Τα εγκλήματα πολέμου, η εκμετάλλευση φυσικών πόρων και η εντατικοποίηση της αυταρχικής διακυβέρνησης αναδεικνύουν τα κίνητρα πίσω από την επιστροφή της Μόσχας στην Αφρική, τα οποία δεν διαφέρουν ιδιαίτερα από τα κίνητρα άλλων νεοαποικιακών παραγόντων: Συζήτηση στο Δεύτερο Φόρουμ Ρωσίας-Αφρικής στην Αγία Πετρούπολη, 27 Ιουλίου 2023, Φωτογραφία: picture alliance / Russian Look | Maksim Konstantinov
Το Κρεμλίνο στην Αφρική: Αντιαποικιακή απάτη
γράφει η Sasha Fokina
ΠΗΓΗ: Rosa-Luxemburg-Stiftung, 22 Απριλίου 2026
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Τάσος Αναστασιάδης
Η εισβολή στην Ουκρανία επιτάχυνε τις γενικότερες ιμπεριαλιστικές φιλοδοξίες του Κρεμλίνου, ιδιαίτερα στην Αφρική, όπου θέλει μάλιστα να εκμεταλλευτεί το αντιαποικιακό κλίμα για να προωθήσει τις δικές του αυτοκρατορικές φιλοδοξίες.
Μεταξύ των πολλών εννοιών που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ο καμπισμός παραμένει εντυπωσιακά επίκαιρος στον σημερινό, ολοένα και πιο πολωμένο κόσμο. Ο όρος αυτός πλαισιώνει την παγκόσμια πολιτική ως διαίρεση μεταξύ δύο στρατοπέδων: της ιμπεριαλιστικής Δύσης, που θεωρείται η κύρια πηγή της παγκόσμιας εκμετάλλευσης και αστάθειας, και των υποτιθέμενων αντιιμπεριαλιστών αντιπάλων της. Ο όρος περιγράφει μια τάση υποστήριξης οποιασδήποτε δύναμης που αντιτίθεται στον δυτικό ιμπεριαλισμό και στους συμμάχους του -ανεξάρτητα από το πόσο αντιδραστικές, εκμεταλλευτικές ή ακόμη και ιμπεριαλιστικές μπορεί να είναι οι ίδιες αυτές δυνάμεις.
Στην περίπτωση της Ρωσίας, η αναζωπύρωση αυτής της νοοτροπίας έγινε ιδιαίτερα εμφανής μετά την πλήρη εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Καθώς η Μόσχα εξαπέλυσε την επίθεσή της εναντίον μιας ανεξάρτητης χώρας και προχώρησε στη συστηματική διάπραξη αποικιακών εγκλημάτων τόσο στα μέτωπα όσο και στα κατεχόμενα εδάφη, ορισμένοι παρατηρητές επέλεξαν να κλείσουν τα μάτια τους σε αυτές τις φρικαλεότητες, υποστηρίζοντας αντ’ αυτού ότι η επέκταση του ΝΑΤΟ δεν άφησε καμία εναλλακτική λύση στο Κρεμλίνο.
[Η Sasha Fokina είναι δημοσιογράφος και αναλύτρια που ασχολείται με τους αντικαπιταλιστικούς αγώνες, τους πολέμους και τις αυταρχικές κυβερνήσεις στον παγκόσμιο Νότο, καθώς και με φεμινιστικά ζητήματα και θέματα μετανάστευσης].
*****
Εν μέσω της αυξανόμενης καταπίεσης των δικαιωμάτων των αυτοχθόνων πληθυσμών εντός της Ρωσίας από το Κρεμλίνο και της εντεινόμενης δίωξης των φωνών της αντιπολίτευσης -συμπεριλαμβανομένων της αριστεράς- η λογική του «καμπισμού» διαχωρίζει τη γεωπολιτική από τις εσωτερικές κοινωνικές σχέσεις. Στη σύγχρονη Ρωσία, ωστόσο, αυτό το χάσμα είναι ακόμη πιο έντονο. Παρά τους ισχυρισμούς της ότι μιλά εξ ονόματος του Παγκόσμιου Νότου, η Μόσχα επεκτείνει τις αυτοκρατορικές της φιλοδοξίες πολύ πέρα από τα σύνορά της, φτάνοντας όχι μόνο σε γειτονικά ανεξάρτητα κράτη όπως η Ουκρανία και η Γεωργία, αλλά και σε πιο απομακρυσμένες περιοχές.
