Κάτοικοι της Τεχεράνης την τρίτη ημέρα των αμερικανο-ισραηλινών αεροπορικών επιδρομών, 3 Μαρτίου 2026.https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tehran_-_The_Fourth_Day_of_War_4_Avash.webp
Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν: Ποια είναι η απαραίτητη προσέγγιση για μια σοσιαλιστική Αριστερά με αρχές;
Γράφει η Frieda Afary
Δημοσιεύουμε το επικαιροποιημένο κείμενο μιας ομιλίας της Φρίντα Αφαρί που πραγματοποιήθηκε στις 15 Μαρτίου 2026 σε εκδήλωση της νοτιοαφρικανικής οργάνωσης «Zabalaza for Socialism».
ΠΗΓΗ: newpol.org
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:elaliberta.gr
I. Τι έχει συμβεί από τότε που οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον τελευταίο πόλεμο εναντίον του Ιράν;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ξεκίνησαν έναν νέο κύκλο βομβαρδισμών κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Από τότε, έχουν βομβαρδίσει αποθήκες πετρελαίου, εγκαταστάσεις πετρελαίου, το νησί Χαργκ, το οποίο αποτελεί τον κόμβο εξαγωγής για το 90% του ιρανικού πετρελαίου (4-5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα), στρατιωτικές εγκαταστάσεις, εγκαταστάσεις πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αστυνομικές εγκαταστάσεις, τράπεζες, ένα σχολείο θηλέων στο Μινάμπ, νοσοκομεία, κτίρια κατοικιών, μονάδες αφαλάτωσης νερού και μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς.
Την πρώτη ημέρα των βομβαρδισμών, το Ισραήλ έπληξε το συγκρότημα κατοικιών του Αλί Χαμενεΐ, του «Ανώτατου Θρησκευτικού Ηγέτη», σκοτώνοντας τον ίδιο, τη σύζυγό του, τη νύφη του, τον εγγονό του και διάφορους κυβερνητικούς ηγέτες. Στις 17 Μαρτίου, το Ισραήλ σκότωσε τον Αλί Λαριτζανί, τον κορυφαίο αξιωματούχο εθνικής ασφάλειας του Ιράν, και τον Γκολαμρεζά Σολεϊμανί, επικεφαλής της παραστρατιωτικής δύναμης Μπασίτζ. Στις 18 Μαρτίου, σκότωσε τον υπουργό Πληροφοριών του Ιράν, Εσμαΐλ Καχτίμπ, σε άλλη αεροπορική επιδρομή.
Επί του παρόντος, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν πάνω από 50.000 στρατιώτες στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και μόλις έστειλαν άλλους 2.500 πεζοναύτες. Έχουν αποστείλει μαχητικά βομβαρδιστικά και πολεμικά πλοία στην περιοχή. Τις πρώτες 6 ημέρες, ξόδεψαν 11 δισεκατομμύρια δολάρια για τον πόλεμο και συνεχίζουν να ξοδεύουν πάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια την ημέρα για αυτόν. Ο Τραμπ έχει επίσης κάνει λόγο για την αποστολή αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων στο Ιράν.
Το Ισραήλ άρχισε και πάλι να βομβαρδίζει τον Λίβανο και στέλνει εκεί χερσαίες δυνάμεις. Συνεχίζει τον γενοκτονικό πόλεμο εναντίον των Παλαιστινίων στη Γάζα και την εθνοκάθαρση στη Δυτική Όχθη.
Το Ιράν αντέδρασε εκτοξεύοντας πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά αμερικανικών βάσεων και στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην περιοχή. Αρχικά, το Ιράν στοχεύσε στρατιωτικούς στόχους στο Ισραήλ. Τώρα, το Ιράν εξοπλίζει τους βαλλιστικούς πυραύλους του με βόμβες διασποράς για να βομβαρδίσει κατοικίες, πάρκα, επιχειρήσεις και δρόμους στο Τελ Αβίβ. Το Ιράν έχει επίσης στοχεύσει εγκαταστάσεις πετρελαίου, πετρελαιοφόρα, ξενοδοχεία, αεροδρόμια και μονάδες αφαλάτωσης στην περιοχή του Κόλπου. Έχει αποκλείσει το στενό του Ορμούζ και έχει αρχίσει να τοποθετεί νάρκες σε αυτό. Έχει διορίσει τον Μουτζταμπά Χαμενεΐ, γιο του Αλί Χαμενεΐ, ως νέο «Ανώτατο Θρησκευτικό Ηγέτη». Από τον Ιανουάριο του 2026, η ιρανική κυβέρνηση έχει διακόψει την πρόσβαση του κοινού στο διαδίκτυο.
