Κυριακή, 09 Δεκεμβρίου 2018 16:49

Vox: το νέο πρόσωπο της ακροδεξιάς στην Ισπανία

Κατηγορία Κόσμος

 

Στις περιφερειακές εκλογές στην Ανδαλουσία της Ισπανίας που έγιναν την προηγούμενη Κυριακή, το ακροδεξιό κόμμα Vox συγκέντρωσε το 11% των ψήφων (περίπου 18.000 ψήφους), καταλαμβάνοντας 12 (από τις 109) έδρες του περιφερειακού κοινοβουλίου. Για πρώτη φορά μετά την πτώση του καθεστώτος του Φράνκο ένα ακροδεξιό κόμμα έχει μια τέτοια επιτυχία στην Ισπανία. Ο Μπράις Φερνάντζ περιγάφει και εξηγεί τους λόγους που επέτρεψαν την εμφάνιση και την ανάπτυξη αυτού του ακροδεξιού κόμματος.

Brais Fernández

Vox: το νέο πρόσωπο της ακροδεξιάς στην Ισπανία

Μέχρι πρόσφατα, μόνο η Ισπανία ήταν απαλλαγμένη από τον νεοφασισμό. Όχι πια.

Στις 7 Σεπτεμβρίου, το ακροδεξιό κόμμα Vox γέμισε την ισπανική αρένα Βισταλέγκρε με δέκα χιλιάδες νοσταλγούς του καθεστώτος του Φράνκο, νεοφασιστές, καθολικούς εξτρεμιστές και αντιδραστικούς όλων των ειδών1. Κατά τη διοργάνωση ενός τέτοιου θεάματος, το Vox είχε ένα καλό λόγο για να επιλέξει τον συγκεκριμένο χώρο – δηλαδή την ίδια αρένα στην οποίο οι Podemos έχαν πραγματοποιήσει τα δικά τους συνέδρια. Το ακροδεξιό κόμμα διοργάνωσε τη συγκέντρωσή του για κάνει επίδειξη της δικής του δύναμη.

Το Vox ήθελε να θεωρηθεί ως ο φυσικός ανταγωνιστής της νέας αριστεράς που προέκυψε από το κίνημα 15Μ εναντίον της λιτότητας. Και το κατάφερε. Ύστερα απ’ αυτό το γεγονός, το όνομα Vox εμφανίστηκε σε όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι ηγέτες του βρίσκονται σε όλες τις εφημερίδες και το κόμμα έχει αρχίσει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη από τις δημοσκοπήσεις (σκαρφαλώνοντας από το μηδέν τοις εκατό σε περίπου 5 τοις εκατό μέσα σε μερικούς μήνες).

Η εκδήλωση στο Βισταλέγκρε σηματοδοτεί μια καμπή στην ισπανική πολιτική: την άνοδο μιας νέας ακροδεξιάς, σε μια χώρα που θεωρήθηκε κάποτε εξαίρεση από την παγκόσμια φασιστική απειλή.

Προέλευση

Το Vox δημιουργήθηκε το 2013 υπό την ηγεσία του Αλέχο Βιδάλ Κουάντρας, πρώην ηγέτη του Partido Popular (PP – Λαϊκό Κόμμα)2 – του παραδοσιακού κόμματος της ισπανικής δεξιάς. Ο Κουάντρας έθεσε για το Vox τον ξεκάθαρο στόχο της «συγκέντρωσης των δεξιών ψηφοφόρων που απογοητεύτηκαν από τις πολιτικές του PP». Ωστόσο, αυτή η επιχείρηση δεν ξεκίνησε τόσο καλά όσο αναμενόταν και αυτή η ακροδεξιά ψήφος κριτικής στο PP κατευθύνθηκε αντίθετα σε εναλλακτικές δυνάμεις με λιγότερο οξύ ιδεολογικό προφίλ, όπως οι Ciudadanos ή η Unión Progreso y Democracia (αν και αυτή η τελευταία έχει σχεδόν εξαφανιστεί).

