José Soeiro
Maria Manuel Rola
Ένας νέος κύκλος αγώνων έχει ξεκινήσει στην Πορτογαλία
Στα τέλη του περασμένου Ιουνίου, η Αριστερά και το εργατικό κίνημα στην Πορτογαλία πέτυχαν μια απρόσμενη νίκη: η προτεινόμενη από την κυβέρνηση εργασιακή μεταρρύθμιση, η οποία θα αναμόρφωνε ριζικά τον Εργατικό Κώδικα, απορρίφθηκε στο κοινοβούλιο. Η πίεση από την κοινή γνώμη ήταν τόσο έντονη –με δύο γενικές απεργίες, δεκάδες διαδηλώσεις και μια εκστρατεία που κινητοποίησε την πλειοψηφία της κοινής γνώμης ενάντια στο άκρως οπισθοδρομικό πρόγραμμα της κυβέρνησης– ώστε η ακροδεξιά, φοβούμενη τις εκλογικές συνέπειες αν επέμενε μέχρι τέλους στην υποστήριξή της προς μια τόσο αντιδημοφιλή πρόταση, άλλαξε τη στάση της και τελικά ένωσε τις δυνάμεις της με την Αριστερά για να καταψηφίσει το πακέτο εργασιακών μεταρρυθμίσεων της κυβέρνησης.
Αυτός ο αγώνας σηματοδότησε την έναρξη ενός νέου κύκλου αυτοπεποίθησης για το λαϊκό κίνημα.
Η κυβέρνηση, η οποία είναι μειοψηφία στο κοινοβούλιο, ανέβαλε τα εργασιακά ζητήματα και προσπάθησε να αλλάξει τη συζήτηση. Φρόντισε, αφενός, ώστε το PS να απέχει από την ψηφοφορία για το σχέδιο κρατικού προϋπολογισμού και, αφετέρου, κατέληξε σε συμφωνία με την ακροδεξιά για έναν νέο νόμο περί ενοικίων, ο οποίος, στην πράξη, καταργεί σχεδόν κάθε δικαίωμα των ενοικιαστών.
Μια καθυστέρηση δύο μηνών στην πληρωμή του ενοικίου μπορεί να οδηγήσει σε έξωση. Δεν υπάρχει πλέον ανώτατο όριο για τις εγγυήσεις κατά την ενοικίαση ακινήτου. Ο αριθμός των μηνών ενοικίου που πρέπει να καταβάλει εκ των προτέρων ο ενοικιαστής κατά την υπογραφή της σύμβασης μίσθωσης έχει αυξηθεί σε τρεις. Το ανώτατο όριο 2% στις αυξήσεις ενοικίου έχει καταργηθεί. Με την πρόταση αυτή, η αγορά της ενοικίασης –στην οποία καταφεύγουν όσοι δεν μπορούν να αγοράσουν κατοικία– γίνεται ακόμη πιο ανταγωνιστική, στη χώρα της ευρωζώνης όπου οι τιμές των κατοικιών έχουν σημειώσει τη μεγαλύτερη άνοδο, όπου μόνο το 2% των κατοικιών αποτελεί κοινωνική στέγαση, όπου το ενοίκιο ανά τετραγωνικό μέτρο έχει διπλασιαστεί τα τελευταία πέντε χρόνια, όπου, κατά μέσο όρο, οι άνθρωποι ξοδεύουν το 50% του εισοδήματός τους σε ενοίκιο μόνο για τις νόμιμα καταχωρημένες μισθώσεις (δηλαδή, η κατάσταση είναι ακόμη χειρότερη αν λάβουμε υπόψη την ανεπίσημη αγορά), και όπου το ποσοστό φτώχειας αυξάνεται από περίπου 15% σε 27% όταν συνυπολογίζονται τα έξοδα στέγασης.
Η αύξηση του κόστους διαβίωσης, συμπεριλαμβανομένων των τιμών των καυσίμων, καθώς και η έγκριση (αν και χωρίς τελική ψηφοφορία ακόμα) του νόμου περί μισθώσεων έχουν δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για έναν νέο κύκλο διαδηλώσεων.
