Τρίτη, 07 Αυγούστου 2018 13:19

Η προδοσία του Ορτέγκα

Κατηγορία Κόσμος

Jonah Walters

Η προδοσία του Ορτέγκα

Σε μια συζήτηση των Δημοκρατικών τον περασμένο μήνα, ο Μπένι Σάντερς ρωτήθηκε για τη συμπάθειά του για το Σαντινίστας – ένα επαναστατικό κίνημα της Νικαράγουας που το 1979 απομάκρυνε τον υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ δικτάτορα Αναστάσιο Σόμοζα, του οποίου η οικογένεια είχε κυβερνήσει το μικρό έθνος της Κεντρικής Αμερικής για πάνω από σαράντα χρόνια.

Οι Σαντινίστας ήταν έμπνευση για μια γενιά αριστερών. Ανεξαρτήτως των αδυναμιών τους, έγιναν ένα λαμπρό παράδειγμα επιτυχημένης επαναστατικής πολιτικής κατά τη διάρκεια μιας περιόδου απογοήτευσης για τη διεθνή αριστερά. Κατά τη δεκαετία του 1980, η Νικαράγουα ήταν μια κόκκινη δημοκρατία στην πίσω αυλή των Ηνωμένων Πολιτειών, προσηλωμένη στις σοσιαλιστικές αρχές στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου.

Όταν ήταν δήμαρχος του Μπέρλινγκτον, ο Σάντερς επισκέφθηκε τη χώρα ως προσκεκλημένος της επαναστατικής κυβέρνησης1. Ενώ στη Νικαράγουα ο ίδιος δεσμεύτηκε να βοηθήσει να σταματήσει η αμερικανική παρέμβαση στην περιοχή – την ίδια εποχή, η κυβέρνηση Ρέιγκαν χρηματοδότησε μια βίαιη εξέγερση εναντίον των Σαντινίστας που τελικά θα άφηνε πάνω από εξήντα χιλιάδες νεκρούς. Συμφωνήθηκε ακόμα η αδελφοποίηση του Μπέρλινγκτον με το Πουέρτο Καμπέζας, μια πόλη που βρίσκεται στην ακτή της Καραϊβικής.

Η αντίθεση του Σάντερς στον βρώμικο πόλεμο του Ρέιγκαν στη Νικαράγουα δεν ήταν η μοναδική - υπήρξε ευρεία αντίθεση στην αμερικανική παρέμβαση στην Κεντρική Αμερική κατά τη διάρκεια του χρόνου, όχι μόνο από τη ριζοσπαστική αριστερά αλλά και μεταξύ των φιλελεύθερων και των μετριοπαθών2. Ωστόσο, οι σημερινοί δημοκράτες φαίνεται να έχουν ξεχάσει αυτήν την αντι-παρεμβατική ιστορία.

Ο Σάντερς αναγκάστηκε να υπερασπιστεί3 την υποστήριξή του προς τους Σαντινίστας κατά τη διάρκεια της τελευταίας συζήτησης, προκαλώντας την αντίδραση από τους υποστηρικτές της Χίλαρι Κλίντον4. Η Amanda Marcotte του Salon άρπαξε την ευκαιρία να δυσφημίσει τον Σάντερς, κάνοντας αμέσως σύνδεση (link) σε ένα άρθρο5 στο οποίο ο ελευθεριακός Michael Moynihan εξισώνει την υποστήριξη του Σάντερς για τους Σαντινίστας με μια επιδοκιμασία των ουρών αναμονής στα συσσίτιο. Ενώ οι νεότεροι υποστηρικτές του Σάντερς μπορεί να μην είναι εξοικειωμένοι μ’ αυτό το είδος του κυνηγιού κόκκινων μαγισσών, αυτό χρονολογείται από τη δεκαετία του 1980, όταν αρνούμενος να καταγγείλει την επανάσταση στη Νικαράγουα δέχτηκε κατηγορίες για αντι-αμερικανισμό.

Η αμυντική στάση δεν ήταν έκπληξη. Όταν ο Σάντερς επισκέφθηκε τη Νικαράγουα το 1985, οι Σαντινίστας εξακολουθούσαν να εκπροσωπούν μια ζωντανή ριζοσπαστική δύναμη, που βασιζόταν στην αντίθεση στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό και δεσμευόταν να ανακατανείμει πόρους στους φτωχότερους της χώρας τους. Αλλά το κίνημα έχει αλλάξει δραματικά από τότε.

Ενώ ο πρόεδρος των Σαντινίστας Ντάνιελ Ορτέγκα κυβερνά σήμερα τη χώρα –έχοντας έρθει στην εξουσία το 2007 μετά από δεκαεπτά χρόνια αντιπολίτευσης– ο σημερινός Σαντινισμός απέχει πολύ από τη δύναμη που κάποτε ταρακούνησε την Ουάσινγκτον.

Μια αποτυχημένη επανάσταση

Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο Σαντινίστας (FSLN – Frente Sandinista de Liberación Nacional) ήρθε στην εξουσία το 1979, στο πλαίσιο του Συνδέσμου Εθνικής Ανασυγκρότησης [Junta de Gobierno de Reconstrucción Nacional], μιας ευρείας αντιπολίτευσης εναντίον του Σομόζα που περιλάμβανε δεξιούς επιχειρηματίες καθώς και επαναστάτες σοσιαλιστές.

