Η ισραηλινή σημαία κυματίζει στη συγκέντρωση υπέρ του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ που θα κατέληγε στην έφοδο στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ στην Ουάσινγκτον, στις 6 Ιανουαρίου 2021. (Tyler Merbler/CC BY 2.0)

Halah Ahmad

Mimi Kirk

Ο αμερικανικός εξαιρετισμός, οι ευαγγελιστές και ο χριστιανικός σιωνισμός

Τα τελευταία χρόνια, έχουν γραφτεί πολλά για την άνοδο των κινημάτων της λευκής υπεροχής στις ΗΠΑ, την υποστήριξή τους στην πολιτική της εναλλακτικής ακροδεξιάς και τον πρώην πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ως πολιτικό τους πρωταγωνιστή^[1]. Αντίστοιχα, από το 2016 έχουν γραφτεί πολλά για τη συντριπτική υποστήριξη που έχει λάβει ο Τραμπ από λευκούς ευαγγελιστές χριστιανούς, ιδίως χριστιανούς σιωνιστές. Λιγότερο έχει εξεταστεί η σχέση μεταξύ της λευκής υπεροχής και του χριστιανικού σιωνισμού, δηλαδή οι αλληλοεπικαλυπτόμενες ιδεολογίες και η πολιτική τους επιρροή^[2].

Ενώ η Αμερικανοϊσραηλινή Επιτροπή Δημοσίων Υποθέσεων (AIPAC / American Israel Public Affairs Committee) αναφέρεται συχνά ως το κατεξοχήν σιωνιστικό λόμπι στις ΗΠΑ, οι χριστιανοί σιωνιστές αποτελούν ένα σημαντικά μεγαλύτερο πολιτικό μπλοκ με ακλόνητη υποστήριξη προς το Ισραήλ και τον συνεχή εκτοπισμό των Παλαιστινίων τόσο μέσω της επέκτασης των εποικισμών όσο και μέσω της κυριαρχίας του απαρτχάιντ. Οι Χριστιανοί Ενωμένοι για το Ισραήλ (CUFI / Christians United for Israel), μια σημαντική Χριστιανική Σιωνιστική οργάνωση των ΗΠΑ, ισχυρίζεται ότι έχει πάνω από 10 εκατομμύρια μέλη^[3] και ο πραγματικός αριθμός των ευαγγελιστών που ασπάζονται τις χριστιανοσιωνιστικές πεποιθήσεις είναι πιθανότατα πολύ μεγαλύτερος. Μεταξύ των λευκών ευαγγελιστών χριστιανών, οι οποίοι αποτελούν το 14% του πληθυσμού των ΗΠΑ^[4] και οι οποίοι υποστήριξαν με μεγάλη διαφορά τις εκλογές του Τραμπ το 2016 και το 2020,^[5] το 80% πιστεύει ότι η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ και η «επανασυγκέντρωση εκατομμυρίων Εβραίων στο Ισραήλ»^[6] αποτελούν εκπλήρωση της βιβλικής προφητείας.

Η προσπάθεια πολιτικής οργάνωσης κατά της λευκής υπεροχής, του ισραηλινού απαρτχάιντ και του αντισημιτισμού θα ήταν καλό να συγκεντρώσει τις δυνάμεις της και να επικεντρωθεί στη στενή σχέση μεταξύ της λευκής υπεροχής και του χριστιανικού σιωνισμού μεταξύ των ευαγγελιστών. Σε αυτό το σύντομο πολιτικό σημείωμα, οι συγγραφείς εξηγούν τη φύση και την ιστορία αυτών των πολιτικών συνοδοιπόρων και προτείνουν τρόπους για να αντιμετωπίσει η κοινωνία των πολιτών την επιρροή τους. Η σημερινή ακροδεξιά κυβέρνηση του Ισραήλ παρέχει μια ιδιαίτερα κατάλληλη στιγμή για να ενημερώσουμε τόσο τους προοδευτικούς όσο και τους παραδοσιακούς ευαγγελιστές των ΗΠΑ, καθώς η κυβέρνηση έχει ενθαρρύνει τους Εβραίους φονταμενταλιστές του Ισραήλ, των οποίων η αντιπαλαιστινιακή ατζέντα είναι τόσο έντονα αντιμουσουλμανική όσο και αντιχριστιανική^[7].

Τα δόγματα του χριστιανικού σιωνισμού

Ο χριστιανικός σιωνισμός μπορεί να οριστεί από την αδιαμφισβήτητη υποστήριξη του σιωνιστικού αποικιοκρατικού σχεδίου, μετά τη βίαιη εγκαθίδρυση του ισραηλινού καθεστώτος το 1948 μέχρι τη συνέχιση της εβραϊκής εγκατάστασης στην Παλαιστίνη, ως μέρος της πίστης κάποιου ως χριστιανού. Η βάση αυτής της θεολογίας χρονολογείται από τις προτεσταντικές χριστιανικές ερμηνείες του 16ου αιώνα για τη βιβλική εσχατολογία, ή τα σημάδια και τις προφητείες της επιστροφής του Ιησού στο τέλος του κόσμου^[8]. Οι ευαγγελιστές χριστιανοί σιωνιστές πιστεύουν ότι μεταξύ των προαγγελιών της επιστροφής του Ιησού είναι και η εβραϊκή εγκατάσταση στην Παλαιστίνη και ο έλεγχος της, αντιμετωπίζοντας τους σύγχρονους Εβραίους ως το βιβλικό έθνος του Ισραήλ^[9], το οποίο οι χριστιανοί έχουν εντολή να «δοξολογήσουν» για να διευκολύνουν την επιστροφή του Μεσσία. Έτσι, οι χριστιανοί σιωνιστές βλέπουν την υποστήριξη του Ισραήλ ως έναν τρόπο συμμετοχής στη βιβλική προφητεία. Οι οπαδοί του «Ευαγγελίου της Ευημερίας» –σήμερα το 17% των χριστιανών των ΗΠΑ^[10]– πιστεύουν επίσης πως αν κάποιος δοξολογήσει το Ισραήλ θα έχει προσωπικό οικονομικό κέρδος και ευημερία.

Η υποστήριξη των χριστιανών σιωνιστών για την εβραϊκή εγκατάσταση στην Παλαιστίνη είναι ένας προάγγελος της δικής τους (της Εκκλησίας) σωτηρίας, όχι της σωτηρίας των Εβραίων. Επιδιώκουν δραστήρια το τέλος των καιρών στο οποίο οι Εβραίοι και άλλοι μη χριστιανοί θα καταστραφούν, ενώ αυτοί θα ανέλθουν στα ουράνια^[11]. Η υποστήριξή τους στους Εβραίους και το Ισραήλ είναι μια επιφανειακή προσποίηση για τη χριστιανική σωτηρία εις βάρος των Εβραίων^[12]. Παρόλα αυτά, αυτή η ιδεολογική δέσμευση ευθυγραμμίζει τους χριστιανούς σιωνιστές^[13] με τις ισραηλινές κυβερνήσεις και τις αποικιοκρατικές και πολεμικές πολιτικές τους απέναντι στους Παλαιστίνιους, το Ιράν και άλλους αντιπάλους του ισραηλινού καθεστώτος. Κατά ειρωνικό τρόπο, οι δεξιοί εθνοθρησκευτικοί εθνικιστές που υποστηρίζουν τη σημερινή κυβέρνηση Νετανιάχου έχουν επίσης αυξήσει την επιθετικότητά τους προς τους Χριστιανούς, Παλαιστίνιους και άλλους^[14], καθιστώντας αυτή την ευθυγράμμιση ακόμη πιο αινιγματική.

