εργασία των δούλων ήταν εξαιρετικά κερδοφόρα, παράγοντας μεγάλο μέρος του συσσωρευμένου κεφαλαίου στο οποίο βασίστηκε η επακόλουθη ανάπτυξη του βιομηχανικού καπιταλισμού.

Στον πρώτο τόμο του Κεφαλαίου, που δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1867, ο Καρλ Μαρξ ισχυρίστηκε ότι τα κέρδη από το εμπόριο των δούλων ήταν η σημαντικότερη πηγή της πρωταρχικής συσσώρευσης του βρετανικού κεφαλαίου, της πρώτης μεγάλης δύναμης τελικά στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα.

Με απλά λόγια, το εμπόριο σκλάβων παρείχε τους πόρους που χρηματοδότησαν τη Βιομηχανική Επανάσταση στην Αγγλία και αργότερα στην Αμερική. Η απόκτηση ανθρώπων ως σκλάβων, είτε μέσω της σύλληψης είτε της αγοράς, κόστιζε περίπου 50 δολάρια στην Αφρική. Αυτοί οι ίδιοι δούλοι πωλούνταν στην Αμερική για 400 δολάρια.

Όπως έγραψε ο Μαρξ στο Κεφάλαιο, οι ρίζες της αστικής «δημοκρατίας» και του καπιταλισμού βρίσκονται στην έντονη εκμετάλλευση και υποδούλωση ολόκληρων λαών:

«Η ανακάλυψη των χρυσοφόρων και ασημοφόρων περιοχών στην Αμερική, η εξόντωση, το σκλάβωμα και το παράχωμα του ιθαγενούς πληθυσμού στα μεταλλεία, η έναρξη της κατάκτησης και της λεηλασίας των Ανατολικών Ινδιών, η μετατροπή της Αφρικής σε περιφραγμένη περιοχή κυνηγιού Μαύρων για το δουλεμπόριο – χαρακτηρίζουν τη χαραυγή της εποχής της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής. Αυτά τα ειδυλλιακά προτσές είναι κύρια στοιχεία της πρωταρχικής συσσώρευσης.»2

Καθώς οι Άγγλοι πλοιοκτήτες και οι έμποροι σκλάβων αποκόμιζαν τεράστια κέρδη από το αναπτυσσόμενο σύστημα της δουλείας στις αποικίες, το ίδιο ακριβώς έκαναν και οι Πουριτανοί και Κουάκεροι στις μεταφορές της Νέας Αγγλίας. Ειδικά μετά το σπάσιμο του βρετανικού μονοπωλίου του «Μαύρου ελεφαντόδοντου» το 1698, οι έμποροι σκλάβων της Νέας Αγγλίας ανήλθαν σε εξέχουσα θέση ως οι μεγαλύτεροι βιομηχανικοί ηγέτες του Νέου Κόσμου.

Η δουλεία στον Νότο δεν λειτούργησε κυρίως για την κατανάλωση των αρχόντων, όπως είχε συμβεί με την αρχαία δουλεία και τη φεουδαρχική δουλοπαροικία, αλλά για την παραγωγή καπνού, βαμβακιού και άλλων προϊόντων προς πώληση στην παγκόσμια αγορά. Ο ιδιοκτήτης σκλάβων ήταν ουσιαστικά ένας μεγάλος αγρότης καπιταλιστής, παρά τη χρήση δουλικής εργασίας. Αντίστοιχα, καθώς αναπτύχθηκε το σύστημα, ο δούλος έγινε τμήμα του προλεταριάτου.

Ο Μαρξ τόνισε την αλληλεξάρτηση του εργοστασιακού συστήματος εκμετάλλευσης και του συστήματος εκμετάλλευσης των φυτειών: «Ενώ η βαμβακοβιομηχανία εισήγαγε την παιδική δουλεία στην Αγγλία, έδωσε στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα κίνητρο για τη μετατροπή της παλαιότερης, περισσότερο ή λιγότερο πατριαρχικής δουλείας σε ένα σύστημα εμπορικής εκμετάλλευσης.»

Η κρίσιμη αύξηση της κερδοφορίας του εμπορίου σκλάβων κατά τη διάρκεια της αποικιοκρατικής περιόδου βοήθησε στη δημιουργία μιας οικονομικής και πολιτικής συμμαχίας μεταξύ των ιδιοκτητών σκλάβων του Νότου και των εμπορο-βιομηχάνων του Βορρά, μια συμμαχία η οποία παρ’ όλες τις αντιφάσεις της συνέχιζε με διάφορες μορφές σε όλη διάρκεια του εμφύλιου πολέμου.

Κατά τη διάρκεια ολόκληρης της περιόδου της δουλείας, οι καπιταλιστές έμποροι και βιομήχανοι του Βορρά βασίζονταν στην ανάπτυξη των κερδών από τη δουλεία, όπως και η καλλιέργειες «αριστοκρατών» του Νότου.

Από την αρχή μέχρι το τέλος, αυτά τα κυβερνώντα στρώματα συνεργάστηκαν για την οικοδόμηση του βασικού θεσμικού πλαισίου του σύγχρονου αμερικανικού καπιταλισμού. Το σύστημα αυτό συνδέεται σήμερα με τη συνεχιζόμενη υπερεκμετάλλευση και την ειδική καταπίεση των Μαύρων εργαζομένων και την άντληση υπεραξίας από όλους τους εργαζόμενους.

1 32084 Αντίγραφο

Οι γιοι και τα εγγόνια αυτών των πρώτων εκμεταλλευτών είναι σήμερα γνωστοί ως οι ιδρυτές της «χώρας» μας. Πολλοί από τους «ιδρυτές» στο Βορρά ήταν ιδιοκτήτες σκλάβων σε κάποια φάση πριν από τον πόλεμο για την Ανεξαρτησία και τα νότια μέλη της κυβερνητικής συμμαχίας Βορρά-Νότου ήταν εν ενεργεία ιδιοκτήτες σκλάβων μέχρι τον εμφύλιο πόλεμο.

