Κυριακή, 14 Νοεμβρίου 2021 11:50

Καπιταλισμός και ομοφυλοφιλική ταυτότητα

 

 

John D’Emilio

 

Ο καπιταλισμός κατέστησε δυνατή την ομοφυλοφιλική ταυτότητα. Τώρα πρέπει να καταστρέψουμε τον καπιταλισμό.

 

Συνέντευξη στην Meagan Day

Ο John D’Emilio έγραψε την πρώτη μορφή του «Καπιταλισμός και ομοφυλοφιλική ταυτότητα» [“Capitalism and Gay Identity”1] το 1979. Οι ιδέες που περιέχονται σ’ αυτό, οι οποίες αρχικά εκφωνήθηκαν ως ομιλία και αργότερα δημοσιεύτηκαν ως δοκίμιο, ήταν εν μέρει αποτέλεσμα της εντατικής πολιτικής αυτομόρφωσης του D’Emilio σε μια ομάδα μαρξιστικής ανάγνωσης γκέι ανδρών κατά τα χρόνια μεταξύ του Στόνγουολ και της κρίσης του AIDS.

Η επιμελής από κοινού μελέτη του Κεφαλαίου του Μαρξ από ομοφυλόφιλους ακτιβιστές δεν ήταν απαραίτητα συχνό φαινόμενο σε όλη την αμερικανική ιστορία, αλλά φαινόμενα αυτού του τύπου εμφανίστηκαν συχνότερα κατά τη διάρκεια μερικών ετών στη δεκαετία του ’70, όταν οι ακτιβιστές κατανόησαν για λίγο τον αντικαπιταλισμό ως αυτονόητη συνιστώσα της απελευθέρωσης των ομοφυλόφιλων. Σύμφωνα με αυτές τις πολιτικές, το «Καπιταλισμός και γκέι ταυτότητα» τελειώνει με την προτροπή να αντιταχθεί κανείς όχι απλώς στην ομοφοβική καταπίεση, με στενό ορισμό, αλλά στην εκμετάλλευση και την οικονομική ανισότητα ευρύτερα.

Το «Καπιταλισμός και ομοφυλοφιλική ταυτότητα» παρουσιάζει μια μαρξιστική ιστορία της εμφάνισης της σύγχρονης γκέι υποκειμενικότητας, βασισμένη σε μια ανάλυση των μεταβαλλόμενων τρόπων παραγωγής και των υλικών συνθηκών. Αυτή η ερμηνεία της ιστορίας μας είναι ασυνήθιστη στους πολιτικούς κύκλους των ΛΟΑΤ σήμερα. Το ίδιο ισχύει και για την ιδέα ότι η σύγχρονη ομοφοβία καθιστά τους ομοφυλόφιλους αποδιοπομπαίους τράγους για τους κοινωνικούς μετασχηματισμούς που επέφερε ο καπιταλισμός, οι οποίοι δεν ήταν όλοι τόσο απελευθερωτικοί όσο ο διαχωρισμός της σεξουαλικότητας από την αναπαραγωγή. Αυτές οι ιδέες αξίζουν σοβαρή εξέταση από μια νέα γενιά ΛΟΑΤ αριστερών ακτιβιστών, πολλοί από τους οποίους είναι ήδη σοσιαλιστές.

Ο John D’Emilio είναι συγγραφέας πολλών βιβλίων, μεταξύ των οποίων και των Lost Prophet: The Life and Times of Bayard Rustin και Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940-1970. Η Meagan Day του Jacobin μίλησε με τον D’Emilio για τις παράλληλες ιστορίες του καπιταλισμού και της ομοφυλοφιλικής ταυτότητας –με έμφαση στην ομοφυλοφιλία, αν και η συζήτηση αγγίζει και θέματα διαφυλικότητας– και γιατί, παρόλο που ο καπιταλισμός έχει δημιουργήσει νέες δυνατότητες σεξουαλικής έκφρασης, πρέπει να προσπαθήσουμε να τον υπερβούμε.

 

Meagan Day: Όταν ο καπιταλισμός εισήγαγε έναν νέο τρόπο παραγωγής βασισμένο στη μισθωτή εργασία, εκτόπισε την οικογένεια από το ρόλο της ως τον βασικό τόπο παραγωγικής εργασίας για τους περισσότερους ανθρώπους. Στο «Καπιταλισμός και γκέι ταυτότητα» υποστηρίζετε ότι αυτός ο μετασχηματισμός είχε ως αποτέλεσμα να διευρυνθούν οι δυνατότητες να ενεργεί κανείς και να οικοδομεί μια ζωή γύρω από την έλξη του ίδιου φύλου, γεγονός που οδήγησε τελικά στην εμφάνιση γκέι κοινοτήτων, ταυτοτήτων και πολιτικών.

Θα επεξεργαστούμε ολόκληρη αυτή την ιδέα, αλλά ας ξεκινήσουμε με τη διαπίστωση του πώς ήταν τα πράγματα πριν συμβεί αυτός ο μετασχηματισμός. Ποιος ήταν ο τρόπος παραγωγής πριν από την εισαγωγή του καπιταλισμού; Μπορούμε να το περιορίσουμε αυτό στις Ηνωμένες Πολιτείες για να κάνουμε αυτό το τεράστιο θέμα λίγο πιο εύχρηστο.

John D’Emilio: Στην αποικιοκρατική κοινωνία που θα μετατρεπόταν σε Ηνωμένες Πολιτείες –όχι στο πλαίσιο του συστήματος της δουλείας, αλλά στο πλαίσιο του συστήματος της ελεύθερης εργασίας– είχαμε ουσιαστικά ένα σύστημα στο οποίο οι περισσότεροι άνθρωποι παρήγαγαν αυτό που κατανάλωναν, αντί να εργάζονται για κάποιον άλλον με μισθό και στη συνέχεια να πηγαίνουν και να αγοράζουν τα πράγματα που χρειάζονται για να επιβιώσουν. Σε αυτό το είδος συστήματος, όπου η παραγωγή και η κατανάλωση ήταν τόσο αλληλένδετες, οι άνθρωποι πραγματικά επιβίωναν μέσω της δημιουργίας αναπαραγωγικών μονάδων που παρήγαγαν το δικό τους εργατικό δυναμικό με τη μορφή παιδιών.