Επιπλέον, οι απόψεις των χριστιανοσιωνιστών για τον εβραϊκό λαό είναι χαρακτηριστικά αντισημιτικές. Για παράδειγμα, βασίζονται στην πίστη σε έναν μοναδικό, διεθνώς συνδεδεμένο και ισχυρό πληθυσμό Εβραίων και στο σύγχρονο ισραηλινό καθεστώς ως την ενσάρκωση του βιβλικού έθνους που εκπροσωπεί τους Εβραίους παντού^[15]. Τέτοιες πεποιθήσεις μιμούνται τα συνωμοτικά στοιχεία του αντισημιτισμού στην Ευρώπη^[16] και συνδυάζουν την υποστήριξη της εβραϊκής εγκατάστασης στην Παλαιστίνη με αντισημιτικές αντιλήψεις για τον διεθνή εβραϊσμό. Με τον τρόπο αυτό, οι χριστιανοί σιωνιστές συμπλέουν κυνικά με τους υποστηρικτές της λευκής υπεροχής, οι οποίοι φοβούνται ότι θα «αντικατασταθούν»^[17] από τους Εβραίους ή τους έγχρωμους – και οι οποίοι αισθάνονται ότι απειλούνται από τις αντισημιτικές αντιλήψεις για τη δύναμη και την επιρροή των Εβραίων.

Ορισμένες μορφές του χριστιανικού σιωνισμού, ιδίως εκείνες που ιστορικά ρίζωσαν στη Βρετανία, προϋπέθεταν τόσο τον εβραϊκό προσηλυτισμό όσο και την εβραϊκή εγκατάσταση και τον έλεγχο της Παλαιστίνης. Αυτές οι αντιλήψεις θεωρούσαν τους Εβραίους της διασποράς ως έναν προβληματικό και ταυτόχρονα βιβλικά κρίσιμο πληθυσμό που έπρεπε να επηρεαστεί στην πορεία προς το πεπρωμένο της Εκκλησίας για τη σωτηρία^[18]. Οι ιδέες αυτές αναπτύχθηκαν περισσότερο τον 20ό αιώνα μεταξύ των διαφόρων δογμάτων των χριστιανών ευαγγελιστών και ο εβραϊκός προσηλυτισμός θεωρήθηκε περιττός. Η χριστιανική σιωνιστική συναίνεση που επικράτησε στις ΗΠΑ και αλλού, ιδίως μετά τον πόλεμο του 1967 και τη δεκαετία του 1980, βλέπει το σύγχρονο σιωνιστικό αποικιακό σχέδιο ως εκπλήρωση της βιβλικής προφητείας^[19], που προηγείται της ανόδου των χριστιανών στον ουρανό και της καταστροφής όλων των άλλων στη γη. Ακόμη και μεταξύ εκείνων των χριστιανών που πιστεύουν σε αυτούς τους προδρόμους του Αρμαγεδδώνα, αλλά αποσιωπούν το σενάριο των έσχατων καιρών, η τελική εστίαση είναι στη χριστιανική σωτηρία που απαιτεί την εβραϊκή εγκατάσταση στην Παλαιστίνη^[20].

Αν και πολλοί Εβραίοι σιωνιστές ηγέτες αναγνωρίζουν τον κυνικό χαρακτήρα μιας συμμαχίας με τους χριστιανούς σιωνιστές, η υποστήριξή τους είναι τελικά ευπρόσδεκτη, καθώς προωθεί τους πολιτικούς στόχους του ισραηλινού καθεστώτος και το προστατεύει από την κριτική. Ένας από τους τρόπους με τους οποίους οι χριστιανοί σιωνιστές το πετυχαίνουν αυτό είναι με τη συμβολή τους στις αφηγήσεις για την τρωτότητα ενός καθεστώτος^[21] εν μέσω εχθρικών Αράβων και μουσουλμάνων γειτόνων, οι οποίοι επίσης απεικονίζονται ως χαρακτηριστικά κατώτεροι. Αυτές οι αφηγήσεις επικαλούνται ρατσιστικές ιδέες για τους Παλαιστίνιους και τους Μουσουλμάνους ως οπισθοδρομικούς, βίαιους, τεχνολογικά υπανάπτυκτους και αναλώσιμους – αφηγήσεις παρόμοιες με εκείνες που χρησιμοποιούνται μεταξύ των υπέρμαχων της λευκής υπεροχής. Στην πραγματικότητα, οι χριστιανοί ευαγγελιστές ήταν από τους πιο σφοδρούς προπαγανδιστές του αντιμουσουλμανικού ρατσισμού στις ΗΠΑ^[22]. Επίσης, οι χριστιανοί σιωνιστές στηρίζουν τη μυθολογία^[23] του εβραϊκού αποικισμού και της ανάπτυξης της Παλαιστίνης ως συνέχεια ενός αρχαίου παρελθόντος, συνεισφέροντας στην αμφισβητήσιμη αρχαιολογία^[24] που βοηθά στην παρεμπόδιση της παλαιστινιακής αυτοδιάθεσης, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης των χριστιανών Παλαιστινίων σε προσφιλείς τόπους θρησκευτικής σημασίας.

Ο χριστιανικός σιωνισμός και η πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στο ισραηλινό καθεστώς

Οι ευαγγελιστές χριστιανοί σιωνιστές υποστήριξαν ένθερμα την κυβέρνηση Τραμπ^[25] –με ορισμένους σε κορυφαίες θέσεις, όπως ο αντιπρόεδρος Μάικ Πενς και ο υπουργός Εξωτερικών Μάικ Πομπέο^[26]– να εφαρμόζουν αυτό που ήταν ουσιαστικά το εγχειρίδιο των χριστιανοσιωνιστών κατά τη διάρκεια της τετραετούς θητείας της κυβέρνησης. Ωστόσο, αυτή δεν ήταν η πρώτη αμερικανική κυβέρνηση ή άλλη πολιτική ηγεσία που έλαβε οδηγίες από το «λόμπι του Αρμαγεδδώνα»^[27].

Η πολιτική επιρροή του χριστιανικού σιωνισμού στις ΗΠΑ έγινε έντονη τη δεκαετία του 1980,^[28] όταν ξεκίνησε για πρώτη φορά το ετήσιο σιωνιστικό συνέδριο της Διεθνούς Χριστιανικής Πρεσβείας της Ιερουσαλήμ. Σημαντικές προσωπικότητες ήταν ο αείμνηστος Τζέρι Φάλγουελ, συντηρητικός βαπτιστής πάστορας και τηλεευαγγελιστής, και ο αείμνηστος Πατ Ρόμπερτσον, επίσης θρησκευτικός τηλεπαρουσιαστής και πάστορας των νότιων βαπτιστών, καθώς και κάποτε υποψήφιος πρόεδρος των Ρεπουμπλικάνων και πρόεδρος του Χριστιανικού Ραδιοτηλεοπτικού Δικτύου (CBN / Christian Broadcasting Network).^[29] Επί προεδρίας Ρόναλντ Ρέιγκαν, οι επιρροές του Φάλγουελ και του Ρόμπερτσον ήταν σαφείς: Ο Ρέιγκαν όχι μόνο υποστήριζε τη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ για να προετοιμαστούν για τη μάχη του Αρμαγεδδώνα, αλλά τόσο ο ίδιος όσο και ο υπουργός Δικαιοσύνης Έντουιν Μις φέρεται να προσεύχονταν για την έλευση του Αρμαγεδδώνα^[30].

Ο Φάλγουελ ίδρυσε μια ομάδα γνωστή ως Ηθική Πλειοψηφία το 1979, ένα πολιτικό φορέα οργάνωσης του ευαγγελισμού που κινητοποίησε χιλιάδες εκκλησίες και εκατομμύρια εγγεγραμμένους ψηφοφόρους ως «η Χριστιανική Δεξιά». Μέχρι το 2003, η Ηθική Πλειοψηφία αντιπροσώπευε το μεγαλύτερο μπλοκ ψηφοφόρων στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα^[31] και αποτελούσε ένα σημαντικό κοινωνικό κίνημα με άμεσους δεσμούς με την ισραηλινή κυβέρνηση^[32], ενώ ο Φάλγουελ είχε τιμηθεί από τον ίδιο τον Μεναχέμ Μπέγκιν το 1979.