Η συμμαχία μεταξύ των εκμεταλλευτών της «ελεύθερης» εργοστασιακής εργασίας και των εκμεταλλευτών σκλάβων χαρακτήρισε το αμερικανικό κυβερνητικό σύστημα μέχρι τον εμφύλιο πόλεμο και οι ιστορικές ιδιαιτερότητες αυτής της συμμαχίας εξακολουθούν να στοιχειώνουν την κοινωνία μας - αντανακλώνται στη συνεχιζόμενη καταπίεση των Μαύρων και των επίμονων ρατσιστικών συμπεριφορών από την πλευρά των λευκών εργατών, οι οποίες συμβάλλουν σε καίριας σημασίας διαιρέσεις της αμερικανικής εργατικής τάξης.

Η ρατσιστική ιδεολογία έχει χρησιμοποιηθεί από τις απαρχές της αμερικανικής δουλείας για να δικαιολογήσει την κατάκτηση της Αφρικής, καθώς και το σύστημα δουλείας που την κατέστησε δυνατή. Καταρχάς, αρνούμενοι ότι οι Αφρικανοί ήταν άνθρωποι, η άρχουσα τάξη, ως δικαιούχος της μαύρης εκμετάλλευσης και καταπίεσης, αργότερα διακήρυξε ότι το εμπόριο των δούλων, στην πραγματικότητα, απελευθέρωνε τις ψυχές των παγανιστών. Οι καπιταλιστές και οι ιδιοκτήτες καλλιεργειών - καθώς και οι φίλοι τους στα πανεπιστήμια και στις εκκλησίες - πάχυναν από τα κέρδη της δουλείας, και οι λευκοί εργάτες τράφηκαν με το δηλητήριο της λευκής υπεροχής που τους συμφιλίωνε με τους άρχοντές τους.

Πράγματι, οι αγγλικές και αμερικανικές εκκλησίες, σχεδόν χωρίς εξαίρεση, έδωσαν την ευλογία τους στη νομική και φυσική υποδούλωση των Μαύρων. Οι αξιοσέβαστοι ιστορικοί, επιστήμονες, πολιτικοί, ιεροκήρυκες, δημοσιογράφοι και μυθιστοριογράφοι - πολλοί από τους οποίους ήταν και αυτοί δουλοκτήτες - απεικόνιζαν συστηματικά τους Μαύρους ως ελλιπείς στις παραδόσεις, στις νοημοσύνη, στις τέχνες, στην ιστορία και στην ηθική, ως βιολογικά κατώτερους από τους λευκούς, τεμπέληδες και δειλούς.

Μια παραλλαγή του 20ού αιώνα τέτοιων ρατσιστικών μυθολογιών υποστηρίζει ότι παρ’ όλο που η δουλεία ήταν ένα λάθος, οι Μαύροι υποτάσσονταν στο αίσχος της αδιαμαρτύρητα. Ωστόσο, η ιστορική τεκμηρίωση δείχνει ότι οι σκλάβοι άδραχναν γενικά κάθε ευκαιρία για να εξεγερθούν.

Οι πλοίαρχοι των δουλεμπορικών πλοίων δεν είχαν ψευδαισθήσεις σχετικά με την «υποταγή» των αιχμαλώτων τους και σύναπταν τακτικά «ασφαλιστήρια εξέγερσης». Οι ανταρσίες των σκλάβων, τόσο στα πλοία όσο και στις φυτείες, τρομοκρατούσαν τόσο τους καπετάνιους όσο και τους ιδιοκτήτες σκλάβων, και παίρνονταν λεπτομερείς προφυλάξεις για τη διασφάλιση του συστήματος δουλείας.

Η αφόρητη σκληρότητα και η στέρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που εφάρμοζαν οι έμποροι σκλάβων και οι ιδιοκτήτες σκλάβων ήταν απαραίτητες για να διατηρηθεί το σύστημα άθικτο. Στην πραγματικότητα, οι σκλάβοι ήταν και εξαιρετικά πολύτιμοι ως εργαλεία παραγωγής και ικανοί ως ανθρώπινα όντα για ενεργή ανταρσία και εξέγερση.

1 James Hopkinsons Plantation Slaves Planting Sweet Potatoes cropped w1288h724

Υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία για τουλάχιστον 55 ανταρσίες σκλάβων στα πλοία και περισσότερες από 250 ξεσηκωμούς στις αμερικανικές φυτείες, μερικοί από τους οποίους έφτασαν στο σημείο της εξέγερσης. Αυτές οι εξεγέρσεις δείχνουν ότι οι άνθρωποι θέλουν την ελευθερία και πολεμούν εναντίον της αδικίας ακόμη και στις πιο απελπιστικές συνθήκες και ενάντια στις λιγότερες πιθανότητες.

Ο καπιταλισμός δεν θα μπορούσε να οικοδομηθεί χωρίς τη συστηματική εκμετάλλευση και καταπίεση της εργατικής τάξης, συμπεριλαμβανομένης, κυρίως, της υπερ-εκμετάλλευσης και της ειδικής καταπίεσης των Μαύρων σκλάβων και των απογόνων τους. Μέχρι σήμερα, ο αμερικανικός καπιταλισμός εξαρτάται από τον ρατσισμό τόσο υλικά, για τα κέρδη που δημιουργεί, όσο και ιδεολογικά για τις διαιρέσεις που δημιουργεί μέσα στην εργατική τάξη.