Μέχρι στιγμής, πάνω από 2.000 άμαχοι έχουν χάσει τη ζωή τους στην περιοχή. Πάνω από 1.200 από αυτούς είναι Ιρανοί. Οι υπόλοιπες απώλειες αμάχων καταγράφονται κυρίως στο Λίβανο. Στα κράτη του Κόλπου, οι απώλειες αφορούν κυρίως μετανάστες εργαζόμενους.
Πάνω από 3,2 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί στο Ιράν και πάνω από ένα εκατομμύριο στον Λίβανο.
Το κόστος αυτού του πολέμου μέχρι στιγμής δεν είναι μόνο οικονομικό, με την αύξηση της τιμής του πετρελαίου κατά 35% και το μπλοκάρισμα της διακίνησης άλλων απαραίτητων αγαθών, όπως τρόφιμα και λιπάσματα. Το κόστος είναι επίσης ανθρωπιστικό. Έχουν προκληθεί τεράστιες, ακόμη και μη αναστρέψιμες, ζημίες στα ύδατα και στον αέρα, ειδικά στο Ιράν, όπου η ατμοσφαιρική ρύπανση και η έλλειψη νερού ήταν ήδη σοβαρά προβλήματα. Έχουμε επίσης δει ζημίες σε μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς, όπως το παλάτι Γκολεστάν στην Τεχεράνη.
Χρησιμοποιείται αποκαλυπτική θρησκευτική ρητορική που βασίζεται στον χριστιανικό, τον ισλαμικό και τον εβραϊκό φονταμενταλισμό, με σκοπό να παρακινήσει και να στρατολογήσει άτομα για να πολεμήσουν.
Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται με διάφορους τρόπους, είτε για βομβαρδισμούς, είτε για εκτόξευση πυραύλων, είτε για τη δημιουργία πλαστών βίντεο με σκοπό την παραπληροφόρηση.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ρωσική κυβέρνηση έχει βγει κερδισμένη από αυτόν τον πόλεμο, καθώς η τιμή του πετρελαίου έχει αυξηθεί και η κυβέρνηση Τραμπ έχει άρει τις κυρώσεις που αφορούσαν τις εξαγωγές πετρελαίου της Ρωσίας. Η Ρωσία έχει επίσης βγει κερδισμένη, καθώς τα αντιπυραυλικά συστήματα που η Ουκρανία και η Ευρώπη αγόραζαν από τις ΗΠΑ για να βοηθήσουν στην άμυνα της Ουκρανίας ενάντια στη βίαιη ιμπεριαλιστική εισβολή της Ρωσίας στη χώρα αυτή, κατευθύνονται πλέον προς τη Μέση Ανατολή. Η Ρωσία βοηθά επίσης την ιρανική κυβέρνηση, κοινοποιώντας μυστικές πληροφορίες σχετικά με στόχους των ΗΠΑ.
Η κινεζική κυβέρνηση έχει επίσης ωφεληθεί από αυτόν τον πόλεμο, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση θα δώσει λιγότερη προσοχή στην περιοχή του Ειρηνικού και ενδέχεται μάλιστα να επιτρέψει στην Κίνα να προχωρήσει στα σχέδιά της για την κατάληψη της Ταϊβάν.
II. Ορισμένα στοιχεία για το Ιράν από το 1979 έως σήμερα, για ΗΠΑ/Ισραήλ και τις παγκόσμιες αλλαγές
Από την ίδρυσή της, μετά τη λαϊκή ιρανική επανάσταση του 1979 εναντίον μιας ωμής και αυταρχικής μοναρχίας, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει ορίσει ως λόγο ύπαρξής της την αντίθεση προς το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πρόκειται για μια θρησκευτική φονταμενταλιστική σιιτική και περσική εθνικιστική οντότητα, η οποία βασίζεται επίσης σε μεγάλο βαθμό στο μισογυνισμό και την πατριαρχία. Αντιιμπεριαλιστικά, ακόμη και αντικαπιταλιστικά και επαναστατικά συνθήματα έχουν χρησιμοποιηθεί για την προώθηση του αυταρχισμού και την εξόντωση κάθε προοδευτικής αντιπολίτευσης.