Μια θυγατρική της Ηθικής Πλειοψηφίας, η Εθνική Διάσκεψη Χριστιανικής Ηγεσίας για το Ισραήλ (NCLCI / National Christian Leadership Conference for Israel), ηγήθηκε μιας επιτυχημένης εκστρατείας για την κατάργηση του ψηφίσματος 3379 του ΟΗΕ^[33], το οποίο διακήρυττε ότι ο σιωνισμός είναι μια μορφή ρατσισμού, ενώ παράλληλα διακήρυττε την αντίθεσή του σε όλες τις μορφές ρατσισμού. Τα φιλοϊσραηλινά λόμπι στις ΗΠΑ, μεταξύ των οποίων το Παγκόσμιο Εβραϊκό Κογκρέσο^[34] και η AIPAC, πίεσαν τους Αμερικανούς αξιωματούχους να αντιταχθούν στο ψήφισμα αμέσως μετά την ψήφισή του το 1975. Ωστόσο, αναμφισβήτητα μόνο όταν το χριστιανοσιωνιστικό λόμπι άρχισε τη συντονισμένη εκστρατεία του από το 1985 έως το 1990, οι εκλεγμένοι αξιωματούχοι των ΗΠΑ ανταποκρίθηκαν. Το 1990, η Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισε το HR 457,^[35] καλώντας τον ΟΗΕ να καταργήσει το ψήφισμα∙ το ψήφισμα συνδιαμορφώθηκε και ψηφίστηκε στη συνέχεια στη Γερουσία με ομόφωνη υποστήριξη και υπογράφηκε από τον Πρόεδρο Τζορτζ Μπρους (πατέρα). Τα Ηνωμένα Έθνη αναίρεσαν το ψήφισμα^[36] το επόμενο έτος με μια ασυνήθιστη αναθεώρηση.

Κατά τη διάρκεια της μετέπειτα διοίκησης του Τζορτζ Μπους (νεώτερου), χριστιανοί σιωνιστές όπως ο Φάλγουελ συνέχισαν να ασκούν επιρροή σε θέματα εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, υποστηρίζοντας την επέκταση των ισραηλινών εποικισμών και αντιδρώντας σε ανοίγματα προς την ειρήνη ή την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση. Για παράδειγμα, τον Ιούνιο του 2003, ο Μπους υπαναχώρησε από τις πιέσεις για να προχωρήσει ο «οδικός χάρτης για την ειρήνη» που υποστήριζε το Κουαρτέτο για τη Μέση Ανατολή, ο οποίος υποτίθεται ότι αποσκοπούσε στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους. Όταν οι ΗΠΑ επρόκειτο να ενεργήσουν ως τρίτος διαμεσολαβητής σε μια συνάντηση μεταξύ του Ισραηλινού πρωθυπουργού Αριέλ Σαρόν και του νεοδιορισθέντος Παλαιστίνιου πρωθυπουργού Μαχμούντ Αμπάς, μια χριστιανοσιωνιστική οργάνωση γνωστή ως Αποστολικό Κογκρέσο^[37] έστειλε περισσότερες από 50.000 επιστολές στον Λευκό Οίκο που αντιτάσσονταν στον οδικό χάρτη, και η κυβέρνηση στη συνέχεια καθυστέρησε να αναλάβει δράση μέχρι τις εκλογές του 2004.^[38]

Σήμερα, η μεγαλύτερη ομάδα υποστήριξης του Ισραήλ στις ΗΠΑ είναι η CUFI. Άλλες αξιοσημείωτες οργανώσεις που είτε εκπροσωπούν είτε υποστηρίζονται οικονομικά από χριστιανούς σιωνιστές περιλαμβάνουν τη Διεθνή Χριστιανική Πρεσβεία Ιερουσαλήμ και τη Διεθνή Κοινότητα Χριστιανών και Εβραίων. Οι πανεπιστημιακές οργανώσεις που εδρεύουν σε πανεπιστημιουπόλεις περιλαμβάνουν το Passages, μια χριστιανοσιωνιστική ομάδα ξενάγησης, και το Campus Maccabees ή Maccabee Task Force, μια προσπάθεια πολλών εκατομμυρίων δολαρίων^[39] που αντιτίθεται στο κίνημα Μποϊκοτάζ, Αποεπένδυση, Κυρώσεις (Boycott, Divestment, Sanctions / BDS)^[40] με άμεση οικονομική υποστήριξη από την CUFI και δεξιούς σιωνιστές.

Το αποκορύφωμα δεκαετιών αυξανόμενης πολιτικής επιρροής των χριστιανοσιωνιστών ήταν ένας Λευκός Οίκος του 2016, του οποίου η ευθυγράμμιση με την άκρα δεξιά τόσο μεταξύ των σιωνιστών όσο και των λευκών ρατσιστών ήταν απρόσκοπτη. Εκτός από τον Πενς και τον Πομπέο, ο Τραμπ διόρισε τον Στιβ Μπάνον ως επικεφαλής στρατηγικό σύμβουλο. Ο Μπάνον, ο οποίος δήλωνε χριστιανός σιωνιστής^[41], αποκαλούσε επίσης τον ειδησεογραφικό ιστότοπό του, Breitbart, «πλατφόρμα για την εναλλακτική ακροδεξιά» και αποθεώθηκε από τους λευκούς εθνικιστές. Ο Ντέιβιντ Φρίντμαν, πρέσβης των ΗΠΑ στο Ισραήλ υπό τον Τραμπ και γνωστός χρηματοδότης και υποστηρικτής των παράνομων ισραηλινών εποικισμών στη Δυτική Όχθη, είχε επίσης δεσμούς με τη χριστιανοσιωνιστική ηγεσία^[42].

Το αποτέλεσμα ήταν μια κυβέρνηση που αντιτάχθηκε στη διεθνή συναίνεση σχετικά με τους παράνομους εποικισμούς στη Δυτική Όχθη^[43], μετέφερε την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Ιερουσαλήμ^[44], δηλώνοντας ότι είναι η «αιώνια πρωτεύουσα» του Ισραήλ, πραγματοποίησε μια πρωτοφανή διπλωματική επίσκεψη σε έναν εποικισμό που χρηματοδοτείται από χριστιανούς σιωνιστές^[45], αθέτησε τη συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν^[46] υπέρ μιας πιο επιθετικής και φιλοϊσραηλινής στάσης έναντι του Ιράν, υπέγραψε τεράστιες συμφωνίες στρατιωτικών όπλων με τη Σαουδική Αραβία και προώθησε την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ του Ισραήλ και του Κόλπου∙ αποχώρησε από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών^[47] επικαλούμενος «αντι-ισραηλινή προκατάληψη»∙ και εξαφάνισε κάθε σεβασμό για τα παλαιστινιακά αιτήματα και την αυτοδιάθεση στη λεγόμενη «Συμφωνία του αιώνα»^[48]. Ο Τραμπ εγκατέλειψε το αξίωμά του έχοντας παγιώσει την υποστήριξη των ΗΠΑ στον δεξιό θρησκευτικό εθνοτικό εθνικισμό στο Ισραήλ και στην παράνομη εποικιστική επιχείρηση∙ όπως ήταν αναμενόμενο, η προσάρτηση παλαιστινιακής γης αυξήθηκε επίσης κατά τη διάρκεια της θητείας του^[49].

Η διοίκηση υποστήριξε επίσης την επιθετικότητα των ομοσπονδιακών υπηρεσιών των ΗΠΑ προς τον παλαιστινιακό ακτιβισμό στο εσωτερικό της χώρας: Το Υπουργείο Παιδείας υπό την Μπέτσι Ντεβός προσπάθησε να τιμωρήσει τους Παλαιστίνιους ακτιβιστές φοιτητές^[50] για την κριτική τους στο Ισραήλ^[51], και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αποδέχθηκε αντίστοιχα τον ορισμό του αντισημιτισμού της IHRA^[52], καταπνίγοντας την κριτική στο Ισραήλ. Η κυβέρνηση Μπάιντεν δεν έχει ανατρέψει αυτές τις ενέργειες, και αυτή η συνεχιζόμενη αδιαφορία ή η σιωπηρή έγκριση της κληρονομιάς του Τραμπ αγνοεί επικίνδυνα τους δεσμούς μεταξύ της χριστιανοσιωνιστικής ατζέντας και της λευκής υπεροχής, γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με αυτό που η κυβέρνηση διακηρύσσει ως πολιτική της κατά του ρατσισμού.

