Δευτέρα, 28 Δεκεμβρίου 2015 20:51

Η νέα αποικιοκρατία και η κρίση των αριστερών αξιών

Κατηγορία Κόσμος

Εισαγωγή e la libertà

Το μικρό άρθρο του Raúl Zibechi θέτει δύο πολύ σημαντικά ζητήματα σχετικά με τη θέση ενός τμήματος της αριστεράς, το οποίο υποστηρίζει τη ρωσική εισβολή στη Συρία, με το επιχείρημα ότι μ’ αυτόν τον τρόπο εξασθενεί ο ηγεμονικός δυτικός ιμπεριαλισμός. Για τον Zibechi η θέση αυτή είναι αποτέλεσμα μιας ανολοκλήρωτης ρήξης με τον σταλινισμό και ταυτόχρονα αποτέλεσμα μιας κρίσης των αριστερών αξιών.

Στην επιχειρηματολογία του ο Zibechi στηρίζεται στην ανάλυση του διανοούμενου του αντιαποικιακού κινήματος, Αιμέ Σεζαίρ,* ο οποίος επηρέασε όχι μόνο τα αντιαποικιακό κίνημα, αλλά και τα μεταγενέστερα κοινωνικά κινήματα σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ιδέα του Αιμέ Σεζαίρ την οποία αξιοποιεί ο Zibechi, είναι ότι οι επιμέρους αγώνες των καταπιεσμένων δεν μπορεί αντιμετωπίζονται ως το λιγότερο σημαντικό μέρος ενός ανώτερου σε σημασία συνόλου.

Σ’ αυτό το σημείο όμως, μπορεί να ελοχεύει ο κίνδυνος της διάσπασης των αντιστάσεων, ή ακόμα χειρότερα, ο κίνδυνος της θεωριτικοποίησης μιας υποτιθέμενης αδυνατότητας επικοινωνίας και αλληλοκατανόησης μεταξύ των καταπιεσμένων. Ο ίδιος ο Αιμέ Σεζαίρ φαίνεται να ασπάζεται αυτή την άποψη. Οι αναλύσεις του, γεννημένες την εποχή της αποκάλυψης της σταλινικής βαρβαρότητας και της επαίσχυντης προδοσίας των αντιαποικιακών κινημάτων από τα Κομουνιστικά Κόμματα της Δύσης, εκφράζουν την απαισιοδοξία του από το κομουνιστικό κίνημα στο οποίο και ο ίδιος ανήκε. Σε τελική ανάλυση, αυτό το οποίο επιδιώκει ο Αιμέ Σεζαίρ είναι να διασώσει τα χειραφετητικά κινήματα από τον θανατηφόρο εναγκαλισμό με τον σταλινισμό, μέσα όμως από μια απαισιόδοξη οπτική, η οποία, υπόρρητα, αποδέχεται την ταύτιση του κομουνισμού με τον σταλινισμό και αρνείται τη δυνατότητα συγκρότησης ενός κομουνιστικού κινήματος το οποίο θα προσφέρεται ως αφετηριακό πεδίο ανάδειξης της φωνής και της αντίστασης όλων των καταπιεσμένων.

e la libertà

 

 

Raúl Zibechi

Η νέα αποικιοκρατία και η κρίση των αριστερών αξιών

 

Όταν η ορατότητα γίνεται ελάχιστη, καθώς ισχυρές καταιγίδες θολώνουν την αντίληψη της πραγματικότητας, μπορεί να είναι σκόπιμο για να αυξηθεί το οπτικό μας πεδίο, να ανέβουμε στις πλαγιές και να αναζητήσουμε ευρύτερα σημεία παρατήρησης, προκειμένου να διακρίνουμε το πλαίσιο στο οποίο κινούμαστε. Σε αυτούς τους καιρούς, που ο κόσμος διαπερνάται από πολλαπλές αντιφάσεις και συμφέροντα, είναι επιτακτικό να οξύνουμε τις αισθήσεις μας κοιτάζοντας μακριά και εσωτερικά.

Καιροί σύγχυσης στους οποία η ηθική έχει ναυαγήσει, βασικά σημεία αναφοράς εξαφανίζονται και έχει κυριαρχήσει κάτι σαν «τα πάντα επιτρέπονται», το οποίο επιτρέπει την υποστήριξη κάθε στόχου που έρχεται σε αντίθεση με τον μεγαλύτερο εχθρό, πέρα από κάθε εξέταση αρχών και αξιών. Παρακάμψεις που οδηγούν σε αδιέξοδα, όπως η εξίσωση του Πούτιν με τον Λένιν, για να χρησιμοποιήσω ένα κάπως σύγχρονο παράδειγμα.