Αυτή η αποτυχία έφερε την πρώτη κρίση στο Vox. Υποστηρίζοντας στενότερες σχέσεις με αυτές τις άλλες κεντροδεξιές δυνάμεις, ο ιδρυτής-πρόεδρος του, ο Κουάντρας εγκατέλειψε σύντομα το κόμμα, το οποίο αναδιοργανώθηκε τώρα σε νέες βάσεις. Τον Σεπτέμβριο του 2014 ο Σαντιάγο Αμπασκάλ έγινε πρόεδρος του κόμματος (ένα αξίωμα που εξακολουθεί να κατέχει) και άρχισε να μετατοπίζει το κόμμα από πιο παραδοσιακές συντηρητικές θέσεις σε μια νέα αντιδραστική ακροδεξιά: μια μετατόπιση ευθυγραμμισμένη με άλλα παγκόσμια φαινόμενα, αλλά που επί πλέον έχει επίσης κάποια αδιαμφισβήτητα ισπανικά χαρακτηριστικά.

Οι ιδέες του Vox συνδέονται με την εξάπλωση του αντιδραστικού κύματος παγκοσμίως. Εκφράζει ένα ισχυρό μίσος εναντίον των παραδόσεων της Αριστεράς. Ο αντικομμουνισμός του («εναντίον των Κόκκινων») μεταφράζεται σε επιθέσεις εναντίον της φανταστικής απειλής του «πολιτιστικού μαρξισμού». Οι μαχητές του ισχυρίζονται ότι αυτό το τελευταίο έχει αποικίσει το μυαλό των πολιτών, απειλώντας έτσι τις αξίες που στηρίζουν τη συνοχή της Ισπανίας.

Ένας από τους κύριους στόχους της οργής του Vox είναι τα φεμινιστικά και LGBTQ κινήματα, τα οποία κατηγορεί ότι οργανώνουν πλύση εγκεφάλου με διαλέξεις σε θέατρα και στα μέσα ενημέρωσης που υποτίθεται ότι ηγεμονεύονται από την πολιτική ταυτότητας. Επιβεβαιώνοντας τη δική του αξιοπιστία της «πολιτικής μη ορθότητας» και ισχυριζόμενο ότι είναι θύμα της «προοδευτικής λογοκρισίας», το Vox ζωγραφίζεται με τα χρώματα του λευκού ισπανικού παραγωγού, ο οποίος ευσυνείδητα σηκώνεται κάθε πρωί για τη δουλειά και ο οποίος –είτε είναι αφεντικό είτε εργάτης– απειλείται από ορδές μεταναστών που έρχονται να κλέψουν τη δουλειά του.

Με την πολιτική αριστερά εξαντλημένη και χωρίς ιδέες που να υπερβαίνουν τη διαχείριση του συστήματος, το Vox θα προσπαθήσει να προβληθεί ως η αντιδραστική εναλλακτική λύση στο υπάρχον πολιτικό σύστημα.

Ωστόσο, το Vox διατηρεί τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ισπανικού συντηρητισμού. Η ισπανική φασιστική παράδοση δεν έχει επιτρέψει ποτέ στον εαυτό της να περιλάβει πολλές επαναστατικές αποχρώσεις. Ο ιδρυτής της Falange Española3, ο Χοσέ Αντώνιο Πρίμο ντε Ριβέρα και ο στρατηγός Φράνκο προσπάθησαν πάντοτε να υιοθετήσουν έναν περισσότερο «αντιδραστικό» παρά «επαναστατικό» λόγο.

Οι μορφές αυτές σχετίζονται πολύ με το γεγονός ότι από την εποχή τους, το βασικό καθήκον του ισπανικού φασισμού ήταν να οργανώσει την αντεπανάσταση εναντίον της Αριστεράς, σε μια χώρα της οποίας ο κοινωνικός σχηματισμός είχε ως αποτέλεσμα η μικροαστική τάξη και οι μεσαίες τάξεις να είναι πάντα βαθιά συνδεδεμένες με την πολιτική διάρθρωση της άρχουσας τάξης και της αριστοκρατίας. Εκτός από ορισμένες μειοψηφίες μικρής σημασίας, ο ισπανικός φασισμός ήταν πάντα βασιλικός, προσβλέποντας στον βασιλιά για μια παραδοσιακή πηγή νομιμότητας αντίθετα από άλλους ευρωπαϊκούς φασισμούς που την αναζητούσαν αλλού.