Έτσι, τον Μάρτιο του 1979, λίγο μετά την ανατροπή της σκληρής μοναρχίας του Μουχαμάντ Ρεζά Παχλαβί από την επανάσταση, ο Αγιατολάχ Χομεϊνί και οι οπαδοί του άρχισαν να καταστέλλουν τις πορείες της παγκόσμιας Ημέρας των Γυναικών, που διαδήλωναν ενάντια στην υποχρεωτική χρήση του χιτζάμπ που είχε μόλις επιβληθεί. Τον ίδιο μήνα, ένα δημοψήφισμα ανακήρυξε το Ιράν Ισλαμική Δημοκρατία. Η νέα κυβέρνηση άρχισε επίσης να καταστέλλει βίαια μια εξέγερση των Κούρδων που διεκδικούσαν αυτονομία στο Βορρά. Μεγάλο μέρος της Αριστεράς συνέχισε να υπερασπίζεται την Ισλαμική Δημοκρατία ως αντιιμπεριαλιστική κατά τα δύο πρώτα χρόνια μετά την επανάσταση. Η Ισλαμική Δημοκρατία, ωστόσο, έλαβε σκληρά μέτρα κατά της Αριστεράς και σκότωσε και εκτέλεσε χιλιάδες από τα μέλη της, ξεκινώντας από το 1981. Σκότωσε επίσης χιλιάδες ακόμη αριστερούς πολιτικούς κρατούμενους μετά το τέλος του πολέμου Ιράν-Ιράκ το 1988. Συνέχισε να καταστέλλει κάθε προοδευτική αντιπολίτευση και δημιούργησε ένα αστυνομικό κράτος.
Από το 2009, το Ιράν έχει βιώσει πέντε κύματα λαϊκών διαμαρτυριών, καθένα από τα οποία συντρίφθηκε βάναυσα. Το πρώτο το 2009 μετά από εκλογές νοθείας, επεδίωκε τη μεταρρύθμιση του συστήματος. Τα άλλα το 2017, το 2019, το 2022 και το τελευταίο το 2026 επεδίωξαν την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η εξέγερση του 2022, γνωστή ως κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», τράβηξε την μεγαλύτερη προσοχή παγκόσμια επειδή καθοδηγήθηκε από γυναίκες που έκαιγαν τις μαντίλες τους και είχε έντονο χειραφετητικό περιεχόμενο. Σε αυτήν συμμετείχαν ακτιβίστριες/στές της εργατικής τάξης και της νεολαίας, εθνικές μειονότητες όπως Κούρδοι, Μπαλούχοι και Άραβες. Το τελευταίο κύμα λαϊκών διαμαρτυριών το 2026 περιελάμβανε πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους σε όλη τη χώρα και συντρίφθηκε με τον πιο βάναυσο τρόπο. Σε διάστημα τριών ημερών, τον Ιανουάριο του 2026, η κυβέρνηση σκότωσε τουλάχιστον 7.000 ανθρώπους και πιθανώς 20.000 ή περισσότερους.
Το Ιράν έχει το υψηλότερο ποσοστό εκτελέσεων στον κόσμο μετά την Κίνα και έχει πολλούς πολιτικούς κρατούμενους.
Το ιρανικό καθεστώς έχει επίσης χρησιμοποιήσει τη ρητορική του κατά του αμερικανικού ιμπεριαλισμού και κατά του Ισραήλ για να καταστείλει την προοδευτική αντιπολίτευση στις χώρες στις οποίες ασκεί επιρροή.
