Κυριακή, 01 Μαϊος 2022 20:33

Επιτροπές αντίστασης, μια επανάσταση από τα κάτω στο Σουδάν

 

 

Hamad Gamal

Sarah Bachellerie

 

 

Επιτροπές αντίστασης, μια επανάσταση από τα κάτω στο Σουδάν

 

 

Οι επιτροπές αντίστασης, γνωστές και ως επιτροπές γειτονιάς, είναι κεντρικοί παράγοντες των σημερινών κινητοποιήσεων κατά του πραξικοπήματος στο Σουδάν. Αποτελούν την κύρια αυτοοργανωτική δομή της σουδανικής επανάστασης. Ποιες προοπτικές άμεσης δημοκρατίας προσφέρουν στη χώρα;

Οι επιτροπές αντίστασης –γνωστές και ως επιτροπές γειτονιάς– αναδείχθηκαν ως κεντρικός παράγοντας στον αγώνα των Σουδανών εναντίον του προηγούμενου ισλαμιστικού καθεστώτος. Είχαν καθοριστική σημασία για την επιτυχία της επανάστασης του Δεκεμβρίου 2018, η οποία ξερίζωσε το καθεστώς του δικτάτορα Ομάρ αλ-Μπασίρ. Πολλοί πολιτικοί παράγοντες πιστεύουν ότι οι επιτροπές αντίστασης μπορούν να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στη διαδικασία δημοκρατικής μετάβασης στην οποία έχει εμπλακεί η χώρα. Προσφέρουν επίσης πραγματικές προοπτικές για άμεση, «λαϊκή» δημοκρατία, χάρη στην εμπειρία τους στην αυτοδιαχείριση και την τοπική παρουσία τους.

 

Επιτροπές γειτονιάς: σύγκλιση μεταξύ τοπικής αλληλεγγύης και πολιτικής αντίστασης

Αρχικά, οι επιτροπές αντίστασης ήταν απλές ομάδες πολιτών που σχηματίστηκαν σε γειτονιές σε διάφορες πόλεις του Σουδάν, προκειμένου να δημιουργήσουν οι ίδιες βασικές υπηρεσίες που έλειπαν από τις γειτονιές, όπως για το ηλεκτρικό ρεύμα και το νερό, και να βελτιώσουν τις συνθήκες και τις υπηρεσίες σε σχολεία και νοσοκομεία (αγοράζοντας σχολικό ή ιατρικό εξοπλισμό, ανακαινίζοντας κτίρια). Για παράδειγμα, τον Σεπτέμβριο του 2019, στο χωριό Ζουχάλ (πολιτεία Γκεζίρα), οι επιτροπές αντίστασης ξεκίνησαν εκστρατεία για την ανακατασκευή του πηγαδιού του χωριού· στη γειτονιά Κλάκλα του Χαρτούμ, τον Ιανουάριο του 2020, οργάνωσαν έναν μεγάλο συλλογικό καθαρισμό των δημόσιων χώρων, καθώς τα σκουπίδια συσσωρεύονταν στους δρόμους από την αδιαφορία των αρχών. Στην πόλη Αλ-Ομπέιντ, τον Απρίλιο του 2021, φύτεψαν δέντρα για να στηρίξουν την παραγωγή αραβικού κόμμι, που αποτελεί τον οικονομικό πλούτο της πόλης. Αυτά τα τοπικά κινήματα αυτοδιαχείρισης συγκεντρώνουν κατοίκους της περιοχής από όλες τις διαφορετικές ηλικιακές και κοινωνικές τάξεις, αν και οι νέοι άνδρες και οι γυναίκες είναι ιδιαίτερα ενεργοί/ές.

Τον Σεπτέμβριο του 2013, μετά την απόσχιση του Νοτίου Σουδάν και την απώλεια των πετρελαϊκών του πόρων, μια μεγάλη οικονομική κρίση έπληξε το Βόρειο Σουδάν, προκαλώντας λαϊκή εξέγερση. Οι επιτροπές αντίστασης βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή αυτής της εξέγερσης, απαιτώντας την πτώση του καθεστώτος. Από τότε, οι «επιτροπές αντίστασης» έγιναν ένας σημαντικός πολιτικός παράγοντας στην πολιτική σκηνή του Σουδάν, ισότιμος με τις πολιτικές οργανώσεις και τα συνδικάτα.