Σε έναν τέτοιο κόσμο, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν άνθρωποι με επιθυμίες του ίδιου φύλου. Απ’ όσο γνωρίζουμε, μπορούμε να βρούμε αποδείξεις καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας και σε όλους τους πολιτισμούς ότι υπήρχαν άνθρωποι που είχαν έλξη για το ίδιο φύλο και έκαναν πράξη αυτή την έλξη. Αλλά δεν μπορούσαν να φτιάξουν μια ζωή γύρω από αυτά τα συναισθήματα. Σήμερα, έχουμε καταλήξει να θεωρούμε τη σεξουαλικότητα ως αυτό το πολύ προσωπικό πράγμα που βασίζεται στο ποιος μας ελκύει και ποιον αγαπάμε. Αλλά η σεξουαλικότητα στον αποικιακό κόσμο που περιγράφω χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία εργατικού δυναμικού, το οποίο ήταν απαραίτητο για την επιβίωση.

Καθώς διανύουμε τον δέκατο ένατο αιώνα, στις Ηνωμένες Πολιτείες συντελείται μια μετάβαση προς τις καπιταλιστικές μορφές παραγωγής, όπου όλο και περισσότεροι άνθρωποι βγαίνουν έξω και κερδίζουν τα προς το ζην δουλεύοντας για κάποιον άλλον και φέρνοντας στο σπίτι τους μισθούς. Στην αρχή είναι κυρίως άνδρες που το κάνουν αυτό, ενώ οι γυναίκες εξακολουθούν να κάνουν πολλή δουλειά στο σπίτι, μαγειρεύοντας και φτιάχνοντας ρούχα και ούτω καθεξής. Αλλά η κύρια συνέπεια είναι ότι επειδή περισσότεροι άνθρωποι είναι σε θέση να εργάζονται με μισθό, περισσότεροι άνθρωποι είναι σε θέση να ζουν εκτός της αναπαραγωγικής οικογενειακής μονάδας. Για τους ανθρώπους που έχουν έντονες επιθυμίες για το ίδιο φύλο, αυτό δημιουργεί νέες δυνατότητες.

Δεδομένων των ανισοτήτων με βάση το φύλο, τη φυλή και την τάξη, η αλλαγή αυτή δεν έχει τον ίδιο αντίκτυπο σε όλους ταυτόχρονα. Οι λευκοί άνδρες που εργάζονται για μισθό είναι σε θέση να δημιουργήσουν πρώτοι ζωές εκτός της ετεροφυλόφιλης οικογενειακής μονάδας. Αλλά στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα και σίγουρα στις αρχές του εικοστού αιώνα, αρχίζει κανείς να βρίσκει στοιχεία για πολλά διαφορετικά είδη ανθρώπων που ζουν σύμφωνα με τις επιθυμίες τους για το ίδιο φύλο.

Για παράδειγμα, καθώς το προοδευτικό κίνημαξεκινά να δημιουργεί οικισμούς2, βρίσκει κανείς γυναίκες που δεν χρειάζεται πλέον να είναι παντρεμένες και να μεγαλώνουν παιδιά για να επιβιώσουν, να ζουν μαζί σε σχέσεις ζωής. Αντίστοιχα, όταν οι Αφροαμερικανοί αρχίζουν να βγαίνουν από το σύστημα των μισθωτών αγροτών και να μετακινούνται προς τις πόλεις όπου παρέχουν μισθωτή εργασία, αρχίζει κανείς να βλέπει στοιχεία αυτού που σήμερα θα ονομάζαμε γκέι και λεσβίες στις κοινότητες των μαύρων στις αμερικανικές πόλεις.

Meagan Day: Μια άλλη αλλαγή που συμβαίνει αυτή τη στιγμή, υποστηρίζετε, είναι ότι αλλάζει η ιδεολογική λειτουργία του γάμου.

Όταν η επέκταση της μισθωτής εργασίας εκτοπίζει την αναπαραγωγική οικογενειακή μονάδα ως τόπο παραγωγής που συντηρεί τη ζωή, ο γάμος δεν εξαφανίζεται. Στην πραγματικότητα, ο γάμος παραμένει πολύ σημαντικός στην οργάνωση της κοινωνίας, αλλά αλλάζει νόημα και γίνεται πεδίο προσωπικής συναισθηματικής ολοκλήρωσης. Εν τω μεταξύ, όταν τα παιδιά δεν είναι πλέον απαραίτητα για την επιβίωση, αρχίζουν να αντιπροσωπεύουν την οικογενειακή αγάπη και την οικογενειακή ευτυχία. Γίνονται σύμβολο της επιτυχίας του γάμου.