Στις 10 Οκτωβρίου, μια συμμαχία διαφόρων ομάδων και ενώσεων, με την ονομασία «Não Dá Mais» («Δεν αντέχουμε πια»), διοργάνωσε διαδηλώσεις κατά του αυξανόμενου κόστους διαβίωσης σε πέντε πόλεις, στις οποίες συμμετείχαν αρκετές χιλιάδες άνθρωποι. Στην πόλη του Πόρτο, η οποία έχει τη μεγαλύτερη επιρροή στο βόρειο τμήμα της χώρας, η διαδήλωση αυτή συνέπεσε με δύο άλλες διαμαρτυρίες –υπέρ της Παλαιστίνης και για τη διαφύλαξη μιας παλιάς αγοράς (του Bulhão), η οποία έχει μεγάλη συμβολική σημασία για την πόλη– και ακολουθήθηκε από έκκληση, εμπνευσμένη από τα γεγονότα στην Ισπανία και το κύμα οργής για τον θάνατο της Μαρικάρμεν, να στηθούν σκηνές στο τέλος της διαδήλωσης, καταλαμβάνοντας την πλατεία όπου είχε πραγματοποιηθεί.
Την πρώτη νύχτα, στήθηκαν περίπου 30 σκηνές, οι οποίες παρέμειναν στη θέση τους. Τη δεύτερη νύχτα, ο αριθμός τους ξεπέρασε τις 50. Ο δήμος επρόκειτο να εκκενώσει τον καταυλισμό στο τέλος της δεύτερης νύχτας. Οι ακτιβιστές χρησιμοποίησαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να καλέσουν σε νέα διαδήλωση στον ίδιο χώρο, με στόχο να αποφασιστεί, σε μια δημόσια συγκέντρωση υπό τον ανοιχτό ουρανό, αν θα συνεχιστεί η κατάληψη. Την ίδια μέρα, ο δήμαρχος δήλωσε ότι θα ήταν «απολύτως αδιάλλακτος» αν η πλατεία καταληφθεί ξανά με σκηνές. Αλλά ούτε αυτό αποθάρρυνε τους διοργανωτές της κατασκήνωσης, οι οποίοι την έστησαν για άλλη μια φορά, με περισσότερο κόσμο και περισσότερη υποστήριξη.
Στις 3 π.μ., ενώ δεν υπήρχαν πλέον δημοσιογράφοι στην πλατεία, η κυβέρνηση και το δημοτικό συμβούλιο, ενεργώντας από κοινού, διέταξαν μια βίαιη αστυνομική έφοδο εναντίον μερικών δεκάδων ειρηνικών ακτιβιστών που είχαν περάσει τη νύχτα σ' αυτή την πλατεία. Παραδόξως, αυτό συνέβη ακριβώς την ίδια ημέρα που, πριν από 20 χρόνια, ένα κίνημα είχε αρχίσει να καταλαμβάνει το δημοτικό θέατρο που βρίσκεται στην ίδια πλατεία.
Τα βίντεο από τα κινητά τηλέφωνα συγκλόνισαν την κοινή γνώμη και την πόλη. Την ίδια ακριβώς μέρα, χιλιάδες άνθρωποι συρρέυσαν στην πλατεία, εξοργισμένοι, σε μια μαζική διαδήλωση που έφτασε μέχρι και την είσοδο του δημαρχείου. Το κίνημα όχι μόνο ξέσπασε, αλλά άρχισε επίσης να προκαλεί αντιδράσεις σε άλλες πόλεις και ένα τεράστιο κύμα αλληλεγγύης.
Ούτε καν οι προσπάθειες της κυβέρνησης και ορισμένων σχολιαστών να στιγματίσουν και να κατηγορήσουν τους ακτιβιστές ότι «προκάλεσαν την αστυνομία» είχαν κάποιο αποτέλεσμα.
Τις τελευταίες δέκα ημέρες, η πλατεία γεμίζει συνεχώς με χιλιάδες ανθρώπους αργά το απόγευμα και το βράδυ, με πολιτιστικές εκδηλώσεις και εργαστήρια, ενώ οι διοργανωτές φροντίζουν για την καθημερινή λειτουργία των υπηρεσιών εστίασης, ασφάλειας και καθαρισμού. Ένας νέος καταυλισμός δημιουργήθηκε επίσης στη Λισαβόνα το περασμένο Σαββατοκύριακο, καθώς και στην Κοΐμπρα. Στη διαδήλωση των συνδικάτων που διοργάνωσε η CGTP (η μεγαλύτερη συνδικαλιστική συνομοσπονδία της Πορτογαλίας) στις 17 του μήνα, ενάντια στην αύξηση του κόστους διαβίωσης, συναντήθηκαν συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι «κατασκηνωτές», σχηματίζοντας ένα πλήθος διαφορετικών ηλικιών και κοινωνικών στρωμάτων, το οποίο επέστρεψε στην πλατεία του Πόρτο. Το ίδιο βράδυ, η κατασκήνωση του Πόρτο ανασυγκροτήθηκε με χιλιάδες ανθρώπους, ενώ αρκετές εκατοντάδες πέρασαν τη νύχτα εκεί. Ένας νέος κύκλος διαδηλώσεων έχει ξεκινήσει και θα φτάσει στο επόμενο σημαντικό πανεθνικό ορόσημό του στις 14 Νοεμβρίου με μια πανεθνική διαδήλωση.