Το περιφερειακό ιμπεριαλιστικό σχέδιο του Ιράν ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1980 με τον ρόλο που διαδραμάτισε στην ίδρυση της Χεζμπολάχ στο Λίβανο και, αργότερα, με τις επεμβάσεις του στο Ιράκ, τη Συρία και την Υεμένη. Στην περίπτωση της Συρίας, στήριξε το βάναυσο καθεστώς του Μπασάρ αλ-Άσαντ για 13 χρόνια, στέλνοντας χερσαίες δυνάμεις και καταστέλλοντας την συριακή εξέγερση με τη βοήθεια της Ρωσίας. Έχει δαπανήσει δισεκατομμύρια για τη χρηματοδότηση της Χεζμπολάχ, της Χαμάς και των σιιτικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ και τη Συρία. Η υποστήριξή του προς τους Παλαιστινίους περιορίζεται αποκλειστικά στην προώθηση των δικών του περιφερειακών φιλοδοξιών και δεν περιλαμβάνει τη δημοκρατία ή τα ανθρώπινα δικαιώματα για τον παλαιστινιακό λαό. Τα τελευταία χρόνια, πουλάει drones και πυραύλους στη Ρωσία για τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Υποστηρίζει επίσης μια φατρία του σουδανικού στρατού στον εμφύλιο πόλεμο του Σουδάν. Επί του παρόντος υποστηρίζει τους Ταλιμπάν, ενώ προωθεί το μίσος κατά των Αφγανών προσφύγων εντός του Ιράν.
Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ιδρύθηκε από τον Αγιατολάχ Χαμενεΐ ως στρατός εκτός του τακτικού στρατού. Μετά τον οκταετή αιματηρό και καταστροφικό πόλεμο Ιράν-Ιράκ (1980-1988), στον οποίο πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) επεκτάθηκε και κατέστη ο μεγαλύτερος ιδιοκτήτης και επενδυτής κεφαλαίου του Ιράν, καθώς και η ενσάρκωση της ενότητας του κόμματος, του στρατού και του κράτους. Αποτελείται από 180.000 φρουρούς και αποτελεί μέρος του ευρύτερου ιρανικού στρατού και των αστυνομικών δυνάμεων, που αριθμούν 1,5 εκατομμύριο άτομα. Το Ιράν διαθέτει τον 8ο μεγαλύτερο στρατό στον κόσμο.
Το IRGC έχει δαπανήσει ένα άγνωστο ποσό για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Τον Ιούνιο του 2025, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) ανακοίνωσε ότι το Ιράν διέθετε επαρκή ποσότητα ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, η οποία θα μπορούσε να τροφοδοτήσει δέκα βόμβες. Μετά τον καταστροφικό και παράνομο πόλεμο που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν τον Ιούνιο του 2025, αυτή η πυρηνική ικανότητα αποδυναμώθηκε σοβαρά.
Όσον αφορά τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι επιδιώκουν τις βίαιες ιμπεριαλιστικές τους φιλοδοξίες στην περιοχή. Η κυβέρνηση Νετανιάχου επιδιώκει να συντρίψει τον αγώνα των Παλαιστινίων για ανεξαρτησία και προβαίνει σε σφαγές του παλαιστινιακού λαού. Η κυβέρνηση Νετανιάχου είναι επίσης εναντίον οποιωνδήποτε Ισραηλινών Εβραίων πιστεύουν στην ειρηνική συνύπαρξη Εβραίων και Παλαιστινίων με βάση την ισότητα.
Η Ουάσιγκτον έχει ιστορικό υποστήριξης του προηγούμενου μοναρχικού καθεστώτος του Ιράν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι επίσης υπεύθυνες για τις μεταγενέστερες εισβολές στο Αφγανιστάν και το Ιράκ στην περιοχή, οι οποίες οδήγησαν στο θάνατο και τον τραυματισμό εκατομμυρίων ανθρώπων.
Τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες όσο και το Ισραήλ έχουν στραφεί προς τον φασισμό. Στις ΗΠΑ, με τη δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ, έχουμε μια φασιστική κυβέρνηση που ελέγχει την προεδρία, το Κογκρέσο και το Ανώτατο Δικαστήριο. Όταν μιλάω για φασισμό, αναφέρομαι στον ορισμό του Ρόμπερτ Πάξτον στο έργο του «Ανατομία του φασισμού». Τα διακριτικά χαρακτηριστικά της φασιστικής διακυβέρνησης είναι η μαζική απόρριψη του ορθολογισμού και της λογικής, η μαζική αποδοχή του κοινωνικού δαρβινισμού ή η πίστη στην ανωτερότητα του έθνους ή της φυλής κάποιου και η λεγόμενη «επιβίωση του ισχυρότερου». Η φασιστική διακυβέρνηση χρειάζεται επίσης τη συνενοχή εκ μέρους των ελίτ που υποκλίνονται σε αυτήν. Ο φασιστικός ακραίος εθνικισμός και ο ρατσισμός εκφράζονται σε μια διαδικασία εσωτερικής «κάθαρσης» μέσω της δαιμονοποίησης, της αποανθρωποποίησης, της φυλάκισης και της δολοφονίας μελών μιας ή περισσότερων ομάδων ως «Άλλων» ή «εσωτερικών εχθρών». Αυτή η διαδικασία συμβαδίζει με την εξωτερική ιμπεριαλιστική επέκταση και τον πόλεμο, τον μισογυνισμό, την παραπληροφόρηση, τη διαγραφή της ιστορίας και την εξουσία ενός ισχυρού ηγέτη. Κρίνοντας με αυτά τα κριτήρια, και στο Ισραήλ η κυβέρνηση Νετανιάχου είναι φασιστική.
Τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ επιθυμούν να συνεργαστούν με τα κράτη του Κόλπου και την Τουρκία για να αναδιαμορφώσουν τη Μέση Ανατολή σε μια πλήρως αυταρχική καπιταλιστική οντότητα, χωρίς καν να υποκρίνονται ότι προάγουν τη δημοκρατία ή τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η κυβέρνηση Τραμπ είχε υπολογίσει ότι θα βομβάρδιζε το Ιράν για λίγες μέρες και ότι θα συνάψει συμφωνία με τμήμα του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), προκειμένου να εξασφαλίσει ένα υπάκουο καθεστώς στο Ιράν. Το IRGC, ωστόσο, σχεδιάζει επιθέσεις αντιποίνων εδώ και πολλά χρόνια και ποντάρει στην αποδυνάμωση των ΗΠΑ και του Ισραήλ μέσω της παράτασης του πολέμου. Επίσης, βασίζεται σε έναν πολυπολικό κόσμο, όπου η Ρωσία και η Κίνα ενισχύουν την ιμπεριαλιστική τους δύναμη.
Για τη Ρωσία, που είναι ένα φασιστικό και ιμπεριαλιστικό κράτος, το Ιράν αποτελεί σύμμαχο κράτος στο οποίο πουλά πυρηνικούς σταθμούς και όπλα, ενώ από αυτό προμηθεύεται πυραύλους, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και υπηρεσίες για την προώθηση της παραπληροφόρησης και της τρομοκρατίας σε όλο τον κόσμο.
Για τον κινεζικό καπιταλιστικό ιμπεριαλισμό, το Ιράν αποτελεί πηγή φθηνού πετρελαίου, πετροχημικών και ορυκτών, καθώς και έναν αυταρχικό σύμμαχο. Η Κίνα και το Ιράν υπέγραψαν το 2021 μια 25ετή συμφωνία, σύμφωνα με την οποία η Κίνα προμηθεύεται ιρανικό πετρέλαιο αξίας 400 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε εξαιρετικά μειωμένη τιμή, με αντάλλαγμα την κατασκευή εγκαταστάσεων πετρελαίου και φυσικού αερίου καθώς και άλλων υποδομών για το Ιράν.
Με βάση το Στρατηγικό Δόγμα της κυβέρνησης Τραμπ, την ανοιχτή συμμαχία της με τον Πούτιν στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και την τρέχουσα αδιαφορία της για μια πιθανή κινεζική εισβολή στην Ταϊβάν, φαίνεται ότι αυτές οι τρεις υπερδυνάμεις έχουν προς το παρόν καταλήξει σε συμφωνία σχετικά με τις σφαίρες επιρροής τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σφαίρες επιρροής είναι αιώνιες. Ο καπιταλισμός δεν είναι ένα σταθερό σύστημα. Πρόκειται για πόλους κεφαλαίου που ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την εκμετάλλευση και τη συσσώρευση χρηματικής αξίας από τους ανθρώπους και τη φύση, και εμπλέκονται σε όλο και πιο καταστροφικούς πολέμους στη διαδικασία αυτή.