Στην προσπάθειά της να αποκτήσει μια αντιιμπεριαλιστική εικόνα, η Ρωσία στοχεύει όλο και περισσότερο τις αφρικανικές χώρες, οι οποίες συνεχίζουν να διαμορφώνονται από τον ανταγωνισμό μεταξύ παγκόσμιων και περιφερειακών δυνάμεων. Μια συμμαχία με μια αντιδυτική Μόσχα συχνά παρουσιάζεται ως δρόμος προς την αντίσταση στις επεκτατικές φιλοδοξίες των πρώην αποικιοκρατικών δυνάμεων, καθώς και προς τη διασφάλιση της σταθερότητας και της οικονομικής ανάπτυξης. Ωστόσο, η πραγματικότητα της ρωσικής εμπλοκής στην Αφρική υποδηλώνει κάτι άλλο: η αντικαπιταλιστική ρητορική από μόνη της δεν αρκεί για να δικαιολογήσει τον «καμπισμό» -ή για να φέρει πραγματική απελευθέρωση.
Ιστορίες του Ψυχρού Πολέμου
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Σοβιετική Ένωση, ωθούμενη από την αντιπαλότητά της προς το καπιταλιστικό μπλοκ, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στα κινήματα απο-αποικιοποίησης σε πολλές αφρικανικές χώρες. Παρείχε βασικούς πόρους για τους απελευθερωτικούς αγώνες: όπλα, οικονομική στήριξη και ιδεολογία. Ταυτόχρονα, δεκάδες χιλιάδες φοιτητές από όλη την Αφρική έλαβαν εκπαίδευση στη Σοβιετική Ένωση και σε άλλες χώρες του Ανατολικού Μπλοκ, ενισχύοντας περαιτέρω την ελκυστικότητα και την επιρροή του σοβιετικού εγχειρήματος.
Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, η παρουσία της Μόσχας στην Αφρική μειώθηκε δραστικά, καθώς το νέο ρωσικό κράτος αντιμετώπιζε εσωτερικές κρίσεις. Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 έως τη δεκαετία του 2010, το Κρεμλίνο άρχισε σταδιακά να αποκαθιστά τους δεσμούς με τους προηγούμενους εταίρους του στην ήπειρο. Η επιστροφή της, ωστόσο, στην Αφρική κατέστη κεντρικό θέμα του δημόσιου διαλόγου το 2019, όταν η Ρωσία φιλοξένησε το πρώτο Φόρουμ Ρωσίας-Αφρικής στο Σότσι. Εκεί, ο Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν ανακοίνωσε το άνοιγμα μιας «νέας σελίδας» στις ρωσο-αφρικανικές σχέσεις. Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης αποτύπωσαν τη στιγμή εκείνη με τίτλους όπως «Ο Πούτιν μόλις έκανε τον γύρο της νίκης στη Μέση Ανατολή. Τώρα στρέφεται προς την Αφρική» και «Η σύνοδος κορυφής Ρωσίας-Αφρικής, η επίδειξη φιλοδοξίας της Μόσχας στην περιοχή». Εν μέσω της αυξανόμενης απομόνωσης στον Βόρειο Κόσμο και της επιθυμίας να θεωρηθεί ως πραγματική υπερδύναμη, το Κρεμλίνο άρχισε να προωθεί ενεργά την επιρροή του στον Νότιο Κόσμο, ιδίως στην Αφρική.
Συμβατικά εργαλεία σκληρής ισχύος
Από το 2019, το εύρος της συνεργασίας της Ρωσίας με τις αφρικανικές χώρες έχει διευρυνθεί αισθητά: η Μόσχα έχει εμβαθύνει τις σχέσεις της με ιστορικούς εταίρους και έχει επεκτείνει το δίκτυό της μεταξύ των νέων καθεστώτων που αντιμετωπίζουν περιφερειακή και διεθνή απομόνωση, καθώς και των μη ευθυγραμμισμένων καθεστώτων που επιδιώκουν να διαφοροποιήσουν τις συνεργασίες τους.