Όπως και ο Μαρξ, πρέπει να καταλάβουμε ότι η κατάσταση των Μαύρων στην καπιταλιστική Αμερική είναι ένα πρόβλημα ζωής και θανάτου για ολόκληρη την εργατική τάξη. Οι εργαζόμενοι πρέπει να δούμε την τάξη μας ως το κλειδί για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Η περίοδος της δουλείας και μετά, δείχνει την προθυμία των μαύρων εργαζομένων να πολεμήσουν το σύστημα που μας κρατάει όλους κάτω απ’ τα δεσμά του.

Οι λευκοί εργαζόμενοι δεν έχουν μακροπρόθεσμα τη δυνατότητα για μια αξιοπρεπή ζωή, ενώ η τάξη μας διασπάται από καπιταλιστικούς προσδιορισμούς της υποτιθέμενης ανωτερότητας / κατωτερότητας μέσα στις τάξεις μας, είτε για φυλετικούς, είτε για σεξουαλικούς είτε για άλλους λόγους.

Διασπασμένοι μεταξύ μας, είμαστε όλοι θύματα. Ενωμένοι - με βάση την ισότητα, τη συλλογική μας ανθρωπιά και τη δύναμή μας ως παραγωγών - το μέλλον ανήκει σε εμάς, σε όλους μας.

Lance Selfa and Alan Maass

Ποιος απελευθέρωσε πραγματικά τους σκλάβους;

Ο Αβραάμ Λίνκολν, μας λένε τα βιβλία ιστορίας που είχαμε στο λύκειο, «ελευθέρωσε τους σκλάβους». Όταν διαβάζετε τη φράση αυτή, ίσως αναρωτηθήκατε: «Όλους μόνος του;»

Ως πρόεδρος του οποίου η εκλογή ώθησε τις νότιες πολιτείες να αποχωρήσουν από τις ΗΠΑ και να σχηματίσουν τη Συνομοσπονδία, ο Λίνκολν έπαιξε ένα συγκεκριμένο και σημαντικό ρόλο στην τελική κατάργηση της δουλείας.

Αλλά σίγουρα δεν απελευθέρωσε τους δούλους ο ίδιος. Θα ήταν ανίσχυρος χωρίς τα 2,5 εκατομμύρια στρατιώτες που υπηρετούσαν στον στρατό της Ένωσης κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου (1861-1865). Η σύγκρουση μεταξύ Βορρά και Νότου ίσως δεν κορυφωνόταν χωρίς τον αγώνα των υπέρμαχων της κατάργησης της δουλείας [abolitionists]3, οι οποίοι ήταν πολύ πιο ριζοσπαστικοί από τον Λίνκολν στις πεποιθήσεις τους κατά της δουλείας.

Πιο σημαντικό από όλα ήταν οι μάζες των ίδιων των δούλων, μαζί με τους ελεύθερους Μαύρους στις βόρειες πολιτείες. Η αυτενέργειά τους -από τις εξεγέρσεις σκλάβων μέχρι τη συμμετοχή τους στο κίνημα των υπέρμαχων της κατάργησης στον κρίσιμο ρόλο τους στον στρατό της Ένωσης4 - ήταν καθοριστικής σημασίας για την ανατροπή της δουλείας.

2 53ef1e9af9b58da4c1be53ecc5624aae frederick douglass american soldiers

Ο εμφύλιος πόλεμος των ΗΠΑ αντιπροσώπευε, όπως έγραψε ο Καρλ Μαρξ τον Νοέμβριο του 1861, καθώς ο πόλεμος βρισκόταν σε εξέλιξη μερικούς μήνες:

«Μια σύγκρουση μεταξύ δύο κοινωνικών συστημάτων, το σύστημα της δουλείας και το σύστημα της ελεύθερης εργασίας. Ο αγώνας ξέσπασε επειδή τα δύο συστήματα δεν μπορούν πλέον να ζουν ειρηνικά δίπλα-δίπλα στη βορειοαμερικανική ήπειρο. Μπορεί να λήξει μόνο με τη νίκη του ενός συστήματος ή του άλλου.»

Ο πόλεμος βύθισε την κοινωνία του Νότου σε κρίση. Η καθυστερημένη οικονομία της Συνομοσπονδίας, η οποία εξαρτιόταν από την εργασία των 4 εκατομμυρίων σκλάβων, άρχισε να αποδυναμώνεται. Δεδομένου ότι ολόκληρη η Συνομοσπονδία περιλάμβανε μόνο 9 εκατομμύρια ανθρώπους - το ένα τρίτο του πληθυσμού του Βορρά - οι δραστηριότητες και οι αγώνες της πλειοψηφίας του σκλαβωμένου Μαύρου πληθυσμού της άρχισε να διαδραματίζουν όλο και μεγαλύτερο ρόλο κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Ενώ οι ιδιοκτήτες των φυτειών υποστήριζαν ότι οι «πιστοί» δούλοι τους θα συσπειρώνονταν στην πλευρά της Συνομοσπονδίας, οι σκλάβοι αντιστάθηκαν στη πολεμική προσπάθεια των Νοτίων και στις προσπάθειες των κυρίων τους να τους κρατήσουν στις «γραμμές» τους.

Η Συνομοσπονδία προσπάθησε να επιβάλει την αυστηρή εργασιακή πειθαρχία στη φυτεία, συνειδητοποιώντας, όπως σημείωσε ένας παρατηρητής εκείνη την εποχή, ότι η οικονομία της δεν θα μπορούσε να κρατήσει περισσότερο από ένα χρόνο ενάντια στον ισχυρότερο Βορρά, εκτός αν έκαναν τους σκλάβους να εργαστούν σκληρότερα. Οι πολιτειακές κυβερνήσεις και οι ιδιοκτήτες φυτειών εγκαθιστούσαν ένοπλες ομάδες περιφρούρησης για την αστυνόμευση των φυτειών. Ακόμα πιο βάναυσοι επιστάτες επέβλεπαν την παραγωγή.

