Πέμπτη, 30 Δεκεμβρίου 2021 08:37

Η οριενταλιστική εξιδανίκευση της Κίνας από τον Ντέιβιντ Χάρβεϊ και τον Ρίτσαρντ Γουλφ

 

 

Brian Hioe

 

Η οριενταλιστική εξιδανίκευση της Κίνας από τον Ντέιβιντ Χάρβεϊ και τον Ρίτσαρντ Γουλφ

 

 

Είναι παράξενο ότι αριστεροί στοχαστές, όπως ο μαρξιστής οικονομολόγος Ρίτσαρντ Γουλφ και ο μαρξιστής γεωγράφος Ντέιβιντ Χάρβεϊ, έχουν αποδειχθεί ασυνήθιστα υμνητικοί για την Κίνα σε πρόσφατα σχόλια. Τόσο ο Γουλφ όσο και ο Χάρβεϊ έχουν εκφράσει την άποψη ότι η οικονομία της Κίνας αντιπροσωπεύει κάτι θεμελιωδώς διαφορετικό από τον δυτικό καπιταλισμό∙ η άποψη αυτή βασίζεται στον ισχυρισμό ότι οι σοσιαλιστικές παρακαταθήκες στην Κίνα διατηρούνται ακόμη από τη μαοϊκή περίοδο, και αυτό έχει ωθήσει τη σύγχρονη Κίνα να γίνει κάτι ποιοτικά διαφορετικό από τον δυτικό καπιταλισμό.

Στην πραγματικότητα, αυτό αποδεικνύεται φαντασίωση, καθώς τόσο ο Χάρβεϊ όσο και ο Γουλφ παραμελούν το μάλλον βασικό γεγονός ότι η Κίνα είναι μια από τις πιο άνισες κοινωνίες του κόσμου. Αλλά αντί, ας πούμε, να μιλήσουν με έναν μέσο Κινέζο εργάτη για το τι σκέφτεται για την τύχη του στη ζωή, ο Χάρβεϊ και ο Γουλφ έχουν χαθεί σε ευφάνταστα όνειρα για την Κίνα. Ο Χάρβεϊ και ο Γουλφ φαίνονται μαγεμένοι από τη θεαματική οικονομική ανάπτυξη της Κίνας και, με μια μάλλον φτωχή εικόνα για αριστερούς που θα έπρεπε εξ ορισμού να είναι επικριτικοί απέναντι σε κάθε μορφή αυταρχισμού, παίρνουν τοις μετρητοίς τις πολιτικές δηλώσεις των Κινέζων ηγετών για την ανάγκη καταπολέμησης της ανισότητας. Αυτό συμβαίνει την ώρα που ο Τζο Μπάιντεν εκτοξεύει παρόμοια ρητορική για την ανάγκη καταπολέμησης της κοινωνικής ανισότητας, αν και οι Χάρβεϊ και Γουλφ δύσκολα θα έδιναν τέτοια βαρύτητα στους ισχυρισμούς του Μπάιντεν.

[Πρόσφατο podcast από τον David Harvey: https://www.youtube.com/watch?v=DZIfYdZqunM]

Αυτό που φαίνεται να κάνουν ο Χάρβεϊ και ο Γουλφ είναι να συγχέουν μια ποσοτική διαφορά με μια ποιοτική. Η Κίνα είναι η πολυπληθέστερη χώρα του κόσμου, με πληθυσμό περίπου 1,4 δισεκατομμυρίων κατοίκων έναντι 329,5 εκατομμυρίων κατοίκων της Αμερικής. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι ο πληθυσμός της είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερος από τις ΗΠΑ, μόλις τώρα η Κίνα βρίσκεται στα πρόθυρα να ξεπεράσει τις ΗΠΑ και να γίνει η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου.

Ενώ για τους Χάρβεϊ και Γουλφ αυτό αντικατοπτρίζει την εγγενώς ανώτερη φύση του κινεζικού συστήματος, αντιστρέφοντας αυτή τη λογική με το κεφάλι κάτω, αν η Κίνα μόλις τώρα ξεπερνά τις ΗΠΑ όσον αφορά το μέγεθος της οικονομίας της παρά τον τετραπλάσιο πληθυσμό της, η Κίνα είναι στην πραγματικότητα μια απίστευτα αναποτελεσματική οικονομία.

Οι Χάρβεϊ και Γουλφ φαίνεται να έχουν μαγευτεί από την απίστευτη οικονομική ανάπτυξη της Κίνας τις τελευταίες δεκαετίες. Αλλά γιατί οι αυτοαποκαλούμενοι μαρξιστές είναι τόσο κολλημένοι με την ανάπτυξη, ένα θεμελιωδώς καπιταλιστικό μέγεθος που υποθέτει ότι μια οικονομία μπορεί απλώς να επεκτείνεται χωρίς όριο ατελείωτα στο άπειρο;