Από τη στιγμή που ο γάμος αλλάζει το νόημά του με αυτόν τον τρόπο για τους ανθρώπους, τίθενται κρίσιμα ερωτήματα σε ολόκληρη την κοινωνία: Τι είδους οικειότητα επιθυμούμε; Τι είδους συντροφική σχέση θα μας γεμίσει συναισθηματικά; Μόλις αυτά τα ερωτήματα τεθούν μαζικά στους ανθρώπους, γίνονται δυνατές νέες απαντήσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, αρχίζετε να βλέπετε μια ανάδειξη της ιδέας της έλξης μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου. Δεν σημαίνει ότι η ομοφυλόφιλη επιθυμία δεν υπήρχε και πριν, αλλά τονίζεται επειδή τονίζονται οι προσωπικές επιθυμίες και οι έλξεις του ατόμου γενικά, είτε αυτές είναι ετεροφυλόφιλες είτε ομοφυλόφιλες είτε άλλες. Καταλαβαίνω σωστά αυτό το επιχείρημα;

John D’Emilio: Σωστά. Στην ιστορία των ΗΠΑ, αρχίζει κανείς να παρατηρεί περίπου από τη δεκαετία του 1920 ότι η γλώσσα και η ιδεολογία του γάμου αρχίζουν να αλλάζουν. Δεν είναι ότι οι άνθρωποι δεν κάνουν παιδιά, αλλά ο γάμος είναι όλο και περισσότερο κάτι που επιλέγεται με βάση την αγάπη και την οικειότητα και όχι με βάση την οικονομική αναγκαιότητα και τον σχεδιασμό, με την παραγωγή παιδιών ως εργατικό δυναμικό στο επίκεντρο.

Οι αλλαγές στις υλικές συνθήκες ζωής συνέχισαν να επιτρέπουν την ανάπτυξη διαφορετικών ιδεολογικών αντιλήψεων για τον γάμο, την οικογένεια, τις σεξουαλικές σχέσεις και τη σεξουαλικότητα. Με την πάροδο του χρόνου, και ιδίως καθώς ξεπερνά κανείς το baby boom στα μέσα του αιώνα, όχι μόνο η επιλογή, η έλξη και η επιθυμία εμφανίζονται πιο κεντρικά στον τρόπο με τον οποίο οι περισσότεροι άνθρωποι παντρεύονται, αλλά και ο ίδιος ο γάμος γίνεται λιγότερο αναγκαίος για να εκφράσουν οι άνθρωποι αυτή την αγάπη και τη στοργή.

Έτσι, έχουμε ολοένα και περισσότερους ανθρώπους στον κόσμο μετά τη δεκαετία του 1960 που ζουν μαζί για ένα μέρος της ζωής τους πριν παντρευτούν, ή ίσως να μην παντρεύονται ποτέ, κάτι που δεν ίσχυε έναν αιώνα νωρίτερα. Αυτός δεν είναι τυχαία ένας κόσμος στον οποίο οι γυναίκες εργάζονται επίσης όλο και περισσότερο για μισθό. Τελικά, καταλήγουμε σε μια κατάσταση όπου πολλοί ετεροφυλόφιλοι έχουν στενές σχέσεις χωρίς να είναι παντρεμένοι ή να έχουν παιδιά, γεγονός που ανοίγει ακόμη περισσότερο χώρο για να φανταστεί κανείς ότι μπορεί να χτίσει μια ζωή γύρω από την έλξη του ίδιου φύλου, επειδή στην πραγματικότητα δεν είναι τόσο διαφορετικό από αυτό που κάνουν πολλοί ετεροφυλόφιλοι.

Meagan Day: Ας επιστρέψουμε στη συγκεκριμένη μετάβαση που συντελείται στις αρχές του εικοστού αιώνα. Κατ’ αρχάς, όπως γράφετε στο δοκίμιό σας, άρχισαν να εμφανίζονται ομοφυλοφιλικές κοινότητες στις πόλεις, αλλά ήταν ως επί το πλείστον κρυφές, ανεπίσημες και διάχυτες. Στη συνέχεια, συμβαίνει κάτι πραγματικά σημαντικό σε αυτή την ιστορία ακριβώς την κατάλληλη στιγμή: Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Μπορείτε να μιλήσετε για τη σημασία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στη μεταμόρφωση της αμερικανικής γκέι αστικής ζωής και ταυτότητας σε κάτι πιο σταθερό, ορατό και συγκεκριμένο;

John D’Emilio: Από τη μία πλευρά, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος γίνεται αντιληπτός ως αυτή η ηρωική εποχή της μάχης και της ήττας της τυραννίας και στη συνέχεια της επιστροφής σε ένα έθνος που ευημερεί, γεγονός που οδηγεί στο baby boom στα τέλη της δεκαετίας του ’40, του ’50 και στις αρχές της δεκαετίας του ’60. Τι θα μπορούσε να είναι πιο ετεροφυλόφιλο από το μεταπολεμικό baby boom και την κουλτούρα που δημιούργησε;

Αλλά ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος κάνει και κάτι άλλο. Παίρνει δεκαέξι εκατομμύρια νεαρούς άνδρες μακριά από τις οικογένειές τους, μακριά από τις πόλεις και τις γειτονιές τους, μακριά από όλα όσα γνώριζαν ποτέ, και τους βάζει σε ένα περιβάλλον αποκλειστικά ανδρικό. Φυσικά, μπορούν να βγουν έξω και να φύγουν, και ξέρουμε ότι αυτό συνεπαγόταν άφθονη ετεροφυλοφιλική δραστηριότητα. Αλλά αυτός ο κόσμος των νέων ανδρών δημιουργεί επίσης χώρο για την ομοφυλοφιλική έκφραση που μπορεί να συμβεί κρυφά. Σε αυτό το πλαίσιο, οι άνδρες που έχουν έντονη έλξη για άλλους άνδρες μπορούν πιο εύκολα να συναντηθούν μεταξύ τους.

Κάτι παρόμοιο συμβαίνει, αν και όχι στην ίδια ακριβώς κλίμακα, για τις νεαρές γυναίκες. Πολλές νεαρές γυναίκες, επίσης, συμμετέχουν στην εσωτερική πολεμική οικονομία. Ορισμένες από αυτές εγκαταλείπουν τις μικρότερες πόλεις τους και μετακομίζουν σε αστικό περιβάλλον για να το κάνουν αυτό. Πολλές ζουν σε πανσιόν μόνο για γυναίκες και εργάζονται σε εργοστάσια όπου σχεδόν όλες οι εργάτριες είναι γυναίκες, επειδή οι άνδρες λείπουν για να πολεμήσουν στον πόλεμο. Οι νεαρές γυναίκες που επιθυμούν άλλες γυναίκες τοποθετούνται σε μια θέση όπου είναι πιο εύκολο να κάνουν πράξη αυτές τις επιθυμίες.