Από οικονομική άποψη, η παρουσία της Μόσχας στην Αφρική παραμένει περιορισμένη -η Ρωσία απλά δεν διαθέτει κεφάλαια για να ανταγωνιστεί άλλους περιφερειακούς παράγοντες. Μπορεί τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης να εξήραν το ιστορικό υψηλό της συνολικής αξίας του εμπορίου μεταξύ της Μόσχας και των αφρικανικών χωρών, που ανήλθε σε σχεδόν 28 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, όμως για την Κίνα και την ΕΕ ο δείκτης αυτός υπερβαίνει τα 300 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ των ΗΠΑ, των ΗΑΕ και της Ινδίας ξεπέρασε τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια για κάθε μία τους. Ωστόσο, η Ρωσία κατάφερε να δημιουργήσει μια οικονομική θέση για τον εαυτό της μέσω κυρίως των εξαγωγών στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας. Καθώς η ζήτηση για ενέργεια αυξάνεται παράλληλα με τον πληθυσμό της περιοχής, η Μόσχα προσφέρει τη δική της τεχνογνωσία, εκπαίδευση για το μελλοντικό προσωπικό και το πυρηνικό καύσιμο για τη λειτουργία αυτών των έργων μακροπρόθεσμα.
Μια άλλη διάσταση της στρατηγικής οικονομικής επιρροής της Ρωσίας στην περιοχή αφορά την επισιτιστική ασφάλεια. Το 2025, η «Agroexport», η ρωσική υπηρεσία για τις γεωργικές εξαγωγές, ισχυρίστηκε ότι η Μόσχα είχε καταστεί ο μεγαλύτερος προμηθευτής σιτηρών της Αφρικής, καλύπτοντας το ένα τρίτο της αγοράς σιταριού της ηπείρου. Συνολικά, η Ρωσία εξάγει σιτηρά σε περίπου 40 αφρικανικές χώρες, με τη ζήτηση από την Αλγερία, τη Λιβύη, την Κένυα, το Μαρόκο, την Τυνησία και την Τανζανία να αυξάνεται σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Με φόντο τις διαταραγμένες αλυσίδες εφοδιασμού και τις αυξανόμενες τιμές -που οφείλονται εν μέρει στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, καθώς και στις κλιματικές διαταραχές και τις παρατεταμένες επιπτώσεις της πανδημίας-, ορισμένες αφρικανικές κυβερνήσεις έχουν μάλιστα κατηγορήσει το Κρεμλίνο ότι εκμεταλλεύεται αυτή την εξάρτηση για να ασκήσει πολιτική επιρροή.
Ωστόσο, η ραχοκοκαλιά της παρουσίας της Ρωσίας στην περιοχή είναι οι εξαγωγές όπλων. Τον Ιανουάριο, η Rosoboronexport -η ρωσική υπηρεσία στρατιωτικών πωλήσεων- ισχυρίστηκε ότι οι εξαγωγές της προς τις αφρικανικές χώρες έφτασαν στα επίπεδα της εποχής του Ψυχρού Πολέμου, όταν η Σοβιετική Ένωση ήταν υπεύθυνη για το 40% των προμηθειών προς την ήπειρο. Δεν μπορεί κανείς να είναι σίγουρος αν αυτό αντανακλά την πραγματικότητα ή περισσότερο ευσεβείς πόθους του Κρεμλίνου, δεδομένων των περιορισμών στις στρατιωτικές εξαγωγικές δυνατότητες της Ρωσίας εν μέσω του πολέμου της στην Ουκρανία. Παρ’ όλα αυτά, η Μόσχα παραμένει ο κρίσιμος παράγοντας στην αγορά όπλων της ηπείρου. Σύμφωνα με το SIPRI, την περίοδο 2020–2024, η Ρωσία αντιπροσώπευε το 21% των αφρικανικών εισαγωγών βασικών όπλων, τοποθετώντας την μπροστά από την Κίνα (18%) και τις ΗΠΑ (16%).
