Διαμαρτυρία δημοσίων υπαλλήλων στη Σουουέιντα, Ιανουάριος 2025.
[Ανταποκρίσεις από τη Συρία μετά την ανατροπή του Άσαντ]
Omar Hassan
Μπορεί ο συριακός λαός να αντισταθεί σε ένα νέο καπιταλιστικό καθεστώς;
«Οι δημόσιοι υπάλληλοί μας αποτελούν εθνικό κεφάλαιο», έγραφε ένα πλακάτ από την απεργία των δημοσίων υπαλλήλων στο Σουουέιντα την περασμένη εβδομάδα. «Όχι στο άδικο διάταγμα, όχι στην απόλυση των εργαζομένων μας», έγραφε ένα άλλο.
Περίπου 600 άτομα είχαν συγκεντρωθεί για να διαμαρτυρηθούν για την απόλυση εκατοντάδων δημοσίων υπαλλήλων από διοικητικούς υπαλλήλους που διορίστηκαν από τη νέα κυβέρνηση υπό την ηγεσία της Χαγιάτ Ταχρίρ ασ-Σαμ (HTS). Το πλήθος αντιπροσώπευε όλο το φάσμα της ζωής της εργατικής τάξης – από νοσηλευτές, γιατρούς και διοικητικούς υπαλλήλους του δημόσιου συστήματος υγείας μέχρι εργαζόμενους στις τηλεπικοινωνίες, εργάτες γης και υπαλλήλους κρατικών εργοστασίων. Είναι σημαντικό ότι περιελάμβανε όσους είχαν απολυθεί αλλά και όσους εξακολουθούν να απασχολούνται από το κράτος. Οι τελευταίοι δεν έχουν πληρωθεί εδώ και σχεδόν δύο μήνες και έτσι συμμετείχαν όχι μόνο για λόγους αλληλεγγύης αλλά και για να θέσουν τα δικά τους αιτήματα.
Την περασμένη εβδομάδα, εκατοντάδες εργαζόμενοι κατέλαβαν την υπηρεσία δημόσιας υγείας στη Νταράα. Αυτό έγινε ως απάντηση στο γεγονός ότι η υπηρεσία που διοικείται από την HTS ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να μειώσει στο μισό τον αριθμό των υπαλλήλων της, από περίπου 1800 σε σχεδόν 900. Μαζί τους ήρθαν και οι εργαζόμενοι στα τοπικά γραφεία τουρισμού, πολιτισμού και οικονομικών υπηρεσιών, οι οποίοι αντιμετωπίζουν παρόμοιες περικοπές.
Οι μαρτυρίες από τη διαδήλωση στη Νταράα μετέφεραν την οργή και το αίσθημα προδοσίας των εργαζομένων: «Υπηρετήσαμε στις πιο δύσκολες στιγμές του πολέμου και δεν εγκαταλείψαμε το πόστο μας κατά τη διάρκεια της πανδημίας ... Επιμείναμε στις δουλειές μας για χρόνια, παρά τη συρρίκνωση των μισθών σε όχι περισσότερα από 20 δολάρια το μήνα», εξήγησε ένας εργαζόμενος.
Οι περικοπές έρχονται στο πλαίσιο της προσπάθειας της προσωρινής κυβέρνησης να επιλύσει αυτό που αποκαλεί «παχυσαρκία» και αναποτελεσματικότητα του δημόσιου τομέα. «[Η κυβέρνηση] δεν διαθέτει μαγικό ραβδί για να λύσει τα οικονομικά προβλήματα της Συρίας», δήλωσε ο υπηρεσιακός υπουργός Οικονομικών, επαναλαμβάνοντας τους υπεύθυνους των προγραμμάτων λιτότητας από παλιά.
Αυτό που έχουν είναι ένα πολύ μεγάλο τσεκούρι και ο στόχος τους είναι να περικόψουν 300.000 θέσεις εργασίας από το συνολικό προσωπικό δημοσίων υπαλλήλων που ανέρχεται σε περίπου 900.000. Αν επιτραπεί να προχωρήσει αυτό το σχέδιο, θα αφήσει πολλές οικογένειες χωρίς καμία πηγή εισοδήματος, αυξάνοντας το ποσοστό φτώχειας σε μια από τις φτωχότερες χώρες της Γης.
Αυτό το αντιδραστικό μέτρο επενδύεται με επαναστατική, αντι-ασαντική ρητορική. Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι οι περικοπές είναι μια αναγκαία απάντηση στη διαφθορά και την κακοδιαχείριση του παλιού καθεστώτος. Για παράδειγμα, ότι οι διευθυντές δημιουργούσαν ψεύτικες θέσεις εργασίας για τους φίλους και τις οικογένειές τους, ανεξάρτητα από τα προσόντα τους ή ακόμη και από το αν υπήρχε εξαρχής κενή θέση εργασίας. Οι λίγοι τυχεροί με βαθιές διασυνδέσεις (εδώ τους αποκαλούν ουάστα) θα μπορούσαν να έχουν έως και έξι μισθούς με τέτοια μέσα.
