Cihan Tuğal
Το Ιράν και η Δυτική Αριστερά
Με την εντατικοποίηση των κατακτήσεων και των πολέμων, η αντίσταση στον ιμπεριαλισμό έχει καταστεί ένα από τα κύρια θέματα της παγκόσμιας αριστεράς. Ωστόσο, αυτό εγείρει και ερωτήματα σχετικά με το πώς να οικοδομηθεί και να μαζικοποιηθεί ένα αντιιμπεριαλιστικό κίνημα.
Μέσα στην αριστερά της Δύσης, και ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, κερδίζει σταδιακά έδαφος, ειδικά στους σοσιαλιστικούς κύκλους, μια γραμμή που αρχικά μοιάζει λογική, αλλά τελικά υπονομεύει τα θεμέλια της αριστεράς. Αυτή η γραμμή διεκδικεί την άνευ όρων υποστήριξη των καθεστώτων και των κινημάτων που βρίσκονται στο στόχαστρο του ιμπεριαλισμού και θεωρεί προδοσία κάθε κριτική που ασκείται εναντίον τους. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα αυτού είναι η υποστήριξη που παρέχεται στο ιρανικό καθεστώς, το οποίο ευθύνεται για αμέτρητους θανάτους αγωνιστών της αριστεράς, των μειονοτήτων και γυναικών κατά τη διάρκεια των ετών.
Πριν να ασχοληθούμε με το ίδιο το θέμα, ας ξεκαθαρίσουμε ένα σημείο. Όσον αφορά τον Παγκόσμιο Νότο, κάθε χώρα που υφίσταται ιμπεριαλιστική επιθετικότητα πρέπει να την υπερασπιζόμαστε. Επιπλέον, σε περίπτωση πολέμου ή κατοχής, όπως έχω εξηγήσει και παλαιότερα, αυτή η υπεράσπιση δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να μειώνεται. Ωστόσο, αυτό δεν πρέπει να σημαίνει ότι αγνοούμε τη φύση των καθεστώτων που απειλούνται.
Η θέση που ανέφερα πιο πριν, που εξισώνει τον αντιιμπεριαλισμό με τη στήριξη του ιρανικού καθεστώτος, υποστηρίζει ότι κάθε κριτική κατά του καθεστώτος αυτή τη στιγμή θα ισοδυναμούσε με στήριξη του ιμπεριαλισμού. Οι οπαδοί της θέσης αυτής έχουν ορισμένα εύστοχα επιχειρήματα για αυτήν.
Το πιο πειστικό από αυτά είναι ότι η πρώτη-πρώτη ευθύνη της δυτικής αριστεράς είναι να περιορίσει την επιθετικότητα των δικών της κρατών και ότι, ούτως ή άλλως, δεν διαθέτει τη δύναμη να επηρεάσει το ιρανικό καθεστώς. Η ιμπεριαλιστική επιθετικότητα ωθεί, άλλωστε, το καθεστώς σε ακόμα πιο σκληρή στάση και, άρα, η ήττα του ιμπεριαλισμού θα ήταν το καλύτερο μέσον για τη στήριξη του ιρανικού λαού.
Η θέση αυτή δεν υποστηρίζεται μόνο από τις ομάδες που χαρακτηρίζονται ως «καμπιστικές» από τους αντιπάλους τους για τις οποίες ο δυτικός ιμπεριαλισμός αποτελεί την αφετηρία για κάθε παγκόσμιο ζήτημα. Ακόμα και ορισμένοι που δεν είναι καμπιστές μπορεί να χρησιμοποιούν αυτό το επιχείρημα.
Παρότι θεμελιακά ορθό, το επιχείρημα αυτό ωστόσο παραβλέπει ένα κρίσιμο σημείο. Είναι αλήθεια ότι η δυτική αριστερά δεν έχει τη δύναμη να εκδημοκρατίσει εκείνη το ιρανικό καθεστώς. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο η αριστερά θέτει το ζήτημα καθορίζει άμεσα και τον αριθμό και την ποιότητα των ανθρώπων που μπορούμε να κινητοποιήσουμε στην αντιιμπεριαλιστική οργάνωση και δράση.
Συχνά ακούγονται στην αριστερά κριτικές του τύπου: «δείτε πόσο πολυπληθείς ήταν οι διαδηλώσεις κατά του πολέμου στο Ιράκ, και κοιτάξτε πόσο αδύναμες είναι οι αντιπολεμικές διαδηλώσεις σήμερα». Και είναι αλήθεια απογοητευτικό το ότι οι διαδηλώσεις δεν έχουν κατακλύσει την Αμερική, παρόλο που ο Τραμπ έχει φτάσει στο σημείο να απειλεί με γενοκτονία. Ωστόσο, αυτοί ακριβώς που θα ήθελαν να καθοδηγήσουν το κίνημα θα έπρεπε μάλλον να αναρωτηθούν οι ίδιοι «πού κάνουμε εμείς λάθος;» αντί να κατηγορούν τον λαό για αυτό.