Ένας παρατετατμένος πόλεμος στη Μέση Ανατολή, ο οποίος απορροφά στρατιωτικούς και άλλους πόρους των ΗΠΑ και τις αποδυναμώνει, εξυπηρετεί επίσης σε μεγάλο βαθμό τα συμφέροντα της Ρωσίας και της Κίνας, καθώς αυτές επικεντρώνονται στα δικά τους ιμπεριαλιστικά σχέδια και στην καπιταλιστική εκμετάλλευση των υπηκόων τους.
Αντιμέτωποι με αυτή την πραγματικότητα, είναι απαραίτητο να κατανοήσουμε τα επιτεύγματα, τους περιορισμούς και τις δυνατότητες των προοδευτικών δυνάμεων στο Ιράν.
III. Επιτεύγματα, περιορισμοί και δυνατότητες των προοδευτικών δυνάμεων στο Ιράν
Το σημαντικότερο επίτευγμα ήταν το Κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022, το οποίο διατύπωσε σαφείς απελευθερωτικές αξιώσεις σχετικά με τις γυναίκες, την εργασία, την εκπαίδευση και τα δικαιώματα των καταπιεσμένων μειονοτήτων. Το κίνημα αυτό καταστάθηκε βίαια, με 20.000 συλλήψεις και τη δολοφονία περισσότερων από 500 διαδηλωτριών/τών.
Τα τελευταία είκοσι χρόνια, έχουμε δει την ανάπτυξη ανεξάρτητων συνδικαλιστικών κινημάτων στο Ιράν μεταξύ των εργαζομένων στον τομέα του πετρελαίου και των πετροχημικών με προσωρινές συμβάσεις, των εργαζομένων στη βιομηχανία ζάχαρης, των οδηγών λεωφορείων, των εκπαιδευτικών και των νοσηλευτών/τριών.
Οι γυναίκες αποτελούν το 60% των πτυχιούχων πανεπιστημίου και υπερασπίζονται με σθένος τα δικαιώματά τους, παρά το γεγονός ότι ζουν υπό μια αυταρχική, θρησκευτικά φονταμενταλιστική κυβέρνηση και συμμετέχουν μόνο κατά 16% στην επίσημη οικονομία.
Οι πολιτικοί κρατούμενοι οργανώνονται μέσα στις φυλακές και συντάσσουν επιστολές και μανιφέστα.
Ιρανοί διανοούμενοι έχουν εκδώσει διάφορες μεταφράσεις βασικών έργων φιλοσοφίας και κριτικής της πολιτικής οικονομίας, όπως τα «Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα» του Μαρξ του 1844 και το «Κεφάλαιο» σε νέα μετάφραση, καθώς και ορισμένα σημαντικά έργα για τον φεμινισμό. Άλλα σημαντικά έργα σχετικά με την ιρανική ιστορία, την κοινωνιολογία, την πολιτική, τις σχέσεις των φύλων και τα δικαιώματα των μειονοτήτων έχουν γραφτεί από διάφορους διανοούμενους, ιδίως στο εξωτερικό, όπου διέθεταν περισσότερους πόρους και μεγαλύτερη ελευθερία.
Μερικοί βασικοί περιορισμοί που παρατηρούνται στους ιρανούς προοδευτικούς είναι οι εξής:
Ο περσικός εθνικισμός αντιτίθεται σε κάθε προσπάθεια να καταρτιστεί ένα σχέδιο για την αναγνώριση και τη νομοθετική κατοχύρωση των δικαιωμάτων των εθνικών μειονοτήτων όσον αφορά τη χρήση της γλώσσας τους και των φυσικών πόρων.
Η πατριαρχία και ο μισογυνισμός εξακολουθούν να οδηγούν σε υψηλά ποσοστά γυναικοκτονιών, έμφυλης βίας και κακοποίησης.
Η ιρανική Αριστερά περιορίζει ως επί το πλείστον την έννοια του σοσιαλισμού στον κρατικό έλεγχο της ιδιοκτησίας, χωρίς να καταβάλλει καμία προσπάθεια να αντιμετωπίσει την αλλοτρίωση που ενυπάρχει στον ίδιο τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Ως εκ τούτου, περιορίζεται στο να υποστηρίζει απλώς την αντικατάσταση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας με την κρατική.