Μία άλλη ιδεολογική μήτρα που καθιερώνει μια οικογενειακή σχέση μεταξύ του Vox και αυτής της εθνικο-αντιδραστικής παράδοσης είναι η υπεράσπιση της κληρονομιάς της hispanidad («ισπανικότητα»). Αν και λίγοι το θυμούνται ακόμη, η Ισπανία ήταν κάποτε μια παγκόσμια αυτοκρατορία που κατέκτησε την Αμερική και το ήμισυ της Ευρώπης με αίμα και φωτιά. Αν και η κληρονομιά αυτή είναι δύσκολο να υποστηριχθεί, ακόμη και από την άποψη της ανάπτυξης (η αυτοκρατορική μοναρχία δεν ήταν τίποτε άλλο από ένα παρασιτικό εξάμβλωμα, βασισμένη σε στρατιωτικές αποτυχίες, θρησκευτική αποικιοκρατία και υποανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων), λειτουργεί ως μια ισπανική εκδοχή του «Κάνε την Αμερική μεγάλη ξανά» του Ντόναλντ Τραμπ, αν και με πολύ μικρότερη υλική βάση στις σημερινή πραγματικότητα.

Είναι ένας νεοϊμπεριαλισμός που στερείται αυτοκρατορικής εμβέλειας, οπότε καταλήγει να κατευθύνει αυτές τις άκαρπες επιθυμίες προς έναν οξυμένο ισπανικό εθνικισμό μέσα στο εθνικό πλαίσιο: οι Γαλιθιανοί, οι Βάσκοι και, σήμερα, οι Καταλανοί που ζητάνε ανεξαρτησία είναι –μαζί με τους «Κόκκινους»– οι κατ’ εξοχήν εχθροί γύρω από τους οποίους οικοδομείται το σχέδιο της ισπανικής δεξιάς. Το ίδιο το Vox θα μπορούσε να επωφεληθεί από μια κάποια δυσαρέσκεια σε σχέση με την παραδοσιακή δεξιά, η οποία κατηγορήθηκε ότι ήταν υπερβολικά «μαλακή» απέναντι σε έναν εσωτερικό εχθρό που φάνηκε ότι βρισκόταν στην επίθεση κατά τη διάρκεια της πρόσφατης ταραχώδους περιόδου στην ισπανική πολιτική.

Πιθανή άνοδος

Αυτό που γνωρίζουμε είναι σίγουρα ότι είναι ακόμα πολύ νωρίς για να πούμε πώς θα εξελιχθεί το φαινόμενο Vox. Οι δημοσκοπήσεις εξακολουθούν να του δίνουν σχετικά χαμηλά ποσοστά (εκείνες που του έδωσαν τα υψηλότερα ποσοστά το εκτίμησαν στο 5% των ψήφων). Ωστόσο, η ξαφνική ανακάλυψή του είχε ήδη άμεσες επιπτώσεις, επιτρέποντάς μας να εικάσουμε μερικούς από τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να εξελιχθεί στο μέλλον.

Το Vox έχει μεγαλώσει στο περιθώριο της επίσημης πολιτικής. Οι ηγέτες του έπρεπε να προσελκύσουν την προσοχή σε μια πολιτική αγορά ήδη κορεσμένη από συγκρούσεις και υπερβολική προσφορά εναλλακτικών λύσεων. Αλλά έχουν επιδείξει επιδεξιότητα στον κόσμο της κοινωνίας των πολιτών, οικοδομώντας οργανώσεις και δεξαμενές σκέψης με τις οποίες συνδέονται με διάφορα τμήματα της Δεξιάς.

