Σκάφη που φλέγονται στην προβλήτα Μπανούντ στην επαρχία Μπουσέχρ του Ιράν μετά από αμερικανικές επιδρομές. Ιούλιος 2026
Siavash Shahabi
Πώς έγιναν τα Στενά του Ορμούζ το κύριο πεδίο μάχης;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δεν ξεκίνησαν τον πόλεμο για να ελέγξουν το Ορμούζ. Προσπάθησαν να καταστρέψουν τις στρατιωτικές και πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν, να αποδιαρθρώσουν τη δομή διοίκησης και να επιβάλουν μια μεγαλύτερη πολιτική υποχώρηση. Αλλά το Ιράν, επιβιώνοντας από τις αρχικές επιθέσεις και ενεργοποιώντας το Ορμούζ, μετέφερε την ήττα και τη νίκη πέρα από το καθαρά στρατιωτικό πεδίο. Το Μνημόνιο Κατανόησης του Ιουνίου ήταν η προσωρινή αποτύπωση αυτής της αλλαγής και τα γεγονότα του Ιουλίου ήταν η δημόσια ανακοίνωσή της: όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ δηλώνει επίσημα ότι η χώρα του είναι ο φύλακας των Στενών και δέχεται το είκοσι τοις εκατό κάθε φορτίου που διέρχεται από εκεί, το ζήτημα του πολέμου δεν μπορεί πλέον να παρουσιάζεται ως η καταστροφή της πυραυλικής ισχύος ή του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Οι δύο πλευρές μάχονται τώρα ανοιχτά για ένα ζήτημα: ποιος γράφει τους κανόνες για τη διέλευση από το Ορμούζ και ποιος εισπράττει τα διόδια για αυτήν την πλωτή οδό.
Αργά τη Δευτέρα 12 Ιουλίου, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα είναι ο φύλακας των Στενών του Ορμούζ και θα επιβάλλουν δασμούς 20% σε όλες τις αποστολές που διέρχονται από αυτό ως αποζημίωση για το κόστος ασφαλείας. Ανακοίνωσε επίσης την επαναφορά του ναυτικού αποκλεισμού των πλοίων και πελατών του Ιράν, γράφοντας ότι τα Στενά θα παραμείνει ανοιχτά για τον υπόλοιπο κόσμο, με ή χωρίς το Ιράν. Την προηγούμενη μέρα, το Ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης είχε ανακοινώσει ότι τα Στενά του Ορμούζ έκλεισαν για όλα τα πλοία μέχρι το τέλος των αμερικανικών παρεμβάσεων στην περιοχή.
Οι δύο ανακοινώσεις ήταν το αποκορύφωμα ενός θανατηφόρου Σαββατοκύριακου που περιελάμβανε την επίθεση στο πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων JFS Galaxy με σημαία Κύπρου το Σάββατο από το IRGC με το σκεπτικό ότι είχε περάσει από μη επιτρεπόμενη διαδρομή, και ένα μέλος του πληρώματος του οποίου εξακολουθεί να αγνοείται, σύμφωνα με το Ινδικό Υπουργείο Εξωτερικών. Τρεις γύροι επιθέσεων της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ με συνολικά περισσότερους από 300 στόχους. Ιρανικές επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε αμερικανικές βάσεις στην Ιορδανία, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Ομάν, το Μπαχρέιν και τα ΗΑΕ. Και το νέο κύμα αμερικανικών βομβαρδισμών, το οποίο επεκτάθηκε από τη νότια ακτή μέχρι τις πόλεις Χουζεστάν, Μπουσέρ, ακόμη και Λορεστάν.
