Σάββατο, 29 Οκτωβρίου 2022 21:54

Μια ουκρανική αριστερά οικοδομείται σε πολλά μέτωπα - της Catherine Samary

Μια ουκρανική αριστερά οικοδομείται σε πολλά μέτωπα

της Catherine Samary

Στις 17 Σεπτεμβρίου, η ουκρανική σοσιαλιστική οργάνωση Sotsialny Rukh (SR ή « Σοσιαλιστικό Κίνημα) [i] διοργάνωσε την εθνική της συνδιάσκεψη στο Κίεβο. Πέρα από μια απλή απολογιστική και τυποποιημένη παρουσίαση, ο στόχος εδώ είναι να φωτιστεί το συγκεκριμένο προφίλ αυτής της νεαρής αριστεράς, με βάση τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί στην καρδιά της ουκρανικής κοινωνίας και σε αντίθεση με τις κυρίαρχες αντιφατικές ερμηνείες του "ευρωμαϊντάν" (2013-2014) που διχάζουν την αριστερά και τις οποίες εκμεταλλεύεται ο Πούτιν.

Ταυτόχρονα, ο στόχος είναι να πάμε πίσω στις διαιρέσεις που διαπέρασαν από πολύ καιρό την μαρξιστική αριστερά σε σχέση με τον ρόλο της κυρίαρχης Ουκρανίας στην οικοδόμηση και στη διάλυση της ΕΣΣΔ -που επίσης χρησιμοποιήθηκαν από τον Πούτιν για να δικαιολογήσει τη “στρατιωτική του επιχείρηση”. Στο σημερινό πλαίσιο ενός πολέμου με παγκόσμια διακυβεύματα, θα δούμε πως τα ερωτήματα που αντιμετωπίζει το SR απέχουν πολύ από το να είναι απλώς ουκρανικά.

*********

Συμμετείχα στη συνδιάσκεψη της Sotsialny Rukh (SR) με διπλή ιδιότητα [ii] , αλλά ενιαίο σκοπό, απολύτως συνεκτικό με τις θέσεις που υπερασπίζονται τα διάφορα δίκτυα στα οποία συμμετέχω: την ενίσχυση των διεθνιστικών σχέσεων από τα κάτω με αυτή τη νεαρή ουκρανική αριστερά. Σχέσεων που οικοδομήθηκαν στην καρδιά της ουκρανικής κρίσης του 2013-2014 και ανανεώθηκαν στο πλαίσιο της αντίθεσης στο ρωσικό ιμπεριαλιστικό επιθετικό πόλεμο. Απαραίτητοι δεσμοί, επειδή προσφέρουν πολύτιμη και εύθραυστη αντίσταση στις κυρίαρχες πολιτικές και ιδεολογίες που συγκρούονται στο πλαίσιο του πολέμου και της τρέχουσας ιμπεριαλιστικής παγκόσμιας τάξης πραγμάτων.

Ο πόλεμος αυτός, ιδωμένος από το Κίεβο στα μέσα Σεπτέμβρη, είναι ταυτόχρονα και μακρινός και πολύ παρών: όπως το ξέρουμε και όπως το βλέπουμε και στους δρόμους της πόλης, οι δραστηριότητες έχουν ξανα-αρχίσει και μοιάζουν “κανονικές” μετά τη στρατηγική αναδίπλωση των ρωσικών στρατευμάτων στα νότιοανατολικά της χώρας. Και όμως, ο πόλεμος παραμένει παρών με πολλούς τρόπους -πέρα από την πτώση του βιοτικού επιπέδου (με το μέσο μισθό να είναι γύρω στα 400 ευρώ), με εκατομμύρια εκτοπισμένους ή πρόσφυγες, με απώλειες στις θέσεις εργασίας, με νεκρούς, με καταστροφές, με πολλαπλή βία, ιδιαίτερα κατά των γυναικών. Ο πόλεμος θυμίζει την παρουσία του συχνά με τις σειρήνες να χτυπούν όταν οι ρωσικές δυνάμεις εκτοξεύουν πυραύλους χωρίς να μπορεί κανείς να ξέρει ποιά είναι τα στρατηγικά σημεία της χώρας είχαν τεθεί στο στόχαστρο. Αυτό συνέβη, επανειλημμένα στα μέσα Σεπτέμβρη, όταν πύραυλοι έπληξαν στην περιοχή με τα ορυχεία στο Κρίβιχ Ριχ τον υδροηλεκτρικό σταθμό και τα φράγματά του, προκαλώντας καταστροφικές πλημμύρες. Αυτό αποδείχθηκε ότι ήταν η αιτία του συναγερμού που σήμανε στο Κίεβο το μεσημέρι της 16ης Σεπτεμβρίου, που οδήγησε στο κλείσιμο των τραπεζών όπου εμείς θα αλλάζαμε χρήματα. Ωστόσο, μας εξήγησαν ότι οι υπηρεσίες ανταλλαγής συναλλάγματος, που αναγκάζονταν να κλείσουν στην επιφάνεια, λειτουργούσαν ωστόσο στους μεγάλους χώρους που είχαν δημιουργηθεί στα υπόγεια, με διάφορα μαγαζιά και γραφεία, που εξασφάλιζαν τη συνέχεια των δραστηριοτήτων. Αλλά στην περίοδο που διεξήχθη η συνδιάσκεψη, οι συναγερμοί ανήκαν κατά κάποιον τρόπο σε ένα είδος “κανονικότητας” στο Κίεβο: οι συζητήσεις που είχαν ξεκινήσει σε ανοιχτούς χώρους γύρω μας, την ημέρα εκείνη, συνεχίζονταν, όπως και οι υπόλοιπες δραστηριότητες στην πρωτεύουσα.

Στην πόλη, υπήρχαν άλλα δύο “ίχνη” του πολέμου που συνεχιζόταν: όλα τα αγάλματα ήταν συγκεντρωμένα μέσα σε μόνιμα καταφύγια, μερικές φορές καλυμμένα με μια εικόνα ή ένα πάνελ που υποδείκνυε τη φύση του καλυμμένου έργου. Από την άλλη, τα αντιαρματικά φράγματα που είχαν στηθεί κατά την έναρξη της ρωσικής επίθεσης προς το Κίεβο στα τέλη Φεβρουαρίου, ήταν εμφανή εδώ και εκεί, ακόμα έτοιμα για χρήση, αλλά τοποθετημένα κατά μήκος των πλευρών των στρατηγικών αρτηριών. Δεδομένης της πορείας του πολέμου, η είσοδος αρμάτων μάχης και στρατευμάτων στην πρωτεύουσα φαίνεται πλέον απίθανη. Παρόλα αυτά, οι αρχές της χώρας προγραμματίζουν να προστατεύσουν κάποιες εκδηλώσεις από πιθανά πυρά πυραύλων (ή και για να θυμίσουν την πραγματικότητα του πολέμου σε μερικούς από τους διεθνείς επισκέπτες) πραγματοποιώντας τις στο πολύ βαθύ και ωραίο μετρό του Κιέβου (που μοιάζει με της Μόσχας) -προς μεγάλη δυσσαρέσκεια του πληθυσμού που δυσκολεύεται έτσι στις μετακινήσεις του. Δυστυχώς, οι ίδιες οι αποτυχίες των στρατευμάτων του Πούτιν σημαίνουν -ιδιαίτερα μετά τις ήττες της Μόσχας στο Ντονμπάς καθώς και στο διάδρομο μεταξύ Κριμαίας και Ρωσίας- πραγματική απειλή για πλήγματα με πυραύλους προς όλες τις μεγάλες πόλεις και τα στρατηγικά σταυροδρόμια της χώρας.

Από τη μια συνδιάσκεψη στην άλλη: το κοινωνικό ρίζωμα του SR

Αλλά, συνολικά, στα μέσα Σεπτεμβρίου, η πρωτεύουσα ζούσε ακόμα “φυσιολογικά” στον έβδομο μήνα πολέμου, ενώ τον τελευταίο Μάϊο οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας, τα συνδικάτα και άλλες ενώσεις - καθώς και οι διπλωμάτες - εξακολουθούσαν να έχουν την έδρα τους στο Λβιβ, έχοντας εγκαταλείψει το Κίεβο μετά την εισβολή στα τέλη Φεβρουαρίου. Και ήταν επομένως εκεί που είχε συνδιοργανωθεί η πρώτη συνάντηση αγωνιστών, στις 8 Μαΐου, του Sotsialny Rukh (SR) με το αριστερό ευρωπαϊκό δίκτυο ENSU [iii] .

Στο Λβιβ, οι ουκρανοί αγωνιστές μέλη ή συμπαθούντες του SR παρουσίασαν τις δραστηριότητές τους (πολιτικές, συνδικαλιστικές, φεμινιστικές, ΛΟΑΤΚΙ+, οικολογικές, κλπ) σε καιρό πολέμου (πέρα από τις προηγούμενες δραστηριότητές τους) που επιβλήθηκαν από τις επείγουσες ανάγκες της αλληλεγγύης από τα κάτω στην εκπαίδευση και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων όλων όσων αντιμετωπίζουν την καταστροφή και τις κοινωνικές ζημιές του πολέμου. Από την πλευρά τους οι αντιπρόσωποι του ENSU αναζήτησαν το πώς να γνωστοποιήσουν τις δραστηριότητες αυτές  [iv] και να συνδιοργανώσουν μαζί τους δραστηριότητες που συνδυάζουν την υπεράσπιση των δικαιωμάτων με την αυτοοργανωμένη ανθρωπιστική βοήθεια. Η οργάνωση κομβόι από τα συνδικάτα είναι μια εμβληματική μορφή τέτοιων ενεργειών [v] .

Ο στόχος ήταν να βοηθηθεί το ρίζωμα μιας πολιτικής, συνδικαλιστικής, φεμινιστικής [vi] αριστεράς μέσα στη συνολική αντίσταση της ουκρανικής κοινωνίας στον πόλεμο, τη στιγμή που ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά των διαφωνιών στο εσωτερικό της δυτικής αριστεράς είναι ακριβώς η απαξίωση αυτής της ουκρανικής κοινωνίας -είτε να αγνοείται (προς όφελος αποκλειστικά γεωστρατηγικών αναλύσεων) είτε να υποβαθμίζεται σε απλό θύμα και τροφή για κανόνια στις ιμπεριαλιστικές ατζέντες, είτε ακόμα και να ταυτίζεται αποκλειστικά με τα αντιδραστικά ρεύματα της δεξιάς ή της ακροδεξιάς.

Εξαιτίας ακριβώς του στόχου αυτού -να γνωστοποιηθεί η ουκρανική αριστερά μέσα στη λαϊκή αντίσταση-, η συνδιάσκεψη στο Κίεβο στις 17 Σεπτεμβρίου ήταν ανοιχτή στα μέλη των διεθνών δικτύων της αλληλέγγυας δυτικής αριστεράς (είτε με την φυσική μας παρουσία είτε και με συνδέσμους zoom). Αλλά η συνδιάσκεψη είχε πάνω απ’όλα μια εσωτερική λειτουργία για το SR: χωρίς να μπορεί να είναι ακριβώς “συνέδριο” (λόγω των περιορισμών της πολεμικής περιόδου όσον αφορά την προετοιμασία και την υλικοτεχνική υποδομή), ήταν μια ευκαιρία για την οργάνωση να αξιολογήσει τις δυνάμεις και τις αδυναμίες της και τους τρόπους με τους οποίους αντιμετωπίζει τις προκλήσεις που είναι τόσο γενικές όσο και ειδικές για τη μετασοβιετική ουκρανική κοινωνία - ειδικότερα, να εξοπλιστεί καλύτερα για να εκφράσει και να προωθήσει συλλογικά την πολιτική της ταυτότητα σε μια κοινωνία όπου η "αριστερά" είναι συνώνυμη με το σταλινικό παρελθόν και την υποστήριξη του πολέμου και του καθεστώτος Πούτιν.

