Ο Erik Helgeson έξω από το δικαστήριο, το οποίο αποφάνθηκε υπέρ των εργοδοτών και ο Helgeson έχασε τη δουλειά του, τον Δεκέμβριο του 2025 [Foto: Axel Green]
Εισαγωγικό σημείωμα του Adam Novak στο Europe Solidaire Sans Frontières
Ο Ουκρανός σοσιαλιστής και συνδικαλιστής Άρτεμ Τίντβα [Artem Tidva] συνομιλεί με τον Έρικ Χέλγκεσον [Erik Helgeson], αναπληρωτή εθνικό πρόεδρο της Σουηδικής Ένωσης Λιμενεργατών, σχετικά με το μποϊκοτάζ των Σουηδών λιμενεργατών κατά της ρωσικής ναυτιλίας το 2022 και τον αποκλεισμό του ισραηλινού στρατιωτικού εμπορίου το 2025. Ο Χέλγκεσον περιγράφει πώς πρωτοβουλίες της βάσης σε μικρά λιμάνια του νότου εξελίχθηκαν σε πανεθνική δράση που εγκρίθηκε με συνδικαλιστικό δημοψήφισμα, την νομική και πολιτική πίεση που άσκησαν οι εργοδότες, καθώς και την απόλυσή του λόγω της συμμετοχής του στη δράση κατά του Ισραήλ. Υποστηρίζει ότι οι εργοδότες εκμεταλλεύονται τη ρητορική του πολέμου και της εθνικής ασφάλειας για να εντείνουν τις από καιρό προγραμματισμένες επιθέσεις εναντίον των συνδικάτων και του δημοκρατικού χώρου.
Erik Helgeson
Artem Tidva
Σουηδοί λιμενεργάτες ενάντια στους πολέμους της Ρωσίας και του Ισραήλ
Πριν από την Πρωτομαγιά του 2022, δύο μήνες μετά την πλήρη επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, Ουκρανοί συνδικαλιστές κάλεσαν σε αλληλεγγύη προς τη χώρα που δέχτηκε την εισβολή.[1] Ο Άρτεμ Τίντβα, Ουκρανός αριστερός και ακτιβιστής του εργατικού κινήματος, απευθύνθηκε στα διεθνή συνδικάτα ζητώντας δράσεις που θα συμβάλουν στο να μπλοκαριστεί η ρωσική πολεμική μηχανή.
Στη Σουηδία, τέτοιες ενέργειες είχαν ήδη ξεκινήσει. Τον Μάρτιο του 2022, οι Σουηδοί λιμενεργάτες είχαν ξεκινήσει τον αποκλεισμό ρωσικών πλοίων. Αυτή η απόφαση, που υποστηρίχθηκε από μια πανεθνική ψηφοφορία μεταξύ των περίπου χιλίων μελών της Σουηδικής Ένωσης Λιμενεργατών, ανέδειξε τη συνενοχή των παγκόσμιων καπιταλιστικών μηχανισμών στη διευκόλυνση της αποφυγής των κυρώσεων από τη Ρωσία.[2] Ωστόσο, συνάντησε επίσης αντίδραση τόσο από τους εργοδότες όσο και από τους πολιτικούς, και το συνδικάτο αντιμετώπισε πρακτικά προβλήματα στην αναγνώριση των πλοίων που ανήκαν στη Ρωσία.
Ωστόσο, παρά τις νομικές προκλήσεις, μεταξύ των οποίων και δύο μηνύσεις, οι Σουηδοί λιμενεργάτες συνέχισαν τις δράσεις αλληλεγγύης. Οι προσπάθειες αυτές κέρδισαν την υποστήριξη της ευρύτερης κοινωνίας, κυρίως λόγω της αναφοράς του Ουκρανού Προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι σ’ αυτή τη δράση κατά τη διάρκεια ομιλίας του.
Ο Έρικ Χέλγκεσον, λιμενεργάτης στο Γκέτεμποργκ τα τελευταία είκοσι χρόνια, ήταν ένας από τους συνδικαλιστές που συμμετείχαν. Αντιπρόεδρος της Σουηδικής Ένωσης Λιμενεργατών, απολύθηκε από τη δουλειά του στο λιμάνι το 2025 – αυτή τη φορά μετά από μια άλλη δράση αλληλεγγύης, ενάντια στις ισραηλινές μεταφορές.
Σε συνέντευξη, ο Τίντβα και ο Χέλγκεσον μίλησαν για τις σουηδικές δράσεις και τον ρόλο της εργατικής αλληλεγγύης στο να σταματήσει ο μηχανισμός του πολέμου.
Άρτεμ Τίντβα: Πείτε μας σχετικά με το πώς τα συνδικάτα των εργαζομένων στα ναυπηγεία και των λιμενεργατών αρνήθηκαν να συνεργαστούν με ρωσικά πλοία το 2022. Πώς ξεκίνησε όλο αυτό, πώς λαμβάνονται τέτοιες αποφάσεις και ποιες συζητήσεις γίνονταν στην κοινωνία εκείνη την εποχή;
Έρικ Χέλγκεσον: Η Σουηδική Ένωση Λιμενεργατών είναι μια πανεθνική συνδικαλιστική οργάνωση, με μέλη σε περίπου είκοσι λιμάνια. Η πρωτοβουλία για την κινητοποίηση κατά των ρωσικών πλοίων προήλθε από δύο μικρότερα λιμάνια στο νότο της Σουηδίας. Πιστεύω ότι ήταν απλώς μια αυθόρμητη αντίδραση στα γεγονότα στην Ουκρανία και στις ενέργειες της Ρωσίας. Έχουμε μακρά παράδοση κινητοποιήσεων για την υποστήριξη συνδικαλιστικών οργανώσεων σε άλλες χώρες, αλλά και για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή του δικαιώματος στην αυτοδιάθεση.
Η πρωτοβουλία προήλθε από τα απλά μέλη σε δύο μικρότερα λιμάνια και, στη συνέχεια, μέσω των τοπικών οργανώσεών τους, μεταφέρθηκε στο Εθνικό Συμβούλιο. Προκηρύξαμε ένα συνδικαλιστικό δημοψήφισμα, που σημαίνει ότι όλα τα μέλη του συνδικάτου σε όλη τη Σουηδία ψήφισαν για το αν θα προχωρήσουμε στη δράση. Η υποστήριξη ήταν πολύ ισχυρή, οπότε η απόφαση ελήφθη και ενημερώσαμε τους εργοδότες για τη δράση μας. Στη συνέχεια, αντιμετωπίσαμε την αναμενόμενη αλλά πολύ έντονη πίεση, κυρίως από την οργάνωση των εργοδοτών, αλλά και από πολιτικούς.[3]
Άρτεμ Τίντβα: Ποια ήταν η αντίδραση των Ουκρανών; Είχατε κάποια συνεργασία με Ουκρανούς συντρόφους;
Έρικ Χέλγκεσον: Εκείνη την εποχή, ήταν εξαιρετικά δύσκολο να διατηρήσουμε επαφή με ανθρώπους. Τα περισσότερα από όσα μάθαμε αφορούσαν το ποια θαλάσσια και ποτάμια λιμάνια είχαν κλείσει — είτε λόγω της ρωσικής εισβολής είτε λόγω άμεσων βομβαρδισμών, όπως στην Οδησσό. Ορισμένα λιμάνια, όπως η Μαριούπολη και η Χερσόνα, είχαν καταληφθεί από πολύ νωρίς.[4] Επικοινωνήσαμε με διάφορους συντρόφους από τα ουκρανικά συνδικάτα για να ρωτήσουμε πώς μπορούμε να βοηθήσουμε. Ένα μικρότερο συνδικάτο, που δραστηριοποιείται κυρίως κατά μήκος του ποταμού Δνείπερου, μας είπε τελικά ποια βοήθεια θα ήταν πιο χρήσιμη.