Ο νονός αυτού του κόσμου είναι ο πρώην πρωθυπουργός Χοσέ Μαρία Αθνάρ, ένας θαυμαστής του Τζοτρτζ Μπους του πρεσβύτερου, τον οποίο συνόδευσε στην καταστροφική περιπέτεια του Ιράκ4. Ο Αθνάρ και ολόκληρος ο νεοσυντηρητικός τομέας που αντιπροσωπεύει έχουν περάσει χρόνια που ζουν στο περιθώριο της πολιτικής ζωής, πικραμένοι από την ηγεσία του ΡΡ υπό τον πρωθυπουργό Μαριάνο Ραχόι (πριν αποβληθεί από το αξίωμα αυτό πριν από μερικούς μήνες με μια πρόταση μομφής από την Αριστερά και τα κόμματα υπέρ της ανεξαρτησίας [της Καταλωνίας] και να επιστρέψει έτσι στην εξουσία το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ισπανίας [PSOE]5, το ιστορικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα). Κι όμως ακόμα και τότε, αυτός ο νεοσυντηρητικός τομέας συνέχισε να εργάζεται υπογείως, για μια ιδεολογική ανασύνθεση της πολιτικής δεξιάς.

Αυτός ο τόπος «των άκρων» επέτρεψε στο Vox να εμφανιστεί με ένα λόγο εναντίον του συστήματος, παρόλο που οι ηγέτες του είναι άνθρωποι που προέρχονται... από το σύστημα. Για παράδειγμα, ο Αθνάρ (ο οποίος παραμένει μέλος του Λαϊκού Κόμματος) έχει ο ίδιος αποκαλέσει τον επικεφαλής του Vox Σαντιάγο Αμπασκάλ «έναν άνθρωπο γεμάτο ταλέντα».

Όμως, το Vox δεν έχει περιοριστεί στην οικοδόμηση νομιμοποίησης μεταξύ των κύκλων επιρροής της Δεξιάς. Έχει επίσης αρχίσει να αναπτύσσει μια στρατηγική συγκέντρωσης ακτιβιστών, προσπαθώντας να διεισδύσει στις περιφέρειες της εργατικής τάξης, υποδαυλίζοντας τον φόβο της μετανάστευσης και την αντιπολίτευση στις πολιτικές της Αριστεράς. Για παράδειγμα, στην Ουσέρα –μια από τις πιο εργατικές συνοικίες της Μαδρίτης– το Vox χρησιμοποίησε πολύ επιθετικές τακτικές, κάνοντας συγκεντρώσεις στο [αριστερό] δημαρχείο και ιδιαίτερα σφοδρές επιθέσεις στην περιφερειακή σύμβουλο Ρόμμι Άρκε6, η οποία είναι η πρώτη γυναίκα μετανάστρια που έγινε σύμβουλος στην ισπανική πρωτεύουσα.

Η δραστήρια κινητοποίηση της δυσαρέσκειας ενάντια σε αυτό που το Vox θεωρεί μη ανεκτό (μια μαρξίστρια, φεμινίστρια μετανάστρια από την εργατική τάξη που κατέλαβε το αξίωμα) θυμίζει πολλές παλιές τακτικές της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς, οι οποίες κινητοποίησαν τη μεσαία τάξη σε φτωχές περιοχές για να βάλουν στη θέση τους οποιουσδήποτε σοσιαλιστές πέτυχαν μια θέση εξουσίας. Αυτός ο αξιοσημείωτα αντιδραστικός προσανατολισμός περιορίζει το εκλογικό δυναμικό του Vox, αλλά του παρέχει και την βάση του. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, οι ψηφοφόροι του είναι λευκοί άνδρες υψηλού εισοδήματος. Δεν έχει ακόμη καταφέρει να διεισδύσει στους ψηφοφόρους της εργατικής τάξης, των μεταναστών ή των γυναικών.

Το Vox είχε επίσης άλλες πιο άμεσες επιπτώσεις στην ισπανική πολιτική. Εάν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, το ίδιο το DNA της φιλελεύθερης δημοκρατίας διαμορφώθηκε στην καταπολέμηση του φασισμού, η ισπανική δημοκρατία δεν συγκροτήθηκε από παρόμοια διαδικασία γεννήσεων. Αντίθετα, αυτή η δημοκρατία ήταν καρπός ενός συμφώνου μεταξύ των κληρονόμων του δικτάτορα Φράνκο και των δυνάμεων της Αριστεράς. Για το λόγο αυτό, η Δεξιά ποτέ δεν καταδίκασε τον Φρανκισμό, αλλά μάλλον αποτελεί συνέχεια του. Αυτό σημαίνει ότι το Vox έχει πολλά κοινά σημεία με τα παραδοσιακά κόμματα της Δεξιάς.