Η εμφάνισή τους ώθησε το προηγούμενο καθεστώς, με επικεφαλής τον Ομάρ αλ-Μπασίρ, να επικεντρώσει την καταστολή κυρίως σε αυτές τις επιτροπές αντίστασης. Το καθεστώς προσπάθησε να τις διαλύσει ώστε να μην επεκτείνουν την επιρροή τους στις γειτονιές όπου δραστηριοποιούνταν, άλλοτε ως πολιτικές οργανώσεις και άλλοτε ως ενώσεις παροχής κοινωνικών και ανθρωπιστικών υπηρεσιών. Η σημαντική επιτόπια εργασία που πραγματοποίησαν οι επιτροπές αντίστασης κέρδισαν την εμπιστοσύνη των κατοίκων των γειτονιών.

Το όνειρο των πολιτών και των ακτιβιστών/στριών των επιτροπών αντίστασης ήταν η ανοικοδόμηση της χώρας από τη βάση προς τα πάνω, ξεκινώντας από το επίπεδο της τοπικής γειτονιάς. Σταδιακά, η εμπιστοσύνη και η υποστήριξη που έλαβαν από τους κατοίκους τους έδωσε τον ενθουσιασμό να επεκτείνουν αυτό το όνειρο σε ολόκληρο το έθνος. Ξεκίνησαν το hashtag «Hanabniho», που σημαίνει «θα την ξαναχτίσουμε», εννοώντας τη χώρα.

 

Σταθερή πολιτική και κοινωνική δραστηριότητα μετά την επανάσταση του 2019

Μετά την πτώση του καθεστώτος τον Απρίλιο του 2019, οι επιτροπές αντίστασης παρέμειναν συνεχώς ενεργές, προσπαθώντας να προστατεύσουν τα κεκτημένα της επανάστασης. Ταυτόχρονα, προσπάθησαν να ανοικοδομήσουν ό,τι είχε καταστρέψει το προηγούμενο καθεστώς που διέλυσε τον κοινωνικό ιστό και την πολιτιστική ζωή στις γειτονιές (κυρίως κλείνοντας κινηματογράφους και πολιτιστικά κέντρα και δίνοντας τους χώρους τους προς πώληση). Οι επιτροπές γειτονιάς διοργάνωσαν επίσης πολλές πολιτικές εκδηλώσεις για να υποστηρίξουν τα συμφέροντα της επανάστασης, με στόχο την οικοδόμηση μιας χώρας για όλους/ες, όπως τελετές μνήμης των μαρτύρων σε κάθε γειτονιά και τον εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας των Δικαιωμάτων των Γυναικών και των Αναπήρων. Για παράδειγμα, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων της Γυναίκας στις 8 Μαρτίου 2020, οι επιτροπές αντίστασης στη συνοικία Αρκάουιτ του Χαρτούμ δημιούργησαν μια ανοιχτή κλινική όπου όλες οι γυναίκες μπορούσαν να προσέλθουν για δωρεάν ιατρική περίθαλψη και εξετάσεις, καθώς και να διανείμουν σερβιέτες και να διοργανώσουν εκπαιδευτικά εργαστήρια για τον καρκίνο του μαστού.

Οι επιτροπές αντίστασης διοργάνωσαν επίσης συνέδρια για το μέλλον της δημοκρατίας στο Σουδάν, καθώς και εργαστήρια πολιτικής αυτοεκπαίδευσης. Συμμετείχαν στην ίδρυση γυναικείων και φοιτητικών σωματείων, εκμεταλλευόμενες τον χώρο ελευθερίας που τους παραχώρησε η επανάσταση.