Υπήρχαν επίσης σημαντικά πολιτικά εμπόδια. Στη Σουηδία, δύο συνδικάτα εκπροσωπούν τους λιμενεργάτες, και ανήκουμε σε διαφορετικές διεθνείς ομοσπονδίες. Υποθέτω ότι αυτό προκάλεσε κάποια διστακτικότητα ως προς το αν ορισμένα συνδικάτα θα έπρεπε να συνεργαστούν μαζί μας. Η σημαντικότερη ανατροπή για εμάς ήρθε όταν ο Ζελένσκι ανέφερε την απεργιακή μας κινητοποίηση σε μία από τις ομιλίες του ως παράδειγμα γνήσιας αλληλεγγύης, καλώντας παράλληλα και άλλα συνδικάτα να αναλάβουν δράση για να σταματήσουν το εμπόριο με τη Ρωσία. Αυτή η αναγνώριση ήταν εξαιρετικά χρήσιμη. Πριν από αυτό, οι εργοδότες και οι πολιτικοί είχαν προσπαθήσει να μας απομονώσουν, παρουσιάζοντας την πρωτοβουλία μας ως καταστροφική, περιθωριακή ή ακόμη και επικίνδυνη. Υποστήριζαν ότι οι ενέργειές μας δεν ήταν επιθυμητές από τα ουκρανικά συνδικάτα, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία ή ότι προσπαθούσαμε να «πάρουμε περισσότερα από όσα μπορούμε να αντέξουμε». Όταν όμως τα σχόλια του Ζελένσκι εμφανίστηκαν στις ειδήσεις, όλα άλλαξαν. Μας έδωσε νομιμοποίηση και επανέφερε τη δημόσια συζήτηση εκεί όπου πιστεύαμε ότι πρέπει να είναι. Ενώ γίνονταν ατελείωτες τηλεοπτικές συζητήσεις για τα στρατιωτικά πλεονεκτήματα της ένταξης στο ΝΑΤΟ και παρόμοια θέματα, το εμπόριο με ρωσικές εταιρείες συνεχιζόταν – παρέχοντας τόσο χρήματα όσο και υλικό στις ρωσικές δυνάμεις κατοχής. Για εμάς, αυτή η αντίφαση ήταν αδύνατο να αγνοηθεί.[5]
Άρτεμ Τίντβα: Πώς αντέδρασε η διοίκησή σας σε αυτό;
Έρικ Χέλγκεσον: Η εργοδοτική οργάνωση Ports of Sweden εκπροσωπεί όλες τις λιμενικές εταιρείες σε εθνικό επίπεδο, οπότε στην αρχή οι περισσότερες εταιρείες απέφυγαν να σχολιάσουν άμεσα τον αποκλεισμό. Όλα διεκπεραιώνονταν μέσω της εργοδοτικής οργάνωσης. Ήταν πολύ επιθετικοί. Μας μιλούσαν σαν να ήμασταν μικρά παιδιά: «Αυτό μπορεί να φαίνεται καλή ιδέα, αλλά δεν καταλαβαίνετε τι κάνετε. Πρόκειται για σοβαρή υπόθεση, υπόθεση ειδικών – μην ανακατεύεστε. Είναι παράνομο». Κατέθεσαν δύο φορές αγωγές εναντίον του συνδικάτου.
Παρόλα αυτά, προχωρήσαμε στη δράση, κάτι που δημιούργησε πολλά περίπλοκα πρακτικά ζητήματα. Για παράδειγμα, πώς να χειριστούμε τα ρωσικά φορτία που βρίσκονταν ήδη σε σουηδικά λιμάνια και πώς να προσδιορίσουμε ποια πλοία έπρεπε να σταματήσουμε. Σε πολλές περιπτώσεις, δεν ήταν αμέσως σαφές αν ένα πλοίο μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ρωσικό ή όχι. Θυμάμαι μια περίπτωση που αφορούσε μία από τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές εταιρείες στον κόσμο, όπου ουσιαστικά ερχόμασταν αντιμέτωποι με τις δομές φοροαποφυγής της. Εντοπίσαμε ένα πλοίο που ήταν νηολογημένο σε μια μεγάλη ρωσική ναυτιλιακή εταιρεία και αρνηθήκαμε να συνεργαστούμε μαζί της. Η εταιρεία ισχυρίστηκε ότι είχε αποκτήσει το πλοίο από τη ρωσική εταιρεία ένα ή δύο χρόνια νωρίτερα. Τους είπαμε ότι δεν θα εξυπηρετήσουμε το πλοίο, εκτός αν μπορούσαν να αποδείξουν ότι δεν ανήκε πλέον σε ρωσική ιδιοκτησία. Αυτό εξελίχθηκε σε σοβαρό ζήτημα, επειδή οι ναυτιλιακές εταιρείες συχνά δεν είναι πρόθυμες να αποκαλύψουν λεπτομέρειες σχετικά με την ιδιοκτησία, λόγω πολύπλοκων ρυθμίσεων νηολόγησης που αφορούν περιοχές όπως η Κύπρος, οι Παρθένοι Νήσοι ή ο Παναμάς.
Τέτοιες πρακτικές δυσκολίες κυριάρχησαν τις πρώτες εβδομάδες. Ορισμένοι ντόπιοι εργοδότες άρχισαν να δυσανασχετούν. Δημοσίως δήλωναν ότι υποστήριζαν την πρωτοβουλία μας, αλλά όταν αυτή άρχισε να επηρεάζει τα κέρδη τους – όταν αρνηθήκαμε να εργαστούμε σε πλοία που, για παράδειγμα, εκτελούσαν δρομολόγια μεταξύ Σουηδίας και Ρωσίας... έγιναν εχθρικοί. Από εκείνη τη στιγμή, προσπάθησαν ενεργά να σταματήσουν την κινητοποίηση με κάθε δυνατό μέσο.
Άρτεμ Τίντβα: Παρατηρούμε ότι πολλά εργαλεία του σύγχρονου καπιταλισμού –όπως το σύστημα φοροαποφυγής μέσω υπεράκτιων εταιρειών– βοηθούν ουσιαστικά τη Ρωσία να παρακάμψει τις κυρώσεις. Αυτοί οι μηχανισμοί δεν έχουν εξαφανιστεί μετά την έναρξη του πολέμου· συνεχίζουν να λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο που λειτουργούν και για το ξέπλυμα μαύρου χρήματος. Αναφερθήκατε σε ορισμένους φορολογικούς παραδείσους. Η Ρωσία χρησιμοποιεί επίσης εγγραφές σε διάφορες χώρες της Αφρικής και της Ασίας για να αποκρύψει τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» της.[6]
Έρικ Χέλγκεσον: Οι εργαζόμενοι στα ναυπηγεία θα σας πουν ότι δεν είναι μόνο τα κράτη-παρίες ή οι «κακοί» εθνικοί παράγοντες που χρησιμοποιούν αυτά τα συστήματα. Τα χρησιμοποιούν και οι εγκληματικές οργανώσεις και τα καρτέλ ναρκωτικών, όπως και ο καθένας. Όλοι γνωρίζουν ότι αυτά τα κανάλια υπάρχουν και χρησιμοποιούνται ευρέως, αλλά στην πραγματικότητα τίποτα δεν αλλάζει, επειδή η ίδια τάξη που ελέγχει μεγάλο μέρος της παγκόσμιας οικονομίας βασίζεται επίσης σε αυτά. Γίνεται πολύς λόγος για τους φορολογικούς παραδείσους και τη διεθνή ρύθμιση, αλλά στην πράξη, δυστυχώς, πολύ λίγα πράγματα γίνονται.[7]
Άρτεμ Τίντβα: Αναφερθήκατε σε προσπάθειες εργοδοτών να ασκήσουν αγωγή κατά του συνδικάτου, και νομίζω ότι υπήρξαν και περιπτώσεις που ασκήθηκε αγωγή εναντίον σας προσωπικά…
Έρικ Χέλγκεσον: Η υπόθεση εναντίον μου προσωπικά δεν σχετίζεται με τον αποκλεισμό των ρωσικών πλοίων – μπορώ να μιλήσω γι’ αυτό αργότερα. Η Σουηδική Ένωση Λιμενεργατών είναι η μόνη ανεξάρτητη ένωση εργατών στη Σουηδία που δεν είναι συνδεδεμένη με κανένα κόμμα. Διαδραματίζουμε αυτόν τον ρόλο για πάνω από πενήντα χρόνια, και αυτό έχει διαμορφώσει μια ισχυρή παράδοση δράσεων διεθνούς αλληλεγγύης. Αυτό σημαίνει ότι όταν τα πράγματα πάνε σκατά –όταν προκύπτουν μεγάλες πολιτικές ή ανθρωπιστικές κρίσεις– σχεδόν πάντα υπάρχει μια πρωτοβουλία από τη βάση.