Και όταν τελειώνει ο πόλεμος, κάποιοι από αυτούς τους νέους άνδρες και τις νέες γυναίκες δεν επιστρέφουν στα σπίτια τους. Μένουν στις μεγαλύτερες πόλεις στις οποίες είχαν μετακομίσει ή όπου απολύθηκαν στο τέλος του πολέμου. Το αποτέλεσμα αυτού είναι η δημιουργία μιας μικρής κοινότητας –εκείνη την εποχή θα την αποκαλούσε υποκουλτούρα– ανθρώπων με επιθυμίες του ίδιου φύλου, οι οποίοι έχουν διευρυμένη ελευθερία να τις πραγματοποιήσουν.

Meagan Day: Και δεν ήταν τυχαίες πόλεις. Ήταν πόλεις σημαντικές για την πολεμική προσπάθεια, όπως η Νέα Υόρκη, το Λος Άντζελες και το Σαν Φρανσίσκο, οι οποίες φυσικά άνθισαν ως κέντρα της γκέι ζωής τις επόμενες δεκαετίες.

Είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε και εδώ τον ρόλο της μισθωτής εργασίας, διότι όταν οι άνθρωποι μπορούν να συντηρηθούν δουλεύοντας με μισθό, δεν υπάρχει οικονομικός καταναγκασμός να επιστρέψουν στα μέρη από τα οποία κατάγονται ή να παντρευτούν και να ζήσουν μια διπλή ζωή . Εξακολουθεί να υπάρχει η κοινωνική πίεση για να γίνουν αυτά τα πράγματα, αλλά δεν είναι απαραίτητα για την επιβίωση.

Αυτό οδηγεί στη δημιουργία πιο σταθερών γκέι κοινοτήτων, οι οποίες με τη σειρά τους θέτουν τα θεμέλια για την ταυτότητα και την πολιτική των γκέι. Μπορείτε να μιλήσετε για αυτή τη μετάβαση στις δεκαετίες μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο;

John D’Emilio: Ήταν μια πολύπλοκη διαδικασία. Από τη μία πλευρά, μόλις μίλησα για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο που άνοιξε όλες αυτές τις δυνατότητες. Αλλά από την άλλη πλευρά, μέσα σε λίγα χρόνια είχαμε τον έντονο αντι-κομμουνισμό του Μακαρθισμού, τον Κόκκινο Τρόμο. Παράλληλα, έχουμε αυτόν τον άλλο ηθικό πανικό που περιγράφεται από τους ιστορικούς τώρα ως ο «Μωβ Τρόμος»3, κατά τον οποίο η καταπίεση των ομοφυλόφιλων γίνεται ξαφνικά πολύ πιο εμφανής και εντονότερη, με την αστυνομία και το FBI να κυνηγούν συστηματικά τους ανθρώπους, να δημιουργούν λίστες, να κάνουν επιδρομές σε μπαρ και ούτω καθεξής.

Έτσι, στη δεκαετία του 1950, έχουμε ταυτόχρονα έναν ημιπαράνομο κόσμο ομόφυλων επιθυμιών να εμφανίζεται στις πόλεις, ενώ ταυτόχρονα οι άνθρωποι πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί. Η λέξη που θα χρησιμοποιούσαμε σήμερα είναι κρυμμένοι. Υπάρχουν γκέι και λεσβιακά μπαρ, αλλά πολλοί από τους ανθρώπους που πηγαίνουν σε αυτά χρησιμοποιούν ψευδώνυμα μέχρι να βεβαιωθούν ότι μπορούν να εμπιστευτούν κάποιον. Σε αυτό το πλαίσιο διευρυμένης ελευθερίας και απροκάλυπτης καταπίεσης βλέπετε τις απαρχές του οργανωμένου ακτιβισμού στο Σαν Φρανσίσκο και το Λος Άντζελες, όπως η Mattachine Society και οι Daughters of Bilitis.

Περιστασιακά, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου θα συναντήσουμε έναν ακτιβιστή που προέρχεται από ένα πολιτικό υπόβαθρο και είναι πρόθυμος να είναι πιο ριζοσπάστης στην ανάλυσή του. Αλλά ως επί το πλείστον στη δεκαετία του ’50 και στη δεκαετία του ’60, ο ακτιβισμός ήταν πολύ προσεκτικός. Αν κοιτάξουμε τα εξώφυλλα ορισμένων από τα περιοδικά που εξέδιδαν αυτές οι οργανώσεις, δεν θα καταλαβαίναμε καν ότι βλέπαμε ένα γκέι ή λεσβιακό περιοδικό.

Στο πλαίσιο του Κινήματος για τα Πολιτικά Δικαιώματα, μερικοί γκέι ακτιβιστές αρχίζουν να γίνονται λίγο πιο μαχητικοί και τολμηροί και αρχίζουν να βγαίνουν προς τα έξω, αλλά πρόκειται για πολύ μικρό αριθμό. Είναι πραγματικά η τέλεια χρονική συγκυρία του Στόνγουολ στα τέλη της δεκαετίας του 1960, όταν ένα μεγάλο μέρος μιας γενιάς είναι ήδη εκεί έξω και διαμαρτύρεται και αμφισβητεί τα πάντα τόσο πολιτικά όσο και πολιτιστικά, που ένα ευρύτερο ΛΟΑΤ κίνημα βγαίνει από την ντουλάπα και γίνεται πραγματικότητα.