Η εκπαίδευση ήταν κεντρική προτεραιότητα της κυβέρνησης υπό την ηγεσία του FSLN, η οποία θεωρούσε τον μαζικό αναλφαβητισμό ως σημαντικό εμπόδιο για την ανάπτυξη της Νικαράγουας. Το 1980, μια εθνική εκστρατεία εναντίον του αναλφαβητισμού συνέδεσε τους νέους από τις πόλεις με τις αγροτικές κοινότητες που παραμελήθηκαν από το καθεστώς του Σομόζα. Σχεδόν εκατό χιλιάδες άνθρωποι προσφέρθηκαν να ταξιδέψουν στην υπανάπτυκτη ύπαιθρο της Νικαράγουας ως μέλη του Λαϊκού Στρατού Αλφαβητισμού (EPA – Ejército Popular de Alfabetización) υπό την ηγεσία των Σαντινίστας. Όταν ξεκίνησε το πρόγραμμα, λιγότεροι από τους μισούς Νικαραγουανούς μπορούσαν να διαβάσουν. Πέντε μήνες αργότερα, όλοι εκτός από το δώδεκα τοις εκατό ήταν εγγράμματοι.

Οι μεταρρυθμίσεις δεν σταμάτησαν εκεί. Η δέσμευση των Σαντινίστας για αγροτική μεταρρύθμιση οδήγησε την επαναστατική χούντα να εθνικοποιήσει τις πρώην εκμεταλλεύσεις της οικογένειας Σομόζα μαζί με εκείνες των στενών συνεργατών τους, θέτοντας το 25 έως 40% του εθνικού πλούτου κάτω από δημόσιο έλεγχο. Λίγο αργότερα, οι Σαντινίστας ξεκίνησαν ένα πρόγραμμα αναδιανομής της γης, παρέχοντας εγκαταλελειμμένα ή απαλλοτριωμένα οικόπεδα σε περισσότερους από ογδόντα χιλιάδες ακτήμονες αγρότες.

Ωστόσο, οι τολμηρές μεταρρυθμίσεις του FSLN αντιμετωπίστηκαν με μια σφοδρή επίθεση της αντιπολίτευσης που υποστηριζόταν από τις ΗΠΑ. Οι δεξιές προσωπικότητες όπως η ιδιοκτήτρια εφημερίδας Βιολέτα Τσαμόρρο6 σύντομα διαχωρίστηκαν από την κυβέρνηση και άρχισαν να συνεργάζονται με τους αντεπαναστάτες μαχητές «κόντρας». Όταν το FSLN διεκδίκησε αποκλειστική εξουσία το 1981, ένας αιματηρός εμφύλιος πόλεμος ήταν ήδη σε εξέλιξη.

Παρά το γεγονός ότι η σύγκρουση μαίνονταν, οι Σαντινίστας οργάνωσαν ελεύθερες και ανοιχτές εκλογές το 1984. Ο Ντάνιελ Ορτέγκα –τότε ο γενικός γραμματέας του κόμματος και η πιο διάσημη προσωπικότητα της επανάστασης– κέρδισε την προεδρία με το 67% των ψήφων7.

Η ψηφοφορία κατέδειξε μια συντριπτική υποστήριξη στην επαναστατική κυβέρνηση. Ωστόσο, οι Κόντρας συνέχισαν τον πόλεμο, που απορροφούσε το 62,5% του εθνικού προϋπολογισμού ετησίως και εμπόδιζε το FSLN να πραγματοποιήσει πολλές από τις φιλοδοξίες του.

Σε αυτό το πλαίσιο, κατέστη σαφής μια κεντρική αδυναμία της επανάστασης. Όταν οι Σαντινίστας ήρθαν στην εξουσία, κατάσχεσαν τις περιουσίες που ελέγχονταν από τους πιο σημαντικούς ολιγάρχες –συμπεριλαμβανομένων των Σομόζα– αλλά αρνήθηκαν να εθνικοποιήσουν πολλές σημαντικές επιχειρήσεις στη χώρα.

Αυτή η στρατηγική, η οποία σχετίζεται με την τάση Tercerista στο εσωτερικό του κόμματος, η οποία πριν από την επανάσταση είχε υποστηρίξει μια στρατηγική συμμαχία μεταξύ των εργατών, των αγροτών, και των φιλελεύθερων καπιταλιστών για τη δημιουργία ενός δημοκρατικού πολιτικού συστήματος, ως μέρος μιας αναμενόμενης μακράς μετάβασης προς τον σοσιαλισμό. Μόλις βρέθηκε στην εξουσία, το FSLN δημιούργησε μια μικτή οικονομία – χωρίς την ικανότητα να οργανώνει την παραγωγή σε εθνική κλίμακα, η κυβέρνηση ήταν εξαρτημένη από τους βιομηχάνους με τις μεγάλες τσέπες να επενδύσουν στην εγχώρια παραγωγή.

Αρχικά, ο προσανατολισμός αυτός βοήθησε να αποφευχθεί το είδος μαζικής φυγής κεφαλαίων που ακολούθησε την Κουβανική Επανάσταση8 είκοσι χρόνια νωρίτερα. Αλλά επίσης έθεσε σοβαρούς περιορισμούς στο μετασχηματιστικό δυναμικό της επανάστασης.

Πρώτ’ απ’ όλα, στερούσε από την κυβέρνηση τους πολύ αναγκαίους πόρους. Αλλά το πιο σημαντικό, συνέδεσε την επιβίωση του προγράμματος του FSLN με την ανάπτυξη μιας επιχειρηματικής καπιταλιστικής τάξης, η οποία σύντομα έγινε μεγάλη και αρκετά καλά οργανωμένη ώστε να αποτελέσει μια πολιτική απειλή.