Αφού ανακοινώσαμε τον αποκλεισμό των ρωσικών πλοίων, μας άσκησαν αγωγή δύο φορές, αλλά οι αγωγές αυτές στρέφονταν κατά του συνδικάτου και όχι εναντίον μου προσωπικά. Στην πρώτη περίπτωση, η υποστήριξη του κόσμου ήταν τόσο ισχυρή που οι εργοδότες ουσιαστικά έκαναν πίσω. Ωστόσο, όταν συνεχίσαμε τον αποκλεισμό, αυξήθηκε η πίεση προς τη σουηδική κυβέρνηση να αναλάβει δράση – και η αντίδρασή της ήταν εξαιρετικά αργή. Ενώ η ρητορική της εναντίον της Ρωσίας ήταν σκληρή, έκανε ελάχιστα όσον αφορά το εμπόριο και τις ροές εσόδων που ωφελούσαν τη ρωσική οικονομία. Το αποτέλεσμα ήταν να μας μηνύσουν ξανά. Αυτή τη φορά, το δικαστήριο αποφάνθηκε εναντίον μας και μας επιβλήθηκε πρόστιμο, καθώς ο αποκλεισμός κρίθηκε ότι διήρκεσε υπερβολικά – παρόλο που, στη Σουηδία, οι εργαζόμενοι έχουν πολλαπλούς νομικά αναγνωρισμένους λόγους για να προχωρήσουν σε συνδικαλιστική δράση[8], συμπεριλαμβανομένων των προειδοποιητικών απεργιών και απεργιών αλληλεγγύης.
Το 2025, μετά από ένα ακόμη εσωτερικό δημοψήφισμα, προσπαθήσαμε να αναλάβουμε δράση εναντίον πλοίων που μετέφεραν στρατιωτικό φορτίο από και προς το Ισραήλ, ως αντίδραση στην επίθεση στη Γάζα και στους δεκάδες χιλιάδες θανάτους αμάχων. Και ο τρόπος δράσης των εργοδοτών ήταν περίπου ο ίδιος: πρώτα, άσκησαν πίεση στο συνδικάτο για να σταματήσει η δράση, και στη συνέχεια –την ίδια μέρα που το δικαστήριο αποφάνθηκε ότι επιτρεπόταν να προχωρήσουμε– με απέλυσαν προσωπικά. Αλλά αυτό δεν έχει στην πραγματικότητα σχέση με τον αποκλεισμό των ρωσικών πλοίων, αλλά με το ισραηλινό εμπόριο όπλων.
Άρτεμ Τίντβα: Έχω δει πολλές περιπτώσεις όπου οι εργοδότες προσπαθούν να δυσφημίσουν ή να καταστείλουν δράσεις αλληλεγγύης. Στη Βρετανία, όταν το συνδικάτο GMB οργάνωσε κινητοποιήσεις[9] για καλύτερους μισθούς στις εταιρείες κατασκευής όπλων του Ηνωμένου Βασιλείου, συντηρητικοί πολιτικοί και εργοδότες προσπάθησαν να το παρουσιάσουν ως υπονόμευση[10] της υποστήριξης προς την Ουκρανία.
Έρικ Χέλγκεσον: Η ανάλυση του συνδικάτου μας είναι ότι πολλοί εργοδότες χρησιμοποιούν το ευρύτερο πλαίσιο του πολέμου, της εθνικής ασφάλειας και των στρατιωτικών στόχων για να εντείνουν τις καθημερινές επιθέσεις εναντίον των συνδικάτων.
Είναι πολύ συνηθισμένο να επικαλούνται διάφορα πρόσχημα –είτε πρόκειται για την άμυνα της Σουηδίας, την πολιτική ασφάλειας, είτε ακόμη και για το υποτιθέμενο συμφέρον της ουκρανικής αντίστασης– προκειμένου να δικαιολογήσουν την καταστολή.[11] Στην πραγματικότητα, αυτά τα επιχειρήματα συχνά δεν είναι παρά προκάλυμμα για κάτι άλλο.
Έτσι κατανοούμε και την απόλυσή μου. Η προσπάθεια να απαλλαγούν από εμένα, και πιθανώς και από άλλους εκπροσώπους του συνδικάτου, δεν ξεκίνησε με τις δράσεις μας αλληλεγγύης προς τη Γάζα, και ίσως ούτε καν με τις δράσεις υποστήριξης των Ουκρανών αμάχων. Αυτά τα σχέδια υπήρχαν εδώ και χρόνια. Οι πόλεμοι απλώς παρείχαν μια βολική δικαιολογία για να κάνουν αυτό που οι εργοδότες ήθελαν ούτως ή άλλως να κάνουν εδώ και καιρό: να αποδυναμώσουν τα συνδικάτα, να υπονομεύσουν τις συλλογικές συμβάσεις και να περιορίσουν τα δικαιώματα των εργαζομένων.
Δεν πρόκειται μόνο για τα συνδικαλιστικά δικαιώματα. Αφορά επίσης την ελευθερία της έκφρασης και τον δημοκρατικό χώρο γενικότερα.
Μέχρι στιγμής, πιστεύω ότι έκαναν λάθος υπολογισμό. Στη Σουηδία, οι εκπρόσωποι των επιχειρηματικών συμφερόντων περίμεναν βαθιές διαιρέσεις –μερικοί να υποστηρίζουν τον πόλεμο του Ισραήλ, άλλοι τους Παλαιστινίους– αλλά η στρατηγική τους απέτυχε. Έγινε όλο και πιο σαφές σε πολλούς ότι το θέμα δεν ήταν καθόλου ο πόλεμος ή το εμπόριο όπλων. Ήταν η καταστολή των συνδικάτων.
Βλέπω το ίδιο μοτίβο να επαναλαμβάνεται σε όλη την Ευρώπη.
Άρτεμ Τίντβα: Είπες ότι έχασες μια δικαστική υπόθεση επειδή ο αποκλεισμός διήρκεσε «πάρα πολύ» – τι εννοείς με αυτό;
Έρικ Χέλγκεσον: Το Σουηδικό Σύνταγμα εγγυάται ρητά το δικαίωμα στην απεργία. Ωστόσο, το δικαίωμα αυτό συνοδεύεται από διάφορους νομικούς περιορισμούς. Και όσον αφορά τη λεγόμενη πολιτική δράση, υπάρχει χρονικό όριο.