Λευκή υπεροχή και χριστιανικός σιωνισμός

Οι δεσμοί μεταξύ του χριστιανικού σιωνισμού και της λευκής υπεροχής χρονολογούνται από τους πρώτους Ευρωπαίους χριστιανούς σιωνιστές^[53]. Αν και η δήλωση του Βρετανού υπουργού Εξωτερικών Άρθουρ Μπάλφουρ το 1917^[54] ότι η κυβέρνησή του θα υποστήριζε τη δημιουργία μιας «εθνικής εστίας για τον εβραϊκό λαό» στην Παλαιστίνη μπορεί επιφανειακά να φαίνεται ότι ήταν καλοπροαίρετη προς τους Εβραίους, στην πραγματικότητα ήταν διαποτισμένη από τη λευκή υπεροχή και τον αντισημιτισμό. Πράγματι, η υποστήριξη του Μπάλφουρ στον σιωνισμό ξεκίνησε από την επιθυμία του να ανακόψει την εβραϊκή μετανάστευση προς τη Βρετανία. Έγραψε, για παράδειγμα, το 1919 στην εισαγωγή του στην Ιστορία του Σιωνισμού του Ναούμ Σοκόλοφ, ότι το σιωνιστικό κίνημα θα «μετρίαζε τις αιώνιες δυστυχίες που δημιούργησε στον δυτικό πολιτισμό η παρουσία στο εσωτερικό του ενός Σώματος το οποίο θεωρούσε για πολύ καιρό ξένο, ακόμη και εχθρικό, αλλά το οποίο ήταν επίσης ανίκανο να εκδιώξει ή να απορροφήσει»^[55].

Επομένως, δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ενώ οι σύγχρονοι υποστηρικτές της λευκής υπεροχής δηλώνουν ότι επιθυμούν οι Εβραίοι να εγκαταλείψουν τις «λευκές κοινωνίες» και να πάνε στο Ισραήλ^[56], δηλώνουν επίσης θαυμασμό για τον σιωνισμό και την εφαρμογή του στο ισραηλινό κράτος. Ο Ρίτσαρντ Σπένσερ, ηγέτης του «εναλλακτικού ακροδεξιού» κινήματος στις ΗΠΑ, το οποίο πρεσβεύει ένα λευκό εθνοτικό κράτος, έχει αποκαλέσει τον εαυτό του «λευκό σιωνιστή». Σχετικά, όσοι επιδεικνύουν σημαίες της Συνομοσπονδίας μπορεί να τις συνοδεύουν με ισραηλινές σημαίες^[57] και ισραηλινές σημαίες εκτίθενται συχνά σε συγκεντρώσεις της ακροδεξιάς^[58], όπως στις 6 Ιανουαρίου 2021, όταν υποστηρικτές του Τραμπ εισέβαλαν στο Καπιτώλιο της Ουάσινγκτον.

Αν και ο Σπένσερ δεν είναι θρησκευόμενο άτομο, η επιθυμία του ίδιου και άλλων λευκών ρατσιστών για ένα λευκό εθνοτικό κράτος είναι διαποτισμένη από τον χριστιανισμό μέσω της έκκλησης προς τους λευκούς συμπολίτες τους να έχουν συνείδηση όχι μόνο της λευκής τους ταυτότητας αλλά και της κοινής τους χριστιανικής κληρονομιάς^[59] – μιας κληρονομιάς που η ίδια έχει λευκές ρατσιστικές ρίζες. Βεβαίως, αναλυτές και ακτιβιστές όπως η Μέι Ελίς Κάνον και ο Γκρέιλαν Χάγκλερ έχουν επισημάνει ότι ο χριστιανικός εθνικισμός, η λευκή υπεροχή, ο σιωνισμός και ο χριστιανικός σιωνισμός είναι άνετοι συνοδοιπόροι. Αυτό ίσχυε τόσο στην εποχή του Μπάλφουρ όσο και σήμερα. Ο μελετητής Ρόμπερτ Ο. Σμιθ διαπίστωσε, για παράδειγμα, μέσα από μια ανάλυση των στοιχείων των αμερικανικών δημοσκοπήσεων από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 ότι η υποστήριξη προς το Ισραήλ «βασίζεται... σε έναν συνδυασμό θρησκευτικής παραδοσιοκρατίας, πίστης στον αμερικανικό εξαιρετισμό και λευκής υπεροχής»^[60].

Είναι ίσως η έννοια του εξαιρετισμού που εκφράζει και συνδέει καλύτερα αυτές τις επικίνδυνες ιδεολογίες. Η Κάννον επισημαίνει ότι «τόσο ο χριστιανικός εθνικισμός όσο και οι χριστιανοί σιωνιστές ενστερνίζονται μια ιδεολογία εξαιρετισμού... Οι εξαιρετιστές κατοικούν σε κόσμους δυαδικότητας και αποκλεισμών»^[61] και ο Χάγκλερ γράφει σε ένα άρθρο για τη λευκή υπεροχή και τον χριστιανικό σιωνισμό ότι «[όλες οι] μορφές υπεροχής είναι εξαιρετιστικές»^[62]. Η ιδέα ότι μια ομάδα είναι ανώτερη από μια άλλη και δικαιούται ορισμένα δικαιώματα εις βάρος των «παρείσακτων» ομάδων –είτε λευκοί και χριστιανοί έναντι εβραίων, μαύρων, μουσουλμάνων και άλλων στην περίπτωση των Ρίτσαρντ Σπένσερ στις ΗΠΑ, είτε λευκοί και εβραίοι έναντι Παλαιστίνιων στην περίπτωση του χριστιανικού σιωνισμού, του σιωνισμού και του Ισραήλ– είναι μια ιδέα που γεννά βία και καταπίεση.

Ευαγγελικές ευκαιρίες

Είναι σημαντικό να τονιστεί η ποικιλομορφία μεταξύ των ευαγγελιστών: Δεν είναι όλοι οι ευαγγελιστές χριστιανοί σιωνιστές. Στην πραγματικότητα, υπάρχει ένας αριθμός ατόμων και ιδρυμάτων που εργάζονται ενάντια σε αυτή την ιδεολογία προς όφελος των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων, όπως η Κάννον στις Εκκλησίες για την Ειρήνη στη Μέση Ανατολή^[63] με έδρα την Ουάσινγκτον, η πρωτοβουλία «Ο Χριστός στο Σημείο Ελέγχου»^[64] στο Κολέγιο της Βίβλου της Βηθλεέμ και το περιοδικό Sojourners,^[65] το οποίο προέκυψε από μια ευαγγελική θεολογική σχολή στο Ιλινόις τη δεκαετία του 1970. Επιπλέον, οι μη λευκοί ευαγγελιστές τείνουν να είναι λιγότερο προκατειλημμένοι στις απόψεις τους απέναντι στο Ισραήλ και τον παλαιστινιακό αγώνα^[66]. Ωστόσο, όπως προαναφέρθηκε, η πλειοψηφία των ευαγγελιστών εκφράζει χριστιανοσιωνιστικές πεποιθήσεις^[67].

Όμως, πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η υποστήριξη προς το Ισραήλ μεταξύ των νεότερων ευαγγελιστών μειώνεται. Μια έρευνα του 2021 αναφέρει ότι η υποστήριξη μεταξύ αυτής της ομάδας μειώθηκε από 75% σε 34% μεταξύ 2018 και 2021, σε αντίθεση με την πιο σταθερή υποστήριξη μεταξύ των μεγαλύτερων σε ηλικία ευαγγελιστών. Ο καθηγητής Σίμπλεϊ Τελχάμι του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ διεξάγει επίσης δημοσκοπήσεις για το θέμα αυτό από το 2015∙ η έρευνά του καταδεικνύει παρόμοια τάση και ότι το χάσμα μεταξύ των ηλικιακών ομάδων είχε ήδη διευρυνθεί αισθητά από το 2018.^[68]

Επιπλέον, οι λευκοί ευαγγελιστές –ιδιαίτερα οι νέοι λευκοί ευαγγελιστές^[69]– απομακρύνονται από τον ευαγγελισμό ή διστάζουν να χαρακτηριστούν ως τέτοιοι^[70]. Αυτό είναι εν μέρει μια απόρριψη των πολιτικών και της ρητορικής του Τραμπ που τόσο ενισχύθηκαν από την ομάδα^[71]. Ενώ αυτή η κλίση έχει ως αποτέλεσμα ορισμένοι νέοι λευκοί να εγκαταλείπουν την οργανωμένη θρησκεία ευρύτερα, άλλοι επιθυμούν ένα διαφορετικό είδος εμπειρίας, που προάγει την κοινοτικότητα και τον κοινωνικό μετασχηματισμό^[72].