«Στρατιωτική παρουσία με ανθρώπινο πρόσωπο»
Εκτός από τις εξαγωγές συμβατικών όπλων, εδώ και χρόνια η Ρωσία παρέχει στους Αφρικανούς εταίρους της τις υπηρεσίες της ιδιωτικής στρατιωτικής εταιρείας (PMC) «Wagner». Η λεγόμενη «Ομάδα Wagner» έχει πλέον απορροφηθεί επίσημα από το ρωσικό Υπουργείο Άμυνας και μετονομάστηκε σε «Africa Corps» (ίσως μια αναφορά στο γερμανικό «Afrikakorps» του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου), μετά τον θάνατο του ιδρυτή της PMC, Evgeny Prigozhin, το 2023.
Ένα πακέτο υπηρεσιών από τους ρωσικούς «στρατιωτικούς εκπαιδευτές» -η ασαφής περιγραφή της εργασίας των μισθοφόρων- περιλαμβάνει όχι μόνο τις υπηρεσίες ασφαλείας, αλλά και μια συμβουλευτική πολιτική σε θέματα όπως εκστρατείες παραπληροφόρησης και σκηνοθετημένες διαμαρτυρίες, καθώς και τη διαχείριση κερδοφόρων και εκμεταλλευτικών συμβάσεων σε μια σειρά βιομηχανιών, από χρυσό και άλλα ορυκτά έως την ξυλεία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία (ΚΑΔ): ο πρόεδρός της, Φαουστίν-Αρσάνζ Τουαντέρα, ήταν ο πρώτος Αφρικανός ηγέτης που καλωσόρισε ανοιχτά τη ρωσική ιδιωτική στρατιωτική εταιρεία, ήδη από το 2018. Επισήμως, ο ηγέτης της ΚΑΔ προσκάλεσε «Ρώσους εκπαιδευτές» για να υποστηρίξουν τον εθνικό στρατό στον αγώνα του κατά τοπικών ανταρτών. Στην πραγματικότητα, αυτοί έγιναν οι εγγυητές της διατήρησης της εξουσίας του ίδιου του Τουαντέρα. Για παράδειγμα, υποστήριξαν το συνταγματικό δημοψήφισμα του 2023, τα αποτελέσματα του οποίου επέτρεψαν στον πρόεδρο να παραμείνει στην εξουσία χωρίς περιορισμούς θητείας. Επί του παρόντος, οι «πολιτικοί σύμβουλοι» στην ΚΑΔ προωθούν έναν νόμο περί ξένων πρακτόρων -τον χαρακτηριστικό κατασταλτικό μηχανισμό του Κρεμλίνου, τον οποίο χρησιμοποιεί εναντίον των δικών του αντιπάλων εδώ και 15 χρόνια και έχει εξαγάγει σε φιλικά αυταρχικά καθεστώτα που βρίσκονται σε παρακμή. Οι οργανώσεις που υποστηρίζονται από τη Ρωσία διεξάγουν επίσης επιθετικές εκστρατείες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, εκφοβίζοντας τους επικριτές του καθεστώτος, ενώ πηγές του AFP υποδηλώνουν ότι οι ρωσικές δυνάμεις παρακολουθούν τους αντιπάλους του προέδρου ακόμη και με drones.
Σε αναφορές από άλλες χώρες που έχουν βιώσει την παρουσία Ρώσων στρατιωτικών εκπαιδευτών, πολίτες τους κατηγορούν για δολοφονίες, βασανιστήρια και σεξουαλική βία. Τα πρώην κανάλια της Wagner στο Telegram είναι γεμάτα αποδείξεις για συστηματικές εκτελέσεις και βεβήλωση πτωμάτων, ειδικά στο Μάλι. Αυτό είναι που η ρωσική προπαγάνδα αποκαλεί «στρατιωτική παρουσία με ανθρώπινο πρόσωπο».