Στην πραγματικότητα, ακριβώς ο ίδιος ο λόγος του Πούτιν, την παραμονή της εξαπόλυσης της “στρατιωτικής του επιχείρησης”, αναφέρονταν ρητά σε δύο μείζονα ζητήματα που διχάζουν την αριστερά και τα οποία έχουν διαμορφώσει την πολιτική ταυτότητα του SR: από τη μια, το χαρακτηρισμό της πτώσης του τελευταίου “φιλορώσου” προέδρου της Ουκρανίας το 2013-2014 -του Βίκτορ Γιανουκόβιτς και, από την άλλη, τον “λόγο ύπαρξης” της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας.

Μια σύντομη εξέταση των δύο αυτών σημείων έχει, εδώ, ως στόχο να διευκρινίσει το προφίλ του Sotsialny Rukh. Γιατί η σοσιαλιστική αυτή οργάνωση δημιουργήθηκε το 2015 μέσα από ουσιαστικές πολιτικές οριοθετήσεις που διαπερνούν μέχρι σήμερα την “μετασοβιετική” αριστερά σε σχέση με το Μαϊντάν και στο αντι-Μαϊντάν.

Η αριστερά και το Μαϊντάν

Η ουκρανική κρίση του 2013/2014 παραπέμπει σε αυτό που ονομάστηκε “επανάσταση του Μαϊντάν” -από το όνομα της μεγάλης πλατείας στο Κίεβο όπου διεξήχθησαν οι διαδηλώσεις, συγκρούσεις και οι καταλήψεις δημόσιων χώρων και κτιρίων που συνόδεψαν την πτώση του Γιανουκόβιτς. Ο τελευταίος, όπως μας το επισημαίνουν όλοι όσοι υποστηρίζουν τη θέση ενός “φασιστικού πραξικοπήματος που οργανώθηκε από τη Δύση” είχε επανεκλεγεί δημοκρατικά το 2010 ως πρόεδρος της Ουκρανίας [vii] . Το πώς είχε εξελιχτεί το καθεστώς Γιανουκόβιτς μετά το 2010 και ποιά εξέλιξη είχε γνωρίσει από τότε η ουκρανική, αλλά και η ρώσικη, κοινωνία [viii]  βρίσκονται στο κέντρο των διαφωνιών που διχάζουν έκτοτε την ουκρανική και τη διεθνή αριστερά.

Δεν μπορώ εδώ [ix] να αναπτύξω τις προηγούμενες φάσεις και το υπόβαθρο που οδήγησαν στην κρίση του 2013 σε μια ουκρανική κοινωνία που έχει πληγεί σκληρά από τη συνεχιζόμενη κυριαρχία "των ολιγαρχών της και της 'Τρόικας'" (ΔΝΤ, ΕΕ και Ρωσία). Ας πούμε απλώς εν συντομία αυτό που συνήθως παραμελείται στις αναλύσεις : ήταν πρώτον ότι η εκλογή του Γιανουκόβιτς το 2010 ήρθε μετά την πολύ σοβαρή χρηματοπιστωτική και τραπεζική κρίση του 2008-2009 η οποία είχε προκαλέσει πολύ μαζική φυγή δυτικών κεφαλαίων από την Ουκρανία (τα οποία είχε προσελκύσει η αλλαγή καθεστώτος από την « Πορτοκαλί Επανάστασης » το 2004), η δραματική πτώση του ΑΕΠ της και η μεγάλη αύξηση του εξωτερικού της χρέους.

Η χώρα τέθηκε έτσι κάτω από διπλή πίεση : από τη μια, του ΔΝΤ και των όρων του που τέθηκαν μέσα από τα νεοφιλελεύθερα κριτήρια « συνεργασίας » που προσέφερε η ΕΕ (αύξηση των τιμών ενέργειας που πλήρωνε ο πληθυσμός, περικοπές στις δημόσιες υπηρεσίες, κλπ.) και, από την άλλη, των σχέσεων κυριαρχίας που προσπαθούσε να επιβάλει η Ρωσία με την εκμετάλλευση του « όπλου του φυσικού αερίου » ( οι ποσότητες και οι τιμές επιβάρυναν σε μεγάλο βαθμό την Ουκρανία που αποτελούσε ουσιαστικό πέρασμα του ρωσικού αερίου προς την ΕΕ). Η εκλογή του Γιανουκόβιτς το 2010 εξέφραζε ένα είδος εντολής του για στρατιωτική ουδετερότητα και για ισορρπία στις διεθνείς σχέσεις. Όμως οι ολιγάρχες, μεταξύ των οποίων ο ίδιος ο Γιανουκόβιτς και η οικογένειά του, έκαναν τα πάντα προς την κατεύθυνση τόσο της Ρωσίας όσο και της Δύσης, σε αναζήτηση κέρδους. Η δημοκρατική εκλογή του Γιανουκόβιτς δεν συνεπαγόταν τίποτα για τις μετέπειτα πρακτικές του. Στην ουσία αυτό που προκάλεσε την πτώση του ήταν η μεγάλη δυσαρέσκεια απέναντί του (όπως και απέναντι στους προκατόχους του), καθώς συνδέθηκε με τη διαφθορά, τις αντικοινωνικές πολιτικές και την καταστολή...

Όμως σε αυτό το πλαίσιο η ουκρανική και διεθνής αριστερά είδε να αποκρυσταλλώνονται (μετά τη δοκιμασία του πολέμου του ΝΑΤΟ σε σχέση με το Κοσυφοπέδιο, το 1999) αντιφατικές πολιτικές και γεωστρατηγικές αντιλήψεις που αφορούσαν σε αυτό που ονομάστηκε « νεοκαμπισμός » [x] -οι οποίες και παρατέθηκαν, ανασυντέθηκαν και ριζοσπαστικοποιήθηκαν με την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου 2022.

Έτσι η ουκρανική κρίση του 2013-2014 περιγράφηκε από τη μια πλευρά ως « δημοκρατική επανάσταση » του « ευρω-Μαϊντάν », δίνοντας έμφαση στις διαμαρτυρίες κατά της επιλογής του Γιανουκόβιτς να μην υπογράψει τη συμφωνία σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Στον αντίποδα, ένα τμήμα της ριζοσπαστικής αριστεράς στην Ουκρανία και στην Ευρώπη επίσης αναφέρθηκε στο « ευρω-Μαϊντάν », αλλά για να το απορρίψει συνολικά. Και στις δύο περιπτώσεις, το αποτέλεσμα ήταν η αναγωγή των διαδηλώσεων (είτε πανηγυρίζοντας είτε αποδοκιμάζοντας) σε ένα « φιλο-ευρωπαϊκό » κίνημα και η εξομοίωση των ενδεχόμενων ελπίδων ανοίγματος προς την ΕΕ με « αντι-ρωσικές » θέσεις και στις δύο περιπτώσεις ήταν απλουστευτικές αναγωγές, που έσβηναν τις αυτοοργανωμένες και λαϊκές διαστάσεις των κινητοποιήσεων, την απόρριψή ενός διεφθαρμένου ολιγαρχικού τους καθεστώτος και την καταστολής του. Στην πραγματικότητα, οι αρχικές διαμαρτυρίες κατά της διακοπής της « σύνδεσης » με την ΕΕ ήταν αρκετά αδύναμες, όμως καταστάλθηκαν βίαια. Και είναι αυτή η καταστολή που ήταν το έναυσμα για το μαζικό χαρακτήρα της κατάληψης της πλατείας Μαϊντάν, και εξόργισε τους διαδηλωτές που πίεζαν για την ανατροπή του προέδρου και κατά των συμβιβασμών. Αυτές οι μαζικές διαδηλώσεις ήταν που προκάλεσαν την πτώση του καθεστώτος, με τη βαθιά απόρριψη της οικογενειακής ολιγαρχίας του Γιανουκόβιτς να ξεχειλίζει ακόμα και στη δική του περιοχή (τόσο πολύ που αναγκάστηκε να διαφύγει στη Ρωσία).

Τότε είναι που είδαμε να συγκλίνει ένα τμήμα της αντισταλινικής αριστεράς και των νεοσταλινικών ρευμάτων ή και αυτών που είχαν συμμαχήσει με το Κόμμα των Περιφερειών του τέως προέδρου Γιανουκόβιτς στην ανάλυση του “ευρω-Μαϊντάν” ως απλού εργαλείου των δυτικών καπιταλιστικών θεσμών. Πρέπει να υπογραμμίσουμε το πόσο αυτός ο τύπος συνομωσιολογικών προσεγγίσεων έχει εισχωρήσει στις αντιιμπεριαλιστικές αναλύσεις κατά τη μετασοβιετική περίοδο. Όχι, βέβαια, χωρίς ψήγματα αλήθειας: π.χ. είναι γνωστό ότι η CIA και οι οργανώσεις της διέθεσαν σημαντικούς πόρους για τη διαφθορά Ρώσων και Πολωνών συνδικαλιστών κατά την κρίσιμη φάση της δεκαετίας του 1980, μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε πιο πρόσφατα σε μπλόγκερ και οργανώσεις που δραστηριοποιούνταν στο πλαίσιο των αραβικών επαναστάσεων.

Αλλά μπορεί άραγε αυτό να οδηγήσει στην άρνηση της αυθεντικότητας των λαϊκών εξεγέρσεων και στη δυνατότητά τους να μάθουν από την εμπειρία τους;

Στην Ουκρανία έτσι εξελίχθηκε η λαϊκή αντίληψη για τα κόμματα μεταξύ 2004 και 2014-με την ανακάλυψη ότι η διαφθορά που κατάγγελναν το 2004 τα λεγόμενα “δημοκρατικά” κόμματα της Πορτοκαλί Επανάστασης αγγάλιαζε και τα ίδια βαθιά… Και γενικότερα, παντού στον κόσμο, παρατηρούμε την άνοδο της αποχής και της καχυποψίας απέναντι στα θεσμικά κόμματα, σε ένα πλαίσιο τρομαχτικής ιδεολογικής σύγχυσης.

Το δράμα της αριστεράς ήταν και παραμένει, από τη μια μεριά, η συσσώρευση μεγάλων διαιρέσεων στον τρόπο να αναλύεται το σοβιετικό παρελθόν μαζί με μια τεράστια άγνοια σχετικά με τα γεγονότα και τους ριζοσπαστικούς μετασχηματισμούς των χωρών που ισχυρίζονται ότι ήταν σοσιαλιστικές.  [xi] Πράγμα που ενίσχυσε περαιτέρω τη σύγκλιση στην πράξη ενός τμήματος αυτής της συνομωσιολογικής αριστεράς με την προπαγάνδα των αυταρχικών δυνάμεων στη Ρωσία και στις τέως μετασοβιετικές δημοκρατίες, με τις τελευταίες να έχουν βαθύ φόβο απέναντι στη βούληση για αυτοδιάθεση (όπως στην Τσετσενία) ή στην πραγματική διάθεση του « να φύγουν όλοι » των μαζικών κινημάτων διαμαρτυρίας, ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 2000. Η συνομωσιολογική ερμηνεία δικαιολόγησε την στροφή τους στην καταστολή (όπως και στην εποχή του Στάλιν) : κάθε αντιπολίτευση ταυτίστηκε με διείσδυση « πρακτόρων του εξωτερικού ». Όταν αυτός ο "ξένος" είναι, επιπλέον, ο "κύριος εχθρός" (ιμπεριαλιστής), η λογική του « ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου » ενισχύει την υποστήριξη στην πολιτική του Κρεμλίνου κατά των «έγχρωμων επαναστάσεων» [xii] (που θεωρούνται ότι χειραγωγούνται από τη Δύση)- μεταξύ των οποίων στην Ουκρανία το 2004 ή στη Γεωργία το 2003 και έπειτα και πάλι στην Ουκρανία το 2014.