Αλλά οι δούλοι δεν συμφωνούσαν. Υπήρχαν πολλές περιπτώσεις σκλάβων που δολοφόνησαν επιστάτες. Σε τρεις φυτείες της Λουιζιάνας, οι σκλάβοι σκότωσαν όλους τους επιστάτες, μοιράζοντας μεταξύ τους τους χοίρους και τα κοτόπουλα των φυτειών - παίρνοντας αποτελεσματικά τον έλεγχο. Αυτές οι εξεγέρσεις επαναλήφθηκαν σε όλο τον Νότο.

Οι δραπετεύσεις ήταν μια άλλη μορφή αντίστασης των σκλάβων. Μεγάλες ομάδες σκλάβων, συχνά αρκετές οικογένειες, έφευγαν από τις φυτείες - κατευθυνόμενες προς τις ελεύθερες πολιτείες στο Βορρά ή, καθώς ο εμφύλιος πόλεμος συνεχίστηκε και οι στρατοί των Βορείων εισέβαλαν στον Νότο, φτάνοντας στις γραμμές των στρατιωτικών δυνάμεων των Βορείων.

Αυτοί οι αγώνες ήταν εξαιρετικά σημαντικοί, καθώς βοήθησαν να σαμποταριστεί η πολεμική προσπάθεια των Νοτίων. Ο υπέρμαχος της κατάργησης της δουλείας Φρέντερικ Ντάγκλας5 τους χαρακτήρισε «τον άξονα γύρω απ’ τον οποίο περιστρέφεται ολόκληρη η εξέγερση».

Καθώς ο πόλεμος άρχισε να γυρνά εναντίον της, η Συνομοσπονδία εξέταζε εάν θα έπρεπε να οπλίσει τους μαύρους για να πολεμήσουν στον στρατό της. Αλλά το πρόβλημα ήταν προφανές, όπως εξήγησε ένας ιδιοκτήτης φυτειών της Βόρειας Καρολίνας: «Δεν θα έδιναν, με τα όπλα στα χέρια τους είτε θα λιποτακτήσουν στον εχθρό είτε θα στραφούν εναντίον μας;» Όπως αποδείχθηκε, η Συνομοσπονδία ενέκρινε την επιστράτευση Μαύρων μόνο ένα μήνα πριν από την τελική μάχη του πολέμου, στο Απομάτοξ στη Βιρτζίνια, όπου η παράδοση του στρατηγού Ρόμπερτ Ε. Λι τερμάτισε τις μάχες.

Πολλοί μαύροι που φύλαξαν τα όπλα τους, καθώς και όσοι κράτησαν τα όπλα που πήραν μετά την λιποταξία τους στον στρατό της Ένωσης, παρείχαν τη δύναμη να υποστηρίξουν τις αφροαμερικανικές διεκδικήσεις για αστικά και πολιτικά δικαιώματα μετά από τον πόλεμο.

Αυτό, μαζί με την παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων της Ένωσης στο Νότο, ήταν κρίσιμο για την περίοδο της Ανασυγκρότησης μετά τον πόλεμο, όταν έγινε μάχη πάνω στο ζήτημα αν οι πρώην δούλοι θα ασκούσαν τα δικαιώματα που κέρδισαν με την κατάρρευση της δουλείας. Τελικά, ο αφοπλισμός των μαύρων πολιτοφυλακών ήταν μέρος του τερματισμού της Ανασυγκρότησης το 1877, όταν οι νότιοι ολιγάρχες επέστρεψαν στην εξουσία με την έγκριση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Το αποτέλεσμα ήταν το σύστημα του διαχωρισμού «Jim Crow»6.

2 22ndFlagfinal

Το να γνωρίζει κανείς αυτό το υπόβαθρο της αντίστροφης δουλείας είναι σημαντικό για την κατανόηση του ρόλου που έπαιξε ο Λίνκολν στον πόλεμο κατά της δουλείας.

Ο ίδιος ο Λίνκολν ήταν ηθικά αντίθετος στη δουλεία. Αλλά, όπως και πολλοί άλλοι μετριοπαθείς κατά της δουλείας, αντιτάχθηκε στην ανάληψη δράσης στο όνομα της κατάργησης επειδή περίμενε να μαραζώσει και να εξαφανιστεί το σύστημα των σκλάβων - και σίγουρα είχε ρατσιστικές απόψεις για την ανωτερότητα των λευκών σε σχέση με τους Μαύρους, τουλάχιστον μέχρι τα τελευταία χρόνια του πολέμου.

Το 1860, ο Λίνκολν έγινε προεδρικός υποψήφιος του νεοσυσταθέντος Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Οι Ρεπουμπλικανοί αντιπροσώπευαν ένα μεγάλο φάσμα από θέσεις σχετικά με το ζήτημα της δουλείας, από αφοσιωμένους καταργητές της δουλείας μέχρι εκείνους που ήταν εχθρικοί στην πολιτική και οικονομική δύναμη του Νότου αλλά αντιτάσσονταν στην ελευθερία των Μαύρων Σκλάβων. Ο Λίνκολν επιλέχθηκε ως υποψήφιος επειδή βρισκόταν στο κέντρο αυτού του φάσματος.

Στην εναρκτήρια ομιλία του ο Λίνκολν έδωσε ακόμη και την υποστήριξή του σε μια συνταγματική τροπολογία που ψήφισε το Κογκρέσο και εγγυούνταν τη δουλεία στις πολιτείες όπου υπήρχε. Αλλά σε ένα ουσιώδες ερώτημα, ήταν ασυμβίβαστος - αντιτάχθηκε στην επέκταση της δουλείας σε νέες πολιτείες που δημιουργήθηκαν με τη δυτική επέκταση των ΗΠΑ.