Ωστόσο, το λάθος των Χάρβεϊ και Γουλφ έχει επίσης σαν αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν τις ΗΠΑ και την Κίνα σαν να πρόκειται για συγκρίσιμες οντότητες που επιτρέπουν μια σύγκριση ένα προς ένα, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορές στον πληθυσμό, τη γεωγραφία, τους πόρους και άλλους παράγοντες. Η υπαγωγή στο Βεστφαλιανό πλαίσιο της ισοδυναμίας μεταξύ των εθνών-κρατών κάνει την Κίνα να φαίνεται ανώτερη λόγω κάποιας μυστικής συνταγής που διαθέτει και την οποία δεν διαθέτουν οι ΗΠΑ, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη πόσο μεγαλύτερη είναι η Κίνα από τις ΗΠΑ, καταρχάς. Με αυτή την έννοια, ο Χάρβεϊ και ο Γουλφ παρασύρονται σε μια ασαφή λογική σχετικά με τις συγκρίσεις μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας, προβάλλοντας το έθνος-κράτος ως πλαίσιο ισοδυναμίας μεταξύ των δύο.

Όλα αυτά αποδεικνύονται ιδιαίτερα ειρωνικά προερχόμενα από δυτικούς αριστερούς. Η θεαματική ανάπτυξη της Κίνας οφείλεται τελικά στην προσπάθεια της να φτάσει και να ξεπεράσει τις ΗΠΑ και τα δυτικά έθνη, ως αποτέλεσμα των συνθηκών ανισόμερης ανάπτυξης. Κατά συνέπεια, η οικονομική ανάπτυξη της Κίνας θα επιβραδυνθεί μόλις φτάσει τις ΗΠΑ - και να σημειωθεί ότι πριν από την πανδημία COVID-19, η οικονομική ανάπτυξη της Κίνας είχε ήδη επιβραδυνθεί. Όμως, ο κακός χειρισμός της πανδημίας COVID-19 έχει φέρει τις ΗΠΑ σημαντικά πίσω όσον αφορά τις προβλέψεις για την οικονομική ανάπτυξη.

Έχουν γίνει πολλές προσπάθειες να εξηγηθεί η λεγόμενη καθυστέρηση της Κίνας και γιατί ήταν η Ευρώπη που αναδείχθηκε σε μια τέτοια μεγάλη παγκόσμια δύναμη και όχι η Κίνα τους προηγούμενους αιώνες, η συζήτηση γύρω από τη λεγόμενη «Μεγάλη Απόκλιση». Παρ’ όλα αυτά, είναι πιθανό ότι είναι παράγοντες της γεωγραφίας, της πρόσβασης σε πόρους και άλλοι υλικοί παράγοντες που οδήγησαν την Ευρώπη να απογειωθεί περισσότερο από κάποια μυστική συνταγή ή κάποιο ουσιοκρατικό γνώρισμα που είχε η Ευρώπη και δεν είχε η Κίνα· ένα σημείο στο οποίο μάλλον θα συμφωνούσαν ο Χάρβεϊ ή ο Γουλφ. Και, όπως θα έπρεπε να είναι αυτονόητο, η όποια μελλοντική άνοδος της Κίνας δέχθηκε σημαντικό πλήγμα από τη δυτική αποικιοκρατία και τον ιμπεριαλισμό τους προηγούμενους αιώνες, κάτι που ενίσχυσε τις συνθήκες «καθυστέρησης» στην Κίνα.

Αν είναι έτσι, δεν είναι λογικό δυτικοί αριστεροί, όπως ο Χάρβεϊ ή ο Γουλφ, να θεωρούν ότι η σύγχρονη Κίνα έχει κάποια λογική εκτός καπιταλισμού που η Δύση δεν έχει. Η ραγδαία ανάπτυξη της Κίνας οφείλεται στο ότι η Κίνα προσπαθεί να φτάσει και να ξεπεράσει μια Δύση που άφησε την Κίνα σε συνθήκες «καθυστερημένης» ανάπτυξης. Η φετιχοποίηση της ανάπτυξης της Κίνας από τους Χάρβεϊ και Γουλφ, λοιπόν, είναι κατά κάποιο τρόπο μια φετιχοποίηση και εξιδανίκευση των συνθηκών άνισης ανάπτυξης που επιβλήθηκαν στην Κίνα από τη Δύση· μόνο που τώρα, από την επιθυμία τους να αντιπαραθέσουν την Κίνα ως εναλλακτική λύση στη Δύση, εξιδανικεύουν μια προϋπόθεση της καθυστερημένης ανάπτυξής της.

Πράγματι, σε μια πρόσφατη ομιλία του Γουλφ, παρατηρεί κανείς ότι ο Γουλφ απαξιώνει το Χονγκ Κονγκ, το Σιντζιάνγκ και την Ταϊβάν ως απλούς περισπασμούς που χρησιμοποιούνται ως θέματα σφήνας από την παρακμάζουσα αμερικανική αυτοκρατορία εναντίον της Κίνας. Παρ’ όλα αυτά, λαμβάνοντας υπόψη την παγκόσμια έλλειψη ημιαγωγών και την εξάρτηση τόσο των αμερικανικών όσο και των κινεζικών αλυσίδων εφοδιασμού από την Ταϊβάν, η οποία κατασκευάζει πάνω από το ήμισυ των ημιαγωγών παγκοσμίως, αποδεικνύεται ότι ο Γουλφ –οικονομολόγος, δήθεν– αποδεικνύεται τόσο άσχετος με μια βασική πτυχή της παγκόσμιας οικονομίας. Εντύπωση προκαλεί επίσης ο ναρκισσισμός του να αποσιωπά τη φυλάκιση από την Κίνα περισσότερων από ένα εκατομμύριο Ουιγούρων σε στρατόπεδα «αναμόρφωσης», χρησιμοποιώντας ρητορική που προέρχεται από τον πόλεμο των ΗΠΑ κατά της τρομοκρατίας.