Ο Γκάρι Μπεργκ, καθηγητής της Καινής Διαθήκης στο Θεολογικό Σεμινάριο του Κάλβιν στο Γκραντ Ράπιντς του Μίσιγκαν, μίλησε πρόσφατα με την συγγραφέα [αυτού του άρθρου] Κερκ για αυτή την αναπτυσσόμενη ομάδα και τις εκκλησίες στις οποίες συγκεντρώνονται: «Οι νέοι δεν αισθάνονται ότι η εκκλησία ασχολείται με αυτά που τους αφορούν περισσότερο, τα οποία είναι θέματα όπως η φυλετική ισότητα, η μείωση της φτώχειας και το περιβάλλον».

Νέες εκκλησίες που αυτοπροσδιορίζονται ως «όχι η εκκλησία των γονιών σας» προσελκύουν αυτούς τους νέους. Ο Μπεργκ περιγράφει ένα τέτοιο ίδρυμα στο Γκραντ Ράπιντς που ιδρύθηκε το 2017 και ξεκίνησε με 30 ή 40 άτομα. Σήμερα, περίπου 900 άτομα είναι μέλη. «Ο ιερέας έχει διδακτορικό στην κοινωνιολογία, ένα καταπληκτικό μούσι, μια μοτοσικλέτα με καρότσα, οξεία διορατικότητα για το πώς αναπτύσσονται οι εκκλησίες και ένα μεταδοτικό πάθος που φαίνεται σε κάθε κήρυγμα», λέει ο Μπεργκ. «Και έχει περιορισμένο ενδιαφέρον για την ευαγγελική κουλτούρα. Το ακροατήριό του είναι αυτό που ο ίδιος αποκαλεί μετα-εκκλησιαστικό». Σύμφωνα με τον Μπεργκ, μη παραδοσιακές εκκλησίες όπως αυτή επεκτείνονται σε εθνικό επίπεδο και βλέπει τον ευαγγελισμό να επανεφευρίσκει τον εαυτό του σε αυτήν τη μορφή τον επόμενο αιώνα.

Ενώ η υποστήριξη προς το Ισραήλ δεν είναι συνηθισμένη στις νέες εκκλησίες που περιγράφει ο Μπεργκ, δεν υπάρχει ούτε υποστήριξη προς τους Παλαιστίνιους, καθώς οι ενορίτες ασχολούνται περισσότερο με εσωτερικά ζητήματα όπως ο έλεγχος των όπλων και ο ρατσισμός. Σε πρόσφατη συνέντευξή του ο Τζόναθαν Μπρένεμαν, ένας Παλαιστίνιος-Αμερικανός ακτιβιστής είπε στην Κερκ ότι συμφωνεί ότι οι πρώην ευαγγελιστές ή οι σημερινοί ευαγγελιστές που ενδιαφέρονται για την κοινωνική δικαιοσύνη μπορεί να μην έχουν την Παλαιστίνη «στην κορυφή της λίστας τους», αλλά επισημαίνει ότι είναι πρόθυμοι να αμφισβητήσουν τις χριστιανοσιωνιστικές ιδέες. Μια τέτοια θέση αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την αντιμετώπιση της χριστιανοσιωνιστικής επιρροής.

Πολιτικές προτάσεις

Με τους νεότερους ευαγγελιστές να απομακρύνονται από τη σθεναρή υποστήριξη του Ισραήλ, υπάρχει μια ευκαιρία τόσο για βραχυπρόθεσμη όσο και για μακροπρόθεσμη αλλαγή. Αυτό θα μπορούσε να λάβει τη μορφή διαφορετικών ομάδων που συνεργάζονται ενάντια στην ισραηλινή δεξιά, μεταξύ άλλων και όσον αφορά την απελευθέρωση των Παλαιστινίων. Το καθήκον των ακτιβιστών για τα δικαιώματα των Παλαιστινίων θα είναι να διαφωτίσουν και να φέρουν κοντά τους αποξενωμένους ευαγγελιστές που προσανατολίζονται στην κοινωνική δικαιοσύνη για να εργαστούν ενάντια στην ισραηλινή αποικιοκρατία των εποίκων, τη θεοκρατία και το απαρτχάιντ.

Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που υποστηρίζουν τα δικαιώματα των Παλαιστινίων θα πρέπει να κάνουν επαφές με νέους ευαγγελιστές και έγχρωμους ευαγγελιστές για να δημιουργήσουν συνδέσεις μεταξύ αυτών και προοδευτικών ομάδων, όπως αυτές που υποστηρίζουν το Black Lives Matter, τα δικαιώματα των αυτοχθόνων και τη λογοδοσία της αστυνομίας. Αυτή η προσέγγιση πρέπει απαραιτήτως να τονίζει τους δεσμούς μεταξύ του χριστιανικού σιωνισμού, της λευκής υπεροχής, του εθνοτικού εθνικισμού και του αντισημιτισμού, ώστε να υπάρξει κατανόηση και στη συνέχεια ευκαιρίew για τις ομάδες αυτές να συνεργαστούν για τα δικαιώματα των Παλαιστινίων καθώς και για άλλους προοδευτικούς, αντιρατσιστικούς σκοπούς.

Μόλις δημιουργηθεί αυτό το ευρύτερο δίκτυο, οι ομάδες της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να έρθουν σε επαφή με τις εθνικές και τοπικές κυβερνήσεις τους –όπως το Γραφείο Συμπράξεων με βάση την Πίστη και τη Γειτονιά της κυβέρνησης Μπάιντεν– μεταξύ άλλων, για να επηρεάσουν τις επικρατούσες εκκλησίες και οργανώσεις με μηνύματα που εφιστούν την προσοχή στους προβληματικούς δεσμούς μεταξύ του χριστιανικού σιωνισμού και του εθνοτικού εθνικισμού.

Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να διαφωτίσουν τους προοδευτικούς χριστιανούς και τους χριστιανούς των σημαντικότερων δογμάτων σχετικά με την αυξανόμενη θρησκευτική φασιστική εχθρότητα της ισραηλινής δεξιάς^[73] προς τους χριστιανούς^[74] και τη σχέση της με τον εθνοτικό εθνικισμό και το απαρτχάιντ ευρύτερα.

Πρέπει να ενθαρρυνθούν εναλλακτικά προσκυνήματα και o ηθικός τουρισμός^[75] στην Παλαιστίνη για τους Χριστιανούς – όπως τα Ταξίδια Μαρτύρων των Φίλων του Σαμπίλ^[76] ή οι αποστολές του Eyewitness Palestine^[77]. Μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των χριστιανικών σιωνιστικών αφηγήσεων και στον επαναπροσανατολισμό των νέων ευαγγελιστών που μπορεί να ταυτιστούν με αντιρατσιστικά κινήματα και που επιθυμούν να αποφύγουν τη συνενοχή στον εκτοπισμό των Παλαιστινίων.

Μετάφραση: elaliberta.gr

Halah Ahmad, Mimi Kirk, “The Dangerous Exceptionalism of Christian Zionism”, Al-Shabaka, 3 Οκτωβρίου 2023, https://al-shabaka.org/briefs/the-dangerous-exceptionalism-of-christian-zionism/.

