Για να θυμόμαστε (9)…με η χωρίς σχόλια

Θοδωρής Μαράκης

Η Αρκτική σημείο ανταγωνισμού των ιμπερια - ληστών

«Η Αρκτική εντείνει τις επιπτώσεις των αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού. Η γεωπολιτική της Αρκτικής άλλαξε δραματικά από την εισβολή της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία το 2022».

«Η Αρκτική βρίσκεται στη συμβολή τριών φαινομένων: Του μεταβαλλόμενου γεωπολιτικού συσχετισμού δύναμης, της κλιματικής αλλαγής και των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία».

Αυτά επισημάνθηκαν πριν από δυο χρόνια σε Επιτροπή του αμερικανικού Κογκρέσου για τον «Στρατηγικό Ανταγωνισμό στην Αρκτική» από εκπρόσωπο της «δεξαμενής σκέψης» Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (Council on Foreign Relations) και η δεύτερη θητεία του Ντ. Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ επανέφερε το ζήτημα με «πάταγο».

Από τις πρώτες δηλώσεις του μόλις ανέλαβε το αξίωμα τον Γενάρη του 2025, ήταν ότι η Γροιλανδία θα πρέπει να ενταχθεί στις ΗΠΑ.

Πριν κάμποσο καιρό η Ουάσιγκτον διόρισε ειδικό απεσταλμένο για τη Γροιλανδία, υπογραμμίζοντας για ακόμη μια φορά: Η Γροιλανδία - αυτοδιοικούμενο έδαφος της Δανίας - είναι «απόλυτη αναγκαιότητα» για την «ασφάλεια» των ΗΠΑ.

Ο διορισμός του κυβερνήτη της Λουιζιάνα, Τζεφ Λάντρι, ως ειδικού απεσταλμένου για τη Γροιλανδία ήρθε να υπενθυμίσει τη σημασία της Αρκτικής στον παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό ανταγωνισμό και να επισημάνει τις αντιθέσεις μέσα στον ευρωατλαντικό άξονα, πρωτίστως μεταξύ ΗΠΑ - ΕΕ. O Λάντρι δεν «μάσησε τα λόγια» του για τους στόχους του: Να υπηρετήσει σε αυτή τη θέση «για να γίνει η Γροιλανδία μέρος των ΗΠΑ».

Εκεί βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες βάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών: Η διαστημική βάση Pituffik της Γροιλανδίας (γνωστή μέχρι πρόσφατα ως Air Base Thule) είναι η βορειότερη στρατιωτική εγκατάσταση των ΗΠΑ και φιλοξενεί περίπου 200 στρατιωτικούς, μαζί με συστήματα προειδοποίησης πυραύλων, αμυντικά και διαστημικά συστήματα επιτήρησης.

Πέρα από τον φυσικό της πλούτο, η Γροιλανδία είναι γεωστρατηγικά σημαντική για τις ΗΠΑ, αφού η συντομότερη διαδρομή για ρωσικούς πυραύλους προς τις ΗΠΑ είναι μέσω του Βόρειου Πόλου, μέσω της Γροιλανδίας.

Οι ΗΠΑ σκοπεύουν να επεκτείνουν σημαντικά τη στρατιωτική τους παρουσία στην Αρκτική, την οποία θεωρούν πιθανή περιοχή για γεωπολιτική σύγκρουση και θέλουν να τη μετατρέψουν σε κόμβο για τις στρατηγικές τους επιχειρήσεις. Υπό κατασκευή βρίσκεται μια υποδομή αεροδρομίου για αεροσκάφη ικανά να μεταφέρουν πυρηνικά όπλα και όπλα υψηλής ακρίβειας, εκτός από τα υπάρχοντα συστήματα προειδοποίησης βαλλιστικών πυραύλων και τους αναγνωριστικούς δορυφορικούς σταθμούς ελέγχου.

Ταυτόχρονα, τα θαλάσσια περάσματα μεταξύ Γροιλανδίας, Ισλανδίας και Βρετανίας αποτελούν κρίσιμο διάδρομο για τη ρωσική ναυτική δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένων πυρηνικών υποβρυχίων.

Η Γροιλανδία αντιπροσωπεύει «ένα πολύ σημαντικό στρατηγικό στρατιωτικό σημείο για τις ΗΠΑ, ένα στοιχείο που δεν πρέπει να υποτιμάται και το οποίο θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά το γεωπολιτικό τοπίο, ειδικά δεδομένου του τι θα συμβεί τα επόμενα χρόνια», τονίζουν αναλυτές.