Το ευρω-Μαϊντάν του 2013/2014 αντιμετωπίστηκε, στο πλαίσιο αυτό, με αυτό τον τύπο ανάλυσης, στον οποίο προστέθηκε και η καταγγελία του ενεργού ρόλου (πραγματικού αν και υπερτονισμένου στις αναλύσεις) των ακροδεξιών πολιτοφυλακών μέσα στις λαϊκές κινητοποιήσεις. Η υπερεκπροσώπηση των ρευμάτων αυτών και η επιρροή τους στη μεταβατική κυβέρνηση που ανέλαβε στην Ουκρανία (πριν γίνουν νέες εκλογές), μετά την πτώση και τη φυγή του Γιανουκόβιτς, μετατράπηκε σε « απόδειξη » για το « αντιρωσικό φαστικό πραξικόπημα με τη στήριξη της Δύσης », που τα ξαναβρίσκουμε και στο λόγο του Πούτιν που προηγήθηκε της « ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης » στις 24 Φεβρουαρίου 2022. Η επίσημη εξύμνηση του εθνικιστή ήρωα Στέπαν Μπαντέρα (ο οποίος είχε επιλέξει τη συμμαχία με τους ναζί ενάντια στη σταλινική ΕΣΣΔ) ή ακόμα και η αμφισβήτηση του νόμου του 2012 για τις γλώσσες (που είχε υιοθετηθεί από τον Γιανουκόβιτς και έδινε στην πράξη ένα χαρακτήρα επίσημης γλώσσας τόσο στα ρωσικά όσο και στις επικρατούσες γλώσσες στις διάφορες περιφέρειες), η ανακήρυξη των ουκρανικών ως μόνης επίσημης γλώσσας [xiii] διευκόλυναν το αφήγημα αυτό και τις λαϊκές ανησυχίες στις πιο ρωσόφωνες περιοχές -τουλάχιστον το 2014 [xiv] .

Αλλά αυτά δεν συνεπάγονταν « αποσχιστισμό » [xv] και ακόμα λιγότερο έναν πόλεμο. Ακόμα και το 2014, μέσα σε συνθήκες κινητοποίησης κατά του Μαϊντάν και με πραγματικές επιφυλάξεις απέναντι στο Κίεβο, ο πληθυσμός που συγκεντρώθηκε μέσα στις αυτοκηρυγμένες « Λαϊκές Δημοκρατίες » του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ, που κυριαρχούνταν (δηλαδή χωρίς ελευθερία έκφρασης) από τις αποσχιστικές δυνάμεις, δεν αντιπροσώπευε πάνω από το 20 % με 30 % του Ντονμπάς. Όσο για το δημοψήφισμα που οργανώθηκε στην Κριμαία (η οποία είχε αυτόνομο καθεστώς εντός της Ουκρανίας) με την παρουσία ρώσικων ένοπλων δυνάμεων, αυτό πρόσφερε μεν την «επιλογή» ένταξης στη Ρωσία ή στην Ουκρανία, αλλά η τελευταία παρουσιαζόταν ως φασιστική (και « αντιρωσική »). Και, στην πραγματικότητα, το θεμελιακό διακύβευμα για τον Πούτιν ήταν να ιδιοποιηθεί την Κριμαία, για να σταθεροποιήσει τη στρατιωτική βάση της Σεβαστούπολης (και εκεί το στόλο της Μαύρης Θάλασσας). Προσαρτώντας την Κριμαία, η Ρωσία παραβίαζε το πρωτόκολλο που είχε υπογράψει με την Ουκρανία, το 1994 στη Βουδαπέστη (παρουσία των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας), σύμφωνα με το οποίο υποσχόταν να σεβαστεί τα σύνορα της Ουκρανίας, με αντάλλαγμα την ανάκτηση από τη Ρωσία όλων των πυρηνικών της όπλων [xvi]...

Ταυτόχρονα, για όσους υποστήριζαν ότι η χώρα βίωσε ένα "φασιστικό πραξικόπημα που οργάνωσε η Δύση", αυτό σήμαινε ότι η ουκρανική κοινωνία έφερε στην εξουσία μια ναζιστική κυβέρνηση στις εκλογές του 2014, υποστηριζόμενη από μια συσπείρωση "φιλοευρωπαϊκών" κομμάτων. Όμως, η « θέση » αυτή προσκρούει στην επανειλημμένη αδυναμία όλων των θεσμικών κομμάτων (ιδιαίτερα της δεξιάς και της άκρας δεξιά) να σχηματίσουν πλειοψηφίες ή και απλώς να εισέλθουν στο κοινοβούλιο, καθώς και στα διαδοχικά σκάνδαλα και κρίσεις που σημάδεψαν την προεδρεία του Ποροσένκο (2014-2019). Το ίδιο μαρτυράει, χωρίς να χρειάζεται και μεγάλη έρευνα, και η εκλογή έκπληξη του ρωσόφωνου εβραίου Βολοντιμίρ Ζελένσκι το 2019, που εκλέχτηκε με με την υπόσχεση να καταπολεμήσει τη διαφθορά και να διαπραγματευτεί με τον Πούτιν μια ειρηνική διευθέτηση των συγκρούσεων στο Ντονμπάς…

Τα ρεύματα που σχημάτισαν το 2015 την οργάνωση Sotsialny Rukh διαχωρίστηκαν από όλες τις παραπάνω θέσεις -οι οποίες διέθεταν εξαιρετικά ισχυρή ενίσχυση από την κρατική προπαγάνδα. Η προσέγγιση του SR, ανεξάρτητα από κάθε εξουσία -είτε του Κιέβου είτε της Μόσχας-, όσο περιθωριακή και εύθραυστη και να ήταν, είναι πολύτιμη για κάθε κριτική άποψη και διεθνιστική αντίσταση « από τα κάτω ».

Μια νέα αριστερά μέσα στην « επανάσταση της αξιοπρέπειας »

Αυή η -υπό οικοδόμηση- αριστερά, είχε επιλέξει να ενταχθεί το 2014 σε αυτό που η ίδια προτιμά να αποκαλεί “επανάσταση της αξιοπρέπειας”, με τις προσδοκίες της για κοινωνική δικαιοσύνη και για το “να φύγουν όλοι”, πράγματα τότε αδύνατα στη Ρωσία. Ασφαλώς η επαναστατική αυτή δυναμική δεν ήταν σε θέση να αμφισβητήσει ένα ολιγαρχικό σύστημα και το κίνημα διαπεράστηκε και από αντιδραστικές ιδεολογίες. Το ρεύμα που είχε σχηματιστεί με την ονομασία "Αριστερή Αντιπολίτευση" πολέμησε αυτές τις τάσεις, επιδιώκοντας να μετατρέψει τις λαϊκές εξισωτικές προσδοκίες σε προοδευτικές και αντιφασιστικές απαντήσεις, επικρίνοντας τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές του ΔΝΤ και της ΕΕ - που συνδέονταν, για παράδειγμα, με το ουκρανικό χρέος που επιδεινώθηκε μετά την παγκόσμια και ευρωπαϊκή χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2009.
Συσπειρώνοντας στο εσωτερικό της αγωνιστές/τριες που προέρχονταν από διάφορες περιοχές της Ουκρανίας και που ανήκαν σε διαφορετικές πολιτικές κουλτούρες (ιδιαίτερα αναρχικές, τροτσκιστικές και μετασταλινικές), είχε επίσης κατανοήσει τους λόγους που προκάλεσαν τη λαϊκή καχυποψία μέσα στο αντι-Μαϊντάν στα νοτιοανατολικά της Ουκρανίας απέναντι στη νέα εξουσία του Κιέβου. Η πολιτική του Πούτιν το 2014 -και μετά το 2022- ενίσχυσε αναμφίβολα τα “αντιρωσικά” αισθήματα, αλλά και την υπεράσπισοι μιας πλουραλιστικής Ουκρανίας [xvii]. Αυτό ισχύει και για την αριστερά, τόσο για τα αναρχικά ρεύματα που που ταυτίζονται με τον αγώνα του αναρχικού ηγέτη Μαχνό, όσο και για την πλευρά των αντισταλινικών μαρξιστών που αναφέρονταν στον Ρομάν Ροσντόλσκι, τον ιδρυτή του Κομμουνιστικού Κόμματος στη δυτική Ουκρανία που προσέγγισε την τροτσκιστική Αριστερή Αντιπολίτευση κατά του Στάλιν [xviii]. Ο Πούτιν κατάγγειλε (στο λόγο του του Φλεβάρη 2022) την ανεξάρτητη Ουκρανία ως “κατασκεύασμα” του Λένιν. Η κεντρικότητα του διακυβεύματος για την αυτοδιάθεση των λαών στο σύνταγμα μιας ελεύθερης και ισότιμης σοσιαλιστικής ένωσης είχε αναγνωριστεί από τον Λένιν, ιδιαίτερα σε σχέση με την ανεξάρτητη λαϊκή Ουκρανία -αρχικά ενάντια στους μπολσεβίκους [xix]. Ωστόσο, αυτή προφανώς ερχόταν σε αντίθεση με πολλές άλλες διαστάσεις του σοσιαλιστικού επαναστατικού σχεδίου: πώς να συνδυαστούν τα κυριαρχικά δικαιώματα των λαών με έναν αναδιανεμητικό σχεδιασμό από τις πλουσιότερες προς τις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές; Ποιά μορφή δημοκρατίας έπρεπε να επινοηθεί, που να μπορεί να συνδυάζει ατομικά και συλλογικά, κοινωνικά και εθνικά, δικαιώματα [xx];

Αλλά όλο αυτό το παρελθόν και οι πηγές του έχουν κατά πολύ παραμεληθεί τώρα καθώς χρειάζονται ειρήνη και δημοκρατία για να επικαιροποιηθούν και να συλλογικοποιηθούν. Στο μετα-Μαϊντάν πλαίσιο, οι αναρχικοί και γενικότερα οι αντιφασίστες και οι αντιιμπεριαλιστές βρέθηκαν και στις δύο πλευρές της σύγκρουσης, μέσα στις οποίες -επίσης στις δύο πλευρές- στις οποίες δρούσαν ακροδεξιά "φιλορωσικά" ή, αντίθετα, σφοδρά "αντιρωσικά" ρεύματα. Στην Ουκρανία, όπως και αλλού, ένας μανδύας αδιαφάνειας καλύπτει πολιτικές ονομασίες και έννοιες που κληρονομήθηκαν από τον περασμένο αιώνα [xxi]. Εάν ένα μέρος της αριστεράς υποστηρίζει τον Πούτιν, επειδή θα ήταν “ο εχθρός του κύριου εχθρού μου” (του ΝΑΤΟ που κυριαρχείται από τις ΗΠΑ), ωστόσο η “αντιδυτική” πορεία του Πούτιν συνδυάζεται και με την αμφισβήτηση όλων των επαναστατικών διαστάσεων της ΕΣΣΔ που βγήκε από τον Οκτώβρη του 1917, την υποστήριξη της σταλινικής λογικής της μεγάλης δύναμης, με την περιφρόνηση κάθε προστατευμένης και ισότιμης κοινωνικής θέσης για τους εργαζόμενους, τις γυναίκες, τους ΛΟΑΤΚΙ+. Και όπως το διατυμπάνισε ο ίδιος στο λόγο του πριν από την εισβολή του Φλεβάρη 2022 [xxii], η ανεξάρτητη Ουκρανία ήταν για αυτόν ένα τεχνητό και παρανοϊκό δημιούργημα του Λένιν και της θέλησης να δημιουργήσει μια ΕΣΣΔ το 1922 πάνω στη βάση κυρίαρχων κρατών. Τα παγκόσμια ρεύματα της άκρας δεξιάς συγκλίνουν σε αυτή τη φυλετική αντίληψη του έθνους και στην απόρριψη της “παρακμασμένης” Δύσης -γεγονός που θα πρέπει να προκαλέσει κάποια αμφισβήτηση σε όσους στην Αριστερά βλέπουν στον Πούτιν ένα στήριγμα κατά του δυτικού ιμπεριαλισμού.