Καθώς η πρώτη θητεία της Ορτέγκα πλησίαζε στο τέλος της, η χώρα αντιμετώπισε οικονομική κρίση. Τα πέντε χρόνια του αμερικανικού εμπάργκο είχαν τις επιπτώσεις τους, προκαλώντας αυτό το είδος της φυγής κεφαλαίων που οι Tercerista έλπιζαν να αποτρέψουν με τη μικτή οικονομία. Οι εξαγωγές της Νικαράγουα μειώθηκαν σχεδόν κατά το ήμισυ σε οκτώ χρόνια, φθάνοντας από τα 415 εκατομμύρια δολάρια το 1980 σε 217 εκατομμύρια δολάρια το 1988. Τα πράγματα χειροτέρεψαν, καθώς η προσπάθεια της κυβέρνησης να προσκολληθεί στο εγχώριο κεφάλαιο με τον έλεγχο των συναλλαγματικών ισοτιμιών είχε ως αποτέλεσμα μαζική μαύρη αγορά αμερικανικών δολαρίων9, εκτινάσσοντας τη νικαραγουανή córdoba στο συγκλονιστικό 20.000 τοις εκατό το χρόνο.

Το 1989, ο Πρόεδρος Ορτέγκα εισήγαγε μέτρα λιτότητας10. Τριάντα πέντε χιλιάδες δημόσιοι υπάλληλοι απολύθηκαν, συμπεριλαμβανομένων δέκα χιλιάδων μελών του Λαϊκού Στρατού των Σαντινίστας. Τα ελεγχόμενα από το FSLN εργατικά συνδικάτα ενέτειναν τη δέσμευσή τους στον «παραγωγικό συνδικαλισμό», επαναβεβαιώνοντας την εθνική δέσμευση για την απαγόρευση της απεργίας και υποστηρίζοντας την επιτάχυνση των ρυθμών εργασίας. Ο εθνικός προϋπολογισμός μειώθηκε κατά 44%.

Αποκομμένοι από πόρους και χτυπημένοι από τον πόλεμο, οι Σαντινίστας ήταν ιδιαίτερα ευάλωτοι στις δεξιές δυνάμεις που συμμετείχαν στην επανάσταση εναντίον του Σομόζα. Το 1990, με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών και των στασιαστών Κόντρας, η αντισομοζική δεξιά ενώθηκε γύρω από μία μοναδική υποψήφια, την Τσαμόρρο, για να αμφισβητήσει την επανεκλογή του Ορτέγκα.

Η Τσαμόρρο στη συνέχεια κέρδισε την προεδρία για την Ένωση της Εθνικής Αντιπολίτευσης (UNO - Unión Nacional Opositora), μια συμπαγή συμμαχία δεκατεσσάρων δεξιών και κεντρώων κομμάτων. Η εκλογική ήττα των Σαντινίστας το 1990 ήταν ένα καταστροφικό πλήγμα, τερματίζοντας την εθνική επανάσταση που είχαν εγκαινιάσει και ξεκινώντας μια μακρά περίοδο εκφυλισμού εντός του ίδιου του FSLN.

Εκτός εξουσίας, στο πίσω δωμάτιο

Όπως επισημαίνει η Νικαραγουανή επαναστάτρια Μόνικα Μπαλτοντάνο, η εκλογική ήττα των Σαντινίστας συνέπεσε με την κατάρρευση των ριζοσπαστικών κινημάτων σε ολόκληρο τον κόσμο11. Για κάποιους, οι καιροί φάνηκαν να απαιτούν «προσαρμογή στην πραγματικότητα» – δηλαδή, εγκατάλειψη των σοσιαλιστικών προσδοκιών και αντ’ αυτού να τσακώνονται για την εξουσία μέσα στους περιορισμούς του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού.

Μετά το 1990, τα ισχυρά μέλη του Σαντινιστικού κατεστημένου «προσαρμόστηκαν στην πραγματικότητα», αρπάζοντας κρατικές επιχειρήσεις για να πλουτίσουν οι ίδιοι και καταργώντας την κομματική δημοκρατία για να παγιώσουν την εξουσία γύρω από τον Ορτέγκα.

Λίγο πριν εγκαταλείψουν την εξουσία, ο Ορτέγκα και οι συνεργάτες της διεκδίκησαν την ιδιοκτησία εκατοντάδων εθνικοποιημένων ακινήτων, μετατρέποντας τα αποθέματα εθνικού πλούτου σε δικές τους ιδιωτικές εκμεταλλεύσεις – μια δραματική προδοσία των επαναστατικών αρχών που έγινε γνωστή ως la piñata, μια αναφορά στα παραγεμισμένα κουκλάκια του καρναβαλιού.

Ο πρώην αντιπρόεδρος των Σαντινίστας Σέρχιο Ραμίρεζ επιμένει ότι η la piñata ήταν αρχικά ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης, που αποσκοπούσε στην εξασφάλιση της πολιτικής επιβίωσης του FSLN. «Ο Σαντινισμός δεν μπορούσε να βρεθεί στην αντιπολίτευση χωρίς να έχει υλικούς πόρους να βασιστεί», γράφει, έτσι «υπήρξε μια βιαστική και χαοτική μεταφορά κτιρίων, επιχειρήσεων, αγροκτημάτων και μετοχών σε τρίτα πρόσωπα που θα τα κρατούσαν μέχρις ότου μπορούσαν να μεταφερθούν στο κόμμα.»

Αλλά αυτό το σχέδιο δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Αντ’ αυτού, μεμονωμένοι αξιωματούχοι των Σαντινίστας κράτησαν τα απαλλοτριωμένα ακίνητα για τον εαυτό τους, συχνά έγιναν ιδιοκτήτες ιδιωτικών επιχειρήσεων με κερδοφόρες διασυνδέσεις με την πολιτική οργάνωση του FSLN.