Πολλοί στην Αριστερά εξακολουθούν να περιορίζουν τον ιμπεριαλισμό αποκλειστικά στον δυτικό ιμπεριαλισμό και αρνούνται να δώσουν την ίδια προσοχή στον ρωσικό και τον κινεζικό ιμπεριαλισμό, καθώς και στις περιφερειακές ιμπεριαλιστικές παρεμβάσεις της ιρανικής κυβέρνησης κατά τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες.
Λόγω αυτών των περιορισμών, διάφορες αντιδραστικές δυνάμεις έχουν απευθυνθεί στο ιρανικό λαό, κυρίως μέσω της παραπληροφόρησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στους δορυφορικούς τηλεοπτικούς σταθμούς. Έτσι, κατά την εξέγερση του Ιανουαρίου 2026, όταν το καθεστώς επιβεβαιωμένα σκότωσε περισσότερους από 7.000 ανθρώπους, πολλοί, ακόμη και από την εργατική τάξη, φώναζαν μοναρχικά συνθήματα και καλούσαν τον Ρεζά Παχλαβί, τον γιο του εκθρονισμένου βασιλιά, να επιστρέψει στο Ιράν και να τους φέρει ευημερία. Ορισμένοι εξέχοντες προοδευτικοί διανοούμενοι, συμπεριλαμβανομένων φεμινιστριών, έχουν επίσης δηλώσει τη συμμαχία τους με τον Ρεζά Παχλάβι. Ο Ρεζά Παχλάβι, εν τω μεταξύ, όχι μόνο έχει υποστηρίξει την αμερικανική και ισραηλινή στρατιωτική εισβολή, αλλά επίσης εδώ και αρκετά χρόνια καλεί το IRGC να ενωθεί μαζί του με αντάλλαγμα την πλήρη αμνηστία και την πλήρη συμμετοχή στο νέο καθεστώς.
Πέντε κουρδικά κόμματα δημιούργησαν πρόσφατα έναν συνασπισμό, προκειμένου να προετοιμαστούν για την πτώση του καθεστώτος. Αν και δεν είναι σαφές αν σκοπεύουν να πολεμήσουν στο πλευρό των αμερικανικών και ισραηλινών δυνάμεων, είναι σαφές ότι έχουν απογοητευτεί βαθιά από την επικράτηση του περσικού εθνικισμού στην ιρανική κοινωνία.
Το Ιράν διαθέτει μερικούς θαρραλέους και αφοσιωμένους διανοούμενους, από τους οποίους δεν έχουμε ακούσει νέα τελευταία, καθώς είτε βρίσκονται στη φυλακή είτε υπό κατ’ οίκον περιορισμό, είτε έχουν λάβει άδεια εξόδου ή βρίσκονται ελεύθεροι υπό όρους. Η πιο γνωστή είναι η Νασρίν Σοτουδέ, μια φεμινίστρια δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων που αποτελεί πολιτική κρατούμενη εδώ και πολλά χρόνια και αυτή τη στιγμή βρίσκεται ελεύθερη υπό όρους. Η Πακσάν Αζίζι, ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών από την κουρδική μειονότητα του Ιράν, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την ποινή του θανάτου και εκφράζει ανοιχτά την αντίθεσή της στο καθεστώς και στη στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ. Η Νάργκες Μοχαμάντι, νικήτρια του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης του 2023, είναι μια άλλη φεμινίστρια ακτιβίστρια που προς το παρόν κρατείται στη φυλακή.