Κάτω από τους πάγους που λιώνουν

Πίσω από τις «ανησυχίες» για το λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική, όλα τα ιμπεριαλιστικά στρατόπεδα «τρίβουν τα χέρια τους» και «ακονίζουν τα μαχαίρια», αφού μεταξύ άλλων δημιουργούνται και νέοι εμπορικοί δρόμοι.

Περαιτέρω, κάτω από τους πάγους της Γροιλανδίας κρύβεται κάτι που θέλουν όλα τα μονοπώλια: Σπάνιες γαίες και άλλα κρίσιμα ορυκτά.

Η ΕΕ έχει εντοπίσει στη Γροιλανδία 25 από τα 34 ορυκτά στον επίσημο κατάλογο βασικών πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών. Αντίστοιχα στη Γροιλανδία υπολογίζεται ότι βρίσκονται 39 από τα 50 ορυκτά που οι ΗΠΑ έχουν χαρακτηρίσει «κρίσιμα για την εθνική ασφάλεια και την οικονομική σταθερότητα».

Το 2008, η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ εκτίμησε ότι το 13%, ή 90 δισ. βαρέλια, των ανεξερεύνητων συμβατικών πετρελαϊκών πόρων στον κόσμο βρίσκονταν στην Αρκτική. Οι περισσότεροι από αυτούς τους πόρους βρίσκονται στην Αλάσκα και τη Ρωσική Ομοσπονδία.

Σε όλα αυτά προστίθεται ο φόβος ότι η Κίνα θα αποκτήσει αυτούς τους ορυκτούς πόρους.

Έτσι - παρότι η πρόσβαση στους πόρους της Αρκτικής είναι δύσκολη - οι ΗΠΑ υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας σε αυτόν τον τομέα το 2019, κατά την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ. Οι Ευρωπαίοι ακολούθησαν τέσσερα χρόνια αργότερα με τη δική τους «συμφωνία συνεργασίας».

«Αν κοιτάξετε κατά μήκος των ακτών της Γροιλανδίας, θα δείτε ρωσικά και κινεζικά πλοία παντού. Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία για εθνική ασφάλεια», ήταν μια από τις πρώτες δηλώσεις του Ντ. Τραμπ μετά τον διορισμό ειδικού απεσταλμένου για το δανέζικο νησί, ενώ προ μηνών η νέα κυβέρνηση της Γροιλανδίας καλούσε τις ΗΠΑ και την ΕΕ να επισπεύσουν τις επενδύσεις στον μεταλλευτικό τομέα, αλλιώς θα «αναγκαστεί να στραφεί» σε κινεζικά μονοπώλια.

Η ανάγκη της Ρωσίας για επενδύσεις ανοίγει μια πύλη για να εμπλακεί περισσότερο ηΚίνα στην Αρκτική, όπου την τελευταία δεκαετία υπολογίζεται (High North News) ότι έχει επενδύσει 90 δισ. δολάρια σε έργα Ενέργειας και πόρων, κυρίως στη Ρωσία.

Αλλά και στη Γροιλανδία το Πεκίνο έχει ισχυρή παρουσία, με συμφωνίες για την κατασκευή αεροδρομίων, απόκτηση δικαιωμάτων σε ορυχεία, μεταξύ των οποίων και για ουράνιο.

Η Κίνα έχει γίνει η φωνή του «αιτήματος των Γροιλανδών για ανεξαρτησία», και γι' αυτό η προηγούμενη κυβέρνηση Μπάιντεν είχε επίσης υιοθετήσει μια «δυναμική πολιτική δράση» για να αποστασιοποιήσει την Κίνα

Η νέα αγροτική πολιτική στην ΕΕ

Στον νέο, γιγαντιαίο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ενωσης που αγγίζει τα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2028-2034, συντελείται μια στροφή. Οι τομείς της «Ασφάλειας και Άμυνας» αναβαθμίζονται σε απόλυτες, αδιαπραγμάτευτες προτεραιότητες. Αυτή η αλλαγή παρασύρει και τον αγροτικό τομέα. Με βάση τα προπαρασκευαστικά κείμενα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προτεινόμενη νέα ΚΑΠ 2028-2034, τα κονδύλια της πλέον «δεσμεύονται» με αυστηρούς όρους για να υπηρετήσουν τη λεγόμενη «στρατηγική αυτονομία» της Ένωσης.