Ο νόμος δεν ορίζει ποιο είναι αυτό το χρονικό όριο. Στην περίπτωσή μας, συνεχίσαμε τη δράση για πολύ περισσότερο χρόνο από ό,τι συνήθως θεωρείται αποδεκτό.
Στο δικαστήριο, υποστηρίξαμε ότι δεν επρόκειτο καθόλου για πολιτική δράση. Υποστηρίξαμε ότι ήταν μια πράξη αλληλεγγύης προς άλλα συνδικάτα – συγκεκριμένα προς τα ουκρανικά συνδικάτα. Το επιχείρημά μας ήταν ότι οι ρωσικές επιθέσεις επηρεάζουν άμεσα τους λιμενεργάτες στην Ουκρανία: δεν μπορούν να εργαστούν, χάνουν το εισόδημά τους και, σε πολλές περιπτώσεις, χάνουν εντελώς τους χώρους εργασίας τους. Σύμφωνα με τη σουηδική νομοθεσία, δεν υπάρχει χρονικό όριο όσον αφορά την υποστήριξη ενός άλλου συνδικάτου σε μια εργασιακή διαμάχη. Για παράδειγμα, αυτή τη στιγμή υποστηρίζουμε τη Συνδικαλιστική Ένωση Μεταλλουργών στη διαμάχη της με την Tesla, και αυτή η δράση συνεχίζεται για περισσότερο από ένα χρόνο, σχεδόν δύο χρόνια.[12] Ωστόσο, το δικαστήριο δεν δέχτηκε τα επιχειρήματά μας. Αποφάσισε ότι υπάρχει θεμελιώδης διαφορά μεταξύ της υποστήριξης ενός συνδικάτου που αγωνίζεται ενάντια στις απολύσεις ή τις κακές συνθήκες εργασίας και της υποστήριξης ενός συνδικάτου που συμμετέχει στην αντίσταση ενάντια στη στρατιωτική κατοχή ή την ένοπλη επίθεση.
Ακόμα θεωρώ την απόφαση αυτή πολύ παράξενη. Αν οι εργοδότες επιτίθενται στους εργαζόμενους μέσω απολύσεων ή νομικών κυρώσεων, η αλληλεγγύη επιτρέπεται χωρίς αυστηρό χρονικό περιορισμό. Αν όμως ο «εργοδότης» είναι ουσιαστικά ένας κρατικός φορέας –όπως το ρωσικό κράτος– που χρησιμοποιεί στρατιωτική βία και σκοτώνει εργαζόμενους, τότε ξαφνικά υπάρχει χρονικός περιορισμός. Για μένα, αυτό δεν έχει νόημα. Αλλά έτσι το ερμηνεύει σήμερα το νομικό σύστημα.
Άρτεμ Τίντβα: Ποια ήταν η αντίδραση της σουηδικής κοινωνίας και των μέσων ενημέρωσης;
Έρικ Χέλγκεσον: Το 2022, όταν αναλάβαμε δράση εναντίον ρωσικών πλοίων, πολλοί εξέφρασαν ανακούφιση που κάτι γινόταν. Τότε υπήρχε πολλή ρητορική για την ευρωπαϊκή ενότητα, την υπεράσπιση της δημοκρατίας και την αντίσταση στη Ρωσία, όμως πολλές σουηδικές εταιρείες αποκόμιζαν τεράστια κέρδη συνεχίζοντας να συναλλάσσονται με ρωσικές επιχειρήσεις. Όταν οι εργοδότες μας πήγαν στα δικαστήρια, αυτή η αντίφαση έγινε εμφανής. Ακόμη και τα δεξιά μέσα ενημέρωσης δίσταζαν να μας επιτεθούν ανοιχτά. Κάποιοι μας επέκριναν στην αρχή, αλλά γρήγορα συνειδητοποίησαν ότι δεν είχαν ευρύτερη υποστήριξη – ακόμη και τμήματα της ακροδεξιάς δίσταζαν να αντιταχθούν στη δράση. Έγινε σαφές ότι είχαν μπλέξει σε μια κατάσταση που δεν μπορούσαν εύκολα να ελέγξουν, και αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι εργοδότες δεν έκαναν τελικά πράξη τις απειλές τους σε εκείνο το στάδιο.
Έτσι, ο πρώτος γύρος του αποκλεισμού διήρκεσε ενάμισι έως δύο μήνες, και οι δικαστικές επιθέσεις ξανάρχισαν λίγες εβδομάδες αργότερα. Καταφέραμε να συνεχίσουμε για αρκετό καιρό στη Σουηδία, κυρίως επειδή είχαμε πολύ ευρεία υποστήριξη από τον κόσμο – ακόμη και από δυνάμεις που συνήθως δεν υποστηρίζουν τα συνδικάτα ή τους λιμενεργάτες.
Άρτεμ Τίντβα: Οι άμεσες και πρακτικές ενέργειές σας εναντίον ρωσικών επιχειρήσεων προηγήθηκαν των κυρώσεων της ΕΕ και, κατά πάσα πιθανότητα, ώθησαν τις κυβερνήσεις να αναλάβουν δράση. Τι άποψη έχετε για αυτό;
Έρικ Χέλγκεσον: Είμαστε ένα σχετικά μικρό συνδικάτο, που οργανώνει περίπου χίλιους εργαζόμενους στα λιμάνια της Σουηδίας. Έχουμε μάθει από την εμπειρία μας πώς να χειριζόμαστε τις διαμάχες – και στη Σουηδία, οι λιμενεργάτες είχαν πάντα υψηλό επίπεδο γνώσης σχετικά με τις διαμάχες. Γνωρίζουμε όμως επίσης ότι η συμβολή μας σε διεθνές επίπεδο δεν έγκειται τόσο στον οικονομικό αντίκτυπο όσο στη δύναμη του παραδείγματος. Έτσι, πιστεύω ότι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτό που κάναμε το 2022 επηρέασε την κοινή γνώμη και, κατά συνέπεια, πίεσε τη σουηδική κυβέρνηση. Σε κάποιο σημείο ακούσαμε: «Δεν θέλουμε να κάνουμε τίποτα μονομερώς. Θέλουμε να περιμένουμε την ΕΕ». Όμως, κάθε κυβέρνηση στην Ευρώπη έλεγε το ίδιο, και κανείς δεν ήθελε να είναι ο πρώτος που θα σταματούσε τις εμπορικές συναλλαγές με μεγάλες ή κερδοφόρες αγορές.
Έτσι, το γεγονός ότι ξεκίνησαν πρωτοβουλίες στη Σουηδία –και υπήρξαν επίσης αυθόρμητες δράσεις αλλού, όπως στις Κάτω Χώρες– μας έδωσε την ευκαιρία να πούμε «κάνετε πολύ λίγα, πολύ αργά». Το επισημάναμε δημόσια. Υπό αυτή την έννοια, μετατοπίσαμε σαφώς τη συζήτηση στη Σουηδία και ίσως συμβάλαμε, έστω και σε πολύ μικρό βαθμό, στην ευρύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση.
Έτσι βλέπουμε και τον πιο πρόσφατο αποκλεισμό μας κατά του εμπορίου στρατιωτικού εξοπλισμού με το Ισραήλ. Γνωρίζουμε πλήρως ότι δεν θα σταματήσουμε φυσικά μεγάλους όγκους φορτίων. Αλλά προσπαθώντας, ρίχνουμε φως σε ένα βαθιά ανήθικο εμπόριο για το οποίο πολλοί άνθρωποι στη Σουηδία απλά δεν γνωρίζουν.
Υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι η σουηδική βιομηχανία όπλων συναλλάσσεται μόνο με «υπεύθυνες» χώρες – ή, τουλάχιστον, ότι τα σουηδικά όπλα δεν χρησιμοποιούνται σε εν εξελίξει πολέμους. Για πολλούς ανθρώπους, οι δράσεις μας αποτέλεσαν μια αποκάλυψη. Ακόμα και όταν αντιμετωπίζουμε σφοδρή κριτική στα μέσα ενημέρωσης ή δικαστικές διώξεις, συνεχίζουμε να ευαισθητοποιούμε το κοινό.
Προσωπικά, ο αποκλεισμός κατά του εμπορίου στρατιωτικού εξοπλισμού με το Ισραήλ έθεσε υπό αμφισβήτηση τις δικές μου παραδοχές. Αρχικά πίστευα ότι η Σουηδία εξήγαγε κυρίως όπλα στο Ισραήλ. Στην πραγματικότητα, συχνά συμβαίνει το αντίθετο: η Σουηδία αγοράζει μεγάλες ποσότητες ισραηλινών στρατιωτικών συστημάτων και καταβάλλει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ για να χρηματοδοτήσει τους πολέμους του Ισραήλ.
Έτσι, ακόμα κι αν δεν είμαστε αρκετά ισχυροί για να σταματήσουμε τη βία επί τόπου, το να αναλάβουμε ένα μικρό ρίσκο εξακολουθεί να έχει σημασία. Σε δύσκολες καταστάσεις, αυτή είναι μερικές φορές η μόνη συμβολή που μπορείς να έχεις – αλλιώς θα τη γλιτώνουν κάνοντας ό,τι θέλουν πάντα.
Άρτεμ Τίντβα: Αυτό ήταν πολύ σημαντικό για εμάς. Όταν μοιραστήκαμε πληροφορίες για τις δράσεις σας και άλλες πρωτοβουλίες αλληλεγγύης με τους συντρόφους μας στον τομέα των μεταφορών της Ουκρανίας, έμειναν βαθιά εντυπωσιασμένοι.[13] Είχε πραγματικά μεγάλη σημασία το γεγονός ότι υπάρχουν άνθρωποι στο εξωτερικό που υποστηρίζουν ειλικρινά το δικαίωμα της Ουκρανίας στην αυτοδιάθεση.
Η ρωσική προπαγάνδα ισχυρίζεται συνεχώς ότι δεν είναι η Ρωσία, αλλά η Ουκρανία που είναι απομονωμένη, ότι είμαστε απλώς ένας πληρεξούσιος του Δυτικού κόσμου και ότι οι δυτικές χώρες δεν ενδιαφέρονται πραγματικά για τη βίαιη ρωσική εισβολή. Ενάντια σε αυτή την αφήγηση, η έμπρακτη αλληλεγγύη και η πραγματική συνεργασία με συντρόφους σε όλο τον κόσμο είναι εξαιρετικά ισχυρές.
Ίσως γνωρίζετε ότι, μετά τη ρωσική πυραυλική επίθεση στο νοσοκομείο παίδων Οχμάτντιτ στο Κίεβο[14], οι έρευνες[15] έδειξαν ότι ο πύραυλος περιείχε ορισμένα εξαρτήματα ευρωπαϊκής κατασκευής.[16] Δημοσιογράφοι της ρωσικής αντιπολίτευσης[17] έχουν επίσης αναφερθεί στο γεγονός ότι τα ρωσικά άρματα μάχης εξακολουθούν να χρησιμοποιούν ευρωπαϊκά οπτικά συστήματα και ραδιοηλεκτρονικό εξοπλισμό.[18] Πώς είναι δυνατόν αυτό και πώς μπορεί να σταματήσει;
Έρικ Χέλγκεσον: Δεν διαθέτω την τεχνική εμπειρογνωμοσύνη για να μπω σε λεπτομέρειες. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι για πολύ καιρό υπήρχε εκτεταμένο εμπόριο μεταξύ των χωρών της ΕΕ και της Ρωσίας. Δεν είναι σαφές πόσο από ό,τι βλέπουμε σήμερα προέρχεται από στρατιωτικό εξοπλισμό που αγοράστηκε πριν από τις κυρώσεις και πόσο εισάγεται λαθραία τώρα. Επίσης, δεν έχω λεπτομερή γνώση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί σήμερα ο λεγόμενος «σκιώδης στόλος». Αυτό με το οποίο ασχοληθήκαμε κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού ήταν πολύ πιο βασικό. Για μήνες, επικεντρωθήκαμε στο να σταματήσουμε πολύ συγκεκριμένες, καθημερινές εμπορικές ροές. Αρνηθήκαμε να διαχειριστούμε φορτία που προορίζονταν σαφώς για τη Ρωσία, ακόμη και όταν αφορούσαν εμπορεύματα σχετικά χαμηλής αξίας. Απορρίψαμε αποστολές χυτοσιδήρου, και ακόμη και πλοία που μετέφεραν μπανάνες, όταν γνωρίζαμε ότι κατευθύνονταν προς την Αγία Πετρούπολη μετά την αναχώρησή τους από τη Σουηδία.
Με τη συνεχή άσκηση πίεσης και τον εντοπισμό φορτίων όπου ήταν δυνατόν, πολλές σουηδικές εταιρείες τελικά αποχώρησαν από τη ρωσική αγορά. Ίσως να το είχαν κάνει ούτως ή άλλως, αλλά οι ενέργειές μας επιτάχυναν σαφώς τις αποφάσεις τους – οι εταιρείες δεν ήθελαν να συνεχιστούν οι διαταραχές στις εφοδιαστικές τους αλυσίδες.
Άρτεμ Τίντβα: Πώς πιστεύετε ότι τέτοιου είδους κυρώσεις και μέσα οικονομικής πίεσης μπορούν να επηρεάσουν μακροπρόθεσμα τον εφοδιασμό οπλισμού – αυξάνοντας το κόστος σε τέτοιο βαθμό ώστε η συνέχιση του πολέμου να καταστεί αφόρητη για ανθρώπους όπως ο Βλαντιμίρ Πούτιν και ωθώντας τους προς τον διάλογο αντί για τον πόλεμο;
Έρικ Χέλγκεσον: Χωρίς πίεση από τη βάση, τα συνδικάτα που δεν είναι διατεθειμένα να αναλάβουν δράση θα υποστηρίζουν πάντα ότι οι κυρώσεις είναι άσκοπες – ότι τα εμπορεύματα θα περάσουν ούτως ή άλλως, ότι υπάρχει ο «σκιώδης στόλος» και, επομένως, τίποτα δεν αλλάζει ουσιαστικά.
Αυτό που μπορούμε να κάνουμε, όμως, είναι να εντοπίσουμε αυτές τις εφοδιαστικές αλυσίδες και να προσπαθήσουμε να τις διακόψουμε. Ακόμη και αν δεν το πετύχουμε πλήρως, δημιουργούμε κίνδυνο και αβεβαιότητα. Αυτό από μόνο του αυξάνει το κόστος. Η αύξηση του κόστους του εμπορίου μπορεί να μην σταματήσει τα πάντα αμέσως, αλλά μακροπρόθεσμα αποθαρρύνει τις εταιρείες από το να παραμείνουν σε αυτές τις αγορές, επειδή οι κίνδυνοι γίνονται υπερβολικά υψηλοί.