Πολλοί ηγέτες –μεταξύ των οποίων και ο Ορτέγκα– σχημάτισαν προσωπικές περιουσίες με έξοδα της επανάστασης, οργανωμένοι τελικά σε μια οικονομική ομάδα που έγινε γνωστή ως «μπλοκ των Σαντινίστας επιχειρηματιών». Κατά ειρωνικό τρόπο, επωφελήθηκαν σε μεγάλο βαθμό από τις φιλικές προς τις επιχειρήσεις πολιτικές της νεοφιλελεύθερης κυβέρνησης της Τσαμόρρο - η οποία αντιπροσώπευε τους φιλελεύθερους αντισομοζικούς που είχαν επωφεληθεί (και τελικά ξεπέρασαν) την μικτή οικονομία των Σαντινίστας.

Η πολυτέλεια των νεόπλουτων Σαντινίστας μετά το 1990 ήταν πολύ γνωστή και πολύ απεχθής στη Νικαράγουα. Ο αδελφός του Ορτέγκα, ο Ουμπέρτο, επίσης πρώην επαναστάτης διοικητής, ήταν ένα περίφημο παράδειγμα, καθώς ζούσε για κάποιο χρονικό διάστημα σε ένα πολυτελές αρχοντικό της εποχής του Σόμοζα με ιδιωτικό διαμαντένιο μπέιζμπολ.

Αλλά βέβαια δεν ήταν μόνο τα πλούσια αρχοντικά που αρπάχτηκαν με τη la piñata. Οι αξιωματούχοι των Σαντινίστας ανέλαβαν επίσης τον έλεγχο ορισμένων από τις μεγαλύτερες εταιρείες του έθνους – συμπεριλαμβανομένων των βιομηχανιών ζάχαρης, των μεγάλων εταιρειών μέσων ενημέρωσης, και της AgriCorps, που παράγει τρόφιμα αξίας 100 εκατομμυρίων δολαρίων, προμηθεύοντας το έθνος με μεγάλο μέρος του ρυζιού και του αλεύρου. Κατά τη διάρκεια της περιόδου που βρισκόταν στην αντιπολίτευση, οι επιχειρήσεις αυτές διοχέτευαν τα χρήματα πίσω στο κόμμα και συχνά χρηματοδοτούσαν τις προεκλογικές εκστρατείες του FSLN. Ως αποτέλεσμα, οι εύποροι αξιωματούχοι που ήταν υποψήφιοι συγκέντρωσαν πολιτική επιρροή καθώς και προσωπικό πλούτο.

Αλλά οι Σαντινίσταςς δεν μπορούσαν να ανακτήσουν την εθνική εξουσία. Μετά την προεδρία της Τσαμόρρο, το κόμμα έχασε τις εκλογές του 1997 από τον Αρνόλντο Αλεμάν του Συνταγματικού Φιλελεύθερου Κόμματος (PLC – Partido Liberal Constitucionalista). Ο Αλεμάν βρισκόταν ακόμη πιο δεξιά από την Τσαμόρρο – στην πραγματικότητα, αντλούσε μεγάλο μέρος της υποστήριξής του από τους αρχικούς ολιγάρχες που έλεγχαν κάποτε τις ίδιες επιχειρήσεις των Σαντινίστας «επιχειρηματιών» που αποκτήθηκαν το 1990.

Στα χρόνια που ακολούθησαν την la piñata, οι Νικαραγουανοί είδαν το εθνικό τους πολιτικό σύστημα να μετατρέπεται σε μια διελκυστίνδα μεταξύ δύο ανταγωνιστικών ομάδων ελίτ –η μία από τους νεόπλουτους Σαντινίστας, η άλλη από τους παλαιότερους Φιλελεύθερους που είχαν χάσει την περιουσία τους– με τα μέλη κάθε ομάδας συχνά να διεκδικούν την κατοχή των ίδιων περιουσιών.

Αλλά ο ανταγωνισμός αυτός άλλαξε δραματικά το 1999, όταν το FSLN, υπό την ηγεσία του Ορτέγκα, συνήψε μια συμφωνία ανταλλαγής εξουσιών με τον Αλεμάν και το PLC. Αυτή η περιβόητη συμφωνία «κάτω από το τραπέζι» –γνωστή στη Νικαράγουα ως el pacto (το σύμφωνο)– συνεχίζει να διαμορφώνει την πολιτική της χώρας.

Το El pacto αναφέρεται σε μια σειρά περίπου τριάντα διαφορετικών συμφωνιών μεταξύ του PLC και του FSLN, μερικές από τις οποίες στη συνέχεια νομοθετήθηκαν όταν αναθεωρήθηκε το εθνικό σύνταγμα το 2000. Αυτές οι συμφωνίες παγίωσαν την πολιτική εξουσία στα δύο μεγάλα κόμματα δημιουργώντας φραγμούς που αποτρέπουν τα μικρότερα να συμμετάσχουν στις εκλογές. Η συμφωνία υποδιαιρούσε επίσης την κυβέρνηση σε ελεγχόμενα από το PLC και το FSLN τμήματα και ενίσχυσε το αξίωμα του προέδρου, μεταξύ άλλων μεταρρυθμίσεων.

Με το el pacto, τα δύο κόμματα –το καθένα συνδεόμενο με μια αντίπαλη ομάδα της οικονομικής ελίτ– έγιναν μια ενιαία πολιτική μηχανή. Αυτή η συμμαχία απέκλεισε τη δυνατότητα πραγματικής δημοκρατίας στη Νικαράγουα, σηματοδοτώντας τη μετατροπή του FSLN από μια αντι-αυταρχική επαναστατική οργάνωση σε ένα συγκεντρωτικό κόμμα υπό τον έλεγχο του Ορτέγκα.