Η αριστερά του Μαϊντάν που θα ίδρυε το Sotsialny Rukh οδηγήθηκε επομένως στο να αυτοπροσδιορίζεται σε αντίθεση με αυτά τα διάφορα μέτωπα-εξού και ήταν πολύ μειοψηφική. Ήταν βασικά η έκφραση μιας νέας γενιάς αγωνιστών (με μέσον όρο ηλικίας γύρω στα 30) που ήθελε να ιδιοποιηθεί με κριτικό τρόπο την επαναστατική κληρονομιά του 20ου αιώνα ενσωματώνοντας παράλληλα τη συμβολή των κινημάτων της χειραφέτησης (και "διατομεακές" λογικές που διαπερνούν τις καταπιέσεις της τάξης, του φύλου, της "φυλής", της σεξουαλικότητας κ.λπ.) και της προστασίας του περιβάλλοντος. Οι απαιτήσεις της για κοινωνικό ρίζωμα, σε μια “μη καθαρή” κοινωνία και κινήματα, και οι διανοητικές της αναφορές την τοποθετούν έτσι στον αντίποδα των ακαδημαϊκών και δογματικών προσεγγίσεων -χωρίς προφανώς να διαθέτει έτοιμες απαντήσεις στα ανοιχτά ζητήματα που επιδέχονται πολλαπλές αντιπαραθέσεις.

Οι αντικαπιταλιστικές της πεποιθήσεις, η συγκεκριμένη και κριτική της ανάλυση της ουκρανικής κοινωνίας και η κριτική της μαρξιστική γνώση του σοβιετικού παρελθόντος την προστάτεψε από “καμπιστικές” στάσεις: είχε ήδη αμφισβητήσει, ως αντιπαραγωγικές (από την άποψη της πάλης κατά των αποσχιστικών τάσεων), τις “αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις” της κυβέρνησης του Κιέβου ενάντια στους πληθυσμούς του Ντονμπάς, αλλά ταυτόχρονα κατήγγειλνε και το ρόλο της Μόσχας και του ουκρανικού γραφειοκρατικού στρατιωτικού μηχανισμού στην κρίση πίσω από το ψευτοδημοψήφισμα της Κριμαίας ενάντια σε μια “φασιστική Ουκρανία” και, κατόπιν, την αυτοανακήρυξη των ψευτο- “λαϊκών δημοκρατιών” του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ (RPD και RPL). Προσπάθησε να εντοπίσει τις λαϊκές προσδοκίες που ήταν κοινές στο σύνολο της Ουκρανίας και ήλπιζε σε μια εκεχειρία, κάτω από το ΟΑΣΕ ή τον ΟΗΕ, σε διάλυση όλων των παραστρατιωτικών δυνάμεων και σε απόρριψη κάθε ρωσικής ανάμειξης ως προϋπόθεση για την επικαιροποίηση, σε δημοκρατικές βάσεις, του ουκρανικού συντάγματος και του ελέγχου των επιλογών και των διαιρέσεων -ενάντια σε κάθε λογική σφαιρών επιρροής ανάμεσα στη Μόσχα και στην Ουάσιγκτον σε βάρος της ίδιας της ουκρανικής κοινωνίας [xxiii].

Συνάντησα για πρώτη φορά τη νέα αυτή αριστερά στο Κίεβο, το 2013 και 2014, συμμετέχοντας στις συζητήσεις που οργάνωνε με θέμα: “Η Αριστερά και το Μαϊντάν”. Της οφείλω πολλά για τα δικά μου άρθρα σε σχέση με τα γεγονότα εκείνα [xxiv] σε σχέση με τη “ματιά” της, ενάντια στο ρεύμα σε πολλά μέτωπα, στην καρδιά μιας “επανάστασης αξιοπρέπειας” -μιας ανολοκλήρωτης και μη καθαρής επανάστασης άνοιξε μια φάση υβριδικού πολέμου ο οποίος μετατρέπεται σε άμεσο πόλεμο το 2022.

Οι τρεις πολεμικές ρώσικες κούκλες του Πούτιν

Η θέση του SR σε αυτόν τον πόλεμο είναι απολύτως συνεκτική, από τη μια, με την αναλυτική και αγωνιστική της προσέγγιση στην περίοδο 2013-2022 αλλά και, από την άλλη, και με τη δέσμευσή του για μια κυρίαρχη Ουκρανία ως συστατικό στοιχείο του σοσιαλιστικού αγώνα.

Ήταν η επιθετικότητα του Πούτιν που μετατόπισε πολλά ερωτήματα και δισταγμούς προς την κατεύθυνση της οικοδόμησης μιας πλουραλιστικής Ουκρανίας - η οποία θα πρέπει να αποδεχθεί και να ξεπεράσει δημοκρατικά (με πλουραλιστικό τρόπο) τις δικές της εσωτερικές συγκρούσεις και τις αντικρουόμενες αναγνώσεις των σκοτεινών σελίδων του παρελθόντος. [xxv]

Ο ίδιος ο Πούτιν έδωσε, στο λόγο του της 22 Φεβρουαρίου [xxvi], τα ερμηνευτικά κλειδιά για την πολεμική επίθεση, η οποία έγινε σαφέστερη μετά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014. Μπορούμε να τις συμπυκνώσουμε ως τρεις ρωσικές κούκλες (μπάμπουσκες), η μια μέσα στην άλλη.

Η πρώτη σχετίζεται αποκλειστικά με την “μεγαλορώσικη ιδέα” του 19ου αιώνα για “έναν ενιαίο ρώσικο λαό” με τρεις διαστάσεις (Ρωσία, Λευκορωσία και Ουκρανία). Ο Πούτιν την αντιπαραθέτει με τις επιλογές του Λένιν που ήθελε να θεμελιώσει την ΕΣΣΔ στη βάση μιας αμφισβήτησης της ρωσικής Αυτοκρατορίας (και των καταπιεστικών της σχέσεων) και, άρα, σε μια ένωση με ελεύθερη βούληση που συνυπογράφουν ισότιμα οι Δημοκρατίες (Ρωσίας, Λευκορωσίας και Ουκρανίας) οι οποίες αναγνωρίζονται ως κυρίαρχες.

Όπως η πρώτη, έτσι και η δεύτερη ρώσικη κούκλα, δεν έχει καμία σχέση με το ΝΑΤΟ και τροφοδοτείται από ακροδεξιές ιδεολογίες για τον “ρώσικο κόσμο” της Ευρασίας (ενάντια στη φεμινιστική, ΛΟΑΤΚΙ+ και αθεϊστική παρακμή του υπόλοιπου κόσμου). Ο Πούτιν συνδυάζει διάφορες ιδεολογίες μεταξύ τους, στα μέτρα του. Τις βασίζει πραγματιστικά πάνω σε δύο σε δύο εγχειρήματα που εξυπηρετούν τις νέες κυριαρχίες των μετασοβιετικών μη ρώσικων (αυταρχικών και αντικοινωνικών) Δημοκρατιών: την Ευρασιατική Οικονομική Ένωση, που επιδιώκει να αντιμετωπίσε τα σχέδια “ανατολικών συνεργασιών” της ΕΕ και την Οργάνωση του Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας (ΟΣΣΑ), ένα μίνι ΝΑΤΟ, που έχει δείξει την αποτελεσματικότητά του απέναντι στις κοινωνικές εξεγέρσεις που αποσταθεροποίησαν την αυταρχική κυβέρνηση του Καζακστάν πέρυσι [xxvii].

Έχοντας έτσι εξασφαλίσει το « δικό του χώρο » κυριαρχίας, ο Πούτιν ήλπιζε να επεκτείνει και τις διαστάσεις της τρίτης κούκλας του : τη θέση του στο χώρο των μεγάλων δυνάμεων και απέναντι στο ΝΑΤΟ, για να διαπραγματευτεί, από θέση ισχύος, τη μοιρασιά των « σφαιρών επιρροής ». Το θράσος της ρωσικής επίθεσης (για την υπεράσπιση των αυτοκρατορικών και ιμπεριαλιστικών συμφερόντων των σχεδίων αυτών) επιταχύνθηκε από την "εγκεφαλικά νεκρή" κατάσταση του ΝΑΤΟ μετά την αξιοθρήνητη απόσυρση από το Αφγανιστάν και με δεδομένες τις κραυγαλέες διαφωνίες ανάμεσα σε ΕΕ, Γαλλία και Γερμανία, για τα ενεργειακά διακυβεύματα και για τις σχέσεις με τη Ρωσία : δεν πρόκειται λοιπόν για απειλή από το ΝΑΤΟ, αλλά για το αντίστροφο : ήταν η κρίση του που θεμελίωσε το επιθετικό σενάριο του Πούτιν στις αρχές του 2022 -ενισχυμένη από την εκτίμησή του για την κατάσταση στην Ουκρανία. Ήλπιζε να εξασφαλίσει μια ώθηση στην εσωτερική του δημοτικότητα ανάλογη με αυτή που πέτυχε μετά την προσάρτηση της Κριμαίας.

Οι προσπάθειες του Ζελένσκι να διαπραγματευτεί με τον Πούτιν τη μοίρα του Ντονμπάς προσέκρουσαν κατά μέτωπο στην περιφρόνηση του ρώσου αυτοκράτορα. Αλλά προσέκρουσαν επίσης και σε απειλές της άκρας δεξιάς σε βάρος του. Στρεφόμενος τότε προς τον Μπάιντεν, αυτό που αποκόμισε ήταν μια σαφή άρνηση να υπερασπιστεί την Ουκρανία έναντι των απειλών για ρωσική επέμβαση. Συνολικά, η δημοφιλία του ουκρανού προέδρου είχε πέσει στα τέλη του 2021. Αυτό έδωσε στον Πούτιν την πεποίθηση ενός σεναρίου πτώσης και φυγής του Ζελένσκι που θα μπορούσε να αντικατασταθεί από έναν ουκρανό Πεταίν στο πλαίσιο μιας ανάπτυξης δυνάμεων σε όλη την Ουκρανία, που θα κατευθυνθεί ειδικά προς την πρωτεύουσα, με τον ίδιο τύπο αφήγησης όπως και με το δημοψήφισμα της Κριμαίας : « κατά της ναζιστικής Ουκρανίας, επιστροφή στη ρωσική πατρίδα ».