Θα μπορούσε εύκολα να καταρτιστεί ένας μακρύς κατάλογος με διαφορές ανάμεσα στη σημερινή κατάσταση και στην κατάσταση κατά την εισβολή στο Ιράκ, και θα μπορούσε να υποστηριχτεί ότι αυτές οι διαφορές εξηγούν κάπως τη μείωση των αντιιμπεριαλιστικών αντανακλαστικών. Παρ’ όλα αυτά, ο σημερινός πόλεμος αποτελεί συνέχεια μιας σειράς πολέμων, συμπεριλαμβανομένου και του πολέμου κατά του Ιράκ.
Και αυτό η αριστερά δεν πρέπει καταρχήν να δυσκολεύεται να το εξηγήσει. Ωστόσο, το να περιγράψει κανείς τη γενικότερη εικόνα, δηλαδή την παρακμή του κύριου ιμπεριαλιστή και τη βία που αυτό προκαλεί αναπόφευκτα σε ολόκληρο τον κόσμο, και να προσανατολίσει τις δημόσιες συζητήσεις σε αυτή την προοπτική, είναι ένας μακρύς και επίπονος δρόμος. Και είναι ένας δρόμος που πρέπει να βοηθήσουμε να ακουστεί. Για αυτό ακριβώς, η σιωπή απέναντι στο κύμα της βίας που εξαπέλυσε το ιρανικό καθεστώς τον Ιανουάριο, αφήνοντας το πολιτικό μονοπώλιο της αντίδρασης στους μοναρχικούς της διασποράς, ήταν ένα από τα μεγαλύτερα λάθη της δυτικής αριστεράς.
Αντί να κοιτάξει τις φρικτές σφαγές από τη σκοπιά των φτωχών, των εργατών, των γυναικών, των μειονοτήτων και των αριστερών του Ιράν, η δυτική αριστερά προσέγγισε το ζήτημα αποκλειστικά και μόνο με το ερώτημα «μήπως αυτό ωφελήσει τις ΗΠΑ;» και αυτό είναι που την οδήγησε στην αδράνεια. Και αυτό το εκμεταλλεύτηκαν οι φιλελεύθεροι και οι συντηρητικοί ντύνοντας με αξιοπιστία τις άθλιες ρητορικές τους, όπως «νά, κοιτάξτε, η σφαγή των ανθρώπων δεν ενδιαφέρει τους αριστερούς».
Δεν είναι εύκολο να αντικρούσουμε τέτοιες τακτικές που χρησιμοποιούν οι κυρίαρχοι. Με τους πόρους που διαθέτουν, θα συνεχίσουν πάντα να διαστρεβλώνουν τα γεγονότα, ακόμα και αν η αριστερά είχε τη σωστή στάση. Όμως, είναι εξαιρετικά σημαντικό οι επαναστάτες και οι σοσιαλιστές να έχουν πάντα σαφή θέση ενάντια σε κάθε είδους καταπίεση και αδικία, να παραμένουν πιστοί στις αρχές τους, και να συσπειρώνουν όλες τις αριστερές και προοδευτικές δυνάμεις μέσα σε ένα πλατύ ενιαίο μέτωπο.
Κλείνοντας επανέρχομαι στο εξής: Η σημερινή μας προτεραιότητα είναι σίγουρα να ηττηθεί ο ιμπεριαλισμός. Η ενότητα όλης της αριστεράς και των προοδευτικών είναι κρίσιμη για να επιτευχθεί αυτό. Δεν έχει κανένα νόημα να υπερβάλλουμε τις διαφορές μας και να φθείρουμε, να αποδυναμώνουμε τα μέτωπα που έχουμε συγκροτήσει ενάντια στον ιμπεριαλισμό και τον πόλεμο. Ωστόσο, είναι επίσης σαφές ότι δεν έχουμε καταφέρει ως τώρα να επεκτείνουμε αυτή την ενότητα πέρα από τους παγιωμένους κύκλους των ακτιβιστών.
Μετάφραση: Τάσος Αναστασιάδης
Cihan Tuğal, “İran ve Batı solu”, Evrensel 25 Απριλίου 2026, https://www.evrensel.net/yazi/99145/iran-ve-bati-solu.
« L’Iran et la gauche occidentale », Inprecor, 8 Μαΐου 2026, https://inprecor.fr/liran-et-la-gauche-occidentale