Ένα άλλο επιχείρημα που εμφανίστηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε άλλα ανεπίσημα κανάλια είναι ότι όποιος προσλήφθηκε τα τελευταία δέκα χρόνια είναι, εξ ορισμού, υποστηρικτής του παλαιού καθεστώτος. Αλλά αυτή είναι μια βαθιά κυνική προσέγγιση. Όπως μου είπε ένας εργάτης στη Δαμασκό: «[Οι HTS] ζούσαν μια καλή ζωή στο Ίντλίμπ, κερδίζοντας καλά χρήματα που τους στέλνονταν μέσω [των κρατών] του Κόλπου ... οπότε είναι εύκολο γι’ αυτούς να κατηγορούν κάθε άλλο Σύριο που έπρεπε να δουλέψει για το σιχαμερό καθεστώς για να επιβιώσει. Αλλά τι έπρεπε να κάνουμε εμείς;»
Η εξήγηση για αυτές τις ενέργειες είναι ότι η HTS έχει ένα σαφές και αντιδραστικό οικονομικό σχέδιο για τη χώρα: «[Η Συρία] θα είναι ένα σύστημα ελεύθερης αγοράς βασισμένο στον ανταγωνισμό», δήλωσε ο επικεφαλής του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Δαμασκού μετά από συνάντηση με ανώτερα κυβερνητικά στελέχη, συμπεριλαμβανομένου του προσωρινού υπουργού Οικονομίας. Εκτός από την απόλυση εκατοντάδων χιλιάδων εργαζομένων, έχουν προβεί σε κινήσεις για το άνοιγμα των συριακών αγορών στο εξωτερικό εμπόριο και έχουν περικόψει τις επιδοτήσεις στο ψωμί. Η κυβέρνηση έχει αντιμετωπίσει επικρίσεις για τις αποφάσεις αυτές, μεταξύ άλλων ότι, ως μεταβατική κυβέρνηση, θα έπρεπε να λαμβάνει μόνο έκτακτες, και όχι στρατηγικές, πολιτικές αποφάσεις.
Προς το παρόν, η κυβέρνηση υπό την ηγεσία της HTS διανύει μια περίοδο χάριτος, απολαμβάνοντας ακόμη τη λάμψη του ρόλου της στην ήττα του καθεστώτος Άσαντ. Αυτό ενισχύεται από την αυξανόμενη υποστήριξη που λαμβάνουν ο Αχμέντ αλ-Σαράα και η ομάδα του από διεθνείς προσωπικότητες της άρχουσας τάξης στη Μέση Ανατολή και τη Δύση.
Ενισχύεται επίσης από τις σημαντικές βελτιώσεις στη ζωή πολλών Σύριων. Η πρώτη, και η πλέον σχολιασμένη, είναι η ικανότητα «να αναπνέουν» – δηλαδή να μιλούν ελεύθερα για τη ζωή και την πολιτική. Στη συνέχεια, υπάρχει η ελευθερία μετακίνησης σε μια χώρα που κάποτε είχε καταληφθεί από ένα καθεστώς εξίσου βάναυσο με οποιαδήποτε ξένη δύναμη. Η Δαμασκός είναι γεμάτη με ανθρώπους από το βόρειο τμήμα της Συρίας που δεν έχουν επισκεφθεί τις οικογένειές τους εδώ και πάνω από μια δεκαετία. Με ρωτούσαν συνεχώς για κατευθύνσεις προς τις τουριστικές περιοχές, και με παρηγορούσε σιωπηλά το γεγονός ότι άλλοι ήταν εξίσου αποπροσανατολισμένοι από τους δαιδαλώδεις δρόμους.
Σε οικονομικό επίπεδο, η κατάργηση των κυβερνητικών σημείων ελέγχου, όπου οι αγρότες πλήρωναν σημαντικές μίζες για να περάσουν τα προϊόντα τους, σημαίνει ότι η τιμή πολλών φρούτων και λαχανικών έχει μειωθεί σημαντικά. Το άνοιγμα των συνόρων με την Τουρκία, τον Λίβανο και την Ιορδανία έχει επίσης βοηθήσει. Ο Άχμαντ, ο οδηγός μου στη Σουουέιντα, με ενημέρωσε ότι, κάποια στιγμή, ένα κιλό μπανάνες κόστιζε 50.000 συριακές λίρες. Τώρα όμως έρχονται από τον Λίβανο, οπότε «δεν θα πληρώσεις πάνω από 14.000».
