Σε ποιους ανήκει το Παγκόσμιο Κύπελλο;
Γράφει ο Sam O
ΠΗΓΗ: rs21, 16 Ιουλίου 2026
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:
Κάθε τέσσερα χρόνια, δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο περιμένουν με ανυπομονησία το Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA. Για πολλούς, αποτελεί το αποκορύφωμα του αθλητικού μεγαλείου, ή απλώς μια αφορμή για να διασκεδάσουν με τους φίλους και την οικογένειά τους.
Ωστόσο, το τουρνουά του 2026, που φιλοξενείται από το Μεξικό, τον Καναδά και τις ΗΠΑ, έχει εξευτελιστεί ουσιαστικά – από τις αστρονομικές τιμές των εισιτηρίων και τους πράκτορες της ICE που περιπολούν στα γήπεδα έως τους αυστηρούς συνοριακούς περιορισμούς που στοχεύουν παίκτες και οπαδούς από χώρες όπως το Ιράν. Αυτό συμβαίνει μετά το γεγονός ότι ο Τραμπ εξασφάλισε το «Βραβείο Ειρήνης της FIFA», αφού είχε απορριφθεί ως υποψήφιος για το Νόμπελ Ειρήνης.
Η πραγματικότητα είναι σκληρή. Ο Τραμπ παρενέβη μάλιστα άμεσα στα στελέχη της FIFA για να ακυρώσει την τιμωρία με αποκλεισμό λόγω κόκκινης κάρτας που επιβλήθηκε στον Αμερικανό επιθετικό Φολαρίν Μπαλογκούν. Όταν ακόμη και η UEFA, που σίγουρα δεν είναι ένας ηθικός κυβερνητικός θεσμός, κατηγορεί τη FIFA ότι ξεπέρασε μια «κόκκινη γραμμή», είναι σαφές κάτι σάπιο υπάρχει..
Ωστόσο, είναι λάθος να θεωρούμε αυτό το φαινόμενο ως μια μεμονωμένη περίπτωση «κακών ανθρώπων» ή ως μια σπάνια μορφή σύγχρονης απληστίας. Η διαφθορά, ο αυταρχισμός και η ανεξέλεγκτη καταστροφή του περιβάλλοντος που ενυπάρχουν σε αυτό το τουρνουά δεν είναι τυχαία. Αποτελούν τον τρόπο με τον οποίο οι καπιταλιστές αξιοποιούν τον αθλητισμό για να προωθήσουν τα άπληστα σχέδιά τους.
Ο Μαρξ είπε: «Η εκτελεστική εξουσία του σύγχρονου κράτους δεν είναι παρά μια επιτροπή για τη διαχείριση των κοινών υποθέσεων ολόκληρης της αστικής τάξης».
Υποστήριξε ότι το καπιταλιστικό κράτος αποτελεί μια επιτροπή διαχείρισης των καθημερινών υποθέσεων της άρχουσας τάξης. Το Παγκόσμιο Κύπελλο αποτελεί προέκταση αυτού. Η χρήση του ποδοσφαίρου για την εξωραϊσμό της εικόνας ενός καθεστώτος – γνωστή και ως «αθλητικό ξέπλυμα» – αποτελεί μια σκόπιμη στρατηγική ιδεολογικής απόσπασης της προσοχής από το κράτος και συσσώρευσης κεφαλαίου.
Αυτό έχει μια μακρά και αιματηρή ιστορία. Το δεύτερο Παγκόσμιο Κύπελλο, το 1934, χρησιμοποιήθηκε από τον Μπενίτο Μουσολίνι ως μέσο για να αναδείξει την «ανωτερότητα» του φασισμού, με τους Ιταλούς παίκτες να αναγκάζονται να κάνουν τον φασιστικό χαιρετισμό. Φημολογείται επίσης ότι ο ίδιος επέλεξε τους διαιτητές.
Στη Βραζιλία το 1970, πέρα από το όμορφο ποδόσφαιρο του Πελέ, το Παγκόσμιο Κύπελλο αξιοποιήθηκε κυνικά από το βίαιο στρατιωτικό καθεστώς του στρατηγού Médici για να υποδαυλίσει εθνικιστικές διαθέσεις, ενώ το κράτος βασάνιζε και δολοφονούσε ενεργά τους πολιτικούς αντιφρονούντες.