Τα τελευταία δύο χρόνια, καθώς η χώρα που βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο πλήττεται από καταστροφικό πληθωρισμό και μαστίζεται από άγριες διακυμάνσεις στην αξία του νομίσματος (της σουδανικής λίρας), οι επιτροπές γειτονιάς ανέλαβαν την καταπολέμηση της μικροδιαφθοράς στο επίπεδό τους, συγκροτώντας ομάδες «παρατηρητών της αγοράς» για να διασφαλίσουν ότι οι έμποροι δεν θα ανεβάσουν τις τιμές τους εκμεταλλευόμενοι την έλλειψη ορισμένων πόρων και επωφελούμενοι έτσι από τη δυστυχία των κατοίκων. Στα κοινωνικά δίκτυα, για παράδειγμα, μπορεί κανείς να δει από διάφορες πόλεις φωτογραφίες νέων ανθρώπων που κατασκηνώνουν σε αρτοποιεία για να ελέγξουν ότι οι αρτοποιοί δεν κατακρατούν αποθέματα αλεύρου με σκοπό να πουλήσουν το ψωμί τους σε πολύ υψηλότερες τιμές τις ημέρες της έλλειψης. Στο χωριό Αλ-Χιλαλία (Πολιτεία Γκεζίρα), τον Οκτώβριο του 2019, επιτροπές αντίστασης κατέθεσαν καταγγελία εναντίον ενός φούρναρη που πουλούσε ληγμένο αλεύρι σε ολόκληρη τη γειτονιά.

Υπό το καθεστώς του Ομάρ αλ-Μπασίρ, οι τοπικές αρχές συγκροτήθηκαν ως «λαϊκές επιτροπές» που ακολούθησαν αυταρχικές και διεφθαρμένες πολιτικές, επιδιώκοντας να καταστρέψουν κάθε μορφή τοπικής δημοκρατίας. Μετά την επανάσταση, οι επιτροπές αντίστασης προσπάθησαν να αποτρέψουν την επανάληψη αυτού του μοντέλου της απλής μεταβίβασης της εξουσίας από τη μία αρχή στην άλλη: ορισμένοι προσπάθησαν να καταστρέψουν τα διοικητικά έγγραφα που ήταν απαραίτητα για την ανάληψη των καθηκόντων των νέων αρχών, προκειμένου να διαμαρτυρηθούν εναντίον αυτού του παλιού μοντέλου και να απαιτήσουν νέες μορφές τοπικής δημοκρατίας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιτροπές αντίστασης κατάφεραν να ανακτήσουν δημόσια περιουσία που είχε αποσπάσει το προηγούμενο καθεστώς, όπως δημόσιες πλατείες που είχαν πουληθεί σε αφεντικά και σε επενδυτές προσκείμενους στην κυβέρνηση.

Ενώ το καθεστώς ακολουθούσε μια πολιτική διαίρεσης για ρατσιστικούς λόγους, οι ακτιβιστές/ριες των επιτροπών αντίστασης εργάζονται καθημερινά για τη δημιουργία δεσμών μεταξύ των κατοίκων της γειτονιάς για την ανοικοδόμηση ενός ειρηνικού κοινωνικού κλίματος.

 

Επικεφαλής των σημερινών κινητοποιήσεων

Τις τελευταίες εβδομάδες, κατά τη διάρκεια των μαζικών κινητοποιήσεων που ξέσπασαν μετά το πραξικόπημα της 25ης Οκτωβρίου 2021, οι επιτροπές αντίστασης αναδείχθηκαν σε κύριους φορείς οργάνωσης και συντονισμού των διαφόρων διαδηλώσεων. Αντικατέστησαν την Επαγγελματική Ένωση του Σουδάν, η οποία είχε διαδραματίσει τον ίδιο ρόλο κατά τη διάρκεια της κινητοποίησης του 2018. Μετά την επανάσταση, η Ένωση Επαγγελματιών ήταν αυτή που διαδραμάτισε τον ρόλο του εκπροσώπου της κοινωνίας των πολιτών στη μεταβατική κυβέρνηση, η οποία σχηματίστηκε από έναν συνασπισμό μεταξύ πολιτών και στρατιωτικών. Η πολύ απογοητευτική εμπειρία της μεταβατικής κυβέρνησης, η οποία οδήγησε στο σημερινό πραξικόπημα, συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στην απαξίωση της Ένωσης Επαγγελματιών στην κοινή γνώμη του Σουδάν. Ωστόσο, σήμερα, αν οι επιτροπές αντίστασης κατάφεραν να πάρουν τη θέση της Ένωσης Επαγγελματιών, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι κατάφεραν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των επαναστατών/τριών, μια εμπιστοσύνη που η Ένωση Επαγγελματιών καθώς και τα πολιτικά κόμματα είχαν χάσει τα τελευταία χρόνια.