Meagan Day: Εδώ υπάρχει ένας παραλληλισμός που θέλω να κάνω με τη Μεγάλη Μετανάστευση, όταν οι Αφροαμερικανοί έφυγαν από τον αγροτικό Νότο, όπου ήταν κυρίως μισθωτοί αγρότες, και πήγαν στις πόλεις, όπου έγιναν μισθωτοί εργάτες – όχι μόνο στις πόλεις του Βορρά και της Δύσης, αλλά και στον ίδιο τον Νότο, όπως στη Σέλμα, το Μπέρμιγχαμ και το Μοντγκόμερι.

Ο κοινωνιολόγος Τζακ Μπλουμ έχει υποστηρίξει πειστικά ότι αυτός ο μετασχηματισμός υπήρξε βασική προϋπόθεση αυτού που αργότερα έγινε το Κίνημα για τα Πολιτικά Δικαιώματα, με τον ίδιο τρόπο που η μετακίνηση στις πόλεις και στην καπιταλιστική αγορά εργασίας ήταν προϋπόθεση για την ομοφυλοφιλική πολιτική. Για να είμαστε σαφείς, ο καπιταλισμός ασκεί τεράστια πίεση στους εργάτες και βασίζεται στην εκμετάλλευσή τους. Όμως ο σύγχρονος τρόπος παραγωγής έχει χαράξει για κάποιους ανθρώπους δρόμους προς μια πιο κοινωνική ή πολιτική ζωή, τουλάχιστον σε σύγκριση με το να είναι κανείς ένας εξαθλιωμένος μαύρος μεροκαματιάρης αγρότης στην εποχή του Τζιμ Κρόου, ή ένα άτομο με έλξη για το ίδιο φύλο που πρέπει να παντρευτεί και να κάνει παιδιά για να βοηθήσει στη φάρμα προκειμένου να επιβιώσει.

Αλλά εδώ υπάρχει και ένας άλλος παραλληλισμός: όπως ακριβώς το Κίνημα για τα Πολιτικά Δικαιώματα δημιούργησε «μαζική αντίσταση» από τους λευκούς ρατσιστές, η εμφάνιση της πολιτικής των ομοφυλοφίλων προκάλεσε μια έντονη αντίδραση, μια αντίδραση που ήταν πιο λαϊκή και με πολλούς τρόπους πιο έντονη από τον Μωβ Τρόμο. Πώς θα περιγράφατε αυτό το νέο κύμα ομοφοβίας;

John D’Emilio: Υπάρχουν δύο διαφορετικές εκδοχές μιας πολιτικοποιημένης ομοφοβίας που εμφανίζονται στον εικοστό αιώνα. Υπάρχει η παλαιότερη εκδοχή που αναδύεται στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου στις δεκαετίες του ’50 και του ’60. Είναι θεσμοθετημένη. Αντανακλάται στους νόμους περί σοδομισμού, στην παρακολούθηση από το FBI, στις ομοσπονδιακές απαγορεύσεις στην απασχόληση. Αυτό το είδος ομοφοβίας, αρχίζει να αμφισβητεί το κίνημα για την απελευθέρωση των ομοφυλοφίλων τη δεκαετία του ’70. Και δεν σημαίνει ότι συμβαίνουν τεράστιες αλλαγές στη δεκαετία του ’70, αλλά υπάρχει αρκετή ορατότητα των ακτιβιστών ΛΟΑΤ ώστε να καταργηθούν ορισμένοι νόμοι περί σοδομισμού, να θεσπιστούν ορισμένοι νόμοι για τα πολιτικά δικαιώματα σε τοπικό επίπεδο, τέτοια πράγματα.

Αλλά όταν αυτό αρχίζει να συμβαίνει, ένας νέος γύρος ομοφοβίας αναδύεται πέρα από τις υπάρχουσες εξουσίες. Αυτό είναι που στη δεκαετία του ’70 αρχίσαμε να αποκαλούμε «νέα δεξιά» ή «ριζοσπαστική δεξιά». Συχνά βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στον χριστιανικό Ευαγγελισμό και πολιτικά συνδεόταν πολύ στενά με τη μετατόπιση των λευκών στο Νότο από το Δημοκρατικό Κόμμα στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Αντιδρούσε όχι μόνο στον ακτιβισμό των ΛΟΑΤ, αλλά και στο κύμα του φεμινιστικού ακτιβισμού γύρω από θέματα από τον έλεγχο των γεννήσεων και τις αμβλώσεις μέχρι την τροποποίηση για τα ίσα δικαιώματα. Αυτό το νέο κύμα αντιφεμινισμού και ομοφοβίας βοήθησε στη δημιουργία του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος που γνωρίζουμε σήμερα.

Meagan Day: Νομίζω ότι το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα έχει μετατραπεί σε πρωτοπορία του κοινωνικού συντηρητισμού κυρίως μέσω καθαρού εκλογικού καιροσκοπισμού. Ο λόγος όμως που υπάρχουν αυτές οι δυνατότητες είναι ότι υπάρχει πραγματικά μεγάλος πανικός στον ευρύτερο πληθυσμό για την εξαφάνιση των παλιών τρόπων.

Και η κοινωνική παράδοση βρίσκεται πραγματικά σε κίνδυνο. Μου έρχεται στο μυαλό εκείνο το απόσπασμα από το Κομμουνιστικό Μανιφέστο των Μαρξ και Ένγκελς στο οποίο παρατηρούν ότι καθώς ο καπιταλισμός μεταμορφώνει τον κόσμο, «Ό,τι είναι στερεό μετατρέπεται σε αέρα». Με αυτό, δεν είναι ακριβώς επικριτικοί. Παρατηρούν κάπως ουδέτερα ότι ο καπιταλισμός είναι μια διαρκώς προοδευτική δύναμη, καθώς συνεχώς αναμορφώνει τον κόσμο της κοινωνίας, τον αναπλάθει και τον αναδιαμορφώνει αιώνια.