Το Sotsialny Rukh απέναντι στον πόλεμο

Τα μέλη του SR υιοθέτησαν εξαρχής, όπως και η μεγάλη μάζα του ουκρανικού πληθυσμού και με τον επικεφαλής του, πρόεδρο Ζελένσκι, την επιλογή της αντίστασης στην εισβολή και την άρνηση να εξαφανιστούν στον ζυγό της ρωσικής μαριονέτας. Η θέση αυτή δεν περιόρισε σε καμία στιγμή το αντικαπιταλιστικό αναρχο-κομμουνιστικό τους προφίλ και, άρα, ούτε την κριτική τους ανεξαρτησία απέναντι στην κυβέρνηση Ζελένσκι. Θεωρούν ότι αυτή η κυβέρνηση είναι "το μικρότερο κακό" στην ουκρανική πολιτική σκηνή όπως αυτή είναι και διαθέτοντας μια έντονη λαϊκή νομιμοποίηση ως εκφραστής της υπεράσπισης της ουκρανικής κυριαρχίας -πράγμα που συνεπάγεται, στο πλαίσιο του πολέμου, ότι οι αριστερές κριτικές που διατυπώνονται να είναι (επίσης) λαϊκές, συγκεκριμένες και να μην αντιβαίνουν τη στράτευση κατά του πολέμου αυτού.

Η βία της ρωσικής εισβολής επέβαλε ακόμα και στους πιο πατσιφιστές το προφανές του δικαιώματος στην άμυνα, στην άρνηση να τεθούν στο ίδιο επίπεδο τα όπλα του εισβολέα και τα όπλα που χρειάζεται ο λαός που αποφασίζει να αντισταθεί και να υποστηρίξει την αξιοπρέπειά του, τα δικαιώματά του, τη ζωή του.

Οι μακροχρόνιες σχέσεις, με το Ρωσικό Σοσιαλιστικό Κίνημα, οδήγησαν σε μια κοινή θέση που εκδόθηκε στις 7 Απριλίου 2022 [xxviii], και αντέκρουε τα επιχειρήματα της δυτικής αριστεράς:

“Θέλουμε να ασχοληθούμε με ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενο αίτημα, αυτό της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Κατανοούμε τις επιπτώσεις της στρατιωτικοποίησης για το προοδευτικό αριστερό κίνημα παγκοσμίως και για την αντίσταση της Αριστεράς στην επέκταση του ΝΑΤΟ ή στην επέμβαση της Δύσης. Ωστόσο, πρέπει να λάβουμε υπόψη τα ευρύτερα πλαίσια για να δώσουμε μια πληρέστερη εικόνα.

Πρώτα απ’ όλα, οι χώρες του ΝΑΤΟ προμήθευσαν όπλα στη Ρωσία παρά το εμπάργκο του 2014 (Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Αυστρία, Βουλγαρία, Τσεχία, Κροατία, Σλοβακία και Ισπανία). Έτσι, η συζήτηση για το αν τα όπλα που στέλνονται στην περιοχή καταλήγουν στα σωστά ή στα λάθος χέρια ακούγεται λίγο καθυστερημένη. Βρίσκονται ήδη σε κακά χέρια, και οι χώρες της ΕΕ απλώς θα διόρθωναν τα προηγούμενα λάθη τους παρέχοντας όπλα στην Ουκρανία. Επιπλέον, οι εναλλακτικές εγγυήσεις ασφάλειας που έχει προτείνει η ουκρανική κυβέρνηση απαιτούν τη συμμετοχή πολλών χωρών και πιθανώς μπορούν να επιτευχθούν μόνο και με τη δική τους συμμετοχή.

Δεύτερον, όπως έχουν τονίσει πολυάριθμα άρθρα, το σύνταγμα Αζόφ είναι ένα πρόβλημα. Ωστόσο, σε αντίθεση με το 2014, η ακροδεξιά δεν παίζει εξέχοντα ρόλο στον σημερινό πόλεμο, ο οποίος έχει μετασχηματιστεί σε λαϊκό πόλεμο -και οι σύντροφοί μας στην αντιεξουσιαστική Αριστερά της Ουκρανίας, της Ρωσίας και της Λευκορωσίας μάχονται μαζί ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Όπως έχει γίνει σαφές τις τελευταίες μέρες, η Ρωσία προσπαθεί να αντισταθμίσει την αποτυχία της στο έδαφος με αεροπορικές επιθέσεις. Η αεράμυνα δεν θα δώσει στο Αζόφ επιπλέον ισχύ, αλλά θα βοηθήσει την Ουκρανία να διατηρήσει τον έλεγχο του εδάφους της και να μειώσει τους θανάτους αμάχων, ακόμη και αν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν.”

Όλα τα αιτήματα βοήθειας (στρατιωτικής, υλικής, χρηματικής) που εξέφρασε το SR συνοδεύονταν από την άρνηση κάθε νεοφιλελεύθερης και αντικοινωνικής προϋπόθεσης -είναι μια θέση που βρίσκεται και στην πλατφόρμα του δικτύου αλληλεγγύης ENSU. Το μαρτυρούν αυτό τα συνθήματα και η συγκεκριμένη διεξαγωγή από τις δύο καμπάνιες του RS (που στηρίχτηκαν και από το ENSU), που δείχνουν την πραγματικότητα του μετώπου αυτού κοινωνικής αντίστασης μέσα από την πάλη κατά της ρωσικής επίθεσης: από τη μια, η καταγγελία των αιτιών και του περιεχομένου του ουκρανικού χρέους (που χαρίζεται στους ολιγάρχες και βαραίνει στους κοινωνικούς προϋπολογισμούς της χώρας) και η απαίτηση για διαγραφή του, ιδιαίτερα απέναντι στις τεράστιες καταστροφές που έχει φέρει ο πόλεμος. Αλλά και η καμπάνια που διοργανώθηκε πιο συγκεκριμένα σε συνδικαλιστικό επίπεδο ενάντια στους νόμους της κυβέρνησης Ζελένσκι που επιτίθενται στην κοινωνική προστασία που κληρονομήθηκε από τη σοβιετική εποχή. Αυτό που συνεχώς τίθεται στο παρασκήνιο είναι το ερώτημα του ποιά Ουκρανία να οικοδομηθεί (ή να ανοικοδομηθεί) μετά τις πολεμικές καταστροφές. Αυτό είναι το θέμα της συνδιάσκεψης που οργανώνεται κατά το τριήμερο 21-23 Οκτωβρίου [xxix] : « Με τί πρέπει να μοιάζει η νέα Ουκρανία ; Υπάρχει πιθανότητα να οικοδομηθεί μια κοινωνία με βάση την αλληλεγγύη, τη δικαιοσύνη και τη βιώσιμη ανάπτυξη ; Τί πρέπει να γίνει με τα ερείπια του συστήματος παγκόσμιας ασφάλειας ; Ποιός ο ρόλος των παγκόσμιων προοδευτικών κινημάτων σε αυτή την αποκατάσταση ; ».

Τα ίδια αυτά ερωτήματα -που εγκαλούν τη διεθνή αριστερά, χωρίς να έχουν απλές απαντήσεις- βρίσκονταν και στο κέντρο της απόφασης που υιοθετήθηκε [xxx] κατά τη συνδιάσκεψη της 17 Σεπτεμβρίου στο Κίεβο, η οποία ξεκινάει ως εξής :

« Ο λαός της Ουκρανίας αντιμετωπίζει δύσκολες προκλήσεις, αλλά έχει αποδείξει την ικανότητά του να αγωνίζεται για το δικαίωμα να αποφασίζει ο ίδιος για τη μοίρα του και την αποφασιστικότητά του να υπερασπιστεί τη χώρα και να τερματίσει τον πόλεμο που ξεκίνησε η Ρωσία το συντομότερο δυνατό. Οι αρχές και οι εκπρόσωποι της φονταμενταλιστικής ιδεολογίας της αγοράς, μαζί με τις μεγάλες επιχειρήσεις, προωθούν ένα μοντέλο οικονομίας που επικεντρώνεται στην ευημερία της μειοψηφίας εις βάρος της ευημερίας της μεγάλης πλειοψηφίας. Στο μοντέλο αυτό, οι εργαζόμενοι υποτάσσονται πλήρως στη θέληση του εργοδότη και οι κοινωνικές και ρυθμιστικές λειτουργίες του κράτους καταργούνται για χάρη των "επιχειρηματικών αναγκών", του "ανταγωνισμού" και της "ελεύθερης αγοράς". »

Από τα τρία κείμενα που υποβλήθησαν στην ψηφοφορία, αυτό που υιοθετήθηκε είναι αυτό που αναπτύσσει περισσότερο την ταυτότητα του SR. Αλλά ο χρόνος για συζήτηση ήταν πολύ λίγος. Η λειτουργία αυτής της συνδιάσκεψης – ήταν να προσφέρει θέσεις και βασικές ιδέες για να συνεχίσει το έργο της συλλογικής διαμόρφωσης και επεξεργασίας κατά την ερχόμενη περίοδο.

Ακολουθούν οι "προτεραιότητες" που θέτει το κείμενο για τους προβληματισμούς και τις δράσεις του Sotsialnyi Rukh " για τον αγώνα":

« 1. Η πλήρης νίκη και ασφάλεια για την Ουκρανία.

Ο ρωσικός στρατός πρέπει να ηττηθεί στην Ουκρανία - αυτό αποτελεί προϋπόθεση για τη δημοκρατική και κοινωνική ανάπτυξη τόσο της χώρας μας όσο και ολόκληρου του κόσμου.

Η διατήρηση της ανεξαρτησίας και της δημοκρατίας θα απαιτήσει πρωτίστως την ανάπτυξη των δικών μας αμυντικών δυνατοτήτων. Σε αυτή τη βάση, θα πρέπει να οικοδομηθεί ένα νέο διεθνές σύστημα ασφαλείας για την αποτελεσματική αντιμετώπιση κάθε εκδήλωσης ιμπεριαλιστικής επιθετικότητας στον κόσμο. [...]

2. Κοινωνικά προσανατολισμένη ανασυγκρότηση της Ουκρανίας.

Οι νεοφιλελεύθερες δυνάμεις προσπαθούν να επιβάλουν το όραμά τους για τη μεταπολεμική Ουκρανία - μια Ουκρανία που θα ανήκει στις μεγάλες επιχειρήσεις και όχι στο λαό της, χωρίς κοινωνική προστασία και εγγυήσεις. Πιστεύουμε, σε αντίθεση με αυτό, ότι είναι απαραίτητο να υποστηρίξουμε την ανοικοδόμηση που θα δίνει έμφαση στην ανάπτυξη του βιοτικού επιπέδου για την πλειοψηφία του πληθυσμού, στην ανάπτυξη των κοινωνικών υποδομών και των οικονομικών εγγυήσεων. Η ανασυγκρότηση πρέπει να είναι οικολογική, κοινωνική, αποκεντρωμένη και δημοκρατική, χωρίς αποκλεισμούς και φεμινιστική. [...]

3. Κοινωνικός εκδημοκρατισμός.

Εκδημοκρατισμός σε όλα τα επίπεδα της ζωής, εξάλειψη της επιρροής του κεφαλαίου και των μεγάλων επιχειρήσεων από την πολιτική, ενίσχυση της εκπροσώπησης και της σημασίας των συνδικάτων, των εθνικών μειονοτήτων και των κοινοτήτων στην κυβέρνηση, πλήρης συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων. […]

4. Ταυτότητα και ένταξη.