Παρόλα αυτά, όπως εξήγησε με απόγνωση μια ξενοδοχοϋπάλληλος, «δεν μας βοηθάει και πολύ αν οι τιμές πέσουν λίγο, αφού οι μισθοί μας εξακολουθούν να μην αξίζουν τίποτα». Οι Σύριοι κερδίζουν το εισόδημά τους σε λίρες, οπότε η κατά 99% και πλέον κατάρρευση της αξίας του συριακού νομίσματος από το 2011 έχει καταστρέψει το βιοτικό τους επίπεδο. Εξέφρασε συγκρατημένη ελπίδα για το μέλλον όταν ρωτήθηκε, αλλά η βαθιά ανησυχία της για το κόστος ζωής την έκανε να μην μπορεί να χαρεί πλήρως την πτώση του Άσαντ.
Ο Μοχάμμεντ, ένας νεαρός άνδρας που εργάζεται στη Νταράα ως πωλητής για μια ιατρική εταιρεία, βρέθηκε σε παρόμοια κατάσταση. Ενώ ευχαριστούσε τον Θεό για την πτώση του καθεστώτος, επέστρεφε συνεχώς στις προκλήσεις της καθημερινής ζωής. «Ούτε μία φορά δεν έχω πληρωθεί ολόκληρο το μισθό μου την ημέρα της πληρωμής, γιατί πάντα παίρνω προκαταβολές για να καλύψω τα έξοδα», εξήγησε κάπως αμήχανα. «Όλη μου η ζωή είναι χρέος∙ δεν μπορώ να το καλύψω».
Για την αντιμετώπιση αυτών των θεμελιωδών ζητημάτων, ο Αλ-Σαράα υποσχέθηκε αρχικά αύξηση των μισθών των εργαζομένων του δημόσιου τομέα κατά 400%. Ο υπουργός Οικονομικών διευκρίνισε στη συνέχεια ότι «η αύξηση αυτή θα περιλαμβάνει εργαζόμενους των οποίων τα προσόντα είναι κατάλληλα για τη θέση εργασίας, ενώ άλλοι θα παραμείνουν με τον ίδιο μισθό». Ο σημερινός μισθός στον δημόσιο τομέα είναι περίπου 15 δολάρια ΗΠΑ τον μήνα, οδυνηρά ανεπαρκής ακόμη και για τη στοιχειώδη επιβίωση.
Στη συνέχεια, υπάρχει η κρίση της στέγασης. Η Συρία αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη βιώσιμων κατοικιών, αποτέλεσμα της ακραίας καταστροφής που προκλήθηκε σε ολόκληρες πόλεις και κωμοπόλεις σε ολόκληρη τη χώρα. Το πρόβλημα θα επιδεινωθεί καθώς οι εξόριστοι και οι πρόσφυγες θα επιστρέφουν σε μεγαλύτερους αριθμούς. Η συριακή ομάδα INT στο Facebook, η οποία, όπως μου είπαν, είναι μια μετριοπαθής και αξιόπιστη πηγή ειδήσεων, παρουσιάζει τακτικά αναφορές για διαμάχες μεταξύ των Σύριων εξόριστων που επιστρέφουν και των εσωτερικά εκτοπισμένων προσφύγων που καταλαμβάνουν τα κενά σπίτια τους, σε πολλές περιπτώσεις για πάνω από μια δεκαετία.
Υπάρχει απελπιστική ανάγκη για περισσότερες προσιτές κατοικίες. Αλλά οι εργολάβοι ακινήτων και οι μεγιστάνες δεν ασχολούνται με την παροχή προσιτής στέγασης – ενδιαφέρονται για τη μεγιστοποίηση των κερδών τους. Σχεδόν πριν από μια δεκαετία, υπήρχαν αναφορές ότι ο Άσαντ σχεδίαζε να ανοικοδομήσει κατεστραμμένα τμήματα της Δαμασκού[1]. Αλλά αντί να αποκαταστήσει τις λαϊκές γειτονιές στην παλιά τους κατάσταση (ή έστω να τις βελτιώσει), το σχέδιο ήταν να χρησιμοποιήσει ιδιωτικά κεφάλαια για τη δημιουργία πολυτελών κατοικιών για τους υπερπλούσιους. Το σχέδιο σταμάτησε λόγω της συνεχιζόμενης αναταραχής στη Συρία. Εάν οι ξένοι επενδυτές έχουν ελεύθερο πεδίο δράσης, χωρίς κανένα κυβερνητικό σχεδιασμό, έλεγχο ή εποπτεία, τότε αυτοί είναι οι τύποι έργων που θα έχουν προτεραιότητα.