Αυτό έχει θετικές επιπτώσεις για ορισμένους ανθρώπους σε ορισμένους τομείς της ζωής τους, για παράδειγμα, για τους ομοφυλόφιλους στον τομέα της έλξης του ίδιου φύλου. Προφανώς θεωρώ πολύ θετική εξέλιξη το γεγονός ότι μπορώ να αγαπώ ελεύθερα και ανοιχτά τις γυναίκες.

Αλλά είναι επίσης γεγονός ότι ο καπιταλισμός έχει διαλύσει τις οικογένειες και έχει αποσταθεροποιήσει τη ζωή με πολύ αρνητικούς τρόπους για πολλούς ανθρώπους, ιδίως στη νεοφιλελεύθερη εκδοχή του, η οποία χαρακτηρίζεται από ιδιωτικοποιήσεις, λιτότητα και εκμετάλλευση χωρίς αντίσταση – πράγμα που σημαίνει ότι το κόστος ζωής αυξάνεται, οι μισθοί παραμένουν στάσιμοι και οι κοινωνικές υπηρεσίες μειώνονται. Αυτό καθιστά δύσκολο να διατηρηθούν οι οικογένειες και άλλοι κοινωνικοί δεσμοί και να διατηρηθούν ζωντανές οι παραδόσεις που δίνουν στο άτομο την αίσθηση του νοήματος και του ανήκειν στον κόσμο.

Η ελευθερία να ενεργείς και να χτίζεις μια ζωή γύρω από την έλξη του ίδιου φύλου είναι απλώς μια από τις πολλές εκφράσεις αυτού του ευρύτερου επαναστατικού φαινομένου. Μου φαίνεται ότι η σύγχρονη παραλλαγή της ομοφοβίας είναι στην πραγματικότητα μια αντίδραση στα μειονεκτήματα του ίδιου φαινομένου. Οι ομοφυλόφιλοι –και, ολοένα και περισσότερο, οι τρανσέξουαλ, οι οποίοι αντικαθιστούν γρήγορα τους ομοφυλόφιλους ως πρωταρχικό αποδιοπομπαίο τράγο– κατηγορούνται ότι προκαλούν τη διάλυση της παραδοσιακής κοινωνικής τάξης υπό τον καπιταλισμό και όλα τα κακά πράγματα που προκύπτουν από αυτό.

Ένας άλλος τρόπος για να το σκεφτούμε αυτό είναι ότι οι ομοφυλόφιλοι είναι το αντικείμενο του ριζικού κοινωνικού μετασχηματισμού που επιφέρει ο καπιταλισμός, αλλά κατηγορούμαστε ότι είμαστε το υποκείμενο αυτού. Αυτό μου φαίνεται ότι είναι μια πιο εκλεπτυσμένη ανάλυση του πώς η ομοφοβία εντάσσεται στον καπιταλισμό από την τυπική εξήγηση ότι είναι ένα ακόμη μέσο διαίρεσης, που είναι επίσης αλήθεια.

John D’Emilio: Ναι, αν δούμε την ομοφοβία που αυξάνεται στην ακροδεξιά τη δεκαετία του εβδομήντα και του ογδόντα, και δούμε τη γλώσσα με την οποία εκφράζεται, είναι προφανές ότι αυτό που την υποκινεί είναι η ανησυχία για την αποσύνθεση ή την παρακμή της πυρηνικής οικογένειας. Λοιπόν, η αποσύνθεση ή η παρακμή της πυρηνικής οικογένειας είναι ένα πραγματικό φαινόμενο. Αλλά δεν συνέβη εξαιτίας του κινήματος για την απελευθέρωση των ομοφυλοφίλων. Συνέβη εξαιτίας της συνεχιζόμενης ανάπτυξης του καπιταλισμού, ο οποίος διατάραξε τις υλικές συνθήκες που προηγουμένως κρατούσαν τις οικογένειες ενωμένες και δεν προσέφερε επαρκή αντικατάσταση.

Για παράδειγμα, ακόμη και ανεξάρτητα από τον φεμινισμό, ο καπιταλισμός τραβούσε τις γυναίκες στο εργατικό δυναμικό, δίνοντας σε περισσότερες γυναίκες την επιλογή ως προς το αν θέλουν να παντρευτούν ή να παραμείνουν παντρεμένες. Ο φεμινισμός του δεύτερου κύματος προέκυψε από αυτό, όχι το αντίθετο. Καλώς ή κακώς, ο καπιταλισμός διαταράσσει αυτή την παλιά τάξη πραγμάτων στην οποία η ετεροφυλόφιλη πυρηνική οικογένεια είναι το παν όσον αφορά τη δομή της ζωής. Και τότε, όταν οι άνθρωποι φοβούνται αυτή την αλλαγή, δείχνουν με το δάχτυλο όχι την καπιταλιστική κοινωνία ή το καπιταλιστικό σύστημα παραγωγής, αλλά αντίθετα τους γκέι ακτιβιστές και τις φεμινίστριες.

Meagan Day: Στη δεκαετία του 1970, ήσασταν μέλος μιας σημαντικής γκέι μαρξιστικής ομάδας ανάγνωσης. Φαίνεται ότι εκείνη την εποχή οι γκέι ακτιβιστές αισθάνονταν την ευθύνη να είναι αντικαπιταλιστές ή πίστευαν ότι η απελευθέρωση των γκέι ήταν συνώνυμη με τον αντικαπιταλισμό. Τις επόμενες δεκαετίες, αυτή η σύνδεση χάθηκε ως επί το πλείστον. Τι συνέβη;

John D’Emilio: Αυτό που ονομάστηκε απελευθέρωση των ομοφυλοφίλων δημιουργήθηκε μετά τον αριστερό ριζοσπαστισμό που υπήρχε στο δεύτερο μέρος της δεκαετίας του 1960, είτε στα κινήματα φυλετικής δικαιοσύνης είτε σε μια εκδοχή του ριζοσπαστικού φεμινισμού είτε στο αντιπολεμικό κίνημα. Επειδή ήταν συναφές με αυτά τα κινήματα, ξεκίνησε με την παρόρμηση να αμφισβητήσει αυτό που τότε ονομαζόταν «το σύστημα».