Η νέα ουκρανική ταυτότητα που γεννιέται μπροστά στα μάτια μας είναι πολυεθνική και πολυπολιτισμική, καθώς η πλειοψηφία των Ουκρανών που υπερασπίζονται τώρα τη χώρα μας είναι τουλάχιστον δίγλωσσοι. Η πολυγλωσσία και η ποικιλομορφία του ουκρανικού εθνικού πολιτισμού θα πρέπει να διατηρηθούν και να αναπτυχθούν, εστιάζοντας στην ανάπτυξη της ουκρανικής γλώσσας ως καθολικού μέσου ανταλλαγής και παραγωγής γνώσεων σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής, του πολιτισμού, της επιστήμης και της τεχνολογίας. Το σύνολο της πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας δεν θα πρέπει να είναι διαθέσιμο μόνο στην ουκρανική γλώσσα, αλλά τα ουκρανικά θα πρέπει επίσης να χρησιμοποιούνται για την παραγωγή προηγμένων έργων λογοτεχνίας και τέχνης, επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων παγκόσμιου επιπέδου.

Είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί η ανάπτυξη του ουκρανικού πολιτισμού και της ουκρανικής γλώσσας σε όλη τους την ποικιλομορφία, η κοινωνικά προσανατολισμένη ουκρανοποίηση με βάση την αξιοπρεπή και ικανή δημόσια χρηματοδότηση της εκπαίδευσης, των εκδόσεων, της εκλαΐκευσης της επιστήμης, των φεστιβάλ, των πολιτιστικών έργων, του κινηματογράφου κ.λπ. [...]

5. Διεθνής αλληλεγγύη ενάντια στον ιμπεριαλισμό και την κλιματική καταστροφή.

Αν και η Ουκρανία είναι η μεγαλύτερη χώρα της ευρωπαϊκής ηπείρου, έχει βρεθεί στην περιφέρεια της ευρωπαϊκής πολιτικής, χωρίς επιρροή στη λήψη αποφάσεων, έχει υποβαθμιστεί σε μια αγορά για τα ευρωπαϊκά κράτη.

Οι αυξανόμενες αντιθέσεις μεταξύ των κέντρων συσσώρευσης κεφαλαίου στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα δεν θα σταματήσουν ακόμη και μετά την πλήρη καταστροφή της ρωσικής ιμπεριαλιστικής δύναμης. [...]

Η κλιματική καταστροφή που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας απαιτεί επείγουσα δράση. Η ανθρωπότητα πρέπει να κινητοποιήσει πόρους για την άμεση και πλήρη απόρριψη των καυσίμων υδρογονανθράκων. [...]

6. Για ένα κόσμο ελεύθερο για τη δημιουργικότητα και τη γνώση.

Η πρόσβαση στη γνώση πρέπει να είναι ελεύθερη και δωρεάν για όλους. Σε όλους πρέπει να δημιουργούνται οι ευνοϊκότερες συνθήκες για τη μάθηση και την υλοποίηση των δικών τους δημιουργικών και ερευνητικών ενδιαφερόντων. [...]

Ας προστατεύσουμε τη νίκη του λαού της Ουκρανίας από την ιδιωτικοποίησή της από τους ολιγάρχες!»

Στόχος της συνδιάσκεψης ήταν επίσης να αντιμετωπιστούν τα οργανωτικά καθήκοντα που συνδέονται με το πρόγραμμα αυτό.

Η εισωγική έκθεση του προέδρου του SR, του ειδικού εργατολόγου, Vitalyi Dudin, υπογράμμιζε ότι μέσα σε έξι μήνες το SR διπλασίασε τις δυνάμεις του [xxxi], πράγμα που δεν το βγάζει από το περιθώριο, όμως του θέτει νέα καθήκοντα : έπρεπε να αναζητήσει τα οργανωτικά μέσα που ταιριάζουν σε αυτό τον μεγαλύτερο αριθμό μελών με τους πολλαπλούς τομείς παρέμβασής τους -συνδικαλιστικές, φεμινιστικές, νεολαιίστικες, οργανώσεις, κοινωνικοπολιτική έρευνα, επιθεώρηση Commons, κοινωνικά και διεθνή δίκτυα… Και ταυτόχρονα θα πρέπει να αντιμετωπίσει και τις ευθύνες που αντιστοιχούν στη μεγαλύτερη επιρροή.

Πράγματι, το SR έχει αναδυθεί ως η αριστερά που αντιτάσσεται ταυτόχρονα και στον επιθετικό ρωσικό πόλεμο εναντίον της Ουκρανία και στις νεοφιλελεύθερες [xxxii] και αντιδημοκρατικές πολιτικές (νόμος για την « αποκομμουνιστικοποίηση ») [xxxiii] της κυβέρνησης Ζελένσκι. Αυτό σημαίνει πως το ερώτημα μιας πολιτικής « εκπροσώπησης » των εργαζομένων τίθεται με οξύτητα στην ουκρανική πολιτική σκηνή -όπως συμβαίνει συχνά και αλλού. Ως απάντηση στο διακύβευμα αυτό, το έργο της οικοδόμησης ενός « κόμματος » ανέκυψε με δύο τρόπους. Από τη μια, ένας τέτοιος στόχος περιλαμβάνεται στην πολιτική απόφαση που υιοθέτησε η συνδιάσκεψη και που εξειδικεύεται στην εισαγωγή :

« Για την εφαρμογή ενός εναλλακτικού οράματος για την Ουκρανία - μια δημοκρατική, κοινωνική και σοσιαλιστική Ουκρανία - χρειάζεται ένα κόμμα. Ένα τέτοιο κόμμα θα υπερασπιστεί και θα ενώσει την εργατική τάξη και γενικά τους μη προνομιούχους, οι οποίοι σήμερα δεν έχουν πολιτική εκπροσώπηση και καταπιέζονται συνεχώς. Ένα τέτοιο κόμμα θα πρέπει να προστατεύει τη συντριπτική πλειοψηφία του εργαζόμενου πληθυσμού από τις επιταγές της εργοδοσίας.

Απώτερος στόχος μιας τέτοιας πολιτικής δύναμης θα πρέπει να είναι η ανθρώπινη χειραφέτηση και ο ριζικός εκδημοκρατισμός της οικονομικής, πολιτικής, εθνικής και κοινωνικής ζωής. »

Επιπλέον, το ερώτημα των σχέσεων ανάμεσα στη σημερινή συνδικαλιστική δραστηριότητα (ή και τα κοινωνικά κινήματα) και το κόμμα προσεγγίστηκε με συγκεκριμένο τρόπο, μετά από την εισαγωγική έκθεση του απολογισμού. Πράγματι, σε αυτό το σημείο είναι που ο πρόεδρος του SR προσκάλεσε στο βήμα της συνδιάσκεψης τον Vasili Andreev, πρόεδρο του συνδικάτου της κατασκευαστικής βιομηχανίας, για να παρουσιάσει την εμπειρία του : και αυτός πράγματι άρχισε διευκρινίζοντας τις βάσεις που απαιτούνται νομικά για την αναγνώριση ενός πολιτικού κόμματος που ο ίδιος θεωρεί ως την επέκταση του συνδικάτου του. Η οργάνωση SR έθεσε ως στόχο, στο θέμα αυτό, από τη μια να αποτιμηθεί πιο λεπτομερειακά, μέσα από το διάλογο με τον Vasilii Andreev, η προγραμματική εγγύτητα των δύο οργανώσεων αλλά και, στο πιο πρακτικό επίπεδο, να δοκιμαστούν στους διάφορους κλάδους και περιοχές οι δυνατότητες κοινής λειτουργίας.

Για την παρακολούθηση αυτών των καθηκόντων, η συνδιάσκεψη εξέλεξε ένα νέο συλλογικό « Συμβούλιο » (ή Rada) από επτά μέλη -εκ των οποίων οι τρεις συνδέονται με συνδικαλιστική δουλειά (μεταξύ τους και ο πρόεδρος Βιτάλι Ντούντιν), τρεις γυναίκες που εμπλέκονται ιδιαίτερα με τα φεμινιστικά δίκτυα και ένα από τα μέλη των δικτύων νέων « Άμεση Δράση » στους φοιτητικούς χώρους. Σε όλους τους τομείς, η συνδιάσκεψη ήταν ένα βήμα για πιο αποτελεσματική συνεργασία με « σχέσεις εμπιστοσύνης » -όπως υπογράμμισε ο Βιτάλι Ντούντιν. Αυτές οι δράσεις, περιλαμβάνουν εκείνες που ξεκίνησαν πριν τον πόλεμο, κυρίως για υπεράσπιση δικαιωμάτων (καθώς και λαϊκής επιμόρφωσης), αλλά και διάφορες μορφές πλατιάς αυτοοργάνωσης με στόχο να απαντηθούν αλληλέγγυα οι καταστροφές και οι ζημιές του πολέμου -οι καταστροφές θέσεων εργασίας και, άρα, και απώλειας εισοδημάτων, συχνά και στέγης, αλλά και ανεπάρκεια των συλλογικών υπηρεσιών και οι πολλές μορφές βίας ιδιαίτερα κατά των γυναικών [xxxiv].

Η ίδια η έκθεση του Βιτάλι Ντούντιν υπογραμμίζει τα δύο καθήκοντα που το SR προσπαθεί να καλύψει : αυτό τη « μετάφρασης » των σοσιαλιστικών πεποιθήσεων που εκφράζονται στην απόφαση σε κατανοητές και συγκεκριμένες διατυπώσεις, που να κινητοποιούν και να έχουν δυναμική ρήξης με την υπαρκτή τάξη πραγμάτων (μια « μεταβατική » λογική θα λέγαμε;). Και αυτό της οικοδόμησης εμπιστοσύνης για να λειτουργήσει ως «συλλογικός διανοούμενος» που υλοποιεί ένα τέτοιο είδος σχεδίου. Καθήκοντα που εγκαλούν όλες τις αριστερές οργανώσεις παγκοσμίως. Και γίνονται ποιο περίπλοκα όσο διευρύνεται η οργάνωνση: το SR είναι μια οργάνωση που, αν και είναι ακόμα μικρού μεγέθους, είναι ταυτόχρονα και πολυποίκιλη (ευτυχώς!) όσον αφορά τις πολιτικές κουλτούρες των μελών της -με κυριαρχία οικολο-αναρχο-κομμουνιστική, φεμινιστική, ΛΟΑΤΚΙ, αντιφασιστική. Είναι ένας πλούτος αυτός.