Στην πραγματικότητα, ο νέος ηγέτης του Partido Popular, ο Μάμπλο Κασάδο –ο ίδιος ένας προστατευόμενος του Αθνάρ– έχει ήδη κάνει διάφορες νύξεις προς το Vox σε συνεντεύξεις, αρνούμενος μάλιστα να το χαρακτηρίσει ακροδεξιό κόμμα. Δεν είχε κανένα ανάλογο πρόβλημα για να εκτοξεύεσει κάθε είδος από επίθετα στους Podemos. Επιπλέον, η τομή του Vox έχει προκαλέσει μια ακροδεξιά ριζοσπαστικοποίηση τόσο του Partido Popular όσο και των Ciudadanos, που επιδίδονται σε έναν αυξανόμενο ανταγωνισμό για την προώθηση αυταρχικών μέτρων εναντίον των μεταναστών, του φεμινισμού, των εργατικών οργανώσεων και των Καταλανών που είναι υπέρ της ανερξαρτησίας.

Μέχρι πρόσφατα, η Ισπανία ήταν μία από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες στην οποία δεν είχε φθάσει ακόμα η νέα ακροδεξιά. Ωστόσο, η τομή του Vox σηματοδοτεί το τέλος της λεγόμενης ισπανικής εξαίρεσης. Η δυσαρέσκεια προς το σύστημα είχε εκφραστεί με το κίνημα 15Μ εναντίον της λιτότητας, με τους Podemos και τις προοδευτικές τοπικές πολιτικές. Αλλά αυτή η νέα αριστερά επέλεξε μια στρατηγική μετριοπάθειας, καθώς επιδίωξε μια κυβερνητική συμφωνία με τη σοσιαλδημοκρατία – μια επιλογή που θυμίζει το αποτυχημένο πείραμα του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος το 1980 στην κυβέρνηση υπό την ηγεσία του σοσιαλιστή Φρανσουά Μιτεράν7.

Με την πολιτική αριστερά εξαντλημένη και ελλείψει ιδεών που υπερβαίνουν τη διαχείριση του συστήματος (παρά την ύπαρξη ενός ισχυρού φεμινιστικού κινήματος και ενός δυναμικού κινήματος για το δικαίωμα στη στέγαση, καθώς και την έναρξη εργατικών αγώνων), η άκρα δεξιά όπως εκπροσωπείται από το Vox προσπαθεί να προβληθεί ως αντιδραστική εναλλακτική λύση απέναντι στο υπέρχον πολιτικό σύστημα.

Δεν έχουν χαθεί όλα: υπάρχουν επίσης οι δυνάμεις για να εμποδίσουν την ανάπτυξη του παγκόσμιου φασιστικού τέρατος και για να αποφευχθεί μια καταστροφή όπως αυτές που έχουν υποστεί τα αδέρφια μας στη Βραζιλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι αυτό το τέρας έχει φθάσει πράγματι στην Ισπανία.

Μετάφραση: e la libertà

Brais Fernández, «Spain’s New-Old Monster», Jacobin, 18 Νοεμβρίου 2018 και με τον τίτλο: «Vox: the new face of the far right in the Spanish State», International Viewpoint, 26 Νοεμβρίου 2018

Ο Μπράις Φερνάντες είναι ακτιβιστής της οργάνωσης Anticapitalistas στους Podemos της Μαδρίτης.

Σημειώσεις

1 Constanza Lambertucci, “La extrema derecha de Vox llena Vistalegre con más de 9.000 simpatizantes”, El Pais, 8 Οκτωβρίου 2018 

2 Donald Share, «Popular Party», Encyclopædia Britannica

4 Ashifa Kassam, «Spanish ex-prime minister defends decision to back Iraq war», The Guardian, 2 Νοεμβρίου 2015

5 Antonio Maestre, «The Lesser Evil», Jacobin, 6 Ιουνίου 2018

6 «Rommy Arce», Twitter

7 Jonah Birch, «The Many Lives of François Mitterrand», Jacobin, 19 Αυγούστου 2015

Τελευταία τροποποίηση στις Πέμπτη, 27 Δεκεμβρίου 2018 23:33
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.