Ο «σκιώδης στόλος» αποτελεί σαφώς ένα τεράστιο πρόβλημα. Ωστόσο, το γεγονός ότι η Ρωσία αναγκάζεται να λειτουργεί κρυφά, να αποκρύπτει την ιδιοκτησία και να καλύπτει τα ίχνη της σημαίνει ότι πληρώνει πολύ περισσότερα για τα όπλα και τα εξαρτήματα από ό,τι θα πλήρωνε υπό κανονικές συνθήκες.
Η Ρωσία θα συνεχίσει να προμηθεύεται ορισμένα εξαρτήματα –ακόμη και μετά από χρόνια πολέμου– αλλά το κόστος θα είναι σημαντικά υψηλότερο, και αυτό επηρεάζει αναπόφευκτα την οικονομία. Αυτή είναι η ίδια λογική που εφαρμόζουμε στις στρατιωτικές εισαγωγές του Ισραήλ. Γνωρίζουμε ότι δεν μπορούμε μόνοι μας να εμποδίσουμε τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις να προμηθεύονται όπλα που χρησιμοποιούνται για την καταστροφή γειτονιών ή τη δολοφονία αμάχων. Ωστόσο, ασκώντας συνεχή πίεση, αυξάνουμε το κόστος με την πάροδο του χρόνου.
Ιστορικά, αυτό ήταν που έσπασε το απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική και αυτό είναι που έχει αποδυναμώσει πολλά καθεστώτα που εμπλέκονται σε στρατιωτικές επιθετικές ενέργειες. Δεν είναι η άμεση έλλειψη πυρομαχικών που αλλάζει τα αποτελέσματα, αλλά το μακροπρόθεσμο οικονομικό κόστος της απόκτησής τους.[19]
Αν επικεντρωθούμε υπερβολικά στο να πετύχουμε αμέσως το ιδανικό αποτέλεσμα, προσπαθώντας να ελέγξουμε κάθε λεπτομέρεια, κινδυνεύουμε να απογοητευτούμε και να τα παρατήσουμε εντελώς. Η μακροπρόθεσμη προοπτική είναι απαραίτητη.
Άρτεμ Τίντβα: Τέτοιες προσπάθειες για την υπονόμευση της οικονομικής ικανότητας των καθεστώτων κατοχής βοηθούν επίσης όσους ερευνούν και τους φορείς που καταπολεμούν τον «σκιώδη στόλο». Χωρίς αυτή την πίεση, μερικά ακόμη παράνομα πλοία θα περνούσαν απαρατήρητα και οι δικτάτορες δεν θα αντιμετώπιζαν καμία αντίδραση. Όταν το εμπόριο πραγματοποιείται κανονικά, γίνεται εύκολο να θεωρηθεί φυσιολογική η καταστροφή που επιφέρουν στους δικούς τους πληθυσμούς και στις γειτονικές χώρες.
Αντίθετα, συχνά παρατηρούμε το αντίθετο φαινόμενο: είναι πιο δύσκολο για μένα να αγοράσω ιταλικά κεραμικά πλακάκια στο Κίεβο και αδύνατο να αγοράσω ένα κορεατικό πλυντήριο ρούχων της LG, ενώ οι κάτοικοι της Αγίας Πετρούπολης δεν αντιμετωπίζουν τέτοια προβλήματα. Δεν μπορώ να πετάξω από το Κίεβο στην Τουρκία ή τη Γεωργία, αλλά οι Ρώσοι μπορούν να πετάξουν από τη Μόσχα στην Κωνσταντινούπολη ή την Τιφλίδα και στη συνέχεια σε χώρες της ΕΕ, για παράδειγμα. Μερικές φορές φαίνεται ότι ζούμε υπό περιορισμούς λόγω των κυρώσεων, παρόλο που δεν φταίει η Ουκρανία, αλλά η Ρωσία για αυτό. Υπήρξε μια εποχή που οι αγορές θεωρούσαν επικίνδυνη τη συνεργασία με την Ουκρανία, ενώ η συνεργασία με τη Ρωσία δεν είχε ηθικές συνέπειες. Ο κόσμος αντιλαμβάνεται πολύ γρήγορα αυτή την υποκρισία. Ωστόσο, χρειαζόμαστε ρεαλιστικούς και εφικτούς στόχους για να παραμείνουμε κινητοποιημένοι. Τι είναι αυτό που σας κινητοποιεί;
Έρικ Χέλγκεσον: Ως συνδικαλιστική οργάνωση, γνωρίζουμε ότι δεν μπορούμε να εμποδίσουμε άμεσα τους Ρώσους ολιγάρχες να αγοράζουν ιταλικά πλακάκια. Αλλά αν αυτά τα πλακάκια ξαφνικά κοστίζουν δέκα φορές περισσότερο λόγω των περιορισμών στην πρόσβαση στις αγορές, αυτό τελικά θα επηρεάσει την οικονομία – και η οικονομία είναι αυτή που συντηρεί τον πόλεμο. Αυτή είναι η δική μας οπτική, μιλώντας από την προνομιακή θέση που βρισκόμαστε, χωρίς να βομβαρδιζόμαστε καθημερινά. Δεν είναι το ιδανικό, αλλά είναι ένας τρόπος σκέψης που μας δίνει κίνητρο να συνεχίσουμε. Η άσκηση συνεχούς πίεσης, ακόμα και όταν τα αποτελέσματα είναι σταδιακά, εξακολουθεί να έχει νόημα, και έτσι συνεχίζουμε.
Άρτεμ Τίντβα: Ανέφερες ότι αργότερα αρνηθήκατε να ασχοληθείτε με εμπορικές συναλλαγές που αφορούσαν το Ισραήλ, όχι μόνο με αποστολές όπλων, και ότι αυτή η αγορά λειτουργεί αμφίδρομα. Πώς αντέδρασαν οι σουηδικές αρχές στην πρωτοβουλία σας κατά του εμπορίου με το Ισραήλ και γιατί αποφασίσατε να συνεχίσετε παρά τις συνέπειες;
Έρικ Χέλγκεσον: Πιστεύω ότι η σημερινή κυβέρνηση έχει δείξει εξαιρετική απροθυμία να λάβει συγκεκριμένα μέτρα για τη ρύθμιση του εμπορίου με το Ισραήλ, ανεξάρτητα από την κατάσταση. Οι αξιωματούχοι μπορεί να εκφράζουν ανησυχία για συγκεκριμένες φρικαλεότητες ή απώλειες αμάχων, ακόμη και κατά τη διάρκεια εκεχειριών, αλλά αυτές οι δηλώσεις δεν μετατρέπονται σε πράξεις.
Υπό αυτή την έννοια, ο αποκλεισμός μας ήταν σε μεγάλο βαθμό συμβολικός – και είχε πραγματικό κόστος. Απολύθηκα και τώρα αγωνίζομαι δικαστικά κατά αυτής της απόλυσης. Ταυτόχρονα, γίνονται συνεχείς προσπάθειες να αποδυναμωθεί το συνδικάτο και να περιοριστεί η ικανότητά του να εκτελεί το βασικό του έργο: την υπεράσπιση των μελών και την προστασία των συνθηκών εργασίας τους.