Στην πραγματικότητα, αυτό σημαίνει τη διοχέτευση πόρων για την εξασφάλιση κρίσιμων πρώτων υλών και προηγμένων τεχνολογιών που απαιτεί η πολεμική βιομηχανία και η κούρσα των εξοπλισμών. Η γη και η αγροτική δραστηριότητα αντιμετωπίζονται ως εργαλεία για «γεωπολιτική θωράκιση». Η παραγωγή τροφίμων εντάσσεται οργανικά στις ανάγκες των εφοδιαστικών αλυσίδων της πολεμικής οικονομίας.

Η εκάστοτε αναθεώρηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) δεν κρίνεται από το αν οι αριθμοί στις λογιστικές καταστάσεις εμφανίζονται αυξημένοι, αλλά από τον αντιλαϊκό προσανατολισμό των δαπανών. Αυτές, πέρα από τη συγκέντρωση της παραγωγής και της γης σε λίγα χέρια, έρχονται στην παρούσα φάση να υπηρετήσουν και την πολεμική προπαρασκευή. Η στροφή της ΚΑΠ προς μια «οικονομία πολέμου» έχει άμεσες, επώδυνες συνέπειες για τον βιοπαλαιστή αγρότη, ο οποίος μετατρέπεται στον «αδύναμο κρίκο» μιας αλυσίδας που θέτει σε προτεραιότητα τα γεωπολιτικά κέρδη.

Η πολεμική οικονομία απαιτεί μαζική και τυποποιημένη παραγωγή, η οποία μπορεί να ελεγχθεί εύκολα. Στο πλαίσιο αυτό, οι μικρές και πολυδιασπασμένες εκμεταλλεύσεις θεωρούνται «μη αποδοτικές» για τον στρατηγικό σχεδιασμό της ΕΕ. Ενώ το ανώτατο όριο των 100.000 ευρώ ενίσχυσης ετησίως ανά αγροτική εκμετάλλευση παρουσιάζεται στην πρόταση της Κομισιόν για τη Νέα ΚΑΠ 2028-2034 ως μέτρο δικαιοσύνης, στην πραγματικότητα οι μεγάλοι όμιλοι και οι αγροτοβιομηχανίες (agribusiness) απορροφούν χωρίς όριο κονδύλια μέσω των επενδυτικών προγραμμάτων των διαφόρων ευρωενωσιακών ταμείων, από τα οποία ο ατομικός αγροτοπαραγωγός είναι αποκλεισμένος.

Οικονομικός στραγγαλισμός

Η πρόβλεψη για τις φθίνουσες ενισχύσεις αποτελεί κεντρικό πυλώνα στο σχέδιο της Επιτροπής. Σύμφωνα με αυτήν, η ενίσχυση ανά εκτάριο θα μειώνεται προοδευτικά όσο αυξάνεται η έκταση της εκμετάλλευσης. Για παράδειγμα, ένας αγρότης θα λαμβάνει την πλήρη ενίσχυση λόγου χάρη για τα πρώτα 100 στρέμματα, αλλά για κάθε επιπλέον στρέμμα το ποσό θα μειώνεται κλιμακωτά.

Αν και το μέτρο αυτό πλασάρεται ως ένα βήμα που δήθεν ευνοεί τον μικρό καλλιεργητή, στην πραγματικότητα πρόκειται να επιφέρει καίριο πλήγμα στη μεσαία οικογενειακή εκμετάλλευση, ενώ παράλληλα η μικρή εκμετάλλευση παραμένει μη βιώσιμη, πνιγμένη από το υψηλό κόστος παραγωγής και τις χαμηλές τιμές που επιβάλλουν τα μονοπώλια εμπορίας και μεταποίησης.

Επίσης, η πρόταση για «προτεραιότητα σε εκείνους των οποίων ο κύριος βιοπορισμός είναι η γεωργία» είναι σίγουρο ότι επιφέρει επιδείνωση των όρων αναπαραγωγής των μικρών αγροτοπαραγωγών που, για να επιβιώσουν, αναγκάζονται να εργάζονται και αλλού, είτε ως μισθωτοί είτε ως αυτοαπασχολούμενοι σε άλλους τομείς.