Επιπλέον, πρόσφατες αναφορές υποδεικνύουν ότι νέοι Αφρικανοί άνδρες που ταξιδεύουν στη Ρωσία για σπουδές ή για αυτό που πιστεύουν ότι είναι καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας στον ιδιωτικό τομέα, στην πραγματικότητα αποστέλλονται στο μέτωπο της Ουκρανίας. Η Μόσχα τους θεωρεί πηγή φθηνού εργατικού δυναμικού, απαραίτητο για τη διατήρηση της πολεμικής της προσπάθειας. Συχνά αναγκάζονται να υπογράψουν συμβάσεις σε γλώσσα που δεν κατανοούν, ενώ χιλιάδες άνδρες από τουλάχιστον 36 αφρικανικές χώρες χρησιμοποιούνται ως «τροφή για τα κανόνια» στα μέτωπα. Η έρευνα του INPACT εντόπισε πάνω από 1.400 Αφρικανούς που στρατολογήθηκαν από τη Ρωσία, ωστόσο, πρόσθετες αναφορές υποδηλώνουν υψηλότερους αριθμούς. Μέσα σε λίγους μήνες από την άφιξή τους, αναφέρεται ότι πάνω από 300 έχουν σκοτωθεί. Όσοι επιβιώνουν συχνά δεν λαμβάνουν καμία οικονομική αποζημίωση, αντιμετωπίζουν ρατσισμό από τους διοικητές τους και αγωνίζονται να φύγουν. Αντιμετωπίζοντας πολύ περιορισμένο διεθνή έλεγχο, το Κρεμλίνο έχει δημιουργήσει ένα αποτελεσματικό διακρατικό δίκτυο εμπορίας ανθρώπων, ένα σύστημα εκμετάλλευσης, στηριζόμενο στις οικονομικές ευπάθειες των ίδιων των ανθρώπων που ισχυρίζεται ότι υποστηρίζει στον αντικαπιταλιστικό τους αγώνα.
«Αντικαπιταλιστικό πλυντήριο»
Τέτοιες υβριδικές επιχειρήσεις φαίνεται να ταιριάζουν απόλυτα στις αυταρχικές κυβερνήσεις που αντιμετωπίζουν δυσκολίες μεταξύ των ιστορικών εταίρων της Μόσχας, καθώς και στα νεαρά καθεστώτα που δεν έχουν και μεγάλη επιλογή εταίρων. Για παράδειγμα, οι χούντες του Σαχέλ -τα καθεστώτα στο Μάλι, τη Μπουρκίνα Φάσο και τον Νίγηρα- στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό σε αντικαπιταλιστικά συναισθήματα. Περιττό να πούμε ότι αυτά τα συναισθήματα πηγάζουν από τα πραγματικά παράπονα των λαών αυτών απέναντι σε μια πραγματική εκμετάλλευση που κρατάει εδώ και αιώνες, με τη Γαλλία μάλιστα να διεξάγει ακόμη και μέχρι πρόσφατα πολυετείς στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή. Τα νεοσύστατα καθεστώτα επικαλούνται αυτή την ανισότητα και την αδικία, αρνούνται τη συνεργασία με τις πρώην μητροπόλεις. Συνήθως καταλήγουν να στρέφονται προς τη Ρωσία.
Το Κρεμλίνο αξιοποιεί πρώτα την ευκαιρία για να προωθήσει μια κατάλληλη εικόνα. Σύμφωνα με τις θεωρίες συνωμοσίας που διαδίδει το Κρεμλίνο, οι ΗΠΑ λειτουργούν βιολογικά εργαστήρια σε ολόκληρη την ήπειρο και δυτικές εταιρείες παράγουν θανατηφόρα εμβόλια. Το Κρεμλίνο απευθύνεται στον Παγκόσμιο Νότο προωθώντας τις χώρες BRICS ως ένα εγχείρημα που καταπολεμά την αμερικανική ηγεμονία. Ο Πούτιν καταδικάζει ανοιχτά την «ντροπιαστική» ιστορία του δυτικού αποικιοκρατισμού και ζητά συστηματικά τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.
Διάφορα προπαγανδιστικά μέσα βοηθούν το Κρεμλίνο στη διάδοση αυτών των αφηγήσεων: το Sputnik Africa, το RT, το TASS, καθώς και το πρόσφατα ιδρυθέν πρακτορείο ειδήσεων African Initiative. Το περιεχόμενό του μεταφράζεται σε όλες τις κύριες γλώσσες που ομιλούνται στην ήπειρο. Στο προσωπικό του περιλαμβάνονται μέλη του πρώην δικτύου ιδιωτικών στρατιωτικών εταιρειών Wagner. Το African Initiative διευθύνεται από τον Άρτεμ Κουρέεφ. Αναφορές υποδηλώνουν ότι είναι πράκτορας της Πέμπτης Διεύθυνσης, η οποία ασχολείται με τις εξωτερικές υποθέσεις της ρωσικής υπηρεσίας εσωτερικών πληροφοριών (FSB).