Αλλά τί σημαίνει αυτό που διατυπώνουν τα κείμενα του SR, δηλαδή ότι είναι υπέρ ενός «δημοκρατικού σοσιαλισμού»; Το ερώτημα αυτό τέθηκε από έναν σύντροφο στη συνδιάσκεψη. Και, ψάχνοντάς το βαθύτερα, φάνηκε πως το μεγαλύτερο ερώτημα το θέτει το περιεχόμενο της έννοιας «δημοκρατικός». Η κριτική του σταλινικού παρελθόντος δεν έχει λύσει καθόλου τα ερωτήματα που τίθενται στην πράξη όχι μόνο στην ουκρανική αριστερά αλλά και σε όλα τα αντικαπιταλιστικά ρεύματα : πώς να οργανωθεί η νέα κοινωνία (ποιές μορφές δημοκρατίας, επομένως και ποιοί θεσμοί πίσω από την κοινωνικοποίηση του σχεδιασμού, της αγοράς, της ιδιοκτησίας;). Επιπλέον, πώς να περάσουμε από τον αγώνα μέσα από και ενάντια στο σημερινό σύστημα στην οικοδόμηση άλλων εξοουσιών λήψης αποφάσεων και άλλων οικολογικο-κομμουνιστικών δικαιωμάτων και προτεραιοτήτων -και σε ποιά επίπεδα πρέπει να οργανωθούν εδαφικά για να είναι και πειστικά και αποτελεσματικά; Τί να περιμένει κανείς από την ΕΕ; Ο ουκρανικός πληθυσμός έχει υποστεί τις επιπτώσεις μιας ριζοσπαστικής «περιφερειοποίησης» στην καπιταλιστική τάξη πραγμάτων και έχει προσκρούσει στα νεοφιλελεύθερα κριτήρια της ΕΕ στη σχέση του «σύνδεσης» μετά το 2009. Η μεγάλη μάζα του πληθυσμού φιλοδοξεί να έχει το καθεστώς, τα δικαιώματα -και ελπίζει και στις προστασίες (όλων των ειδών) που θα είχε ένα κανονικό μέλος. Αυτή είναι μια συζήτηση που το SR δεν έκανε -έστω και αν ξεκίνησε με τα μέλη του, αλλά και που επίσης διαιρεί την ευρωπαϊκή αριστερά. Εντάσσεται και στα παγκόσμια διακυβεύματα που έθεσε ο πόλεμος. Η απόφαση που υιοθέτησε η SR υπογραμμίζει :

“Η Αριστερά στην Ευρώπη και στον κόσμο αποδείχτηκε ανήμπορη και αποπροσανατολισμένη μπροστά στη ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία. Αν το διεθνές σοσιαλιστικό κίνημα δεν συνειδητοποιήσει τα λάθη που έκανε και δεν είναι σε θέση να οικοδομήσει μια νέα πραγματικά διεθνιστική συνεργασία και συντονισμό, απλά δεν έχουμε καμία πιθανότητα να αποτρέψουμε την ανάπτυξη της ενδοϊμπεριαλιστικής αντιπαράθεσης στο μέλλον”.

Η μόνη προοπτική που ανοίγει περιθώρια σε προοδευτικές αντιστάσεις ενάντια σε όλους τους ιμπεριαλισμούς είναι να μπορέσει η ουκρανική λαϊκή αντίσταση (η οποία κάνει αποτελεσματική χρήση των όπλων που παίρνει) να οδηγήσει στην πτώση του Πούτιν -προκαλώντας ιδιαίτερα στη Ρωσική Ομοσπονδία και στις τέως σοβιετικές δημοκρατίες την ταύτιση των μη ρώσικων εθνών με την ουκρανική υπόθεση απο-αποικιοκρατικοποίησης, καθώς και μια γενικότερη μαζική άρνηση να πεθάνει κανείς για έναν βρώμικο πόλεμο.

Στη διεθνή αριστερά εναπόκειται το καθήκον να ευαισθητοποιήσει σχετικά με την ομοιότητα των απο-αποικιακών προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ουκρανική και η ρώσικη αριστεράς με τα αντίστοιχα του “Παγκόσμιου Νότου”, όπως το υπογραμμίζει η ινδή φεμινίστρια και κομμουνίστρια Kavita Krishnan [xxxv]. Η απο-αποικιοκρατικοποίηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας είναι το κλειδί για να καταστεί γίνει αξιόπιστη η ατζέντα για τη διάλυσης του ΝΑΤΟ και της CSTO (ΕΣΣΑ) και η συζήτηση (που ξεκίνησε από τον Taras Bilous [xxxvi] μέσα στο Sotsialny Rukh) για μια άλλη αρχιτεκτονική παγκόσμιας “ασφάλειας” που να αρνείται κάθε λογική “στρατοπέδων” και μοιρασιάς των “σφαιρών επιρροής.”

Catherine Samary

18 Οκτωβρίου 2022

Μετάφραση ΤΠΤ – “4”

από το γαλλικό πρωτότυπο: https://www.contretemps.eu/une-gauche-ukrainienne-en-construction-sur-plusieurs-fronts/

 και  elaliberta.gr από το αγγλικό πρωτότυπο: https://lifeonleft.blogspot.com/2022/10/a-ukrainian-left-under-construction-on_19.html

γαλλικά: Une gauche ukrainienne en construction sur plusieurs fronts

αγγλικά: A Ukrainian Left under construction on several fronts

ισπανικά: La izquierda ucraniana se construye en varios frentes

 

 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[i]  Βλέπε την παρουσίασή τους για το “Ποιοί είμαστε;” στο: https://rev.org.ua/sotsialnyi-rukh-who-we-are/

 

[ii]   Πήγα πρώτον ως ένα από τα άλλα τρία μέλη του ευρωπαϊκού δικτύου αλληλεγγύης με την Ουκρανία (European Network Solidarity with Ukraine ENSU https://ukraine-solidarity.eu/ ) και ιδιαίτερα ως μέλος του γαλλικού NPA. Βλ. και την κοινή έκθεση από τα τέσσερα μέλη του ENSU που πήγαν στο Κίεβο: https://ukraine-solidarity.eu/to-read/rapport-dalfons-catherine-francesco-et-szymon [και στα ελληνικά: ΟΥΚΡΑΝΙΑ: Ενημέρωση από το συνέδριο του Sotsialnyi Rukh]. Αλλά είχα επίσης εξουσιοδοτηθεί από την ηγεσία της 4ης Διεθνούς για να μεταφέρω τη στήριξή της (βλέπε και την παρέμβασή μου: https://ukraine-solidarity.eu/to-read/confrence-nationale-de-sotsialny-rukhmouvement-social).

 

[iii]  Βλέπε τις σχετικές ανταποκρίσεις στον ιστότοπο του ENSU: https://ukraine-solidarity.eu/delegation-news

 

[iv]      Βλέπε και τα σύντομα βιντεάκια που γράφτηκαν από τον αντιπρόσωπο Ολιβιέ Μπεζανσενό, μαζί με εμένα, στο Λβίβ, για το γαλλικό NPA, τα οποία και επέτρεψαν να διοργανωθεί “μια εβδομάδα αλληλεγγύης” και τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν από όλο το δίκτυο: https://www.youtube.com/playlist?list=PLn18G_o1gaSscgpRqi_tbPNV_7MTBA-w6

 

[v]  Βλέπε για παράδειγμα και στον ιστότοπο του γαλλικού συνδικάτου Solidaires τις διασωματειακές δραστηριότητες αλληλεγγύης με την Ουκρανία: https://solidaires.org/sinformer-et-agir/actualites-et-mobilisations/internationales/un-convoi-intersyndical-pour-lukraine-point-detape/ καθώς και τις διεθνείς ενέργειες, φέτος το καλοκαίρι, σε σχέση με τα ορυχεία στο Κρίβιχ: https://solidaires.org/sinformer-et-agir/actualites-et-mobilisations/internationales/convoi-syndical-en-ukraine/

[vi]  Βλέπε το ουκρανικό φεμινιστικό μανιφέστο “Το δικαίωμα στην αντίσταση”: https://tpt4.org/2022/06/01/ 

και Το δικαίωμα στην αντίσταση: ένα φεμινιστικό μανιφέστο elaliberta.gr

 

[vii] Είναι απολύτως αλήθεια ότι η εκλογή του Γιανουκόβιτς, το 2010, απέναντι στη φιλοδυτική υποψήφια Τιμοσένκο, διεξήχθη κανονικά -πράγμα που πιστοποιήθηκε και από όλους τους διεθνείς παρατηρητές, αντίθετα απ’ό,τι είχε συμβεί με τις εκλογές του 2004, όταν ο Βικτόρ Γιανουκόβιτς, ηγέτης του Κόμματος των Περιφερειών, που χαρακτηρίστηκε ως “φιλορώσικο”, είχε για πρώτη φορά παρουσιαστεί ως υποψήφιος. Η “πορτοκαλί επανάσταση” που κινητοποιήθηκε τότε κατά της διαφθοράς και της νοθείας τον είχε εξαναγκάσει σε νέο γύρο εκλογών που είχε χάσει απέναντι στον “φιλοδυτικό” Βίκτορ Γιουσένκο.

 

[viii]  Για την εξέλιξη της ουκρανικής κοινωνίας από το 2013 ώς το 2022 βλέπε το “Ουκρανικά ερωτήματα” της Daria Saburova, («Questions sur l’Ukraine »), Contretemps 3 Οκτώβρη 2022. Βλέπε επίσης από το συλλογικό βιβλίο “L’invasion de l’Ukraine – Histoires, conflits et résistances populaires” (La Dispute, 2022) το κεφάλαιο του Denys Gorbach για την πολιτική οικονομία της Ουκρανίας στη σημερινή περίοδο. 

 

[ix]  Βλέπε την ανάλυσή μου “Η ουκρανική κοινωνία ανάμεσα στους ολιγάρχες της και στην τρόικά της” (« La société ukrainienne entre ses oligarques et sa Troïka ») που είχα γράψει το 2014 για τη διαδικτυακή επιθεώρηση του επιστημονικού συμβουλίου της Attac, το Les Possibles: https://france.attac.org/nos-publications/les-possibles/numero-2-hiver-2013-2014/dossier-europe/article/la-societe-ukrainienne-entre-ses.

 

[x]  Για το πλαίσιο του λεγόμενου “πολυ-πολικού κόσμου”, που βρίσκεται στην πηγή της έννοιας αυτής, για την εξέλιξή του και την εξέλιξή των αντίστοιχων “αντιιμπεριαλιστών”, ιδιαίτερα στις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, βλέπε: Gilbert Achcar, https://www.contretemps.eu/anti-imperialisme-revolutions-arabes-libye-syrie-campisme/. Για μια κριτική των “καμπιστικών” προσεγγίσεων στην κρίση του Κοσυφοπεδίου (1999) και στην Ουκρανία το 2014, βλέπε: C. Samary « Quel internationalisme dans le contexte de la crise ukrainienne ? Les yeux grands ouverts contre les ‘campismes’ borgnes » (ESSF  Γενάρης 2016: https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article37993 ).

 

[xi]  Βλέπε ιδιαίτερα: https://www.contretemps.eu/samary-revolution-octobre-communisme/ .

 

[xii]  Ο όρος παραπέμπει στο συμβολικό χρώμα που επιλέγεται από τα κινήματα αντιπολίτευσης στα διεφθαρμένα καθεστώτα.

 

[xiii]  Για την εξέλιξη στης γλωσσικής πολιτικής και των νόμων για τις γλώσσες, βλέπε τον ιστότοπο: https://www.axl.cefan.ulaval.ca/europe/ukraine-4pol-minorites.htm#1.4_La_Loi_ukrainienne_sur_la_politique_linguistique_de_l%C3%89tat_(2012)_ .