Και οι δύο πλευρές στη σύγκρουση Βορρά-Νότου γνώριζαν ότι εάν η δουλεία δεν μπορούσε να επεκταθεί προς τα δυτικά, θα έχανε τελικά την κυριαρχία της στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση και θα κατέρρεε ο θεσμός της δουλείας. Η άρνηση του Λίνκολν να υποχωρήσει σ’ αυτό το ζήτημα (ακόμα και ύστερα από την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας 11 πολιτειών του Νότου και ύστερα και από πιέσεις για διαπραγματεύσεις με τη Συνομοσπονδία από συντρόφους του Ρεπουμπλικάνους με ισχυρότερα διαπιστευτήρια εναντίον της δουλείας) ήταν καθοριστική.

2 PxmHFTLZziViKUT8UKBVTn2Z

Μετά το ξέσπασμα του πολέμου, ο Λίνκολν αντιστάθηκε αρχικά τόσο στα μέτρα κατάργησης όσο και σε μια ολοκληρωτική κινητοποίηση για να νικήσει τον Νότο. Αλλά σταδιακά μεταπείστηκε, καθώς έγινε σαφές ότι και τα δύο ήταν απαραίτητα για να κερδηθεί ο πόλεμος.

Το 1862, ο Λίνκολν αποφάσισε να ανακηρύξει τη χειραφέτηση, με στόχο να αφαιρέσει την οικονομική βάση πάνω στην οποία στηριζόταν η Συνομοσπονδίας. Η Διακύρηξη της Χειραφέτησης απελευθέρωσε τους δούλους μόνο σε πολιτείες που ήταν μέλη της Συνομοσπονδίας, όχι στις Συνοριακές Πολιτείες7 που παρέμειναν στην Ένωση, αλλά η δουλεία εξακολουθούσε να είναι νόμιμη – ούτε καν σε τμήματα της Συνομοσπονδίας που είχαν κατακτηθεί από τον Στρατό της Ένωσης.

Αλλά το αποτέλεσμα ήταν αποφασιστικό, όπως ήξερε ο Λίνκολν ότι θα συνέβαινε, με τη μετατροπή του εμφυλίου πολέμου σε έναν πόλεμο χειραφέτησης. Συγκεκριμένα, ο Στρατός της Ένωσης, καθώς άρχισε να μετακινείται, στις Νότιες Πολιτείες έγινε στρατός απελευθέρωσης - διότι όπου κι αν προχωρούσε, η διακήρυξη χειραφέτησης θα εφαρμοζόταν.

Ο μετασχηματισμός των πολεμικών στόχων του Βορρά - από μια περιορισμένη «αστυνομική δράση» για να ταπεινώσει μια περιφερειακή εξέγερση, σε έναν πλήρη πόλεμο για την καταστροφή της στρατιωτικής και οικονομικής δύναμης του Νότου - με τη σειρά του μετασχημάτισε τις ιδέες και τις απόψεις των στρατιωτών που πολεμούσαν. Λίγοι είχαν ξεκινήσει ως υπέρμαχοι της κατάργησης της δουλείας αλλά πολλοί κατέληξαν έτσι. Και μέχρι το τέλος του πολέμου, οι Μαύροι ήταν ένα κεντρικό τμήμα του στρατού των Βορείων που αντιστοιχούσε στο 10% των στρατιωτών του.

Οι απόψεις του Λίνκολν άλλαξαν επίσης. Μέχρι το τέλος του πολέμου, υπερασπίστηκε δυναμικά δίνοντας πλήρη δημοκρατικά δικαιώματα στους μαύρους που είχαν θυσιαστεί τόσο πολύ.

Ο Αβραάμ Λίνκολν δεν «κέρδισε τον εμφύλιο πόλεμο» και δεν «ελευθέρωσε τους σκλάβους». Έχει παίξει ρόλο και στα δύο. Αλλά και εκατομμύρια άλλοι, συμπεριλαμβανομένων εκατομμυρίων λευκών του Βορρά, και ιδιαίτερα Μαύρων που αγωνίστηκαν για την ελευθερία τους.

Nancy MacLean

Η εποχή της Ανασυγκρότησης

Η ιστορία είναι συνήθως γραμμένη από τους νικητές, και η ιστορία της Ανασυγκρότησης δεν αποτελεί εξαίρεση. Αντίθετα όμως με τον ρατσιστικό μύθο που αφηγούνται ταινίες όπως η Όσα παίρνει ο άνεμος και τα σχολικά βιβλία, η Ριζοσπαστική Ανασυγκρότηση στον μετεμφυλιακό Νότο ήταν ένα από τα μεγαλύτερα πειράματα δημοκρατίας που έχουν δει ποτέ οι ΗΠΑ.

Η Ανασυγκρότηση ήταν, πάνω απ’ όλα, ένας πολιτικός αγώνας για τον μελλοντικό ρόλο και την κατάσταση των πρόσφατα απελευθερωμένων Μαύρων Σκλάβων στο Νότο τα χρόνια μετά τη νίκη του Βορρά στον Εμφύλιο Πόλεμο.

Η πρώτη φάση της Ανασυγκρότησης -η λεγόμενη Προεδρική Ανασυγκρότηση το 1865-1867- δεν ήταν καθόλου ανασυγκρότηση. Ο Λίνκολν πάντα επέμενε να αντιτάσσεται στην Μαύρη ισότητα. Υπό τον Λίνκολν και τον διάδοχό του, τον Άντριου Τζόνσον, οι πρώην Συνομοσπονδιακές πολιτείες επανήλθαν στις ΗΠΑ και οι πρώην ηγέτες τους επανήλθαν στο Κογκρέσο με ελάχιστους ενδοιασμούς.