Στις χώρες όπου η ρωσική επιρροή είναι ήδη αρκετά ισχυρή, οι προπαγανδιστικές εκστρατείες για τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης επί τόπου έχουν ανατεθεί σε τοπικούς οργανισμούς και διαμορφωτές της κοινής γνώμης. Στο δεύτερο φόρουμ Ρωσίας-Αφρικής, ο πρόεδρος της Μπουρκίνα Φάσο, Ιμπραήμ Τραορέ, εξήρε τη στήριξη της Μόσχας στην αφρικανική κυριαρχία και μάλιστα συνέκρινε τη σύγχρονη ιστορία της Ρωσίας με εκείνη των αφρικανικών χωρών, αποκαλώντας και τις δύο «τους ξεχασμένους λαούς του κόσμου». Σε χαμηλότερο επίπεδο, μια συνδεδεμένη με τη Ρωσία ΜΚΟ της Ακτής του Ελεφαντοστού, με την ονομασία «Πλήρης Υποστήριξη στον Βλαντιμίρ Πούτιν στην Αφρική» (SOTOVPOA), ίδρυσε μάλιστα ένα διεθνές βραβείο στο όνομά του, τιμώντας αυτό που ο ιδρυτής της ΜΚΟ χαρακτήρισε ως «απελευθερωτική πράξη του Πούτιν για την Αφρική». Επιπλέον, η African Initiative διοργανώνει περιοδείες Τύπου στα κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας, κατά τη διάρκεια των οποίων μπλόγκερ από καθεστώτα της περιοχής του Σαχέλ συζητούν για την «ανασυγκρότηση νέων περιοχών» και εκπαιδεύονται στη διεξαγωγή ενημερωτικών εκστρατειών.
Ενάντια στον «καμπισμό»
Όπως περιγράφηκε παραπάνω, η παρουσία της Ρωσίας στην Αφρική δεν έχει σχεδόν καμία σχέση με την απελευθέρωση των τοπικών πληθυσμών, αλλά επικεντρώνεται στην υποστήριξη των καθεστώτων-εταίρων της. Τα εγκλήματα πολέμου, η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και η ενίσχυση της αυταρχικής διακυβέρνησης υποδεικνύουν τα υποκείμενα κίνητρα πίσω από την επιστροφή του Κρεμλίνου στην ήπειρο -κίνητρα που δεν διαφέρουν και πολύ από εκείνα των άλλων νεοαποικιοκρατικών δυνάμεων.
Πολλά ερωτήματα παραμένουν:
- Άραγε, ο ψευτοαντικαπιταλισμός, που υποστηρίζεται από προπαγανδιστικές προσπάθειες και εκστρατείες παραπληροφόρησης, πείθει κανέναν;
- Μήπως οι διαδηλώσεις που απεικονίζουν πλήθη με τις ρωσικές και τις σημαίες της Wagner είναι σκηνοθετημένες ή μήπως υπάρχει πραγματική υποστήριξη για τη Ρωσία στην Αφρική;
- Αναγνωρίζει άραγε η πλειοψηφία των ανθρώπων την επιρροή που ασκεί η Ρωσία στις δικές τους κυβερνήσεις, στις εκλογές και στις οικονομίες τους;
Τα γενικευμένα κοινωνιολογικά δεδομένα παρέχουν περιορισμένες πληροφορίες: η τελευταία έκδοση της μελέτης του Afrobarometer δείχνει σημαντικές διακυμάνσεις μεταξύ των χωρών. Στο Μάλι, έναν από τους βασικούς νεότερους εταίρους της Μόσχας, η θετική αντίληψη του κοινού για την οικονομική και πολιτική επιρροή της Ρωσίας αυξήθηκε από 56% την περίοδο 2019–2021 σε 88% την περίοδο 2023–2025. Εν τω μεταξύ, στη Γουινέα -η οποία δεν είναι άγνωστη στις επιχειρηματικές δραστηριότητες της Ρωσίας- η θετική άποψη για τη ρωσική επιρροή μειώθηκε από 63% σε 49% κατά τα αντίστοιχα έτη. Ταυτόχρονα, η μέση θετική αντίληψη για τη Ρωσία στην Αφρική (36%) είναι χαμηλότερη από εκείνη της Κίνας (62%), των ΗΠΑ (52%), της ΕΕ (50%) ή της Ινδίας (39%).