Η αχαλίνωτη διαφθορά στα υψηλότερα επίπεδα –ένα μεγάλο μέρος της οποίας αφορά και τον ίδιο τον Αλεμάν– άνοιξε τον δρόμο για το el pacto. Η κατάκτηση κυβερνητικών θέσεων φαίνεται να είχε ως κίνητρο εν μέρει την επιθυμία του Αλεμάν να προστατεύσει τον εαυτό του από τη δίωξη. Αντιμέτωπος με τον έλεγχο από τον γενικό ελεγκτή, ο Αλεμάν εξουδετέρωσε την απειλή μεταβιβάζοντας τμήματα της ελεγχόμενης από το PLC δικαστικής εξουσίας στον κομματικό μηχανισμό των Σαντινίστας με αντάλλαγμα μια αναδιοργάνωση στο γραφείο του γενικού ελεγκτή.

Το 2003, ο Αλεμάν τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό ύστερα από ένα σκάνδαλο που αποκάλυψε ότι είχε καταχραστεί από τα εθνικά ταμεία περίπου 100 εκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, η συμπαιγνία μεταξύ του FSLN του Ορτέγκα και του PLC του Αλεμάν ενισχύθηκε, καθώς ο Ορτέγκα συνέχισε να επιδιώκει την εθνική διοίκηση.

Το 2007 τα κατάφερε. Ο Ορτέγκα εξελέγη πρόεδρος με 38 τοις εκατό των ψήφων και το FSLN πήρε την εθνική εξουσία για πρώτη φορά από το 1990. Δύο χρόνια αργότερα, σε μια εκπληκτική σειρά γεγονότων, η εικοσαετής ποινή του Αλεμάν ανατράπηκε από δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου που συμμετείχαν στο FSLN. Πολλοί υποψιάστηκαν ότι ο Ορτέγκα ήταν πίσω από τη χάρη, ασκώντας τη σημαντική επιρροή του στη δικαιοσύνη για να διατηρήσει το αυστηρό πολιτικό σύστημα που καθιέρωσε το el pacto.

Ντανιελισμός

Όταν ο Ορτέγκα έγινε πρόεδρος το 2007, πολλοί αριστεροί εκτός Νικαράγουας χαιρέτισαν τις εκλογές ως νίκη ορόσημο για την αριστερά της Λατινικής Αμερικής – μια θριαμβευτική επιστροφή στην εξουσία ενός από τα πιο ιστορικά κινήματα της περιοχής μετά από δεκαετίες υποχώρησης.

Κάποιοι ισχυρίστηκαν12 ότι η νίκη του Ορτέγκα σηματοδότησε την καθυστερημένη είσοδο της Νικαράγουα στην «ροζ παλίρροια»13 – το κύμα αριστερών κυβερνήσεων στη Λατινική Αμερική που αμφισβήτησε μεγάλο μέρος της νεοφιλελεύθερης συναίνεσης στην περιοχή. Αυτή η άστοχη αισιοδοξία επιβιώνει σήμερα, καθώς οι σχολιαστές στη διεθνή αριστερά εξακολουθούν να τοποθετούν τον Ορτέγκα αμήχανα μαζί με προσωπικότητες όπως ο Ούγκο Τσάβες14 της Βενεζουέλας ή ο Έβο Μοράλες15 της Βολιβίας.

Δεν αξίζει στον Ορτέγκα μια τέτοια παρέα. Ο Τσάβες και ο Μοράλες ήρθαν στην εξουσία με την ξεκάθαρη υποστήριξη των μαζικών κοινωνικών κινημάτων16 που απαιτούσαν βαθιές αλλαγές στη δομή και την ατζέντα του κράτους17. Η πορεία του Ορτέγκα προς την εξουσία δεν θα μπορούσε να είναι πιο διαφορετική.

Στις δεκαετίες που προηγήθηκαν της εκλογής του, κατέστειλε την κομματική δημοκρατία για να εδραιώσει την εξουσία του στο FSLN. Απομονώνοντας τους επικριτές του, ο Ορτέγκα εξασφάλισε την ανάδειξή του για υποψήφιο πρόεδρο σε κάθε εκλογή μεταξύ του 1990 και τη νίκη του το 2007. Ο ασφυκτικός του έλεγχος στο κόμμα είναι τόσο πλήρης ώστε κάποιοι διαφωνούντες Σαντινίστας περιέγραψαν την τροχιά του FSLN ως μια στροφή μακριά από το Σαντινισμό και προς ένα νέο είδος της πολιτικής – τον «Ντανιελισμό»18.

Αλλά η δημοτικότητα του Ορτέγκα μέσα στη βάση των Σαντινίστας έχει μειωθεί. Πολλοί είναι αγανακτισμένοι που η κοινωνία φαίνεται να ολισθαίνει προς τα πίσω στην πολιτική του ισχυρού άντρα και των παρασκηνιακών συναλλαγών από την εποχή του Σομόζα. Η εκτεταμένη απογοήτευση με τον σημερινό παραμορφωμένο Σαντινισμό έχει ενθαρρύνει τις δυνάμεις της Δεξιάς, μερικές από τις οποίες απειλούν ακόμη και με την επιστροφή στους πολέμους των Κόντρας19.