Η τάξη των καλλιεργητών διατηρούσε τη δύναμή και τα προνόμιά της κάτω από αυτές τις ρυθμίσεις και έθεσε ως στόχο να ελέγξει τους απελευθερωμένους σκλάβους τόσο με τη βία όσο και με τους «Μαύρους Κώδικες», οι οποίοι στην πραγματικότητα διατηρούσαν το σύστημα της δουλείας.

Η ριζοσπαστική ανασυγκρότηση, η δεύτερη φάση, ήταν η αντίδραση σε αυτή την κατάσταση εκ μέρους πολλών ομάδων των οποίων τα συμφέροντα και οι στόχοι τούς έκαναν σύντομα να στηρίξουν το πρόγραμμα της ριζοσπαστικής πτέρυγας του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Μεταξύ αυτών ήταν οι Μαύροι που απαίτησαν την πολιτική ισότητα. Πρώην υπέρμαχοι της κατάργησης της δουλείας και εργατικοί ακτιβιστές στο Βορρά που φοβούνταν ότι το σχέδιο Λίνκολν-Τζόνσον απλώς αποκαθιστούσε τη δουλεία με ένα νέο πρόσωπο. Και εκατομμύρια Βόρειοι ψηφοφόροι που είδαν, όπως το έλεγε ένας Νότιος, ότι «Ο Νότος έχει κατακτηθεί, αλλά δεν έχει υποταχθεί».

Ίσως οι πιο αποφασιστικοί, όμως, ήταν οι καπιταλιστές στο Βορρά που είχαν κερδίσει τον έλεγχο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου και είδαν τώρα τους Νότιους καλλιεργητές να απειλούν τα σχέδιά τους.

00400v

Μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο, οι ίδιοι οι καπιταλιστές, ήδη από την αρχή, δεν νοιάζονται για τους νεοαπελευθερωμένους Μαύρους του Νότου περισσότερο από ό,τι για τους δικούς τους εργαζόμενους στο Βορρά. Αλλά μέχρι το 1867, συνειδητοποίησαν ότι εάν δεν τερμάτιζε η πολιτική δύναμη της τάξης των καλλιεργητών, οι ΗΠΑ δεν θα μπορούσαν ποτέ να αναπτυχθούν στη βιομηχανική δύναμη που ήθελαν να γίνουν.

Όλα αυτά τα αντικρουόμενα τελικά συμφέροντα συνέκλιναν για σύντομο χρονικό διάστημα στην περίοδο της Ριζοσπαστικής Ανασυγκρότησης που διήρκεσε από το 1867 έως το 1877. Αν και βραχύβια, έφερε μια σειρά από βαθιές αλλαγές στον Νότο.

Καταπολεμώντας τον αναλφαβητισμό που είχε επιβληθεί στους Μαύρους με τη δουλεία, και παρά τη συστηματική τρομοκρατία που στρέφονταν εναντίον τους από τους καλλιεργητές με τη νεοδημιουργημένη Κου Κλουξ Κλαν, οι απελευθερωμένοι άσκησαν με ενθουσιασμό και με εντυπωσιακά αποτελέσματα το δικαίωμα ψήφου που είχαν κερδίσει με σκληρό τρόπο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, περίπου 2.000 Αφροαμερικανοί κατείχαν πολιτικά αξιώματα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, και μεταξύ αυτών ήταν μέλη της Γερουσίας των ΗΠΑ και της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Την περίοδο της Ριζοσπαστικής Ανασυγκρότησης εξελέγησαν κυβερνήσεις από τους Νότιους Μαύρους και τους φτωχούς λευκούς, ο Νότος για πρώτη φορά εκδημοκράτισε τα πολιτειακά του συντάγματα, δημιούργησε ένα σύστημα ελεύθερης και καθολικής δημόσιας εκπαίδευσης, θέσπισε μεταρρυθμίσεις για το ποινικό σύστημα, διεύρυνε τα δικαιώματα των γυναικών και δημιούργησε ορισμένα δημόσια ιδρύματα κοινωνικής πρόνοιας. Ήταν δημοκρατικές κατακτήσεις χωρίς προηγούμενο στον Νότο.

Αλλά υπήρξε ένα μέτρο που απέτυχε να περάσει. Αυτή ήταν η πρόταση να δοθούν σε κάθε ελεύθερο άτομο «40 στρέμματα και μουλάρι».

Η αποτυχία της αγροτικής μεταρρύθμισης και της αναδιανομής της γης τους απελεύθερους εξαρτήθηκε από την ασταθή διαταξική συμμαχία στον Βορρά. Και από τα μέσα της δεκαετίας του 1870, η ταξική σύγκρουση στο Βορρά και τη Δύση διέσπασε αυτή τη συμμαχία. Αντιμέτωποι με τους εργάτες στις πόλεις που ζητούσαν οκτάωρο, τους αγρότες που οργανώνουν εναντίον των τραπεζιτών και των μεγιστάνων των σιδηροδρόμων και ομάδες όπως η Molly Maguires8 που αγωνίζονταν για τους εργαζόμενους στα ορυχεία, οι Βόρειοι καπιταλιστές στράφηκαν γρήγορα ενάντια στην Ανασυγκρότηση.