Προς το παρόν, είναι αδύνατο να προβλεφθεί πώς θα εξελιχθεί το κίνημα. Το ζήτημα της στέγασης, ωστόσο, βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, ακόμη και την ώρα που η κυβέρνηση προσπαθεί να επαναπροσανατολίσει τη συζήτηση προς τη «βία» ή τη νομιμότητα της κατάληψης δημόσιου χώρου με σκηνές. Έχουν σημειωθεί πρόοδοι, ιδίως κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων της 17ης Οκτωβρίου, όσον αφορά τη σύγκλιση μεταξύ των διαμαρτυριών για τη στέγαση και των συνδικαλιστικών κινητοποιήσεων. Τα πολιτικά κόμματα δέχονται πιέσεις να δώσουν απαντήσεις σχετικά με τη στεγαστική κρίση, ενώ η ακροδεξιά έχει ήδη αρχίσει να υπαναχωρεί από τις δεσμεύσεις της όσον αφορά τον νέο νόμο περί μισθώσεων, ο οποίος ενδέχεται έτσι να καταψηφιστεί λόγω της λαϊκής κινητοποίησης, όπως συνέβη και με το πακέτο εργασιακών μεταρρυθμίσεων της κυβέρνησης. Υπάρχει επίσης συζήτηση σχετικά με το πώς θα επηρεάσει η ισπανική γενική απεργία το χρονοδιάγραμμα και το πρόγραμμα των αγώνων στην Πορτογαλία. Αναμφίβολα, η αδράνεια έχει ξεπεραστεί και βρισκόμαστε μπροστά σε έναν νέο κύκλο συλλογικής δράσης, με σημαντική συμμετοχή της νεολαίας, ο οποίος ήδη καλλιεργεί μια νέα συλλογική συνείδηση και ενδέχεται να έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην αναδιοργάνωση του λαϊκού κινήματος και στην ισορροπία δυνάμεων στη χώρα.
20 Οκτωβρίου 2026
Esquerda.net
Χιλιάδες νέοι ξεκινούν κινητοποιήσεις για τη στέγαση στη Λισαβόνα
Το σύνθημα είναι: «Δεν αντέχεις πια; Τότε στήσε τη σκηνή σου!» Οι διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Rossio και έστησαν τις σκηνές τους για να απαιτήσουν λύσεις που θα εγγυώνται το δικαίωμα στη στέγαση. Στο Πόρτο, μια λαϊκή συνέλευση συγκέντρωσε χιλιάδες ανθρώπους και αποφάσισε να ξαναστήσει σκηνές στην πλατεία D. João I.[1]
Η συντριπτική πλειοψηφία όσων συμμετέχουν στον καταυλισμό είναι νέοι άνθρωποι οι οποίοι, στις δηλώσεις τους στα ΜΜΕ, επιβεβαιώνουν την αδυναμία να ανεξαρτητοποιηθούν και να φύγουν από το πατρικό τους σπίτι, παρόλο που διαθέτουν ήδη πτυχίο και εργασία. Οι γονείς αναφέρονται συχνά ως παραδείγματα για να καταδειχθεί πόσο έχει αλλάξει η κατάσταση τις τελευταίες δεκαετίες: ενώ κάποτε οι μισθοί ενός ζευγαριού αρκούσαν για να νοικιάσουν ή να αγοράσουν ένα σπίτι με στεγαστικό δάνειο, σήμερα τα παιδιά κάνουν τους υπολογισμούς τους και συνειδητοποιούν ότι αυτό δεν είναι παρά ένα όνειρο.