Η Halah Ahmad είναι ερευνήτρια πολιτικής, συγγραφέας και εμπειρογνώμονας πολιτικής επικοινωνίας. Πιο πρόσφατα, ήταν επικεφαλής των νομοθετικών υποθέσεων ως αντιπρόεδρος πολιτικής στο Jain Family Institute, ένα ερευνητικό ινστιτούτο εφαρμοσμένων κοινωνικών επιστημών με έδρα τη Νέα Υόρκη. Η Halah υπηρέτησε επίσης ως υπότροφος πολιτικής στις ΗΠΑ για το Al-Shabaka και έχει διεξάγει έρευνα στρατηγικής πολιτικής για κυβερνητικές υπηρεσίες και ΜΚΟ στην Ελλάδα, την Αλβανία, τη Γερμανία, την Παλαιστίνη και τις ΗΠΑ. Η Halah έλαβε το μεταπτυχιακό της στη Δημόσια Πολιτική από το Πανεπιστήμιο του Cambridge ως υπότροφος του Harvard-Cambridge. Η δουλειά της έχει παρουσιαστεί στους New York Times, Vox, LA Times, The Hill, USA Today και σε άλλα μέσα.

Η Mimi Kirk είναι σύμβουλος σύνταξης στο Al-Shabaka. Υπηρέτησε ως συντάκτρια και διευθύνουσα σύμβουλος της οργάνωσης από το 2016 έως το 2020. Είναι συν-επιμελήτρια (μαζί με την Rochelle Davis) του βιβλίου Palestine and the Palestinians in the Twenty-first Century (Indiana University Press, 2013), καθώς και πολλών άλλων τόμων για τη Μέση Ανατολή. Τα γραπτά της έχουν δημοσιευτεί, μεταξύ άλλων, στις εφημερίδες Middle East Report, Al-Jazeera, Jadaliyya, The Atlantic, The Washington Post και Foreign Policy.

Σημειώσεις

^[1] Simon Clark, “How White Supremacy Returned to Mainstream Politics”, Center for American Progress, 1 Ιουλίου 2020, https://www.americanprogress.org/article/white-supremacy-returned-mainstream-politics/. Donald Yacovone, Teaching White Supremacy, 2022. https://www.penguinrandomhouse.com/books/700342/teaching-white-supremacy-by-donald-yacovone/. Brian Levin, “Why White Supremacist Attacks Are on the Rise, Even in Surprising Places”, Time, 21 Μαρτίου 2019, https://time.com/5555396/white-supremacist-attacks-rise-new-zealand/. Daniel Geary, Camilla Schofield, Jennifer Sutton, “Toward a Global History of White Supremacy”, Boston Review, 16 Οκτωβρίου 2020, https://www.bostonreview.net/articles/daniel-geary-camilla-schofield-jennifer-sutton-toward-global-history-white-supremacy/.

^[2] Jason Husser, “Why Trump is reliant on white evangelicals”, Brookings Institution, 6 Απριλίου 2020, https://www.brookings.edu/articles/why-trump-is-reliant-on-white-evangelicals/. Ed Kilgore, “Do Evangelicals Think Trump Is Jesus?”, New York, 8 Μαΐου 2023, https://nymag.com/intelligencer/2023/05/do-white-evangelicals-think-trump-is-jesus.html. Adam Gabbatt, “Will Trump indictment make white evangelicals ditch ‘imperfect vessel’?”, The Guardian, 1 Απριλίου 2023, https://www.theguardian.com/us-news/2023/apr/01/donald-trump-white-evangelical-christians-indictment. Philip Schwadel and Gregory A. Smith, “Evangelical approval of Trump remains high, but other religious groups are less supportive”, Pew Research Center, 18 Μαρτίου 2019, https://www.pewresearch.org/short-reads/2019/03/18/evangelical-approval-of-trump-remains-high-but-other-religious-groups-are-less-supportive/.

^[3] Christians United for Israel, https://cufi.org/.

^[4] Becky Sullivan, “The Proportion Of White Christians In The U.S. Has Stopped Shrinking, New Study Finds”, npr, 8 Ιουλίου 2021, https://www.npr.org/2021/07/08/1014047885/americas-white-christian-plurality-has-stopped-shrinking-a-new-study-finds.

^[5] Justin Nortey, “Most White Americans who regularly attend worship services voted for Trump in 2020”, Pew Research Center, 30 Αύγουστου 2021,  https://www.pewresearch.org/short-reads/2021/08/30/most-white-americans-who-regularly-attend-worship-services-voted-for-trump-in-2020/#:~:text=Trump%20expanded%20his%20support%20among,he%20ran%20against%20Hillary%20Clinton.

^[6] Joel C. Rosenberg, Evangelical Attitudes Toward Israel. Research Study, Lifeway, Δεκέμβριος 2017. http://research.lifeway.com/wp-content/uploads/2017/12/Evangelical-Attitudes-Toward-Israel-Research-Study-Report.pdf.

^[7] Government Ever, “Jewish-Israeli Christianophobia Emboldened by the Most Racist and Fundamentalist Israeli”, Palestinian BDS National Committee (BNC), 31 Ιουλίου 2023, https://bdsmovement.net/Emboldened-Jewish-Israeli-Christianophobia.

^[8] Stephen Sizer, Christian Zionism: Road-map to Armageddon? (Wipf and Stock Publishers, 2021). https://www.stephensizer.com/books/christian-zionism/.

^[9] ChristianZionism.org., https://www.christianzionism.org/.

^[10] Tara Isabella, “The prosperity gospel, explained: Why Joel Osteen believes that prayer can make you rich”, Vox, 1 Σεπτεμβρίου 2017, https://www.vox.com/identities/2017/9/1/15951874/prosperity-gospel-explained-why-joel-osteen-believes-prayer-can-make-you-rich-trump.

^[11] Sizer, Christian Zionism.

^[12] Devika Girish, “‘Til Kingdom Come’ Review: An Unusual Religious Bond”, The New York Times, 25 Φεβρουαρίου 2021, https://www.nytimes.com/2021/02/25/movies/til-kingdom-come-review.html.

^[13] “5th International Conference. April 9, 2004. CHALLENGING CHRISTIAN ZIONISM”, Sabeel, https://sabeel.org/5th-international-conference/.

^[14] Daoud Kuttab, “Jewish extremist attacks on Christians in Palestine are a symptom of Israel’s government”, The New Arab, 15 Αυγούστου 2023, https://www.newarab.com/opinion/israels-government-blame-attacks-christians. Tuvia Pollack, “Who are Knesset Members Moshe Gafni and Yaakov Asher and why do they want to outlaw the Gospel in Israel?”, allisraelnews, 22 Μαρτίου 2023, https://allisrael.com/who-are-knesset-members-moshe-gafni-and-yaakov-asher-and-why-do-they-want-to-outlaw-the-gospel-in-israel.

^[15] Sean Durbin, “From King Cyrus to Queen Esther: Christian Zionists’ discursive construction of Donald Trump as God’s instrument”, Critical Research on Religion, τόμος 8, τεύχος 2, Μάιος 2020 file:///C:/Users/pc/Downloads/CRRArticlePublished.pdf.

^[16] Rachel Tabachnick, “The New Christian Zionism and the Jews: A Love/Hate Relationship”, The Public Eye, χειμώνας 2009 / άνοιξη 2010, https://politicalresearch.org/2010/01/18/the-new-christian-zionism-and-the-jews-a-lovehate-relationship. “Jerusalem Declaration on Antisemitism”, Jerusalem Declaration, https://jerusalemdeclaration.org/. Stephen Eric Bronner, A Rumor About the Jews. Reflections on Antisemitism and “The Protocols of the Learned Elders of Zion”, Νέα Υόρκη: St. Martin’s Press, 2000.

^[17] Adam Gabbatt, “‘Jews will not replace us’: Vice film lays bare horror of neo-Nazis in America”, The Guardian, 16 Αυγούστου 2017, https://www.theguardian.com/us-news/2017/aug/16/charlottesville-neo-nazis-vice-news-hbo.

^[18] Rachel Tabachnick, “The New Christian Zionism and the Jews: A Love/Hate Relationship”, ό.π.