Αλλά η εστίαση αποκλειστικά σε αυτή την αλυσίδα επιθέσεων και απαντήσεων διαστρεβλώνει την πραγματική ιστορία του πολέμου. Ο πόλεμος που ξεκίνησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ στις 31 Μαρτίου δεν ήταν πόλεμος για τα Στενά του Ορμούζ. Το Ορμούζ σταδιακά έγινε το επίκεντρο του πολέμου, ως αποτέλεσμα της ανθεκτικότητας των ιρανικών στρατιωτικών δυνάμεων απέναντι στις αρχικές επιθέσεις, της αδυναμίας των επιτιθέμενων να επιβάλουν ένα γρήγορο τέλος και της υπολογισμένης μετατόπισης της σύγκρουσης στις αγορές ενέργειας και τη ναυτιλία. Οι επιθέσεις σε πλοία είναι η άμεση αιτία του νέου γύρου βομβαρδισμών, αλλά δεν εξηγούν το νόημα του πολέμου. Τα γεγονότα αυτό το Σαββατοκύριακο δείχνουν ότι αυτή η μετατόπιση έχει πλέον ολοκληρωθεί: οι δύο πλευρές δεν συγκρούονται πλέον για τίποτα άλλο, ούτε καν σε επίπεδο προσποίησης.
Ο πόλεμος ξεκίνησε με άλλους στόχους
Τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου, οι διακηρυγμένοι στόχοι της Ουάσινγκτον και του Τελ Αβίβ δεν ήταν ούτε ταυτόσημοι ούτε και σταθερή: να καταστρέψουν την πυραυλική ικανότητα και τις βιομηχανίες παραγωγής πυραύλων, να αποτρέψουν το Ιράν από το να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, να αποδυναμώσουν την περιφερειακή του επιρροή και να εξαλείψουν τμήματα της ανώτατης διοίκησης. Την πρώτη κιόλας ημέρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ κάλεσε τον ιρανικό λαό να καταλάβει την εξουσία. Μια διατύπωση που ουσιαστικά οδήγησε σε μια συζήτηση για αλλαγή καθεστώτος. Η επιχειρησιακή λογική αυτού του σχεδίου ήταν σαφής: η μαζική αεροπορική, πληροφοριακή και τεχνολογική υπεροχή υποτίθεται ότι θα διατάρασσε τη δομή διοίκησης και θα εξάλειφε την πιθανότητα συνεχιζόμενης αντίστασης, πριν ο πόλεμος επηρεάσει μόνιμα την παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Αλλά η στρατιωτική υπεροχή από μόνη της δεν παρήγαγε το επιθυμητό πολιτικό αποτέλεσμα. Παρά τα βαριά χτυπήματα, συμπεριλαμβανομένης της εξάλειψης μέρους της κορυφής της πυραμίδας διοίκησης και ηγεσίας, η ιρανική κυβερνητική δομή δεν κατέρρευσε και οι στρατιωτικές δυνάμεις διατήρησαν την ικανότητα αντίδρασης. Ο λανθασμένος υπολογισμός των ΗΠΑ δεν έγκειται στην αξιολόγηση της καταστροφικής της δύναμης. Ήταν στην υπόθεση ότι η επιχειρησιακή υπεροχή θα οδηγούσε αυτόματα σε πολιτική παράδοση ή ταχεία κατάρρευση. Σύμφωνα με δημοσιευμένες αναφορές, το Κοινό Επιτελείο των ΗΠΑ είχε προειδοποιήσει τον Τραμπ πριν από τις επιθέσεις του Μαρτίου ότι η επίθεση θα μπορούσε να αναγκάσει το Ιράν να κλείσει τα Στενά, αλλά ο πρόεδρος υποβάθμισε αυτή την πιθανότητα και είπε ότι το Ιράν πιθανότατα θα παραδιδόταν και, διαφορετικά, ο αμερικανικός στρατός θα μπορούσε να ανοίξει ξανά τα Στενά.
Μια στρατιωτική επιχείρηση είναι στρατηγικά επιτυχημένη όταν επιτυγχάνει τον πολιτικό της στόχο. Το Ιράν δεν χρειαζόταν να νικήσει τον αμερικανικό στόλο ή να αποκτήσει τον έλεγχο των ουρανών για να δημιουργήσει αδιέξοδο. Χρειαζόταν να οδηγήσει τον πόλεμο σε σημείο όπου η αμερικανική στρατιωτική υπεροχή δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί χωρίς να προκαλέσει παγκόσμια οικονομική ζημιά. Αυτό το σημείο ήταν τα Στενά του Ορμούζ.