Δεν υπήρχε πραγματικά τίποτα άλλο που θα μπορούσαμε να κάνουμε αλλιώς. Για μένα προσωπικά, το θέμα εξελίχθηκε σε ηθικό δίλημμα. Αν έπρεπε να διαλέξω ανάμεσα στο να χάσω τη δουλειά μου ή να παραμείνω αδρανής ενώ σκοτώνονται παιδιά ατιμώρητα, θα έπαιρνα και πάλι την ίδια απόφαση. Αυτοί είναι οι καιροί που ζούμε. Αν δεν είμαστε διατεθειμένοι να αναλάβουμε κινδύνους –μερικές φορές σε πολύ προσωπικό επίπεδο– δεν θα καταφέρουμε τίποτα ουσιαστικό.[20]
Άρτεμ Τίντβα: Πώς πιστεύετε ότι μπορούν να σας υποστηρίξουν οι Ουκρανοί και η διεθνής αριστερά καθώς και οι συνδικαλιστές – τόσο στον προσωπικό σας αγώνα και στην υπεράσπιση των εργαζομένων στο συνδικάτο σας, όσο και, σε ευρύτερο επίπεδο, στην προσπάθεια για την επιβολή αυστηρότερων και αποτελεσματικότερων κυρώσεων εναντίον όσων ξεκινούν και συντηρούν βάρβαρους πολέμους;
Έρικ Χέλγκεσον: Όσον αφορά την υπόθεσή μου και την απόλυση, υπάρχουν δύο βασικά επίπεδα στα οποία η υποστήριξη μπορεί να κάνει τη διαφορά.
Σε πολιτικό και θεσμικό επίπεδο, οι επιστολές υποστήριξης που αποστέλλονται στη Σουηδική Πρεσβεία ή στην οργάνωση εργοδοτών Ports of Sweden μπορούν να έχουν σημασία, ειδικά αν καταδικάζουν σαφώς την απόλυση και την χαρακτηρίζουν ως πράξη καταστολής των συνδικαλιστικών κινημάτων.
Στο επίπεδο της βάσης, η υποστήριξη λειτουργεί διαφορετικά και, από πολλές απόψεις, με μεγαλύτερη δύναμη. Η κοινοποίηση βίντεο, δηλώσεων ή ενημερώσεων είναι εξαιρετικά αποτελεσματική. Το απλό γεγονός ότι οι άνθρωποι γνωρίζουν τι συμβαίνει έχει μεγάλη σημασία. Όταν τα μέλη μας βλέπουν ότι οι ενέργειές τους έχουν απήχηση χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, αυτό ενισχύει το ηθικό με έναν πολύ πραγματικό και απτό τρόπο.
Αυτό δεν περιορίζεται στους Ουκρανούς συνδικαλιστές. Το ίδιο ισχύει παντού. Ένα σύντομο βίντεο ή μια φωτογραφία από Έλληνες λιμενεργάτες, για παράδειγμα, ή ένα μήνυμα που στέλνουμε σε ανταπόδοση, συχνά έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στα απλά μέλη από μια προσεκτικά διατυπωμένη επιστολή προς μια πρεσβεία. Στην ιδανική περίπτωση, εργάζεστε και στα δύο επίπεδα.[21]
Σε γενικές γραμμές, πιστεύω ότι το συνδικαλιστικό κίνημα πρέπει να κατανοήσει σαφώς ότι τα συνδικαλιστικά δικαιώματα βασίζονται στα ανθρώπινα δικαιώματα και τις πολιτικές ελευθερίες – δεν μπορείς να διαχωρίσεις τα δύο. Δεν μπορείς να παραμένεις παθητικός ενώ καταργούνται η ελευθερία του λόγου, η δίκαιη δίκη ή οι βασικές νομικές προστασίες και να ελπίζεις ότι τα συνδικαλιστικά δικαιώματα θα επιβιώσουν με κάποιο τρόπο από μόνα τους.
Αν καμία αρχή δεν θεωρείται ιερή –αν όλα γίνονται διαπραγματεύσιμα– τότε τα συνδικαλιστικά δικαιώματα είναι απλώς λέξεις στο χαρτί, που μπορούν εύκολα να αφαιρεθούν. Έχουμε δει αυτό το μοτίβο επανειλημμένα: πρώτα, τα δικαιώματα αφαιρούνται από τους μετανάστες, τους αιτούντες άσυλο ή τις μη αρεστές μειονότητες· στη συνέχεια, περιορίζονται τα δικαιώματα διαμαρτυρίας ή ελεύθερης έκφρασης· και τελικά, δέχεται επίθεση το δικαίωμα στην απεργία και τη συνδικαλιστική οργάνωση.
Αν τα συνδικάτα παρουσιάζονται ως φορείς που ενδιαφέρονται αποκλειστικά για τους μισθούς, τις συμβάσεις και τους κανόνες εργασίας –παραμένοντας αμέτοχα ενώ άλλα δικαιώματα υπονομεύονται– θα βρεθούμε χωρίς συμμάχους όταν έρθει η σειρά μας. Και όταν τα ανθρώπινα δικαιώματα αγνοούνται γενικά, δεν θα επιβιώσουν ούτε τα συνδικαλιστικά δικαιώματα.
Άρτεμ Τίντβα: Συμφωνώ απόλυτα. Πολλά δικαιώματα έχουν ήδη κατοχυρωθεί στα συντάγματα, αλλά παραμένουν διασφαλισμένα μόνο αν ασκούνται ενεργά. Κατά την άποψή σου, ποιες είναι οι πιο αποτελεσματικές κυρώσεις εναντίον όσων ξεκινούν αιματηρούς πολέμους;
Έρικ Χέλγκεσον: Αν κοιτάξουμε την ιστορία, η εργατική τάξη πάντα έβρισκε τρόπους να αντισταθεί στον πόλεμο. Αυτές οι μέθοδοι δεν είναι καινούργιες, αλλά πρέπει να προσαρμοστούν στις συνθήκες του σημερινού κόσμου. Ωστόσο, ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να σταματήσουμε τους πολέμους, τις άδικες κατοχές και τις εισβολές είναι η συλλογική δράση των εργαζομένων. Έτσι γίνεται. Όταν οι εργαζόμενοι αρνούνται να συμμορφωθούν –όταν αρνούμαστε να χρηματοδοτήσουμε, να μεταφέρουμε ή να χειριστούμε φορτία, όπλα ή άλλα αγαθά που συντηρούν τον πόλεμο– μπορούμε να έχουμε πραγματικό αντίκτυπο. Έτσι η εργατική τάξη έχει βοηθήσει να σταματήσουν πολλοί άδικοι πόλεμοι στο παρελθόν και να αποτραπεί η περαιτέρω σφαγή αμάχων.
Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς: κι εμείς έχουμε αποτύχει πολλές φορές. Οι δράσεις αλληλεγγύης δεν έχουν πάντα επιτυχία. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι άχρηστες. Μπορούν να αποδώσουν – και στο τέλος θα αποδώσουν. Ο κόσμος δεν κινείται προς ένα πιο ειρηνικό μέλλον αυτή τη στιγμή· κινείται προς μια αυξανόμενη αστάθεια και κίνδυνο.
Αυτό που βιώνετε στην Ουκρανία, αυτό που βιώνουν οι Παλαιστίνιοι και αυτό που νιώθουν ήδη πολλοί άλλοι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο – δεν είναι απομονωμένες περιπτώσεις. Αν οι εργαζόμενοι δεν δράσουν συλλογικά για να αντισταθούν στον πόλεμο και τον μιλιταρισμό, αυτές οι πραγματικότητες θα εξαπλωθούν ακόμη περισσότερο.
Μετάφραση: elaliberta.gr
Erik Helgeson, Artem Tidva, “Dockworkers Against Russia’s and Israel’s Wars”, Jacobin, 19 Απριλίου 2026, https://jacobin.com/2026/04/sweden-dockworkers-boycott-russia-israel· αναδημοσίευση: “Swedish Dockworkers Against Russia’s and Israel’s Wars”, Europe Solidaire Sans Frontières, https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article78581.
Erik Helgeson, Artem Tidva, « Les dockers suédois contre les guerres de la Russie et d’Israël », Europe Solidaire Sans Frontières, https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article78583.