Ιδιαίτερα, το τουρνουά του 1978 στην Αργεντινή χρησιμοποιήθηκε από τη στρατιωτική χούντα του στρατηγού Videla για να συγκαλύψει τον «Βρώμικο Πόλεμο», κατά τη διάρκεια του οποίου εξαφανίστηκαν 30.000 πολίτες. Οι αγώνες στο στάδιο «El Monumental» του Μπουένος Άιρες διεξάγονταν σε απόσταση μόλις δέκα λεπτών με τα πόδια από ένα διαβόητο κέντρο βασανιστηρίων.
Στο σύγχρονο ποδόσφαιρο, αυτή η δυναμική έχει ενταθεί ακόμη περισσότερο παράλληλα με τη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Οι υποδομές για το Παγκόσμιο Κύπελλο του Κατάρ το 2022 κατασκευάστηκαν με τη χρήση εξαθλιωμένου μεταναστευτικού εργατικού δυναμικού, με αποτέλεσμα τον θάνατο περίπου 6.500 εργατών. Σήμερα, οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και το Μεξικό χρησιμοποιούν το τουρνουά για να αποσπάσουν την προσοχή από τις δικές τους ιμπεριαλιστικές πραγματικότητες: τα κλουβιά των κέντρων κράτησης της ICE, τον συνεχιζόμενο εκτοπισμό των αυτοχθόνων λαών, τη βίαιη καταστολή των εργατικών αγώνων και άλλα.
Η θεωρία του Μαρξ για τον φετιχισμό του εμπορεύματος περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο ο καπιταλισμός μετατρέπει κάτι βαθιά ανθρώπινο και συνεργατικό, όπως το ποδόσφαιρο, σε εμπορικό προϊόν. Ο καπιταλισμός έχει μετατρέψει όλο και περισσότερο το ποδόσφαιρο σε ένα μέσο για χορηγίες προς εταιρείες, αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Αυτή η πορεία δεν δείχνει κανένα σημάδι επιβράδυνσης. Το επόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο, που θα διεξαχθεί στην Πορτογαλία, την Ισπανία και το Μαρόκο, ήδη βρίσκεται στο επίκεντρο περιβαλλοντικών αντιπαραθέσεων και αναμφίβολα θα χρησιμοποιηθεί για να καλύψει την κρατική βία και την ιμπεριαλιστική καταπίεση στη Δυτική Σαχάρα, την Καταλονία, τα σύνορα της Μελίλια και αλλού.
Η Σαουδική Αραβία, η οποία έχει επιδοθεί σε μια ξέφρενη εκστρατεία αθλητικού ξεπλύματος, θα φιλοξενήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2034. Και σε αυτό το σημείο, δεν θα με εξέπληττε αν το 2038 το διοργανώσουν το Ισραήλ, η Βόρεια Κορέα ή η Μόρντορ.
Ως οπαδοί του ποδοσφαίρου, δεν χρειάζεται να νιώθουμε ενοχές επειδή αγαπάμε αυτό το άθλημα. Το πάθος, η αλληλεγγύη και το αίσθημα κοινότητας που επικρατούν στις κερκίδες μας ανήκουν. Πρέπει όμως να απορρίψουμε τον εθνικισμό που μας επιβάλλουν διοργανώσεις όπως το Παγκόσμιο Κύπελλο. Η ρητορική του τύπου «στηρίξτε τη χώρα σας» ή «ο σύλλογος και η πατρίδα» είναι μια επικίνδυνη παγίδα που έχει σχεδιαστεί για να διαιρεί τους εργαζόμενους με βάση εθνικά κριτήρια, ενώ η άρχουσα τάξη γεμίζει τις τσέπες της.
Να χαρούμε το ποδόσφαιρο, αλλά να αναγνωρίζουμε το γήπεδο και τις κερκίδες ως χώρο πολιτικού αγώνα. Αν θέλουμε να απορρίψουμε και να ανατρέψουμε το σύγχρονο ποδόσφαιρο, πρέπει να πολεμήσουμε το σύστημα που το μετατρέπει σε εμπόρευμα.