Ο οικονομικός στραγγαλισμός του μεσαίου αγρότη δεν οδηγεί μονοσήμαντα στην εγκατάλειψη ή στη συγκέντρωση της γης, αλλά στην ακόμα μεγαλύτερη συγκέντρωση της παραγωγής και στον έλεγχό της από τα μονοπώλια. Το σχέδιο της Κομισιόν προωθεί την πλήρη πρόσδεση των παραγωγών στο άρμα των ομίλων μέσα από «συνεργατικά» σχήματα, συμβολαιακή γεωργία και συμπράξεις που παρουσιάζονται ως δήθεν «λύσεις βιωσιμότητας».

Στην πραγματικότητα, αυτά τα σχήματα μετατρέπουν τον αγρότη σε έναν εξαρτημένο υπεργολάβο, που παράγει κάτω από τις προδιαγραφές, τις ποσότητες και τις εξευτελιστικές τιμές που ορίζουν οι πολυεθνικές. Έτσι, τα μονοπώλια αποκτούν τον απόλυτο έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας, ενσωματώνοντας την αγροτική παραγωγή στους ευρύτερους σχεδιασμούς της Ένωσης, ενώ ο παραγωγός χάνει κάθε ίχνος αυτονομίας πάνω στη γη και το προϊόν του.

Πίσω από τα μεγάλα λόγια περί στήριξης του αγροτικού εισοδήματος από την ΚΑΠ, προωθείται η επιτάχυνση της μετατροπής του αγροτικού τομέα σε ένα πλήρως ενοποιημένο παράρτημα της μεταποίησης, όπου ένα σχετικά μεγάλο τμήμα της καλλιεργήσιμης γης μπορεί να παραμένει στα χέρια πολλών, όμως ο πλούτος συγκεντρώνεται ολοένα και περισσότερο στα χέρια των λίγων.

Για τη κατάργηση των σχολικών επιτροπών

Η κατάργηση των σχολικών επιτροπών παρουσιάστηκε ως μια «διοικητική εξορθολογιστική παρέμβαση». Λιγότερα όργανα, λιγότερη γραφειοκρατία, περισσότερη ευελιξία.

Στην πράξη, όμως, για χιλιάδες σχολεία σε όλη τη χώρα, η κατάργηση αυτή δεν έφερε εξορθολογισμό. Έφερε κενά, σύγχυση και καθημερινά αδιέξοδα. Και, κυρίως, μετέφερε προβλήματα εκεί όπου δεν έπρεπε ποτέ να βρίσκονται: μέσα στις σχολικές αίθουσες.
Οι σχολικές επιτροπές, με όλα τα προβλήματά τους, είχαν έναν σαφή ρόλο: να εξασφαλίζουν τη στοιχειώδη λειτουργία των σχολείων. Θέρμανση, καθαριότητα, μικροεπισκευές, αναλώσιμα, λογαριασμοί. Ήταν ο ενδιάμεσος μηχανισμός ανάμεσα στον δήμο και το σχολείο. Όχι τέλειος, αλλά υπαρκτός.

Με την κατάργησή τους, πολλά σχολεία βρέθηκαν σε ένα θεσμικό κενό. Ποιος εγκρίνει; Ποιος πληρώνει; Ποιος αποφασίζει; Ποιος ευθύνεται; Οι απαντήσεις δεν ήταν –και συχνά δεν είναι ακόμη– ξεκάθαρες. Το αποτέλεσμα; Σχολικές μονάδες που δυσκολεύονται να καλύψουν ακόμη και βασικές ανάγκες και διευθυντές που περνούν περισσότερο χρόνο σε τηλέφωνα και email παρά στην παιδαγωγική τους αποστολή.

Αλλά ας δούμε το θέμα αναλυτικά με το βάρος που του αρμόζει. Η κατάργηση των Σχολικών Επιτροπών δεν ήταν απλώς μια διοικητική αλλαγή. Ήταν μια τομή χωρίς δίχτυ ασφαλείας, που άφησε πίσω της σχολεία σε οικονομική ασφυξία, διευθυντές σε θεσμική αβεβαιότητα και την εκπαιδευτική διαδικασία εκτεθειμένη σε κινδύνους που καμία εγκύκλιος δεν μπορεί να καλύψει.