Έτσι, όταν συμβαίνει το Στόνγουολ, υπάρχουν ήδη εξεγέρσεις και διαμαρτυρίες σε όλη τη χώρα. Οι νέοι άνθρωποι είναι ήδη πολιτικοποιημένοι, και σε αυτό το πλαίσιο εξαπλώνεται πολύ γρήγορα και πολύ ριζικά. Η πρώτη οργάνωση που δημιουργήθηκε μετά το Στόνγουολ, το Μέτωπο Απελευθέρωσης των Ομοφυλοφίλων, πήρε το όνομά της από το Μέτωπο Εθνικής Απελευθέρωσης στο Βιετνάμ, το οποίο αγωνιζόταν ενάντια στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό στη Νοτιοανατολική Ασία. Έτσι, υπάρχει σε μεγάλο βαθμό μια ευρύτατη και όχι έντονα ιδεολογική, αριστερή στάση που υιοθετεί η πρώιμη γκέι και λεσβιακή απελευθέρωση.

Δεν διαρκεί πολύ. Και εννοώ ότι πραγματικά δεν διαρκεί πολύ. Στις αρχές της δεκαετίας του ’70, αυτές οι ομάδες απελευθέρωσης των γκέι και οι ριζοσπαστικές λεσβιακές ομάδες δεν διαρκούν περισσότερο από τρία με τέσσερα χρόνια η καθεμία. Και αντικαθίστανται από άλλες ομάδες που παραμένουν μαχητικές, αλλά είναι οργανώσεις με ένα μόνο θέμα, βασισμένες στην ταυτότητα. Αυτό που εννοώ είναι ότι υπάρχουν οργανώσεις που αγωνίζονται στους δρόμους, προκαλούν την αστυνομία και προκαλούν αναστάτωση, αλλά το μόνο που θέλουν είναι ίσα δικαιώματα για τους ομοφυλόφιλους. Η μαχητικότητα παρέμεινε για λίγο, αλλά οι πολυθεματικές συμμαχίες που έδιναν έμφαση στο πώς ο καπιταλισμός μας καταπιέζει όλους, εξαφανίστηκαν. Από αυτή την άποψη, ο ακτιβισμός των ΛΟΑΤ αντανακλά δυστυχώς, αλλά όχι παραδόξως, τις ευρύτερες τάσεις της κοινωνίας.

Η μαχητικότητα αυξάνεται και μειώνεται με την πάροδο των δεκαετιών. Για παράδειγμα, βλέπουμε μια σημαντική άνοδο κατά τη διάρκεια της κρίσης του AIDS με την ACT UP. Και βλέπουμε ακόμη και μια απομάκρυνση από την υπεράσπιση ενός και μόνο θέματος όταν η ACT UP και άλλες ομάδες αρχίζουν να αγκαλιάζουν θέματα όπως η υγειονομική περίθαλψη για όλους. Αλλά ως επί το πλείστον τα τελευταία πενήντα χρόνια, η αριστερή τάση ήταν ένα νήμα και όχι το κύριο συστατικό του queer ακτιβισμού.

Meagan Day: Στο «Καπιταλισμός και γκέι ταυτότητα» επιμένετε σε μια αντικαπιταλιστική γκέι πολιτική, και εξακολουθείτε να αισθάνεστε έτσι δεκαετίες αργότερα. Αλλά αν ο καπιταλισμός είναι υπεύθυνος για το ότι οι άνθρωποι μπορούν να επιβιώσουν και τελικά να ευημερήσουν έξω από την ετεροφυλόφιλη πυρηνική οικογένεια, τότε οι γκέι σοσιαλιστές είναι ασυνεπείς απέναντι στο σύστημα που μας το επέτρεψε; Με άλλα λόγια, γιατί οι ομοφυλόφιλοι θα πρέπει να είναι αντικαπιταλιστές, δεδομένης αυτής της ιστορίας που περιγράψαμε;

John D’Emilio: Πρώτα απ’ όλα, επειδή από μόνος του ο καπιταλισμός δεν έχει αναιρέσει την ομοφοβία και την τρανσφοβία. Αυτό έχει επιτευχθεί μόνο μέσω του ακτιβισμού, και για όλα τα κέρδη μας από αυτή την άποψη έπρεπε να παλέψουμε σε κάθε βήμα στην πορεία. Επιπλέον, υπό τον καπιταλισμό, κάποιοι άνθρωποι μπορούν να δημιουργήσουν τη ζωή που θέλουν για τον εαυτό τους, αλλά η πλειοψηφία των ανθρώπων δεν μπορεί, ακόμη και με τις νέες σεξουαλικές ελευθερίες.

Η πλειονότητα των ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένης της πλειονότητας των ΛΟΑΤ, ζει με ένα βαθμό ανασφάλειας, όπου η ικανότητά τους να επιβιώσουν οικονομικά βρίσκεται πάντα σε κίνδυνο. Δεν απέχουν πολύ από το να εξανεμιστούν οι αποταμιεύσεις τους ή να μην μπορούν να πληρώσουν την υποθήκη ή το ενοίκιο ή να αναγκαστούν να καταφύγουν σε τράπεζες τροφίμων. Ο καπιταλισμός παρείχε τις υλικές συνθήκες που επέτρεψαν την ανάδυση και τη συσπείρωση αυτής της ταυτότητας, αλλά δεν παρείχε ασφάλεια για τους περισσότερους από αυτούς τους ανθρώπους.