Έτσι, μόλις ανακοινώθηκε το πραξικόπημα, οι επιτροπές αντίστασης απηύθυναν κάλεσμα για διαδηλώσεις για να αντιταχθούν σε αυτό. Κινητοποιήθηκαν στις γειτονιές και ενημέρωσαν τους κατοίκους για τη σημασία της συμμετοχής στη διαδήλωση, μοιράζοντας φυλλάδια στις γειτονιές τους, ζωγραφίζοντας γκράφιτι στους τοίχους με συνθήματα και χρονοδιαγράμματα και διαδηλώσεις. Χρησιμοποίησαν επίσης τα μεγάφωνα στα τζαμιά για να μεταδώσουν πολιτικές ομιλίες. Την παραμονή των διαδηλώσεων, κατασκευάζουν οδοφράγματα κατά τη διάρκεια της νύχτας με τούβλα και περισυλλεγμένα αντικείμενα, προκειμένου να εμποδίσουν την κυκλοφορία των δυνάμεων της τάξης και να προστατεύσουν τους κατοίκους της γειτονιάς από τις επιθέσεις του στρατού και των πολιτοφυλακών. Αυτή η έξυπνη στρατηγική απέδειξε σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητά της στην προστασία των διαδηλωτών.

 

Ποιο είναι το μέλλον της δημοκρατίας στο Σουδάν;

Εν κατακλείδι, αν και οι επιτροπές αντίστασης αποτελούνται από πολίτες που δεν έχουν όλοι/ες εμπειρία στον πολιτικό χώρο, οργανώνονται με μεγάλο επαγγελματισμό, προσπαθώντας να εφαρμόσουν τη δημοκρατία στον τρόπο λήψης αποφάσεων. Οργανώνονται χωρίς να προσφεύγουν σε ηγέτες, παρά μόνο σε αντιπροσώπους, οι οποίοι στη συνέχεια συντονίζονται σε επίπεδο δήμου και, στη συνέχεια, πάλι παραπάνω, σε επίπεδο πόλης. Αυτή η εσωτερική δημοκρατία είναι που τις κράτησε ενωμένες και ισχυρές και όχι διχασμένες όπως τα πολιτικά κόμματα στο Σουδάν. Αυτό είναι επίσης που κάνει ορισμένους/ες παρατηρητές/ριες να ελπίζουν ότι οι επιτροπές αντίστασης είναι ένας τρόπος να σπάσει το μονοπώλιο των παραδοσιακών ελίτ των πολιτικών κομμάτων στον τομέα της πολιτικής στο Σουδάν.

Οι Σουδανοί/ές βλέπουν πλέον ότι οι επιτροπές αντίστασης μπορούν να αποτελέσουν μια εναλλακτική λύση απέναντι στα πολιτικά κόμματα που απέτυχαν να δημιουργήσουν ένα κοινό κλίμα συλλογικής δράσης για την εξεύρεση λύσεων στα προβλήματα του Σουδάν. Τώρα, οι επιτροπές αντίστασης, χάρη στην αυτοδιαχειριζόμενη δομή τους, βασίζονται στην τοπική δράση με επικεφαλής τους κατοίκους των γειτονιών ή των χωριών, στην οποία συμμετέχουν όλοι/ες, ανεξάρτητα από το επίπεδο της πολιτικής τους εμπειρίας: η μέθοδός τους, επομένως, εγκαινιάζει μια πραγματική συμμετοχική δημοκρατία στο Σουδάν, στην οποία όλοι/ες έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν.

 

 

Μετάφραση: elaliberta.gr

Hamad Gamal, Sarah Bachellerie, « Soudan – Les comités de résistance : une révolution par la base », صدفة / SUDFA, 4 Νοεμβρίου 2022, https://www.sudfa-media.com/article/comit%C3%A9s-de-r%C3%A9sistance-une-r%C3%A9volution-par-la-base

Hamad Gamal, Sarah Bachellerie, “Resistance committees, a revolution from below in Sudan”, International Viewpoint, 10 Φεβρουαρίου 2022, https://internationalviewpoint.org/spip.php?article7513

Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 01 Μαϊος 2022 20:44

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.