Τα πράγματα γίνονται ακόμα χειρότερα, καθώς ο Ορτέγκα δεν είναι άσχετος με προσωπικά σκάνδαλα, επιστρατεύοντας πολλές φορές τη γραφειοκρατία του FSLN ως προστασία από τη δημόσια κατακραυγή ή ακόμη και από ποινική δίωξη.

Το πιο επαίσχυντο παράδειγμα: το 1998, η θετή κόρη του Ορτέγκα, η Ζοϊλαμέρικα Ναρβάεζ20, τον κατηγόρησε για χρόνια σεξουαλική κακοποίηση και παρενόχληση. Οι περισσότεροι αξιωματούχοι των Σαντινίστας αρνήθηκαν να πάρουν σοβαρά τους αξιόπιστους ισχυρισμούς της Ναρβάεζ, και αντίθετα συσπειρώθηκαν γύρω από τον Ορτέγκα. Ο Ορτέγκα δεν αντιμετώπισε ποτέ ποινική δίωξη, παρά τις κατηγορίες της Ναρβάεζ – η ασυλία των πρώην προέδρων από ποινική δίωξη ήταν ένα από τα ειδικά προνόμια21 που διαπραγματεύτηκαν τον επόμενο χρόνο στο el pacto και θεσμοθετήθηκε επισήμως στο σύνταγμα το επόμενο έτος.

Ωστόσο, ο Ορτέγκα αντιμετώπισε κάποια διαφωνία μέσα στις τάξεις του FSLN. Ήδη από το 1994, οι Σαντινίστας που είχαν αγανακτήσει με τον αυστηρό έλεγχο του Ορτέγκα στο κόμμα –ανάμεσά τους βρίσκονταν εξέχοντες αξιωματούχοι όπως ο πρώην αντιπρόεδρος Σέρχιο Ραμίρεζ– αποχώρησαν από την οργάνωση για να σχηματίσουν το Κίνημα Αναγέννησης των Σαντινίστας (MRS – Movimiento Renovador Sandinista).

Αργότερα, μερικοί αντιφρονούντες στο κόμμα, ανάμεσα στους οποίους ήταν και η βουλεύτρια Μόνικα Μπαλτοντάνο, αρνήθηκαν να υποστηρίξουν τις συνταγματικές αλλαγές που συνδέονταν με το el pacto. Το 2000, η Μπαλτοντάνο αρνήθηκε να είναι υποψήφια σε μια νέα θέση στην εθνική διεύθυνση του κόμματος, λέγοντας «προτιμώ να είμαι ονειροπόλος παρά δολοφόνος των ονείρων»22.

Η Μπαλτοντάνο συνδέεται με το σαφώς σοσιαλιστικό Κίνημα για τη Διάσωση του Σαντινισμού (MpRS – Movimiento por el Rescate Sandinista), το οποίο εξελίχθηκε από την τάση της Δημοκρατικής Αριστεράς μέσα στο κόμμα και περιλαμβάνει σημαντικές προσωπικότητες όπως ο ποιητής Ερνέστο Καρντενάλ23 και ο τραγουδοποιός Κάρλος Μεχία Γκοντόι24.

Ανησυχώντας για την καταστολή της εσωτερικής διαδικασίας υποβολής υποψηφιοτήτων από τον Ορτέγκα, πολλοί Σαντινίστας αντιτάχθηκαν ακόμη και στην υποψηφιότητα του Ορτέγκα για το 2006. Το MRS έσπασε από μια πενταετή εκλογική συμμαχία με το FSLN για να κατεβάσει ως υποψήφιο τον δημοφιλή δήμαρχο της Μανάγκουα, Έρτι Λεβίτες, μια προσωπικότητα της αριστερής πτέρυγας του Σαντινισμού ενάντια στον Ορτέγκα. Ο Λεβίτες πέθανε απροσδόκητα μόλις λίγες εβδομάδες πριν από τις εκλογές, αλλά το MRS κατόρθωσε να πάρει το 7% περίπου της λαϊκής ψήφου. Και κατά τις δημοτικές εκλογές του 2008, το MpRS ενώθηκε με την MRS σε μια προσπάθεια να αποσπάσουν την τοπική εξουσία από το FSLN, με περιορισμένη επιτυχία.

Απέναντι στη διαφθορά στα υψηλότερα επίπεδα της γραφειοκρατίας του FSLN, αυτά τα ρεύματα αγωνίζονται να κρατήσουν ζωντανό τον χειραφετητικό πυρήνα του Σαντινισμού.

Μια διαφορετική πορεία προς τα εμπρός

Προς τιμήν του, ο Σάντερς δεν υποχώρησε όταν βρέθηκε να κατηγορείται για τον ενθουσιασμό του για τη Νικαραγουανή Επανάσταση στη δεκαετία του 1980 κατά τη διάρκεια της συζήτησης στο Μαϊάμι. Και ούτε θα έπρεπε – η νίκη του FSLN ενάντια στον Σόμοζα ήταν μια κρίσιμη στιγμή για την καταπολέμηση της δικτατορίας και της ολιγαρχίας στη Λατινική Αμερική και οι μεταρρυθμίσεις που επέτυχαν οι Σαντινίστας είναι εντυπωσιακές υπενθυμίσεις για τις δυνατότητες των αριστερών κυβερνήσεων.

Αλλά δεν μπορούμε να συγχέουμε το FSLN του 1985 με το FSLN του σήμερα. Το κόμμα έχει περάσει από προβληματικές αλλαγές μετά την ήττα του το 1990, και σήμερα απέχει πολύ από την επαναστατική υπόσχεση που είχε προβάλει κάποτε.