Η προοδευτική πτυχή του καπιταλισμού είναι ότι το σύστημα της ατομικής ιδιοκτησίας και του κέρδους για μεγάλο χρονικό διάστημα επέτρεψε στην κοινωνία να γίνει τόσο πιο πολύ εν δυνάμει αποτελεσματικά παραγωγική, ώστε, τελικά, να χρειάζεται στην πραγματικότητα λιγότερη εργασία για να επιβιώσουν οι άνθρωποι και η κοινωνία. Αλλά ακριβώς επειδή τα μέσα παραγωγής ανήκουν σε ιδιώτες και λειτουργούν με σκοπό το κέρδος, για πολλούς ανθρώπους απαιτείται εξίσου πολλή εργασία όσο ποτέ άλλοτε, και υπάρχει πολύ λιγότερη ασφάλεια.

Από τη μία πλευρά, το γεγονός ότι ο καπιταλισμός επιτρέπει στο άτομο να λειτουργεί μέσα στην κοινωνία ανοίγει ορισμένες δυνατότητες. Αλλά για τη συντριπτική πλειοψηφία από εμάς, η εξατομικευμένη φύση του καπιταλισμού δημιουργεί μια μακροπρόθεσμη αίσθηση ανασφάλειας, μια αβεβαιότητα σχετικά με το ποιος θα είναι εκεί για να μας φροντίσει όταν προκύψουν προβλήματα. Αυτό που προσφέρει ο σοσιαλισμός είναι μια αίσθηση συλλογικής ευθύνης για την ατομική ευημερία.

Ναι, θα εξακολουθούμε να είμαστε άτομα. Θα εξακολουθούμε να έχουμε ελευθερίες, συμπεριλαμβανομένων των σεξουαλικών μας ελευθεριών. Αλλά δεν θα είμαστε απλά άτομα που θα προσπαθούν να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους σε αυτό το εκμεταλλευτικό, άνισο σύστημα. Ο καπιταλισμός έχει δημιουργήσει νέες υλικές δυνατότητες. Αυτό που μπορεί να δημιουργήσει ο σοσιαλισμός είναι ένα διαφορετικό σύστημα αξιών, ένα σύστημα που τελικά ενδιαφέρεται πραγματικά για το άτομο πολύ περισσότερο από ό,τι ο καπιταλισμός.

 

 

 

Μετάφραση: elaliberta.gr

John D’Emilio, “Capitalism Made Gay Identity Possible. Now We Must Destroy Capitalism”, Jacobin, 15 Αυγούστου 2020, https://www.jacobinmag.com/2020/08/gay-identity-capitalism-lgbt

 

 

Σημειώσεις

1 John D’Emilio, “Capitalism and Gay Identity”, στο: Henry Abelove, Michèle Aina Barale and David M. Halperin (επιμ.), Lesbian and Gay Studies Reader, Routledge, Νέα Υόρκη, Λονδίνο 1993, https://sites.middlebury.edu/sexandsociety/files/2015/01/DEmilio-Capitalism-and-Gay-Identity.pdf

2 [Σ.τ.Μ.:] Στις ΗΠΑ η περίοδος από το 1890 και ως το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ονομάζεται  “Progressive Era” («Προοδευτικοί Εποχή»), καθώς υπήρξε μια έντονη δραστηριότητα και κινητοποίηση για δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, νόμους που να περιορίζουν την ασύδοτη λειτουργία των μεγάλων επιχειρήσεων και ανακούφιση των προβλημάτων των φτωχών κοινωνικών τάξεων και των μεταναστών. Στο κίνημα αυτό πρωτοστατούσαν άτομα των μεσαίων και ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων, και πολύ συχνά, γυναίκες. Για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα στέγασης των μεταναστών και των προλεταριακών μαζών στα μεγάλα αστικά κέντρα και με τις πιέσεις του προοδευτικού κινήματος ιδρύθηκαν οικισμοί, στους οποίους, εκτός από κατοικίες, διέθεταν και οργανισμούς βοήθειας των φτωχών.

3 [Σ.τ.Μ.:] “Lavender scare” ήταν μια πτυχή του “ηθικού πανικού” που εξαπλώθηκε στις ΗΠΑ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κυρίως την περίοδο του μακαρθισμού, βασικό στοιχείο του οποίοι ήταν ο φόβος (συστηματικά καλλιεργούμενος από τα ΜΜΕ, τις θρησκευτικές οργανώσεις και την κυβέρνηση), ότι απειλούνται οι παραδοσιακές αμερικανικές αξίες, στις οποίες βασίζεται η κοινωνική συνοχή και ο αμερικανικός τρόπος ζωής. Ο “Μωβ Τρόμος” (παράλληλα με τον “Κόκκινο Τρόμο” που στοχοποιούσε την αριστερά) καλλιεργήθηκε ενάντια στους ομοφυλόφιλους και πήρε τη μορφή “κυνηγιού μαγισσών” στις κρατικές υπηρεσίες. Κάποιος ή κάποια μπορούσε να διωχθεί από μια θέση στο δημόσιο ύστερα από καταγγελίες, ή και απλώς φήμες ότι ήταν ομοφυλόφιλος ή λεσβία, όχι μόνο επειδή συνιστούσε απειλή για τις παραδοσιακές αξίες αλλά και επειδή υποτίθεται ότι… οι ομοφυλόφιλοι συμπαθούσαν τους κομμουνιστές και ήταν επιρρεπείς στον εκβιασμό. (“Lavender scare”, Wikipediahttps://en.wikipedia.org/wiki/Lavender_scare)

Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 14 Νοεμβρίου 2021 14:01

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.