^[19] Mimi Kirk, “Countering Christian Zionism in the Age of Trump”, MERIP [Middle East Research and Information Project], 8 Αυγούστου 2019, https://merip.org/2019/08/countering-christian-zionism-in-the-age-of-trump/.

^[20] “‘The Integrity of Ethnic, National, Territorial Israel’: Craig Blaising on Progressive Dispensationalism”, Center for Faith and Culture, 18 Σεπτεμβρίου 2017, https://cfc.sebts.edu/faith-and-culture/craig-blaising-progressive-dispensationalism/.

^[21] Dina Matar, “Whose ‘Ethnic Cleansing?’: Israel’s Appropriation of the Palestinian Narrative”, Al-Shabaka, 26 Μαρτίου 2017, https://al-shabaka.org/commentaries/whose-ethnic-cleansing-israels-appropriation-palestinian-narrative/.

^[22] “Fear, Inc. The Roots of the Islamophobia Network in America”, Center for American Progress, 26 Αυγούστου 2011, https://www.americanprogress.org/article/fear-inc/.

^[23] Halah Ahmad, “Tourism in Service of Occupation and Annexation”, Al-Shabaka, 13 Οκτωβρίου 2020, https://al-shabaka.org/briefs/tourism-in-service-of-occupation-and-annexation/.

^[24] Mimi Kirk, “The Politics of Archaeology – Christian Zionism and the Creation of Facts Underground”, AMEU [Americans for Middle East Understanding], 2 Οκτωβρίου 2022, https://www.ameu.org/2022/10/02/the-politics-of-archaeology-christian-zionism-and-the-creation-of-facts-underground/.

^[25] Chris McGreal, “Evangelical Christians flock to Republicans over support for Israel”, The Guardian, 6 Μαρτίου 2023, https://www.theguardian.com/us-news/2023/mar/06/evangelical-christians-republicans-2024-israel-palestinians.

^[26] Edward Wong, “The Rapture and the Real World: Mike Pompeo Blends Beliefs and Policy”, The New York Times, 30 Μαρτίου 2019, https://www.nytimes.com/2019/03/30/us/politics/pompeo-christian-policy.html.

^[27] Rammy M. Haija, “The Armageddon Lobby: Dispensationalist Christian Zionism and the Shaping of us Policy Towards Israel-Palestine”, Holy Land Studies, τόμος 5, τεύχος 1, https://www.euppublishing.com/doi/abs/10.3366/hls.2006.0006?journalCode=hls.

^[28] Daniel Hummel, “The New Christian Zionism”, First Things, Ιούνιος 2017, https://www.firstthings.com/article/2017/06/the-new-christian-zionism.

^[29] Sizer, Christian Zionism.

^[30] Dugger, Ronnie. “Does Reagan Expect a Nuclear Armageddon?”, Washington Post, 18 Απριλίου 1984.

^[31] Chip Berlet, Jean Hardisty, “Drifting Right and Going Wrong. An Overview of the U.S. Political Right”, Political Research Associates, 8 Ιουνίου 2003, https://politicalresearch.org/drifting-right-and-going-wrong-overview-us-political-right.

^[32] Martin Schram,“Jerry Falwell Vows Amity With Israel”, The Washington Post, 12 Σεπτεμβρίου 1981, https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1981/09/12/jerry-falwell-vows-amity-with-israel/282947d1-47ff-4851-8884-495506fe1773/.

^[33] Noura Erakat, Darryl Li & John Reynolds, “Symposium on Race, Racism, and International Law Race, Palestine, and International Law”, AJIL Unbound, τόμος 117, τεύχος 2, 2023, σσ. 77-81, https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/BFAC419AF622082D82D9D28BCAEE6D72/S2398772323000090a.pdf/race_palestine_and_international_law.pdf

^[34] Evelyn Sommer, “WJC 1936 – 2021. Fighting Delegitimization: The United Nation’s “Zionism Is Racism” Resolution, a Case Study”, WJC, https://www.worldjewishcongress.org/en/85th-anniversary/fighting-delegitimization-the-united-nations-zionism-is-racism-resolution-a-case-study.

^[35] “H.J.Res. 457 (101st): Calling upon the United Nations to repeal General Assembly Resolution 3379”, govtrack.us, https://www.govtrack.us/congress/bills/101/hjres457/summary.

^[36] “Racism and racial discrimination/Revocation of resolution 3379 (‘Zionism as racism’) – GA resolution”, United Nations, https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-180327/.

^[37] Rick Perlstein, “In Line for the Rapture”, AlterNet, 25 Μαΐου 2004, https://www.alternet.org/2004/05/in_line_for_the_rapture.

^[38] Βλ. επίσης την αναφορά του Perlstein για το lobbying και την επιρροή του Αποστολικού Κογκρέσου: Rick Perlstein, “Bush White House checked with rapture Christians before latest Israel move”, Village Voice, 18 Μαΐου 2004. Cult Education Institute, https://culteducation.com/group/1213-united-pentecostal-church-international/21707-bush-white-house-checked-with-rapture-christians-before-latest-israel-move.html.

^[39] “Sheldon Adelson-backed pro-Israel campus initiative doubling to 80 campuses”, Jewish Telegraphic Agency, 30 Αυγούστου 2018, https://www.jta.org/2018/08/30/united-states/adelson-backed-maccabees-pro-israel-campus-initiative-double-80-campuses.

^[40] Omar Barghouti, “BDS: A Global Movement for Freedom & Justice”, Al-Shabaka, 9 Ιουλίου 2015, https://al-shabaka.org/briefs/bds-a-global-movement-for-freedom-justice/.

^[41] Ben Sales, “Stephen Bannon tells ZOA he’s ‘proud to be a Christian Zionist’”, The Times of Israel, 13 Νοεμβρίου 2017, https://www.timesofisrael.com/at-zoa-event-bannon-asks-jews-to-join-his-war-on-gop-establishment/.

^[42] Osamah Khalil, “Dark Money: Palestine, Mega Donors, and the 2018 Midterm Elections”, Al-Shabaka, 14 Οκτωβρίου 2018, https://al-shabaka.org/commentaries/dark-money-palestine-mega-donors-and-the-2018-midterm-elections/. Barak Ravid, “U.S. policy shift will allow taxpayer funding for projects in West Bank settlements”, ΛXIOS, 27 Οκτωβρίου 2020, https://www.axios.com/2020/10/27/us-funding-west-bank-settlements-research-friedman. “CUFI Welcomes Senate Confirmation of Amb. David Friedman”, CUFI, https://cufi.org/issue/cufi-welcomes-senate-confirmation-of-amb-david-friedman/.

^[43] Nur Arafeh, Dana El Kurd, Munir Nuseibah, Victor Kattan, Tareq Baconi, “Trump, Jerusalem, and the Future of Palestine”, Al-Shabaka, 18 Δεκεμβρίου 2017, https://al-shabaka.org/roundtables/trump-jerusalem-future-palestine/.

^[44] David D. Kirkpatrick, Elizabeth Dias and David M. Halbfinger, “Israel and Evangelicals: New U.S. Embassy Signals a Growing Alliance”, The New York Times, 19 Μαΐου 2018, https://www.nytimes.com/2018/05/19/world/middleeast/netanyahu-evangelicals-embassy.html.

^[45] Joseph Krauss, “Pompeo is 1st top US diplomat to visit an Israeli settlement”, AA, 19 Νοεμβρίου 2020, https://apnews.com/article/race-and-ethnicity-israel-boycotts-west-bank-jerusalem-38f09415fb4990ebdcbfea15dccff514.

^[46] Diana Buttu, Osamah Khalil, Mouin Rabbani, “Allying Against Iran: Repercussions for Palestine”, Al-Shabaka, 14 Αυγούστου 2018, https://al-shabaka.org/roundtables/allying-against-iran-repercussions-for-palestine/.

^[47] Colin Dwyer, “U.S. Announces Its Withdrawal From U.N. Human Rights Council”, npr, 19 Ιουνίου 2018, https://www.npr.org/2018/06/19/621435225/u-s-announces-its-withdrawal-from-u-n-s-human-rights-council.