 

[xiv]  Βλέπε τη συνέντευξη του νεαρού ιστορικού ερευνητή και αρχισυντάκτη του περιοδικού Commons, μέλους του SR, που προέρχεται από το Ντονμπάς, όπου εξηγεί την πραγματικότητα αυτών που αποκαλέστηκαν “λαϊκές δημοκρατίες του Ντονέτσκ και Λουγκάνσκ (RPD και RPL)”, μετά το Μαϊντάν: https://tomasoflatharta.com/2022/08/29/dont-exaggerate-the-influence-of-russian-propaganda-ukrainian 

και https://www.elaliberta.gr/ "Μην υπερεκτιμάτε την επιρροή της ρωσικής προπαγάνδας"

 

[xv]  Ας θυμίσουμε τί σημαίνει ο σημερινός πόλεμος που πλήττει ιδιαίτερα τις πλέον ρωσόφωνες περιοχές της Ουκρανίας: το ότι μιλάει κανείς ρώσικα δεν συνεπάγεται μια πολιτική θέση “αποσχιστική” προς τη Ρωσία του Πούτιν. Βλέπε και το αποτέλεσμα των δημοψηφισμάτων για την ανεξαρτησία της Ουκρανίας το 1991: υπέρ της ψήφισε πάνω από το 80% στο Ντονμπάς και ακόμα και στην Κριμαία κάπου το 55% (η τελευταία πήρε μια αυτονομία μέσα στο πλαίσιο του ουκρανικού συντάγματος, όπως το ίδιο, στο εσωτερικό της, και η Σεβαστούπολη).

 

[xvi]  Ένα ανάλογο πρωτόκολλο είχε υπογραφεί και με τη Λευκορωσία και με το Καζακστάν. Η Ρωσία του Γιέλτσιν (χάρη στον οποίο αποδιαρθρώθηκε η ΕΣΣΔ) όχι μόνο δεν βρισκόταν σε καμία διένεξη με το ΝΑΤΟ, αλλά και στηριζόταν από τις ΗΠΑ, που προτιμούσαν όλα τα πυρηνικά όπλα της τέως ΕΣΣΔ να πάνε στον έλεγχό της...

 

[xvii]  Βλέπε, σε σχέση με αυτό, πέρα από το κείμενο που αναφέραμε του Τάρας Μπίλους (στη σημείωση 14), και το άρθρο του Milan Milakovsky, στην The Guardian 7 Οκτωβρίου 2022: «Πώς ο Πούτιν έχασε τις καρδιές και τις ψυχές στην ανατολική Ουκρανία» https://www.theguardian.com/commentisfree/2022/oct/07/vladimir-putin-eastern-ukraine-referendums-russian-moscow

 

[xviii]  Η κριτική του Φρίντριχ Ένγκελς από τον Ροσντόλσκι για “τους λαούς χωρίς ιστορία” ”Το εθνικό ζήτημα στην επανάσταση του 1848” δημοσιεύτηκε στα γαλλικά από τις εκδόσεις Syllepse το 2018 με πρόλογο και εισαγωγή που δείχνουν προοπτικά το μεγάλο πλούτο των αγώνων του. Για την ιστορία της Ουκρανίας και τις θέσεις των μπολσεβίκων, ιδιαίτερα του Λένιν και του Τρότσκι ενάντια στον Στάλιν, βλέπε ιδιαίτερα το άρθρο του Zbigniew Marcin Kowalewski, « Pour l’indépendance de l’Ukraine soviétique » [Για την ανεξαρτησία της Σοβιετικής Ουκρανίας], Cahiers du socialisme, 2022.

 

[xix]  Το σημείο αυτό έχει αναπτυχθεί, με διαφορετικές οπτικές, σε δύο κεφάλαια του συλλογικού βιβλίου “L’invasion de l’Ukraine” [Η εισβολή στην Ουκρανία], La Dispute (2022): σε αυτό της Hanna Perekhoda για το Ντονμπάς (από το οποίο η ίδια προέρχεται) και του δικού μου που επικεντρώνεται στα διακυβεύματα της αυτοδιάθεσης, επανεξετάζοντας κυρίως τις διαιρέσεις που διαπέρασαν τους μαρξιστές και τους μπολσεβίκους, ιδιαίτερα στα “εθνικά ζητήματα” στην καρδιά του σοσιαλιστικού σχεδίου (του παλαιότερου αλλά και των μελλοντικών).

 

[xx]  Τα ερωτήματα αυτά έχουν ξανατεθεί -χωρίς να έχουν λυθεί- και στη γιουγκοσλαβική εμπειρία. Τις εντάσεις και για διακυβεύματα αυτά τα συζητάω στη συλλογή: “Du communisme décolonial à la démocratie des communs” [Από τον απο-αποικιακό κομμουνισμό στη δημοκρατία των κοινών], Ed. du Cygne, 2018.

 

[xxi]  Για να έχει κανείς μια ιδέα του πλαισίου αυτού, βλέπε τις διαφωτιστικές εξηγήσεις αναρχοσυνδικαλιστών αγωνιστών από τα ανατολικά της Ουκρανίας (στο ESSF, 4 Οκτωβρίου 2022) όπου υπογραμμίζουν πως οι πηγές πληροφόρησης, κυρίως ρώσικες, των δυτικών αριστερών ρευμάτων, αγνοούν τις περισσότερες φορές την ουκρανική αριστερά: http://europe-solidaire.org/spip.php?article64195

 

[xxii]  Σε σχέση με αυτό, βλέπε Denis Paillard, « Héritage impérial : Poutine et le nationalisme grand russe » [Αυτοκρατορική κληρονομιά: ο Πούτιν και ο μεγαλορώσικος εθνικισμός], 2022, κείμενο που βρίσκεται και στο blog του στο Mediapart και αναδημοσιεύτηκε και στο Europe solidaire sans frontières : http://europe-solidaire.org/spip.php?auteur530 .

 

[xxiii]  Βλέπε: Taras Bilous (μέλος της SR) « Moscow and Washington should not determine the Ukrainian future » [Μόσχα και Ουάσιγκτον δεν πρέπει να καθορίσουν το μέλλον της Ουκρανίας],  Γενάρης 2022 https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article61324

 

[xxiv] Βλέπε στο site μου http://csamary.fr το τμήμα για την “Παγκόσμια Αταξία” [« Dés(ordre) mondial »] από 2013 μετά, π.χ. Φλεβάρη 2014). Ιδιαίτερα τον Μάρτιο 2014, απέναντι στον “υβριδικό” πόλεμο του Ντονμπάς, το άρθρο που αναπαρήχθηκε και στον ουκρανικό ιστότοπο της Αριστερής Αντιπολίτευσης: « Une guerre innommable et questions sans réponses claires » [Ένας ακατανόμαστος πόλεμος και ερωτήματα χωρίς σαφείς απαντήσεις] (και στο ESSF http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article32912 ).

 

[xxv]  Και σε αυτό το επίπεδο, θα πρέπει να διαβαστεί με κριτικό βλέμμα αυτός ο άλλος νεαρός ιστορικός, μέλος της SR, ο Vladislav Starodubtsev, « Remembrance done wrong. Patriotic Narratives, left-wing history and constructed imagineries  of Ukrainian national remenbrance policies » [Θυμίσεις που στραβώνουν: Πατριωτικά αφηγήματα, αριστερή ιστορία και φαντασιακές κατασκευές των ουκρανικών πολιτικών μνημών] ( https://europe-solidaire.org/spip.php?article64214

 

[xxvi] Βλαντιμίρ Πούτιν, Λόγος του Προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας, Kremlin.ru [επίσημο site του προέδρου της Ρωσίας], στις 21 Φεβρουαρίου 2022: http://en.kremlin.ru/events/president/news/67828 .

 

[xxvii]  Βλέπε: David Teurtrie, « Où en est l’Union économique eurasiatique ? Entre instabilité sociopolitique et ambitions géoéconomiques » [Πού βρίσκεται η Ευρασιατική Οικονομική Ένωση; Μεταξύ κοινωνικοπολιτικής αστάθειας και γεωοικονομικών φιλοδοξιών], in Thierry de Montbrial (dir.), Ramses 2022, το “Au-delà du Covid” [Πέρα από το Covid], Dunod, « Hors collection », Paris, 2021, p. 160-165 και το « L’OTSC : une réaffirmation du leadership russe en Eurasie post-soviétique ? » [ΟΣΣΑ: επαναβεβαίωση της ρωσικής ηγεσίας στη μετασοβιετική Ευρασία;], Revue Défense Nationale, 2017, vol. 7, no 802, p. 153-160.

 

[xxviii]  Βλέπε το σύνολο του κειμένου αυτού, στα γαλλικά: https://lanticapitaliste.org/opinions/international/declaration-contre-limperialisme-russe Στα ελληνικά: https://tpt4.org/?p=7460 και https://www.elaliberta.gr

 

[xxix] Η τριήμερη αυτή συνδιάσκεψη οργανώνεται στα αγγλικά και ουκρανικά από την επιθεώρηση Commons στην οποία συμμετέχουν μέλη της SR και του ENSU.

[xxx] Την βρίσκουμε στο site της Sotsialny Rukh ιδιαίτερα στα αγγλικά. Θα αναπαραχθεί και από το site του ENSU. Τα αποσπάσματα στα ελληνικά εδώ είναι από τη μετάφραση του elaliberta.gr.

 

[xxxi] Περίπου 40 ενεργά μέλη ήταν παρόντα στη συνδιάσκεψη (σε ένα σύνολο περίπου 80) και πήραν μέρος στις ψηφοφορίες.

 

[xxxii]  Βλέπε Vitaliy Dudin, « La reconstruction de l’Ukraine doit profiter à la population. Mais l’Occident a d’autres idées » [Η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας πρέπει να ωφελεί τον πληθυσμό. Αλλά η Δύση έχει άλλες ιδέες], Europe solidaire sans frontières, 4 Ιουλίου 2022, http://europe-solidaire.org/spip.php?article63269

 

[xxxiii]  Βλέπε την ανακοίνωση της SR κατά της απαγόρευσης (υποτίθεται προσωρινής) πολλών κομμάτων που θεωρούνται αριστερά ή σοσιαλιστικά και που κατηγορήθηκαν πως υποστηρίζουν τον Πούτιν https://rev.org.ua/statement-on-temporary-ban-of-some-ukrainian-parties/

και https://www.elaliberta.gr Sotsialnyi Rukh: Δήλωση για την «προσωρινή» απαγόρευση κάποιων κομμάτων.

[xxxiv] Βλέπε στο site του ENSU τις διάφορες καμπάνιες, όπως αυτή που ήδη αναφέρθηκε σε συνδικαλιστικό επίπεδο. Έτσι, πέρα και από τη στήριξη του ουκρανικού Φεμινιστικού Μανιφέστου που ήδη αναφέρθηκε (σημείωση 6), υπάρχει και το ευρωπαϊκό κείμενο υπογραφών σε υποστήριξη των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων των ουκρανών γυναικών σε καιρό πολέμου, ιδιαίτερα όσων έχουν καταφύγει στην Πολωνία και στην ΕΕ: https://ukraine-solidarity.eu/reproductive-rights/ensu-abortion-petition-all-languages

 

[xxxv]  Ακούστε ή διαβάστε, σε σχέση με αυτό το: https://www.democracynow.org/2022/10/6/cpiml_kavita_krishnan_india_russia_ukraine

 

[xxxvi]  Taras Bilous, « La guerre en Ukraine, la sécurité internationale et la gauche », Contretemps, 14 juin 2022, https://www.contretemps.eu/guerre-ukraine-securite-internationale-gauche/ απάντηση στην Susan Watkins, « Une guerre évitable ?», New Left Review,avril 2022, traduit par la revue Contretemps, 14 juin 2022, https://www.contretemps.eu/guerre-evitable-ukraine-russie-watkins/  

Τελευταία τροποποίηση στις Σάββατο, 29 Οκτωβρίου 2022 22:44

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.