Ο Erik Helgeson είναι Αντιπρόεδρος της Σουηδικής Ένωσης Λιμενεργατών. Ως μαχητικός συνδικαλιστής, απολύθηκε από τη θέση του στο λιμάνι μετά την ενεργό συμμετοχή του σε αποκλεισμούς πλοίων που ανήκαν σε ρωσικές και ισραηλινές ναυτιλιακές εταιρείες.
Ο Artem Tidva είναι Ουκρανός σοσιαλιστής, μέλος του Κοινωνικού Κινήματος και νέος συνδικαλιστής. Είναι πρώην συντάκτης του περιοδικού Commons.
Σημειώσεις
[1] [Σημειώσεις του Adam Novak στο Europe Solidaire Sans Frontières – στο εξής AN] Για τις εκκλήσεις των ουκρανικών συνδικάτων κατά την έναρξη της πλήρους εισβολής, βλ. “Joint Statement of the Ukrainian Sectoral Trade Unions on Situation in Ukraine”, Europe Solidaire Sans Frontières, Φεβρουάριος 2022, https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article61291.
[2] [AN] Η Σουηδική Ένωση Λιμενεργατών (Svenska Hamnarbetarförbundet), που ιδρύθηκε το 1972, είναι μια ανεξάρτητη συνδικαλιστική οργάνωση εργατών εκτός της κύριας συνομοσπονδίας LO. Οργανώνει εργαζόμενους σε περίπου είκοσι σουηδικά λιμάνια.
[3] [AN] Οι εργοδότες των λιμένων της Σουηδίας εκπροσωπούνται από την Sveriges Hamnar (Λιμάνια της Σουηδίας), την εθνική ομοσπονδία λιμενικών εταιρειών, η οποία υπάγεται στην ευρύτερη εργοδοτική ένωση Transportföretagen.
[4] [AN] Η Μαριούπολη πολιορκήθηκε από τον Φεβρουάριο του 2022 και έπεσε στα χέρια των ρωσικών δυνάμεων τον Μάιο του 2022· παραμένει υπό ρωσική κατοχή. Η Χερσόνα καταλήφθηκε τον Μάρτιο του 2022 και απελευθερώθηκε από τις ουκρανικές δυνάμεις τον Νοέμβριο του 2022, αν και η πόλη συνεχίζει να δέχεται τακτικά βομβαρδισμούς από ρωσικές θέσεις κατά μήκος του ποταμού Δνείπερου.
[5] [AN] Σχετικά με την ευρύτερη συζήτηση μεταξύ των ευρωπαϊκών συνδικάτων για το πώς να μεταφραστεί η διακηρυγμένη υποστήριξη προς την Ουκρανία σε πρακτικά μέτρα, βλ. Pierre Jequier-Zalc, “France: Faced with the new geopolitical situation, unions refuse to abandon Ukrainian workers”, Europe Solidaire Sans Frontières, Απρίλιος 2025, https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article74316.
[6] “Time to Act: The EU Must Halt Russia’s Shadow Fleet in the Baltic Sea”, The Left, 24 Οκτωβρίου 2024, https://left.eu/time-to-act-the-eu-must-halt-russias-shadow-fleet-in-the-baltic-sea/.
[7] [AN] Για μια λεπτομερή ανάλυση των ανάμεικτων αποτελεσμάτων των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και των μηχανισμών παράκαμψής τους, βλ. “Russia: Are Sanctions Working?”, Europe Solidaire Sans Frontières, Οκτώβριος 2022, https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article64314.
[8] Артем Тідва, «Профспілковий фундамент шведського соціалізму», Спільне / Commons, 7 Νοεμβρίου 2018, https://commons.com.ua/uk/shvedskij-socializm-maye-profspilkovij-fundament/.
[9] “Support the GMB Missile Depot Workers’ strike in Scotland!”, Ukraine Solidarity Campaign, 16 Ιουλίου 2023, https://ukrainesolidaritycampaign.org/2023/07/16/support-the-defence-equipment-and-support-strike-in-scotland/.
[10] “GMB warn Beith strike will hit Ukraine missile production¨, Ardrossan & Saltcoats Herald, 1 Σεπτεμβρίου 2023, https://www.ardrossanherald.com/news/23760290.gmb-warn-beith-strike-will-hit-ukraine-missile-production/.
[11] Артем Тідва, ό.π.
[12] [AN] Η αναφορά αφορά τη συνδικαλιστική διαμάχη μεταξύ της IF Metall (Industrifacket Metall, της μεγαλύτερης συνδικαλιστικής οργάνωσης του ιδιωτικού τομέα στη Σουηδία) και της Tesla, η οποία ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2023, αφού η Tesla αρνήθηκε να υπογράψει μια σουηδική συλλογική σύμβαση για τους μηχανικούς της. Η δράση αυτή υποστηρίχθηκε από απεργίες αλληλεγγύης από λιμενεργάτες, ταχυδρομικούς, ηλεκτρολόγους και βαφείς.
[13] Соціальний Рух, «Шведські порти страйкуватимуть ЗА Україну (+EN sub)», Youtube, https://www.youtube.com/watch?v=AmnSay5plFk.
[14] Pjotr Sauer, “‘No words for this’: horror over Russian bombing of Kyiv children’s hospital”, The Guardian, 8 Ιουλίου 2024, https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/08/ukraine-horror-russian-bombing-kyiv-childrens-hospital.
[15] “Type of Russian missile that struck Kyiv children’s hospital uses western components”, The Financial Times, 10 Ιουλίου 2024, https://www.ft.com/content/ef463ac9-4804-4ad7-b9a2-c113590f2f96.
[16] [AN] Στις 8 Ιουλίου 2024, ένας ρωσικός πύραυλος κρουζ Kh-101 χτύπησε το νοσοκομείο παίδων Οχμάνιτ στο Κίεβο, το μεγαλύτερο παιδιατρικό νοσοκομείο στην Ουκρανία, σκοτώνοντας δύο ενήλικες και τραυματίζοντας δεκάδες ασθενείς και μέλη του προσωπικού. Μεταγενέστερες έρευνες από τις ουκρανικές αρχές και αναλυτές ανοικτών πηγών εντόπισαν ηλεκτρονικά εξαρτήματα δυτικής κατασκευής σε θραύσματα πυραύλων που ανακτήθηκαν στον τόπο του συμβάντος.
[17] «Leica поставляет в РФ бинокли и прицелы, несмотря на заявление об уходе. Поставки прицелов начались после вторжения в Украину», The Insider, 18 Μαΐου 2023, https://theins.ru/news/261760.
[18] Sergei Ezhov, “Sanction-dodging armor: Which Western countries are helping Russia make Armata and Proryv tanks”, The Insider, 20 Δεκεμβρίου 2023, https://theins.press/en/economics/267767.
[19] [AN] Σχετικά με την ιστορία των εργατικών μποϊκοτάζ και του κινήματος BDS, βλ. Andrew Ross, “Israel – Labour and the Boycott, Divestment, and Sanctions (BDS) Movement”, Europe Solidaire Sans Frontières, Ιούλιος 2014, https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article32673.
[20] [AN] Για μια παρόμοια περιγραφή των λιμενεργατών που αρνούνται να φορτώσουν όπλα, βλ. David Broder, “We Won’t Load Your Ships of Death – Italian dockers against Saudi war machine”, Europe Solidaire Sans Frontières, Ιούλιος 2019, https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article49445.
[21] Για πρόσφατα παραδείγματα κινητοποιήσεων των λιμενεργατών στην Ιταλία μετά την αναχαίτιση από το Ισραήλ του στόλου Global Sumud, βλ. “Israel intercepts Global Sumud humanitarian aid flotilla”, Europe Solidaire Sans Frontières, Οκτώβριος 2025, https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article76461.