^[48] Inès Abdel Razek, Munir Nuseibah, Oraib Rantawi, Omar Shaban, Jaber Suleiman, Randa Wahbe, “Trump’s ‘Deal’ for Palestinians: Repercussions and Responses”, Al-Shabaka, 7 Ιουνίου 2020, https://al-shabaka.org/roundtables/trumps-deal-for-palestinians-repercussions-and-responses/.

^[49] Zena Agha, “Israel’s Annexation Crusade in Jerusalem: The Role of Ma’ale Adumim and the E1 Corridor”, Al-Shabaka, 26 Μαρτίου 2018, https://al-shabaka.org/briefs/israels-annexation-crusade-in-jerusalem-the-role-of-maale-adumim-and-the-e1-corridor/.

^[50] Erica L. Green, “Education Dept. Reopens Rutgers Case Charging Discrimination Against Jewish Students”, The New York Times, 11 Σεπτεμβρίου 2018, https://www.nytimes.com/2018/09/11/us/politics/rutgers-jewish-education-civil-rights.html.

^[51] Ωστόσο, το Υπουργείο Παιδείας υπό την κυβέρνηση Μπάιντεν απέρριψε τον ορισμό του αντισημιτισμού από την IHRA.

^[52] Ben Samuels, “U.S. State Dept. Doubles Down on Embrace of IHRA Antisemitism Definition”, Haaretz, 25 Ιουνίου 2021, https://www.haaretz.com/us-news/2021-06-25/ty-article/.premium/u-s-state-dept-doubles-down-on-embrace-of-ihra-antisemitism-definition/0000017f-e15d-df7c-a5ff-e37fd8ac0000.

^[53] Sizer, Christian Zionism.

^[54] Aimee Shalan, “One Hundred Years and Counting: Britain, Balfour, and the Cultural Repression of Palestinians”, Al-Shabaka, 26 Οκτωβρίου 2016, https://al-shabaka.org/commentaries/one-hundred-years-and-counting-britain-balfour-and-the-cultural-repression-of-palestinians/.

^[55] Αναφέρεται στο Michael J Cohen, Britain’s Moment in Palestine: Retrospect and Perspectives, 1917-1948, Routledge, Νέα Υόρκη 2014, σελ. 11. https://books.google.gr/books?id=DLPpAgAAQBAJ&pg=PA11&lpg=PA11&dq=mitigate+the+age-long+miseries+created+for+Western+civilization+by+the+presence+in+its+midst+of+a+Body+which+it+too+long+regarded+as+alien+and+even+hostile,+but+which+it+was+equally+unable+to+expel+or+to+absorb.&source=bl&ots=roQIDGclO1&sig=efx6xPqRbIAsNSz1CPiozuqYa14&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false.

^[56] “Alt-Right”, Southern Poverty Law Center, https://www.splcenter.org/fighting-hate/extremist-files/ideology/alt-right.

^[57] Nada Elia, “Birds of a feather: White supremacy and Zionism”, Middle East Eye, 24 Αυγούστου 2017, https://www.middleeasteye.net/opinion/birds-feather-white-supremacy-and-zionism.

^[58] Ben Lorber, “How the Israeli flag became a symbol for white nationalists”, +972, 22 Ιανουαρίου 2021, https://www.972mag.com/israeli-flag-white-nationalism-symbol/.

^[59] Graeme Wood, “His Kampf”, The Atlantic, τεύχος Ιουνίου 2017, https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2017/06/his-kampf/524505/.

^[60] Robert O. Smith, “Christian Zionism, American Modernity, and the Trump Declaration on Jerusalem”, Contending Modernities, 8 Ιανουαρίου 2018, https://contendingmodernities.nd.edu/global-currents/christian-zionism-american-modernity-trump-declaration-jerusalem/.

^[61] Mae Elise Cannon and Bruce N. Fisk, “Christian Nationalism and Christian Zionism: Two Sides of the Same Coin?”, Christians for Social Action, 28 Ιουλίου 2021, https://christiansforsocialaction.org/resource/christian-nationalism-and-christian-zionism-two-sides-of-the-same-coin/.

^[62] Graylan Scott Hagler, “Zionism, Christian Zionism and White Supremacy”, Radical Discipleship, 14 Μαΐου 2021, https://radicaldiscipleship.net/2021/05/14/zionism-christian-zionism-and-white-supremacy/.

^[63] “Rev. Dr. Mae Elise Cannon”, Churches for Middle East Peace, https://cmep.org/about/staff/rev-dr-mae-elise-cannon/.

^[64] “About Christ at the Checkpoint”, Christ at the Checkpoint, https://christatthecheckpoint.bethbc.edu/about-christ-at-the-checkpoint/.

^[65] “We seek to inspire hope and build a movement to transform individuals, communities, the church, and the world”, Sojourners, https://sojo.net/about/about-sojourners.

^[66] Joel C. Rosenberg, “Evangelical Attitudes Toward Israel. Research Study”, LifeWay Research, Δεκέμβριος 2017, http://research.lifeway.com/wp-content/uploads/2017/12/Evangelical-Attitudes-Toward-Israel-Research-Study-Report.pdf.

^[67] Mimi Kirk, “Countering Christian Zionism in the Age of Trump”, ό.π.

^[68] Shibley Telhami, “As Israel increasingly relies on US evangelicals for support, younger ones are walking away: What polls show”, Brookings, 26 Μαΐου 2021, https://www.brookings.edu/articles/as-israel-increasingly-relies-on-us-evangelicals-for-support-younger-ones-are-walking-away-what-polls-show/.

^[69] “The Evangelist. Can Shane Claiborne's progressive version of evangelical Christianity catch on with a new generation?”, The Washington Post, 6 Ιανουαρίου 2020, https://www.washingtonpost.com/magazine/2020/01/06/can-this-preachers-progressive-version-evangelical-christianity-catch-with-new-generation/.

^[70] Josiah Hesse, “‘Exvangelicals’: why more religious people are rejecting the evangelical label”, The Guardian, 3 Νοεμβρίου 2017, https://www.theguardian.com/world/2017/nov/03/evangelical-christians-religion-politics-trump. Kate Shellnutt, “Evangelicals for Social Action Leaves Behind ‘Evangelical’ Label”, Christianity Today, 15 Σεπτεμβρίου 2020, https://www.christianitytoday.com/news/2020/september/evangelicals-for-social-action-name-change-christian.html.

^[71] Tom Gjelten, “Provoked By Trump, The Religious Left Is Finding Its Voice”, npr, 24 Ιανουαρίου 2019, https://www.npr.org/2019/01/24/684435743/provoked-by-trump-the-religious-left-is-finding-its-voice.

^[72] “The Evangelist. Can Shane Claiborne's progressive version of evangelical Christianity catch on with a new generation?”, ό.π.

^[73] Tuvia Pollack, “Who are Knesset Members Moshe Gafni and Yaakov Asher and why do they want to outlaw the Gospel in Israel?”, All Israel News, 22 Μαρτίου 2023, https://allisrael.com/who-are-knesset-members-moshe-gafni-and-yaakov-asher-and-why-do-they-want-to-outlaw-the-gospel-in-israel.

^[74] “Extremist Israeli Settlers Write Racist Graffiti On Christian Monastery”, IMEMC News, 12 Δεκεμβρίου 2012, https://imemc.org/article/64736/. “Palestine: illegal Jewish settlers escalate attacks against Christian sanctities”, Middle East Monitor, 24 Ιουλίου 2023, https://www.middleeastmonitor.com/20230724-palestine-illegal-jewish-settlers-escalate-attacks-against-christian-sanctities/.

^[75] Al-Shabaka, “Tourism in Service of Israeli Settler Colonialism with Halah Ahmad”, Al-Shabaka, 28 Οκτωβρίου 2021, https://al-shabaka.org/podcasts/tourism-in-service-of-israeli-settler-colonialism-with-halah-ahmad/.

^[76] “Experience Palestine With Friends of Sabeel North America & Sabeel Ecumenical Liberation theology Centre”, FOSNA [Friends of Sabeel North America], https://www.fosna.org/come-see-visit-the-holy-land.

^[77] Eyewitness Palestine, https://eyewitnesspalestine.org/delegations.