Οι διαδηλωτές δεν διστάζουν να ασκήσουν κριτική στη σημερινή κυβέρνηση, η οποία έχει υιοθετήσει μέτρα που ωφελούν αποκλειστικά τους ιδιοκτήτες και τα επενδυτικά κεφάλαια ακινήτων μέσω φορολογικών απαλλαγών: η πρόσφατη τροποποίηση του νόμου περί ενοικίων, που ψηφίστηκε σε πρώτη ανάγνωση[2] με την υποστήριξη του ακροδεξιού κόμματος Chega, αποδυναμώνει τους ενοικιαστές. Η κριτική τους στοχεύει επίσης σε δηλώσεις που έκαναν μέλη της κυβέρνησης την περασμένη εβδομάδα ως απάντηση στην κατασκήνωση στο Πόρτο, με τον πρωθυπουργό να χαρακτηρίζει τα κοινωνικά κινήματα εγωιστικά και έναν υπουργό να ισχυρίζεται ότι η κυβέρνηση δεν θα λάβει υπόψη τις κραυγές του δρόμου.
Μόλις καταλήφθηκε η πλατεία Rossio, πραγματοποιήθηκε λαϊκή συνέλευση, γεμάτη μαρτυρίες για την κρίση στέγασης. Ακούστηκε το σύνθημα «ο λαός ενωμένος ποτέ νικημένος» και τραγουδήθηκε αρκετές φορές το «Grandola, Vila Morena»[3].
Στο Πόρτο, χιλιάδες άνθρωποι αποφάσισαν για άλλη μια φορά να περάσουν τη νύχτα στην πλατεία D. João I. Οι κατασκηνώσεις στην Πορτογαλία ξεκίνησαν το Σάββατο 10 Οκτωβρίου στο Πόρτο, όπου, παρά την αστυνομική καταστολή, η πλατεία D. João I αποτέλεσε το επίκεντρο συγκεντρώσεων και νυχτερινών συναθροίσεων καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας. Εκείνο το Σάββατο, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν και πάλι αργά το απόγευμα, σε ένδειξη αλληλεγγύης προς το κίνημα για το δικαίωμα στη στέγαση, αλλά και για να διαμαρτυρηθούν ενάντια στην αστυνομική επίθεση νωρίς το πρωί της Πέμπτης.
Κατά τη διάρκεια της δημόσιας συγκέντρωσης που πραγματοποιήθηκε νωρίς το βράδυ, αποφασίστηκε να στηθούν σκηνές για να περάσουν τη νύχτα εκεί.
«Ήταν μια ψήφος χωρίς δισταγμούς, σχεδόν ομόφωνη. Ο κόσμος είναι εξοργισμένος και θέλει να μας υποστηρίξει. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι ενώνουν τις δυνάμεις τους μαζί μας», δήλωσε η Κριστιάνα Λεάλ, μία από τις διοργανώτριες της διαδήλωσης, η οποία κάλεσε «περισσότερους ανθρώπους να έρθουν να βοηθήσουν για να ακούσει η κυβέρνηση τις κραυγές από τους δρόμους: η Λισαβόνα φωνάζει, το Πόρτο φωνάζει, και στο Φάρο επίσης έχει υπάρξει μια δυναμική κινητοποίηση».
17 Οκτωβρίου 2026
Μετάφραση: elaliberta.gr
José Soeiro, Maria Manuel Rola, “A new cycle of struggles has begun in Portugal”, International Viewpoint, 21 Οκτωβρίου 2026, https://internationalviewpoint.org/A-new-cycle-of-struggles-has-begun-in-Portugal.
Esquerda.net, “Thousands of young people launch a housing protest in Lisbon”, International Viewpoint, 19 Οκτωβρίου 2026, https://internationalviewpoint.org/Thousands-of-young-people-launch-a-housing-protest-in-Lisbon.
Σημειώσεις
[1] ] Φωτογραφία του António Pedro Santos: Έναρξη του καταυλισμού στη Λισαβόνα για το δικαίωμα στη στέγαση.
[2] Στο πορτογαλικό Κοινοβούλιο, η ψηφοφορία «na generalidade» αποτελεί το πρώτο από τα τρία στάδια της έγκρισης ενός κειμένου, πριν από την εξέταση άρθρο προς άρθρο και την τελική ψηφοφορία.
[3] Αυτό το τραγούδι του José Afonso, που μεταδόθηκε από το ραδιόφωνο τη νύχτα της 24ης προς την 25η Απριλίου 1974, σηματοδότησε την στρατιωτική εξέγερση που ανέτρεψε τη δικτατορία.