Μεταφέροντας τον Πόλεμο στην Παγκόσμια Οικονομία
Αφού υπέστησαν το αρχικό πλήγμα, οι Ιρανοί υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων μετέτρεψαν τον πόλεμο από μια μάχη για τις εγχώριες υποδομές σε μια μάχη για την ενέργεια, τις ασφάλισις, τη ναυτιλία και το εμπόριο – μια στρατηγική μετατόπιση στην οποία η ασθενέστερη πλευρά, αντί να συνεχίσει να ανταγωνίζεται στην αρένα που προτιμά η ισχυρότερη πλευρά, ενεργοποίησε ένα πεδίο όπου η γεωγραφία αντιστάθμιζε μέρος της στρατιωτικής ανισορροπίας.
Η σημασία των Στενών του Ορμούζ δεν έγκειται μόνο στην δυνατότητα πλήρους αποκλεισμού τους. Πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου διέρχονταν από αυτή τη διαδρομή, και η απειλή εναντίον μερικών πλοίων, η αύξηση του κόστους ασφάλισης ή η αβεβαιότητα σχετικά με τη διέλευση μπορούν να αναγκάσουν τους ιδιοκτήτες δεξαμενόπλοιων να σταματήσουν τις δραστηριότητές τους, ακόμη και αν το Ιράν δεν μπορεί να διατηρήσει ολόκληρη την περιοχή των Στενών υπό στρατιωτικό έλεγχο για παρατεταμένη περίοδο. Την περασμένη εβδομάδα, ο μηχανισμός αυτός τέθηκε και πάλι σε δράση: μετά από πυραυλική επίθεση εναντίον ενός δεξαμενόπλοιου φυσικού αερίου του Κατάρ και ενός πετρελαιοφόρου της Σαουδικής Αραβίας, τουλάχιστον τέσσερα δεξαμενόπλοια παρέκκλιναν από τη διαδρομή τους για να αποφύγουν τη διέλευση από τα Στενά, και οι τιμές του αργού πετρελαίου Brent αυξήθηκαν για άλλη μια φορά κατά περισσότερο από 3%. Νωρίτερα, μετά τους σημαντικούς περιορισμούς στην κυκλοφορία μέσω του Ορμούζ, η μέση τιμή του Brent τον Μάιο είχε φτάσει περίπου τα 103 δολάρια, και η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου παρέμεινε περίπου 9,4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα, παρά τη μερική επανέναρξη της κυκλοφορίας τον Ιούνιο.
Έτσι, το ζήτημα του πολέμου μετατοπίστηκε από το ερώτημα πόσο μεγάλη ήταν η καταστροφή που υπέστη η στρατιωτική ισχύς του Ιράν στο ερώτημα, πόσο καιρό η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε να αντέξει το κόστος της συνέχισης του πολέμου. Αυτό το ερώτημα έχει επίσης εσωτερικές πολιτικές επιπτώσεις για την Ουάσινγκτον: Σύμφωνα με αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, ο πληθωρισμός που προκαλείται από την αύξηση των τιμών της ενέργειας έχει γίνει μια από τις κύριες ανησυχίες της κυβέρνησης Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών για το Κογκρέσο τον Νοέμβριο.
Μια συμφωνία που η ίδια έγινε αντικείμενο πολέμου
Η Συμφωνία Δεκατεσσάρων Σημείων μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, που υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου από τον Τραμπ και τον Μασούντ Πεζεσκιάν, ήταν μια αποτύπωση αυτής της νέας ισορροπίας. Οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε άμεσο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων και συμφώνησαν να διαπραγματευτούν μια τελική συμφωνία εντός μέγιστης προθεσμίας 60 ημερών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύτηκαν να τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν εντός 30 ημερών και το Ιράν συμφώνησε να παρέχει ασφαλή διέλευση για εμπορικά πλοία για 60 ημέρες χωρίς χρέωση και να συζητήσει με το Ομάν τη μελλοντική διοίκηση των Στενών.