Δεδομένου του τρέχοντος βίαιου και επεκτεινόμενου πολέμου και αυτών των πραγματικών προβλημάτων εντός της ιρανικής κοινωνίας και της περιοχής, τι μπορούν να κάνουν τώρα οι διεθνείς προοδευτικές δυνάμεις;
IV. Τι μπορούν να κάνουν τώρα οι διεθνείς προοδευτικές δυνάμεις;
Πρώτον: Να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να σταματήσουμε αυτόν τον πόλεμο. Να ενημερώσουμε, να εκφράσουμε την άποψή μας, να διαδηλώσουμε, να ασκήσουμε πίεση στους εκπροσώπους της κυβέρνησής μας και στους/στις ανεξάρτητους/τες διανοούμενους/νες. Στην περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών, το 60% της κοινής γνώμης είναι επί του παρόντος αντίθετο σε αυτόν τον πόλεμο. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θέλουν να στείλουν τα παιδιά τους να πολεμήσουν στη Μέση Ανατολή. Ο μισός ενήλικος πληθυσμός αντιτίθεται στις επιθέσεις της κυβέρνησης Τραμπ κατά αθώων μεταναστών, καθώς και στη σύλληψη και απέλασή τους. Υπάρχει επίσης μεγάλη οργή για τον τρόπο με τον οποίο κυρίως πλούσιοι άνδρες, συμπεριλαμβανομένου του Τραμπ, άλλων πολιτικών και ακόμη και ακαδημαϊκών, συνεργάστηκαν και επωφελήθηκαν από το δίκτυο του νεκρού τώρα Τζέφρι Έπσταϊν για τη διακίνηση γυναικών και κοριτσιών με σκοπό τον βιασμό και τη σεξουαλική κακοποίηση. Όλα αυτά τα ζητήματα πρέπει να αντιμετωπιστούν κατά τη διατύπωση ενός αντιπολεμικού μηνύματος.
Δεύτερον: Να συνδεθούμε με τα προοδευτικά κινήματα στη Μέση Ανατολή ή με τους προοδευτικούς ανθρώπους από τη Μέση Ανατολή που ζουν στο εξωτερικό. Να μην περιοριζόμαστε στο να μιλάμε μόνο για έναν αγώνα ή μια χώρα στη Μέση Ανατολή.
Τρίτον: Να αντιταχθούμε στον καμπισμό, να πάρουμε σαφή θέση ενάντια σε όλες τις παγκόσμιες και περιφερειακές καπιταλιστικές-ιμπεριαλιστικές δυνάμεις και να υπερασπιστούμε τα δικαιώματα και την ανθρωπιά των λαών που καταπιέζουν αυτές οι δυνάμεις.
Τέταρτον: Να αντιμετωπίσουμε τα βασικά ζητήματα που εμποδίζουν τους αγώνες μας: τη φυλετική και εθνοτική διάκριση, την πατριαρχία, την καπιταλιστική εκμετάλλευση και την καπιταλιστική αποξένωση.
18 Μαρτίου 2026
Στοιχεία επικοινωνίας, ιστολόγια και έργα της Frieda Afary
Fafarysecond @yahoo.com
https://iranianprogressives.org/
https://socialistfeminism.org/
Διαλέξεις για τις Ανθρωπιστικές Εναλλακτικές Λύσεις στον καπιταλισμό, τον ρατσισμό και τον σεξισμό
https://www.youtube.com/playlist?list=PLFN9JTxLGX7bWhQkA_p1Lml56Zq3gXoyr
Παραπομπές:
Afary, Janet. 2009 Sexual Politics in Modern Iran. Cambridge University Press.
BBC Persian. 2025. Pakhshan Azizi’s Letter from Prison. October 4. https://www.bbc.com/persian/articles/cqlzx25vzzwo
Kaufman, Jeff and Marcia Ross. 2020. Nasrin. https://www.nasrinfilm.com/
https://www.youtube.com/watch?v=RZ0fQpU0fg8
Keddie, Nikki R. 2003. Modern Iran: Roots and Results of Revolution. Updated ed. New Haven, CT: Yale University Press.
MacFarquhar, Neil. 2026. “Revolutionary Guards Corps: Spine of a Militarized State.” New York Times. March 9.
Northeast Los Angeles Alliance for Democracy. 2025. “What Is Fascism and How to Oppose It?” https://www.nelafordemocracy.org/
https://drive.google.com/file/d/1rZu2ZglUA-8djuCih4dKkHHMkL7-wMyJ/view
Paxton, Robert. 2005. Anatomy of Fascism. Vintage
Sanger, David. 2025. “The Missing Chapter in Trump’s Security Strategy: Superpower Competition.” New York Times, December 8.
Ukraine Solidarity Network (U.S.). 2026. “Solidarity with the Iranian Uprising.” February 9. https://www.ukrainesolidaritynetwork.us/solidarity-with-the-iranian-uprising/