Έγιναν πιο αντιδραστικοί σε όλα τα ζητήματα. Πάνω απ’ όλα, ήθελαν να διατηρήσουν την κοινωνική σταθερότητα για να διατηρήσουν τη εξουσία τους και τα κέρδη τους με οποιοδήποτε τίμημα.

juneteeth pic 0

Τώρα που οι πλούσιοι Νότιοι μοιράζονταν τους ίδιους στόχους για οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική σταθερότητα, οι Βόρειοι καπιταλιστές στράφηκαν σε αυτούς ως τους φυσικούς συμμάχους τους. Δεν είχαν ενδιαφερθεί ποτέ για τα δικαιώματα των Μαύρων, παρά μόνο ως μέσο για άλλους σκοπούς και ήταν περισσότερο από ευτυχείς να πετάξουν τους μαύρους στη θάλασσα, όταν μία συμμαχία με τους Νότιους συντηρητικούς έδινε περισσότερες υποσχέσεις για την επίτευξη αυτών των σκοπών.

Αυτά τα δύο τμήματα της αμερικανικής άρχουσας τάξης συνένωσαν και συμφιλίωσαν τις διαφορές τους με τον συμβιβασμό του 1877, με το οποίο αποσύρθηκαν τα ομοσπονδιακά στρατεύματα από τον Νότο και έτσι χάθηκαν οι τελευταίες εγγυήσεις για τα δικαιώματα των Μαύρων. Μέσα σε λίγα χρόνια, μέσα από τη βία, τον εκφοβισμό και την απάτη, οι Νότιοι συντηρητικοί είχαν ανατρέψει τις κυβερνήσεις της Ανασυγκρότησης και συστηματικά διέλυσαν τα επιτεύγματά τους.

Το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό για τους Νότιους Μαύρους, για τους φτωχούς λευκούς και για τους εργάτες σε ολόκληρη τη χώρα. Σε αντίθεση με το οικονομικά δυναμικό σύστημα βασιζόμενο σε ελεύθερους αγρότες που θα μπορούσαν να προέλθουν από την ανακατανομή της γης, η μερική καλλιέργεια διαιώνιζε την οικονομική στασιμότητα του Νότου που είχε ξεκινήσει με τη δουλεία. Κι αυτό προϋπέθετε την καταστολή του εργαζόμενου πληθυσμού, δίνοντας έτσι στο Νότο την άξια φήμη του ως την πιο βίαιη περιοχή του έθνους.

Η ήττα της Ανασυγκρότησης δεν ήταν καταστροφή μόνο για τους εργαζόμενους στον Νότο. Μόλις επέστρεψαν στην εξουσία, οι Dixiecrats9 εντάχθηκαν με τους βόρειους καπιταλιστές συμμάχους τους και στα δύο κόμματα για να μπλοκάρουν οποιοδήποτε μεταρρυθμιστικό μέτρο έφτανε στο Κογκρέσο, και στον 20ο αιώνα. Αντιτάχθηκαν όλοι στην νομοθεσία για την παιδική εργασία, στην ψήφος των γυναικών, στη φορολογία εισοδήματος για τους πλούσιους, στα συνδικαλιστικά δικαιώματα και στην κοινωνική πρόνοια. Ακόμη και σήμερα, ο Νότος προσφέρει ένα καταφύγιο για όποιες επιχειρήσεις δραπετεύουν από το Βορρά10.

Για τους σοσιαλιστές, η εμπειρία της Ανασυγκρότησης προσφέρει πολλά διδάγματα. Το ένα είναι ότι για να είναι αποτελεσματική μια σοβαρή πολιτική αλλαγή πρέπει να συνοδεύεται από επαναστατική κοινωνική αλλαγή. Η αποτυχία να συντριβεί η οικονομική δύναμη της τάξης των καλλιεργητών υπονόμευσε όλες τις μεταρρυθμίσεις της Ανασυγκρότησης.

Σήμερα, η αποτυχία να συντριβεί η οικονομική δύναμη της καπιταλιστικής τάξης - είτε στη Χιλή, είτε στην Πολωνία είτε στις ΗΠΑ - θα έχει επίσης ως αποτέλεσμα την ήττα της πάλης για τον σοσιαλισμό.

Το πιο σημαντικό όμως δίδαγμα της Ανασυγκρότησης είναι ότι οι λευκοί εργάτες πρέπει να αγωνιστούν για τα συμφέροντα των Μαύρων εργατών - όχι μόνο για λόγους δικαιοσύνης, αλλά και επειδή πρέπει να το κάνουν για να προωθήσουν τη δική τους υπόθεση. Μια διαιρεμένη τάξη είναι μια ηττημένη τάξη, όπως δείχνει με τραγικό τρόπο η ιστορία της Ανασυγκρότησης.

maxresdefault

Μετάφραση: e la libertà

Πηγές:

Deborah Roberts, «A system built on slavery», Socialist Worker, Ιανουάριος 1991 και socialistworker.org, 30 Μαρτίου 2012. https://socialistworker.org/2012/03/30/a-system-built-on-slavery

Lance Selfa και Alan Maass, «Who really freed the slaves?», Socialist Worker, Φεβρουάριος 1985 και socialistworker.org, 13 Απριλίου 2012. https://socialistworker.org/2012/04/13/who-really-freed-the-slaves

Nancy MacLean, «The Reconstruction era», Socialist Worker, Μάρτιος 1985 και SocialistWorker.org, 20 Απριλίου 2012. https://socialistworker.org/2012/04/20/the-reconstruction-era

Σημειώσεις

1 [Σ.τ.Μ.] «Το 1790 παράγονταν στο Νότο 1.000 τόνοι βαμβακιού ετησίως. Το 1860 η παραγωγή είχε αυξηθεί σε 1.000.000 τόνους. Την ίδια χρονική περίοδο ο αριθμός των σκλάβων αυξήθηκε από 500.000 σε4.000.000». Howard Zinn, Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών, Αιώρα, Αθήνα 2005, σελ.193.

2 [Σ.τ.Μ.] Καρλ Μαρξ, Το Κεφάλαιο, τ. 1ος, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2002 [ανατύπωση], σελ. 775.