Η κύρια ασάφεια παρέμεινε: η ευθύνη για την ασφαλή διέλευση σήμαινε το δικαίωμα καθορισμού της διαδρομής και έκδοσης αδειών ή απλώς μια δέσμευση για την απομάκρυνση ναρκών και την παύση των επιθέσεων; Η Τεχεράνη επέλεξε την πρώτη ερμηνεία και την θεσμοθέτησε ιδρύοντας έναν κυβερνητικό φορέα για την έκδοση αδειών, τον συντονισμό της κυκλοφορίας και την είσπραξη διοδίων για τη διέλευση από τα Στενά. Ο φορέας δεν έχει σαφή σχέση με τη δέσμευση 60 ημερών για ελεύθερη διέλευση στο κείμενο του μνημονίου και τη Δευτέρα ανακοίνωσε ότι η διέλευση από τα Στενά δεν είναι προς το παρόν δυνατή. Η Ουάσινγκτον, από την άλλη πλευρά, λέει ότι όλες οι διαδρομές πρέπει να είναι ελεύθερες, χωρίς διόδια και χωρίς την ανάγκη ιρανικής άδειας. Στις αρχές Ιουλίου, το Κοινό Κέντρο Ναυτιλιακών Πληροφοριών υπό την επίβλεψη του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ άνοιξε μια ευρύτερη νότια διαδρομή κοντά στις ακτές του Ομάν και ζήτησε από τα πλοία να τη χρησιμοποιήσουν, μια ενέργεια που η Τεχεράνη χαρακτήρισε παραβίαση του μνημονίου. Το GFS Galaxy, σύμφωνα με ναυτιλιακά δεδομένα, έπλεε κατά μήκος αυτής της ακτής όταν έγινε στόχος.
Μετά τις επιθέσεις σε δύο δεξαμενόπλοια του Κατάρ και της Σαουδικής Αραβίας, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επανέφερε τις άρσεις των κυρώσεων για το πετρέλαιο και ο Τραμπ κήρυξε τη λήξη της συμφωνία, αν και δεν έκλεισε την πόρτα στις διαπραγματεύσεις. Ο πρεσβευτής του Ιράν στον ΟΗΕ δήλωσε ότι η Τεχεράνη παραμένει προσηλωμένη στη συμφωνία, αλλά εάν οι ΗΠΑ συνεχίσουν να παραβιάζουν τις δεσμεύσεις τους, το Ιράν δεν θα θεωρεί ότι είναι υποχρεωμένο να τηρήσει τις δεσμεύσεις του. Και οι δύο πλευρές επικαλούνται τώρα ένα μόνο κείμενο, αποκαλώντας το άλλο μέρος παραβάτη.
Το μήνυμα του Τραμπ τη Δευτέρα το βράδυ έδειξε ότι η διαμάχη έχει γίνει ακόμη πιο σαφής. Δεν υπερασπίζεται πλέον απλώς την ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Ανακηρύσσει τις ΗΠΑ φύλακα των Στενών και απαιτεί επιβολή τελών 20% σε όλα τα φορτία που διέρχονται από αυτό. Η πικρή ειρωνεία του θέματος είναι ότι η Ουάσινγκτον είχε απορρίψει την είσπραξη διοδίων από το Ιράν με την ίδια επιχειρηματολογία ότι η είσπραξη διοδίων σε μια διεθνή πλωτή οδό είναι αντίθετη με τους ισχύοντες νόμους. Σύμφωνα με το CNBC, το κείμενο του μνημονίου κατανόησης απαγόρευε ρητά στο Ιράν να λαμβάνει οποιαδήποτε πληρωμή από εμπορικά πλοία. Τώρα η ίδια απαγόρευση έχει γίνει αποκλειστική αξίωση της Ουάσινγκτον. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός τη Δευτέρα εναντιώθηκε σε οποιαδήποτε διόδια για τη διέλευση από διεθνή στενά, και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου ζήτησε σε κοινή ανακοίνωση την ελευθερία της ναυσιπλοΐας χωρίς περιορισμούς ή τέλη – μια θέση που στα χαρτιά αναιρεί τόσο τον ισχυρισμό της Τεχεράνης όσο και το σχέδιο του Τραμπ.