Τα αποτελέσματα της προσπάθειας του Κρεμλίνου να κερδίσει τις καρδιές και τα μυαλά των ανθρώπων επί τόπου παραμένουν ανομοιογενή, αν και είναι σαφές ότι ορισμένες ομάδες επωφελούνται από την παρουσία του. Ταυτόχρονα, η Μόσχα φαίνεται να αντιμετωπίζει με σοβαρότητα τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων στην περιοχή. Αυτό είναι εμφανές στον αυξανόμενο αριθμό των μηχανισμών «soft power» του Κρεμλίνου (όπως τα Ρωσικά Σπίτια), στην επέκταση της παρουσίας της στον τομέα της ασφάλειας, καθώς και στις επενδύσεις σε μακροπρόθεσμα έργα υποδομής.
Στο παγκόσμιο πλαίσιο, η κυνική εκμετάλλευση των αντικαπιταλιστικών αφηγήσεων από το Κρεμλίνο -συμπεριλαμβανομένων των υποτιθέμενων προσπαθειών του για «απελευθέρωση» των αφρικανικών κοινωνιών- φαίνεται να έχει επιτύχει περιορισμένη αλλά αξιοσημείωτη απήχηση σε τμήματα της αριστεράς. Πέρα από τους προπαγανδιστές που συνδέονται με το Κρεμλίνο, αυτή η θέση βρίσκει απήχηση σε σχολιαστές που επικεντρώνονται κατά της διανόησης και σε influencers στο διαδίκτυο, αλλά και σε ολόκληρα πολιτικά κόμματα (όπως το γερμανικό DKP), τα οποία καταγγέλλουν τον δυτικό ιμπεριαλισμό, παραβλέποντας όμως τον αντιδημοκρατικό και αντιδραστικό χαρακτήρα των γεωπολιτικών αντιπάλων του. Και μάλιστα, οι δραστηριότητες της Ρωσίας στην Αφρική συχνά αναφέρονται ως αποδεικτικά στοιχεία για την υποστήριξη τέτοιων απόψεων.
Αυτή η λογική δεν είναι μόνο βαθιά δυτικοκεντρική -μέσα σε ένα πλαίσιο αντιπαραθέσεων μεταξύ στρατοπέδων, μόνο η Δύση θεωρείται ότι διαθέτει τη δυνατότητα να διαπράξει σοβαρά εγκλήματα- αλλά και αρκετά επικίνδυνη. Υπονομεύει τους προοδευτικούς αγώνες ενάντια σε καθεστώτα που παρουσιάζονται ως αντίπαλοι της Δύσης, είτε στη Ρωσία, είτε στο Ιράν, είτε στη Βενεζουέλα. Εν τω μεταξύ, παρά το ότι φαινομενικά ανήκουν σε αντίπαλα στρατόπεδα, οι συντηρητικές ελίτ τόσο στη Ρωσία όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες στηρίζουν τα κοινά τους συμφέροντα, συνωμοτώντας για τη δική τους φασιστική Διεθνή και σφίγγοντας τα χέρια τους στην Αλάσκα. Στο σημερινό παγκόσμιο σύστημα, που διαμορφώνεται από το κεφάλαιο και επιβάλλεται από τα κράτη, μόνο τα γνήσια διεθνιστικά και αντικαπιταλιστικά κινήματα, με βάση την αλληλεγγύη προς τους λαούς και των δύο «στρατοπέδων», μπορούν να προσφέρουν μια βιώσιμη πορεία προς την απελευθέρωση της εκμεταλλευόμενης τάξης.
https://internationalviewpoint.org/Anticolonial-fraud-The-Kremlin-in-Africa
https://inprecor.fr/une-fraude-anticoloniale-le-kremlin-en-afrique