[Πρόσφατη ομιλία του Richard Wolff: https://www.youtube.com/watch?v=_XEYv__qq0A]

Πρόκειται απλώς για άλλη μια επέκταση του αμερικανοκεντρισμού του Γουλφ. Συζητώντας για την αμερικανική αυτοκρατορία, στη συνέχεια αρχίζει να συζητά ευφάνταστες ιδεοληψίες για την Κίνα που επιδιώκει την κοινωνικοοικονομική ισότητα και ένα πρωτόγνωρο όραμα παγκόσμιας ισότητας με τρόπο που οι ΗΠΑ δεν επιδιώκουν. Πουθενά ο Γουλφ δεν παραθέτει κανένα στοιχείο γι’ αυτό και η Κίνα προβάλλεται μόνο ως κάποια ουτοπική εναλλακτική λύση απέναντι στις ΗΠΑ και ο Γουλφ απορρίπτει οτιδήποτε αρνητικό για την Κίνα. Αυτό αφορά ιδιαίτερα το πώς η Κίνα, όπως και οι ΗΠΑ, έχει αποδειχθεί ότι είναι ένα σωφρονιστικό κράτος.

Αυτό, λοιπόν, δεν μπορεί παρά να χαρακτηριστεί ως οριενταλισμός, όπου ο οριενταλισμός συχνά περιλαμβάνει την εξιδανίκευση του διαφορετικού ως ανώτερου και την αδιαφορία για την πραγματικά βιωμένη εμπειρία των Ασιατών. Ωστόσο, αυτή η ασαφής σκέψη σχετικά με το έθνος-κράτος ως μονάδα ανάλυσης είναι κοινή και σε μια εποχή παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, οι δυτικοί αριστεροί φαίνεται να είναι αποφασισμένοι να φετιχοποιήσουν την Κίνα ως εναλλακτική λύση σε σχέση με ό,τι βρίσκεται πιο κοντά στην πατρίδα τους, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η έλλειψη γνώσης για τις συνθήκες στην Κίνα και η εξάρτηση από τους εθνικιστές της διασποράς, οι οποίοι και οι ίδιοι βλέπουν την Κίνα μόνο με τα πιο ρόδινα χρώματα.

Ίσως απλά θα έπρεπε να περιμένουμε λίγα πράγματα από τους δυτικούς αριστερούς, οι οποίοι αναμφισβήτητα είναι οι ίδιοι παγιδευμένοι σε μια κατάσταση αυτοκρατορικής απομόνωσης που τους αφήνει ανίκανους να δουν τον υπόλοιπο κόσμο παρά μόνο ως μια διαστρεβλωμένη αντανάκλαση του εαυτού τους. «Η αγκίδα στο μάτι σου είναι ο καλύτερος καθρέφτης», ίσως, όπως έλεγε ο Αντόρνο1.

 

 

Μετάφραση: elaliberta.gr

Brian Hioe, “David Harvey and Richard Wolff Romanticize China Out of Orientalism, if Nothing Else”, New Bloom, 12 Δεκεμβρίου 2021, https://newbloommag.net/2021/12/12/wolff-harvey-china-romanticize/. Αναδημοσίευση: Europe Solidaire Sans Frontières, http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article60436

 

Σημειώσεις

1 [Σ.τ.Μ.:] Ο συγγραφέας παραλλάσσει τη γνωστή φράση του Αντόρνο, ο οποίος δεν μιλάει για καθρέφτη, αλλά για μεγεθυντικό φακό: «Η αγκίδα στο μάτι σου είναι ο καλύτερος μεγεθυντικός φακός», Theodor Adorno, Minima Moralia, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1990, μετάφραση Λευτέρης Αναγνώστου, σελ. 121. Στα γερμανικά: «Der Splitter in deinem Auge ist das beste Vergrößerungsglas», Theodor Adorno, Minima Moralia: Reflexionen aus dem beschädigten Leben, (1951), διαθέσιμο στο https://giuseppecapograssi.files.wordpress.com/2013/08/minima_moral.pdf , απόσπασμα 29. Μια απόδοση της φράσης στα αγγλικά: «The mote in your own eye is the best magnifying glass», Theodor Adorno, Minima Moralia, στο Marxists Internet Archive, https://www.marxists.org/reference/archive/adorno/1951/mm/ch01.htm.

Τελευταία τροποποίηση στις Τρίτη, 18 Ιανουαρίου 2022 22:59

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.