Η εμπορική ναυτιλία έχει γίνει πεδίο δοκιμών και για τις δύο ερμηνείες. Το Ιράν, απειλώντας ή επιτιθέμενο σε πλοία που λειτουργούν εκτός των εγκεκριμένων ρυθμίσεών του, επιδιώκει να αποδείξει ότι δεν υπάρχει ανεξάρτητη διαδρομή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, συνοδεύοντας πλοία και επιτιθέμενες στα συστήματα ραντάρ, επικοινωνιών και παράκτιας επιτήρησης του Ιράν –τα ίδια τα εργαλεία που χρειάζεται η Τεχεράνη για να επιβάλει τις ρυθμίσεις της– στοχεύουν να δείξουν ότι το Ιράν δεν μπορεί να επιβάλει τη δική του ερμηνεία με τη βία. Το Ιράν επίσης, επιτιθέμενο στις χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις, ανέβασε κατά ένα σκαλί τη λογική της εξαγωγής του κόστους του πολέμου· ένα σκαλί που συνεπάγεται βαρύ πολιτικό κόστος: οι αραβικές κυβερνήσεις του Περσικού Κόλπου καταδίκασαν ομόφωνα τις επιθέσεις, το Υπουργείο Εσωτερικών του Κατάρ ανακοίνωσε τον τραυματισμό τριών ανθρώπων, μεταξύ των οποίων και ενός παιδιού, και το Ομάν –το οποίο αποτελεί τόσο τον κύριο μεσολαβητή των διαπραγματεύσεων όσο και τον συνομιλητή του Ιράν σχετικά με τη διαχείριση των στενών– κάλεσε για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου τον πρεσβευτή του Ιράν. Το Ιράν υπονομεύει τον ίδιο τον δίαυλο που προοριζόταν να επισημοποιήσει τον νέο του ρόλο στα Στενά του Ορμούζ.
Ο πόλεμος έχει επίσης ένα μέτωπο μέσα στο Ιράν
Η εικόνα μιας ενωμένης κοινωνίας που είναι θύμα του πολέμου και απαιτεί ομόφωνα το τέλος του είναι ελλιπής. Παράλληλα με την πλειοψηφία που πληρώνει το κόστος του πολέμου, ένα οργανωμένο κίνημα εντός της δομής εξουσίας και σε μέρος της κοινωνικής βάσης της κυβέρνησης βλέπει τη συνέχιση του πολέμου όχι ως καταστροφή αλλά ως ευκαιρία. Τις εβδομάδες που προηγήθηκαν της υπογραφής του μνημονίου, πραγματοποιήθηκαν νυχτερινές συγκεντρώσεις στην Τεχεράνη και σε άλλες πόλεις εναντίον της διαπραγματευτικής ομάδας. Από το σύνθημα «Θάνατος στον συμβιβαστικό Αραγτσί» μέχρι το ερώτημα προς τον Γκαλιμπάφ και τον Αραγτσί: «Τι έγινε το αίμα του ηγέτη μου;» Ο Χοσεΐν Σαριατμανταρί χαρακτήρισε στην Καϊχάν το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ως τον κύριο μέσο πίεσης του Ιράν στον πόλεμο· εξήντα βουλευτές υπέγραψαν επιστολή με ερωτήσεις προς τον Καλιμπάφ· μια ομάδα βουλευτών κατέθεσε νομοσχέδιο για τον έλεγχο των Στενών· και η Καϊχάν προέτρεψε το διπλωματικό σώμα να ανακοινώσει την άμεση καταγγελία του μνημονίου κατανόησης λίγες ημέρες πριν το IRGC επιτεθεί στο πλοίο Galaxy.