Όπως συμβαίνει με τόσες πολλές πτυχές του μέλλοντος της Συρίας, η φύση του οικονομικού μοντέλου που θα προκύψει από αυτή τη μετάβαση θα εξαρτηθεί από τη σύγκρουση μεταξύ αντικρουόμενων συμφερόντων. Στελέχη της διεθνούς πολιτικής και οικονομικής ελίτ επιθυμούν ένα άνοιγμα της Συρίας κατά το πρότυπο του Λιβάνου, όπου μια οικονομία laissez-faire επιτρέπει σε μια τάξη υπερπλούσιων επενδυτών να αποκομίσουν τεράστια κέρδη από τον τουρισμό, τις κατασκευές και τα χρηματοοικονομικά, ενώ η υπόλοιπη χώρα παραμένει σε τέλμα.
Οι δράσεις που ανέλαβαν οι εργαζόμενοι στη Σουουέιντα και τη Ντάραα είναι ιδιαίτερα σημαντικές, διότι δείχνουν τη μόνη δύναμη που έχει την ικανότητα να αγωνιστεί για ένα διαφορετικό μέλλον. Υπάρχουν και άλλες, μικρότερες, πρωτοβουλίες που λαμβάνουν χώρα, και η οργάνωση από τη βάση συντελείται μεταξύ των εργαζομένων και των επαγγελματιών σε ολόκληρη τη χώρα.
Αλλά θα ήταν λάθος να περιμένουμε μια έκρηξη της συνδικαλιστικής οργάνωσης και της ταξικής πάλης μέσα σε μια νύχτα. Κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης για καφέ σε μια λιβανέζικη καφετέρια, ο Σύριος σοσιαλιστής Τζόσεφ Ντάχερ υπέδειξε ότι η τοποθεσία αυτών των δράσεων δεν είναι τυχαία: «Η Νταράα και η Σουουέιντα έχουν εμπειρία στην αυτοοργάνωση, έχουν πλέον μια κουλτούρα αυτού του είδους πολιτικής». Αυτό επιβεβαιώθηκε όταν ανακάλυψα ότι η απεργία στη Σουουέιντα οργανώθηκε μέσω της ίδιας ομάδας WhatsApp που οργανώνει το Κίνημα για την Ελευθερία και την Αλλαγή της περιοχής από το 2023.
«Υπήρξαν επίσης διαδηλώσεις στο Ίντλιμπ κατά της απόφασης της HTS [που τώρα ανακλήθηκε] να αυξήσει τους δασμούς στις εισαγωγές βασικών αγαθών», συνέχισε ο Ντάχερ. «Όλα αυτά τα μέρη απελευθερώθηκαν από την επανάσταση πριν από αρκετό καιρό∙ έχουν συνηθίσει να κινητοποιούνται. Δεν συμβαίνει ακριβώς το ίδιο στη Δαμασκό και το Χαλέπι». Η διαδικασία ανάπτυξης των συνδικαλιστικών και αριστερών οργανώσεων θα χρειαστεί επομένως χρόνο και προσπάθεια.
Ωστόσο, μετά από τόσα χρόνια δυστυχίας, πολλοί νέοι Σύριοι δεν αντέχουν στη σκέψη ότι θα περάσουν κι άλλα χρόνια γεμάτα μόχθο και φτώχεια. Πολλοί εξόριστοι, ιδίως οι νεότεροι και όσοι κατάφεραν να φτάσουν στην Ευρώπη, επιστρέφουν μόνο για σύντομες επισκέψεις για να δουν τους αγαπημένους τους. Και πολλοί από εκείνους που έμειναν στη Συρία αλλά έχουν πλέον τη δυνατότητα να φύγουν σχεδιάζουν να το κάνουν, ιδίως όσοι έχουν πανεπιστημιακές σπουδές.
«Χαίρομαι που η χώρα μας είναι επιτέλους ελεύθερη, αλλά ποιος ξέρει πόσος καιρός θα χρειαστεί για να βελτιωθούν τα πράγματα», αποκάλυψε ένας νεαρός γιατρός στη Δαμασκό. «Είναι αδύνατο να χτίσεις μια ασφαλή ζωή εδώ, και νιώθω ότι αρχίζω να γερνάω».
Μετάφραση: elaliberta.gr
Omar Hassan, “Can the Syrian people resist a new capitalist regime?”, Red Flag, 19 Ιανουαρίου 2025, https://redflag.org.au/article/can-the-syrian-people-resist-a-new-capitalist-regime.
Σημειώσεις
[1] “Decree 66: The blueprint for al-Assad’s reconstruction of Syria?”, UNHCR, 20 Απριλίου 2017, https://webarchive.archive.unhcr.org/20230602063845/https:/www.refworld.org/docid/591313c04.html