Η ρωσική επέμβαση στη Συρία είναι μια νεοαποικιακή ενέργεια, η οποία τοποθετεί τη Ρωσία στην ίδια πλευρά της ιστορίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γαλλία και την Αγγλία. Καλή, απελευθερωτική αποικιοκρατία δεν υπάρχει. Όσο κι αν η ρωσική επέμβαση δικαιολογείται με το επιχείρημα ότι θα σταματήσει το ισλαμικό κράτος και την αυτοκρατορική επίθεση στην περιοχή, δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια συμμετρική ενέργεια που χρησιμοποιεί τις ίδιες μεθόδους και παρόμοια επιχειρήματα, τα οποία είχε καταγγείλει.

Το ερώτημα που θεωρώ κεντρικό είναι: γιατί υψώνονται φωνές από την αριστερά της Λατινικής Αμερικής που υποστηρίζουν τον Πούτιν;1 Είναι προφανές ότι πολλοί έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους για ένα καλύτερο κόσμο, στην παρέμβαση των μεγάλων δυνάμεων, όπως της Κίνα και της Ρωσία, με την ελπίδα ότι θα σταματήσουν ή ακόμα και θα ανατρέψουν τις ηγεμονικές δυνάμεις. Είναι κατανοητό ενόψει των αδικιών που διαπράττει η Ουάσιγκτον στην περιοχή μας. Αλλά είναι ένα στρατηγικό λάθος και μια ηθική παρέκκλιση.

Θα ήθελα βοηθήσω στην κατανόηση αυτής της ιδιαίτερα κρίσιμης συγκυρίας, αναφερόμενος σε ένα ιστορικό ντοκουμέντο: την επιστολή προς τον Μορίς Τορέζ (γενικό γραμματέας του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος), που γράφτηκε τον Οκτώβριο του 1956 από τον Αιμέ Σεζαίρ [Aimé Césaire].2 Το κείμενο γεννήθηκε σε μία από τις στροφές της ιστορίας, λίγο μετά το ΧΧο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, όπου καταγγέλθηκαν τα εγκλήματα του σταλινισμού· τον ίδιο μήνα με την εξέγερση του ουγγρικού λαού εναντίον του φιλορωσικού γραφειοκρατικού καθεστώτος (που είχε ως αποτέλεσμα χιλιάδες θανάτους) και της αποικιοκρατικής επίθεσης στην Αίγυπτο εξαιτίας της εθνικοποίησης της διώρυγας του Σουέζ.

Ο Σεζαίρ αποχώρησε από το κόμμα ύστερα από ένα επαίσχυντο συνέδριο στο οποίο η ηγεσία ήταν ανίκανη να κάνει και την ελάχιστη αυτοκριτική, μπροστά στην αποκάλυψη των εγκλημάτων, τα οποία στην πραγματικότητα είχε υποστηρίξει. Ο Αιμέ Σεζαίρ γεννήθηκε στη Μαρτινίκα, όπως και ο Frantz Fanon, και ήταν καθηγητής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Ήταν ποιητής και ο ιδρυτής του κινήματος της νεγροσύνης [Négritude] στη δεκαετία του 1930. Το 1950 έγραψε το Λόγος περί της αποικιοκρατίας [Discours sur le colonialisme], ένα έργο που είχε μεγάλο αντίκτυπο στην κοινότητα των μαύρων. Η επιστολή του προς τον Τορέζ ήταν, σύμφωνα με τα λόγια του Immanuel Wallerstein, «το κείμενο που εξηγεί και εκφράζει καλύτερα την αποστασιοποίηση ανάμεσα στο παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα και τα διάφορα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα» (σε Discurso sobre el colonialismo, Akal, σελ. 8).

Βρίσκω τρία ζητήματα στην επιστολή του, που φωτίζουν τη σημερινή κρίση των αριστερών αξιών.

Το πρώτο είναι η έλλειψη θέλησης για ρήξη με το σταλινισμό. Ο Σεζαίρ στρέφεται εναντίον του ηθικού σχετικισμού που επιδιώκει να ξορκίσει τα εγκλήματα του σταλινισμού με «κάποια μηχανική φράση». Είναι η μονίμως επαναλαμβανόμενη επωδός, που λέει ότι ο Στάλιν «έκανε λάθη». Ο φόνος εκατομμυρίων δεν είναι ένα λάθος, παρόλο που υποτίθεται ότι θανατώθηκαν στο όνομα ενός δίκαιου σκοπού.

Το μεγαλύτερο μέρος της αριστεράς δεν έχει κάνει μια σοβαρή αυτοκριτική και έναν απολογισμό του σταλινισμού, ο οποίος, όπως έχει γραφτεί σε αυτές τις σελίδες, πηγαίνει πολύ πέρα από το πρόσωπο του Στάλιν. Αυτό που γέννησε τον σταλινισμό είναι ένα κοινωνικό μοντέλο με επίκεντρο το κράτος και την εξουσία μιας γραφειοκρατίας που προέρχεται από ένα αστικό κράτος που ελέγχει τα μέσα παραγωγής. Συνεχίζει να αναφέρεται σε ένα σοσιαλισμό που επαναλαμβάνει το παλιό και ξεπερασμένο μοντέλο της συγκεντροποίησης των μέσων παραγωγής.