Tι συμβαίνει με τα αεροσκάφη στον αέρα όταν η τύχη τους εξαρτάται από το έδαφος; Η Ολγα Τόκη, «άνθρωπος του πύργου ελέγχου», αποκαλύπτει  μια άγνωστη και γεμάτη αδρεναλίνη πραγματικότητα

Στον κλάδο σας σκέφτεστε συχνά την πιθανότητα ενός τραγικού συμβάντος;

«Είναι κάτι που από τότε που σπάσαμε την εσωστρέφεια του κλάδου, το επικοινωνούμε συχνά σε δελτία Τύπου. Είναι τεράστιος φόβος αυτός γιατί τα τεχνικά μας μέσα είναι πανάρχαια. Το σύστημα ραντάρ της Αθήνας εγκαταστάθηκε το 1999. Η ζωή ενός τέτοιου συστήματος είναι δέκα χρόνια με δύο αναβαθμίσεις. Εδώ το κρατάμε είκοσι πέντε χρόνια. Δεν υπάρχουν ανταλλακτικά, πληρώνουμε πρόστιμα από την ΕΕ για τις ελλείψεις και εμείς διαρκώς καλούμαστε να “πατήσουμε γκάζι” για τον τουρισμό. Είναι σαν να έχεις αυτοκίνητο 25ετίας χωρίς σέρβις και να σου ζητούν να τρέξεις. Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο κομμάτι, το να ξέρουμε ότι πολλά πράγματα μπορούν να πάνε στραβά, πριν καν αρχίσει η βάρδια. Δεν έχουμε φτάσει ακόμα σε αεροπορικά Τέμπη, μόνο και μόνο γιατί τα αεροπλάνα από μόνα τους διαθέτουν την τεχνολογική εξέλιξη ώστε η τελευταία λύση του αεροσκάφους να μην είμαι εγώ με τα φτωχά μου συστήματα, αλλά ένα αυτόματο σύστημα αποφυγής συγκρούσεων, το TCASRA, που το λέμε για συντομία

Σε έναν πύργο ελέγχου υπάρχει μονίμως ένταση;

«Γενικά σε αυτό το επάγγελμα πληρώνεσαι την καθημερινή ένεση αδρεναλίνης, τα δέκατα του δευτερολέπτου έχουν νόημα. Πρέπει να πάρεις αποφάσεις σωστές και πρέπει να τις πάρεις πάρα πολύ γρήγορα. Στο μεταξύ η διεθνής σύσταση είναι το “4 eyes principle” για τον πύργο ελέγχου αλλά επειδή δεν έχουμε ανθρώπους, έχουμε κάνει τη μονοβάρδια σύστημα. Ο ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας στον επαρχιακό πύργο στη Σκιάθο ή στην Κεφαλλονιά δεν έχει καθορισμένο χρόνο διαλείμματος και προσπαθεί να πάει τουαλέτα μεταξύ του ενός αεροπλάνου και του άλλου. Μπορεί να βρεθεί σε θέση να πρέπει επειγόντως να πάει στην τουαλέτα ή να νιώσει δυσφορία και να λιποθυμήσει τη στιγμή που έχει αεροπλάνο σε προσγείωση. Συνέβη, για παράδειγμα, σε συνάδελφο κάτι πάρα πολύ σοβαρό και πήγε επειγόντως στην τουαλέτα τη στιγμή που ένα αεροπλάνο προσέγγιζε. Αναγκαστικά έκανε διαδικασία ακύρωσης της προσέγγισης και επανακύκλωση. Θα πούμε τότε ότι έφταιγε η συνάδελφος που έπρεπε να πάει στην τουαλέτα;».

Λεφτά υπάρχουν για τα στελέχη των τραπεζών

Την ένταξη των στελεχών των ελληνικών τραπεζών στο κλαμπ των υψηλά αμειβόμενων επιβεβαιώνουν και τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών, βάσει των οποίων το 2024, 25 συνολικά στελέχη τραπεζών λαμβάνουν αμοιβές άνω του 1 εκατ. ευρώ. Ο αριθμός αυτός είναι οριακά αυξημένος σε σχέση με το 2023, όταν ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 23. Οπως προκύπτει από τα στοιχεία της EBA, την τελευταία διετία με την ένταξη του ελληνικού τραπεζικού συστήματος σε κανονικότητα, που σηματοδότησε και την κατάργηση των περιορισμών στις αμοιβές των διοικήσεων, τα τραπεζικά στελέχη στη χώρα μας εντάσσονται σταδιακά στην ελίτ των 2.266 ευρωπαϊκών στελεχών με συνολικές αποδοχές άνω του 1 εκατ. Ευρώ