3 [Σ.τ.Μ.] «Abolitionists» ονομάζονταν οι Λευκοί ή Μαύροι υπέρμαχοι της κατάργησης της δουλείας. Μεταξύ αυτών υπήρχαν εκείνοι οι οποίοι υποστήριζαν μια σταδιακή διαδικασία κατάργησης και σε συνεννόηση με τους γαιοκτήμονες του Νότου, αλλά και εκείνοι/ες -Μαύροι και Μαύρες ως επί το πλείστον- οι οποίοι/ες συμμετείχαν στο μυστικό δίκτυο που βοηθούσε τους δούλους να δραπετεύουν στον Βορρά και υποστήριζαν την άμεση κατάργηση και τη βίαιη ανατροπή του συστήματος της δουλείας.

4 [Σ.τ.Μ.] Όταν τελικά οι Μαύροι έγιναν δεκτοί στον στρατό των Βορείων, κατετάγησαν στο πεζικό και στο ναυτικό των Βορείων 200.000 Μαύροι, απ’ τους οποίους σκοτώθηκαν 38.000 περίπου (H. Zinn, ό.π., σελ. 218). Μέχρι εκείνη τη στιγμή είχαν σκοτωθεί περίπου 600.000 άνθρωποι κι απ’ τις δυο πλευρές. Η κατάταξη των Μαύρων λοιπόν, σχεδόν αναπλήρωσε τις απώλειες των Βορείων.

5 [Σ.τ.Μ.] Frederick Douglass (1817-1895): Ήταν ένας από τους σημαντικότερους αγωνιστές και διανοούμενους της χειραφέτησης των Μαύρων σκλάβων. Όπως αναφέρει ο Χάουαρντ Ζιν, «Ο Φρέντερικ Ντάγκλας ήταν Αφρικανός σκλάβος [που] τον έστειλαν στην Βαλτιμόρη να δουλέψει ως υπηρέτης και ως εργάτης ναυπηγείου. Κατόρθωσε να μάθει μόνος του γραφή και ανάγνωση το 1838, σε ηλικία 21 ετών, απέδρασε στον Βορρά όπου έγινε ο διασημότερος μαύρος της εποχής του ως ρήτορας, εκδότης εφημερίδας και συγγραφέας.» (H. Zinn, ό.π., σελ. 203). Στην αυτοβιογραφία του Narrative of the life of Frederick Douglass (1845) περιέγραψε την εμπειρία του ως σκλάβος. Σε όλη του τη ζωή αγωνίστηκε για τα δικαιώματα των Μαύρων, αλλά και για τα δικαιώματα των γυναικών.

6 [Σ.τ.Μ.] «Jim Crow laws»: οι νόμοι φυλετικού διαχωρισμού που άρχισαν να θεσπίζουν οι κυβερνήσεις των νότιων πολιτειών από το τέλος της Ανασυγκρότησης μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα.

 7 [Σ.τ.Μ.] Οι δουλοκτητικές Πολιτείες οι οποίες δεν είχαν αποχωρήσει από την Ένωση (το Ντελάγουερ, το Μέριλαντ, το Κεντάκι, η Βιρτζίνια και το Μιζούρι).

8 [Σ.τ.Μ.] Molly Maguires ήταν το όνομα μιας μυστικής ομάδας Ιρλανδών εργατών στα ορυχεία της Πενσιλβάνια, η οποία σχηματίστηκε εκεί στα μέσα του 19ου αιώνα ή μεταφέρθηκε ήδη διαμορφωμένη από την Ιρλανδία, όπου μυστικές αγροτικές ομάδες Molly Maguires υπήρχαν απ’ τον 18ο αιώνα, συνυφασμένες με την αγροτική αντίσταση ενάντια στις περιφράξεις. Η Molly Maguires (απ’ την οποία πήραν το όνομά τους αυτές οι οργανώσεις) ήταν μια χήρα που έγινε σύμβολο της σύγκρουσης των αγροτών με τους γαιοκτήμονες. Στόχος της οργάνωσης Molly Maguires των Ιρλανδών μεταναστών που δούλευαν στα ορυχεία της Πενσιλβάνια, ήταν η προστασία τους από τη βία των ένοπλων σωμάτων των καπιταλιστών του άνθρακα, κυρίως κατά τη διάρκεια απεργιών, αλλά και η πίεση, μέσω άσκησης βίας, στους εργοδότες για βελτίωση των συνθηκών εργασίας κτλ. Πολλοί Molly Maguires δολοφονήθηκαν από τις ένοπλες ομάδες θανάτου των αφεντικών ή εκτελέστηκαν από τις αμερικάνικες αρχές μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1870. Τους αποδόθηκαν δεκάδες δολοφονίες (χωρίς να έχει εξακριβωθεί αν τις έκαναν).

9 [Σ.τ.Μ.] «Dixiecrats»: τα μέλη του States Rights Democratic Party (Δημοκρατικό Κόμμα των Δικαιωμάτων των Πολιτειών), ακροδεξιού κόμματος του Νότου που υποστήριζε τον φυλετικό διαχωρισμό. Ιδρύθηκε το 1948, από διάσπαση του Δημοκρατικού Κόμματος. Την ίδια χρονιά επέστρεψε στο Δημοκρατικό Κόμμα. Ο όρος όμως έκτοτε αναφέρεται γενικά στους δεξιούς Δημοκρατικούς του Νότου.

10 [Σ.τ.Μ.] Εργοστάσια και επιχειρήσεις που οι ιδιοκτήτες τους τα μεταφέρουν σε Πολιτείες του Νότου όπου η νομοθεσία προστασίας των εργατικών δικαιωμάτων και τα συνδικαλιστικά δικαιώματα βρίσκονται σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα.

Τελευταία τροποποίηση στις Πέμπτη, 17 Αυγούστου 2017 14:39

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.