Το δεύτερο είναι ότι οι αγώνες των καταπιεσμένων δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται, λέει ο Σεζαίρ, «ως μέρος ενός πιο σημαντικού συνόλου», γιατί υπάρχει μια «μοναδικότητα των προβλημάτων μας που δεν μπορεί να συμπυκνωθεί σε οποιοδήποτε άλλο πρόβλημα». Ο αγώνας κατά του ρατσισμού, λέει ο Σεζαίρ, είναι «πολύ διαφορετικής φύσης από τον αγώνα των Γάλλων εργατών εναντίον των Γάλλων καπιταλιστών» και δεν μπορεί να εξετάζεται απλώς ως ένα «θραύσμα αυτού του αγώνα».

Στο σημείο αυτό, οι αντι-αποικιακοί και αντι-πατριαρχικοί αγώνες αγγίζουν τα ίδια ευαίσθητα σημεία. «Οι δυνάμεις αυτές θα μαραθούν μέσα σε οργανώσεις που δεν είναι δικές τους, δεν έχουν γίνει γι' αυτές, δεν έχουν προσαρμοστεί στους στόχους που μόνο αυτές μπορούν να προσδιορίσουν». Ακόμα και σήμερα υπάρχουν εκείνοι που δεν κατανοούν ότι οι γυναίκες χρειάζονται τους δικούς τους χώρους, όπως και όλοι οι καταπιεσμένοι λαοί.

Πρόκειται για ένα ζήτημα, υποστηρίζει ο Σεζαίρ, που «δεν πρέπει να συγχέει συμμαχία και υποταγή», κάτι πολύ συχνό όταν τα κόμματα της αριστεράς προσπαθούν να «αφομοιώσουν» τα αιτήματα των διαφόρων ομάδων κάτω από έναν ενιαίο στόχο, μέσα από την ιερή και απαραβίαστη ενότητα που δεν κάνει τίποτα περισσότερο από το να ομογενοποιεί τις διαφορές, εγκαθιστώντας έτσι νέες καταπιέσεις.

Το τρίτο ζήτημα που φωτίζει η επιστολή του Σεζαίρ, εξαιρετικά επίκαιρο, σχετίζεται με τον οικουμενισμό. Με άλλα λόγια, με την κατασκευή μη ευρωκεντρικών οικουμενικοτήτων, στις οποίες το σύνολο δεν επιβάλλεται στις διαφορετικότητες. «Υπάρχουν δύο τρόποι να χαθούμε: υψώνοντας τείχη που διαχωρίζουν την ιδιαιτερότητα ή με τη διάχυση στο οικουμενικό.»

Είμαστε ακόμα μακριά από την κατασκευή «ενός οικουμενικού θεματοφύλακα για όλες τις ιδιαιτερότητες», κάτι το οποίο προϋποθέτει την «εμβάθυνση και τη συνύπαρξη όλων των ιδιαιτεροτήτων», όπως έγραψε ο Σεζαίρ πριν από έξι δεκαετίες.

Όσοι επενδύουν σε δυνάμεις συμμετρικές με τις υπάρχουσες, εξαιρουμένων των ηγεμονικών, αλλά από τα αριστερά· όσοι αντιτάσσουν στις κακές βόμβες των Αμερικανών τις καλές βόμβες των Ρώσων, ακολουθούν τον δρόμο που χαράχτηκε από τον σταλινισμό, διαγράφοντας το παρελθόν και τις διαφορές αντί να εργάζονται για κάτι διαφορετικό, για «έναν κόσμο που να χωράει πολλούς κόσμους».

 

16 Οκτωβρίου 2015

 

Μετάφραση: e la libertà

 

Πηγή στα ισπανικά: Raúl Zibechi, «Nuevos colonialismos y crisis de los valores de izquierda», La Jornada, 16 Οκτωβρίου 2015· στα αγγλικά «New colonialisms and the crisis of left values», Clay’s beach, 22 Οκτωβρίου 2015· αναδημοσίευση: International Viewpoint, 25 Δεκεμβρίου 2015. «New colonialisms and old questions», Socialist Worker, 5 Νοεμβρίου 2015 · στα γερμανικά: «Neue Spielarten des Kolonialismus und Krise der linken Werte», Clay’s beach, 26 Οκτωβρίου 2015.

 

Σημειώσεις

* Το βασικό του έργο: (στα γαλλικά) Aimé Césaire, Discours sur le colonialisme, Presence africaine, Παρίσι 1955· (και στα αγγλικά) Aimé Césaire, Discourse on Colonialism, Montly Review Press, Νέα Υόρκη 1972.

1 «Maduro..Venezuela supports Russian efforts for fighting terrorism in Syria», Syrian Arab News Agency, 1 Οκτωβρίου 2015. 

2 Aimé Césaire, «Letter to Maurice Thorez», Hydrarchy, 24 Μαΐου 2010. 

Τελευταία τροποποίηση στις Παρασκευή, 15 Ιανουαρίου 2016 15:30
Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.