Φυσικά, ορισμένα πράγματα έχουν βελτιωθεί κατά τη διάρκεια της σημερινής προεδρίας του Ορτέγκα, η οποία διατηρεί αριστερό χαρακτήρα από ορισμένες απόψεις. Υπό την ηγεσία των Σαντινίστας, η Νικαράγουα έχει προσχωρήσει στη Βολιβαριανή Συμμαχία για τον Λαό της Αμερικής μας (ALBA – Alianza Bolivariana para los Pueblos de Nuestra América) – το αριστερό μπλοκ που περιλαμβάνει χώρες όπως η Βολιβία, η Κούβα, ο Ισημερινός και η Βενεζουέλα, που συγκλήθηκε από τον Τσάβες ως εναλλακτική λύση στη νεοφιλελεύθερη Ζώνη Ελευθέρων Συναλλαγών της Αμερικής.

Και μερικές από τις οικονομικές παρεμβάσεις του Ορτέγκα αποδείχτηκαν επιτυχείς – το 2011, η κυβέρνησή του ήρθε σε ρήξη με τα νεοφιλελεύθερα μοντέλα ανάπτυξης που κληρονόμησε, με μεγάλη επιτυχία25. Το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της Νικαράγουα αναμένεται να αυξηθεί φέτος κατά 4,2%, σε σύγκριση με τον συνολικό αρνητικό ρυθμό ανάπτυξης της περιοχής.

Αλλά για πολλούς Νικαραγουανούς –συμπεριλαμβανομένων πολλών Σαντινίστας– ο Ορτέγκα δεν προσφέρει καμία πραγματική εναλλακτική λύση για τη διαφθορά που υπάρχει. Και κάποια από τα σχέδιά του μπορεί να αποδειχθούν καταστροφικά.

Ένα έργο μεγάλου καναλιού26το Μεγάλο Διαωκεανικό Κανάλι της Νικαράγουας27έχει σχεδιαστεί για να διχοτομήσει τη χώρα, συνδέοντας τον Ειρηνικό και τον Ατλαντικό Ωκεανό. Στο σχέδιο, αντιτίθενται –τόσο για οικονομικούς όσο και περιβαλλοντικούς λόγους– αγροτικές ομάδες28 και κοινότητες αυτοχθόνων στις πληττόμενες ακτές του Ατλαντικού στη Νικαράγουα. Κάποιοι ισχυρίζονται29 ακόμη ότι οι αρχές των Σαντινίστας έχουν χρησιμοποιήσει απειλές και άλλες βίαιες τακτικές για να εξαναγκάσουν τους αυτόχθονες να συνεργαστούν για τα σχέδια του καναλιού.

Η πορεία προς τα εμπρός για την αριστερά της Νικαράγουας φαίνεται να βρίσκεται στο παράδειγμα που έθεσαν οι διαφωνούντες του FSLN –όπως η Μόνικα Μπαλτοντάνο και το Movimiento por el Rescate Sandinistaπου ασκούν έντονη κριτική στην πορεία του κόμματος, αλλά διατηρούν τις αρχές των Σαντινίστας της ριζοσπαστικής δημοκρατίας και του κοινωνικού μετασχηματισμού από τα κάτω.

Το μέλλον του κινήματος βρίσκεται στα χέρια τους. Ο Σαντινισμός αντιμετωπίζει «μια βαθιά κρίση», όπως μας υπενθυμίζει η Σαντινίστρια αντιφρονούσα Βίλμα Νούνιεζ ντε Εσκόρια, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει ελπίδα ότι μπορεί να αξιοποιηθεί από την αριστερά.

Μετάφραση: e la libertà

Jonah Walters, «Ortega’s Betrayal», Jacobin, 12 Απριλίου 2016, https://www.jacobinmag.com/2016/04/bernie-sanders-sandinistas-daniel-orega-nicaraguan-revolution/ και International Viewpoint, 24 Απριλίου 2016 http://www.internationalviewpoint.org/spip.php?article4463

Σχετικά άρθρα:

«Ανακοίνωση των Anticapitalistas για τη Νικαράγουα»

Dan La Botz, «Νικαράγουα: Πού πηγαίνει η εξέγερση;»

Mike Gonzalez, «Νικαράγουα: ο επίλογος»

Σημειώσεις

1 Nancy Remsen, «Sanders Siempre: What Bernie Learned in Nicaragua», Seven Days, 14 Οκτωβρίου 2015, https://www.sevendaysvt.com/vermont/sanders-siempre-what-bernie-learned-in-nicaragua/Content?oid=2948191

2 Corey Robin, «All of Kissinger’s Friends», Jacobin, 10 Μαρτίου 2016, https://www.jacobinmag.com/2016/03/sanders-sandinistas-clinton-kissinger-interventions/

3 Nick Gass, «Sanders responds to 1985 praise of Fidel Castro, Sandinistas», Politico, 3 Σεπτεμβρίου 2016, https://www.politico.com/blogs/2016-dem-primary-live-updates-and-results/2016/03/bernie-sanders-1985-praise-of-fidel-castro-sandinistas-220550

4 Adam Johnson, «Sanders, Redbaiting and the ‘‘Denouncing’’ Double Standard», FAIR, 11 Μαρτίου 2016, http://fair.org/home/sanders-redbaiting-and-the-denouncing-double-standard/

5 Michael Moynihan, «When Bernie Sanders Thought Castro and the Sandinistas Could Teach America a Lesson», Daily Beast, 28 Φεβρουαρίου 2016, https://www.thedailybeast.com/when-bernie-sanders-thought-castro-and-the-sandinistas-could-teach-america-a-lesson

6 «Violeta Barrios de Chamorro», Encyclopædia Britannica, https://www.britannica.com/biography/Violeta-Barrios-de-Chamorro

8 Samuel Farber, «Cuba’s Challenge», Jacobin, 10 Ιουνίου 2015, https://www.jacobinmag.com/2015/06/cuban-revolution-fidel-che-raul-castro/

9 Gregory Wilpert, «The Roots of the Current Situation in Venezuela», Telesur, 22 Νοεμβρίου 2015, https://www.telesurtv.net/english/opinion/The-Roots-of-the-Current-Situation-in-Venezuela-20151122-0031.html

10 Mark A. Uhlig, «Ortega Unveils Austerity Plan For Nicaragua», The New York Times, 31 Ιανουαρίου 1989, https://www.nytimes.com/1989/01/31/world/ortega-unveils-austerity-plan-for-nicaragua.html

11 Mónica Baltodano, «Nicaragua: From Sandinismo to ‘‘Danielismo’’», International Socialist Review, τεύχος 50, Νοέμβριος, Δεκέμβριος 2006, https://isreview.org/issues/50/nicaragua.shtml

12 Benjamin S. Allen, «Pink Tide Rising», Center for Latin American Studieshttp://clas.berkeley.edu/sites/default/files/shared/docs/papers/2008-10-13-CarrArticleByAllen.pdf

13 Robert Cavooris, «From Subaltern to State: Toward a Left Critique of the Pink Tide», Viewpoint Magazine, 28 Σεπτεμβρίου 2014, https://www.viewpointmag.com/2014/09/28/state-subaltern-bolivarianism-toward-a-left-critique-of-pink-tide/

14 Gabriel Hetland, «The Truth About Chávez», Jacobin, 20 Σεπτεμβρίου 2015, https://www.jacobinmag.com/2015/09/chavez-venezuela-bolivarian-revolution-bernie/

15 Jeffery R. Webber, «Managing Bolivian Capitalism», Jacobin, 12 Ιανουαρίου 2014, https://www.jacobinmag.com/2014/01/managing-bolivian-capitalism/

16 George Ciccariello-Maher, «Venezuelan Jacobins», Jacobin, 13 Μαρτίου 2014, http://www.jacobinmag.com/2014/03/venezuelan-jacobins

17 John L. Hammond, «Indigenous Community Justice in the Bolivian Constitution of 2009», Human Rights Quarterly, τεύχος 33, 2011, http://www.hunter.cuny.edu/sociology/faculty/john-hammond/repository/files/HRQFINAL.PDF

18 Mónica Baltodano, «Nicaragua: From Sandinismo to ‘‘Danielismo’’», International Socialist Review, τεύχος 50, Νοέμβριος, Δεκέμβριος 2006, https://isreview.org/issues/50/nicaragua.shtml

19 Frances Robles, «Ortega vs. the Contras: Nicaragua Endures an ’80s Revival», The New York Times, 7 Μαρτίου 2016, https://www.nytimes.com/2016/03/08/world/americas/ortega-vs-the-contras-nicaragua-endures-an-80s-revival.html

20 Mirta Ojito, «Conversations/Zoilamerica Narvaez; A Victim of Sexual Abuse In a Prison of Political Ideals», The New York Times, 29 Μαρτίου 1998, https://www.nytimes.com/1998/03/29/weekinreview/conversations-zoilamerica-narvaez-victim-sexual-abuse-prison-political-ideals.html

21 Elise Bruntel, «Rule of Law in Nicaragua: The Consequences of Governing by ‘‘El Pacto’’», SSRN, 1 Απριλίου 2009, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1440944

22 Katherine Hoyt, «Parties and Pacts in Contemporary Nicaragua», Ουάσινγκτον 2001, http://lasa.international.pitt.edu/lasa2001/hoytkatherine.pdf

23 «Ernesto Cardenal», Poetry Foundation, https://www.poetryfoundation.org/poets/ernesto-cardenal

24 «Nicaragua Nicaraguita - Carlos Mejía Godoy», Youtube, 14 Νοεμβρίου 2016, https://www.youtube.com/watch?v=yp7-nWslZe0

25 Tortilla Con Sal, «Nicaraguan Sandinista Economic Model Consolidates Its Success», Telesur, 31 Ιανουαρίου 2016, https://www.telesurtv.net/english/opinion/Nicaraguan-Sandinista-Economic-Model-Consolidates-Its-Success-20160130-0005.html

26 «Who’s Afraid of the Nicaraguan Canal?», Telesur, 10 Δεκεμβρίου 2014, https://www.telesurtv.net/english/analysis/Whos-Afraid-of-the-Nicaraguan-Canal-20141210-0046.html

27 Alfonso Serrano, «Titanic canal project divides Nicaragua», Al Jazeera America, 6 Απριλίου 2015, http://projects.aljazeera.com/2015/04/nicaragua-canal/

28 Florian Doerr, «Peasant Resistance Against Expropriations for Nicaragua’s Great Interoceanic Canal», Future of Food: Journal on Food, Agriculture and Society, τεύχος 2, Χειμώνας 2014/2015, https://kobra.bibliothek.uni-kassel.de/bitstream/urn:nbn:de:hebis:34-2014082545960/1/fofjVol2No2S80.pdf

29 Kate Kilpatrick, «Indigenous and Afro-Caribbeans say Nicaragua coercing them on canal», Al Jazeera America, 12 Ιανουαρίου 2016, http://america.aljazeera.com/articles/2016/1/12/indigenous-leaders-say-nicaragua-pressuring-them-to-agree-to-canal.html

Τελευταία τροποποίηση στις Τρίτη, 07 Αυγούστου 2018 13:47
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.