Δεν είναι δυνατόν να πούμε με βεβαιότητα ότι η απόφαση του IRGC να επιτεθεί στα πλοία και να κλείσει ξανά τα Στενά είναι άμεσο αποτέλεσμα αυτής της πίεσης. Η αλυσίδα της στρατιωτικής λήψης αποφάσεων στην Ισλαμική Δημοκρατία δεν είναι διαφανής. Αλλά η ακολουθία των γεγονότων αυτή την εβδομάδα είναι αποκαλυπτική: πρώτον, η δημόσια απαίτηση της Καϊχάν να κηρυχθεί το μνημόνιο κατανόησης νεκρό, στη συνέχεια η επίθεση του IRGC στο εμπορικό πλοίο και το κλείσιμο των Στενών. Τουλάχιστον, οι πύραυλοι του IRGC στο Ορμούζ έχουν έναν οργανωμένο υποστηρικτή στο εσωτερικό της χώρας: μια ομάδα που βλέπει οποιαδήποτε υποχώρηση από τα Στενά ως προδοσία του αίματος του ηγέτη και καθιστά την αποκλιμάκωση δαπανηρή για τους διαπραγματευτές. Αυτή η ομάδα δεν είναι χωρίς αντιπάλους: η εφημερίδα Τζομχουρί Εσλαμί κατηγόρησε τους αντιπάλους της συμφωνίας ότι χτυπούν το τύμπανο του πολέμου, και ο Μοχαμμάντ Χαταμί υποστήριξε τη συμφωνία. Με άλλα λόγια, υπάρχει ένας πόλεμος στην ίδια την Τεχεράνη για το Ορμούζ: μια διαμάχη για το ποιος κατέχει τα κέρδη του πολέμου και ποιος έχει το δικαίωμα να τα εμπορεύεται. Η επιθετικότητα αυτής της ομάδας δεν είναι αυτοθυσία, είναι υπολογισμός, και θα την πληρώσουν άλλοι.
Αυτή η εσωτερική δυναμική έχει και μια αμερικανική αντιστοιχία. Ο Ρόμπερτ Πιπ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο και ερευνητής των εκστρατειών βομβαρδισμών, υποστηρίζει ότι ο Τραμπ έχει επίσης παγιδευτεί σε μια πολιτική παγίδα στο εσωτερικό της χώρας: ένα μεγάλο μέρος της κοινωνικής του βάσης θέλει να κλιμακώσει τον πόλεμο και η αποδοχή της ήττας στο Ορμούζ την παραμονή των ενδιάμεσων εκλογών δεν είναι δυνατή για έναν πρόεδρο που παρουσιάζεται ως νικητής, ένας υπολογισμός που, κατά την εκτίμηση του Πιπ, θα ωθούσε την Ουάσινγκτον, αντί να αποσυρθεί από τον πόλεμο, προς ένα επόμενο στάδιο κλιμάκωσης και ακόμη και την επιλογή μιας περιορισμένης χερσαίας επιχείρησης στις νότιες ακτές του Ιράν. Εάν αυτή η εκτίμηση είναι σωστή, ο πόλεμος του Ορμούζ έχει υποστηρικτές και στις δύο πρωτεύουσες που βλέπουν το τέλος του ως προσωπική τους ήττα.
Η αντίσταση και τα όριά της
Σ’ αυτή την ανάλυση η αντίσταση έχει μια συγκεκριμένη και περιορισμένη σημασία. Δεν σημαίνει ότι η Ισλαμική Δημοκρατία κέρδισε τον πόλεμο ή εξουδετέρωσε την στρατιωτική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ. Σημαίνει ότι η ιρανική κυβέρνηση και η στρατιωτική δομή δεν κατέρρευσαν υπό το πρώτο χτύπημα, δεν έχασαν την ικανότητα αντίδρασης και μπόρεσαν να μεταφέρουν τον πόλεμο από μια αρένα όπου ήταν αδύναμες σε μια αρένα που προκαλούσε μεγαλύτερο κόστος για τον επιτιθέμενο.
Ωστόσο, η αντίσταση της Ισλαμικής Δημοκρατίας δεν πρέπει να εξισώνεται με τα συμφέροντα της ιρανικής κοινωνίας. Η διαπραγματευτική δύναμη μέσω του Ορμούζ βρίσκεται στα χέρια μιας δομής στην οποία η πλειοψηφία του λαού δεν παρεμβαίνει στις αποφάσεις της για τον πόλεμο, το πετρέλαιο, τη ναυτιλία και την εξωτερική πολιτική· μιας δομής που, εν μέσω αυτού του πολέμου, πραγματοποίησε τη μεταφορά εξουσίας στο υψηλότερο επίπεδό της χωρίς καμία αναφορά στην κοινωνία. Η αύξηση του παγκόσμιου κόστους της ενέργειας μπορεί να ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση της κυβέρνησης, αλλά αυξάνει επίσης το κόστος ζωής, παραγωγής, ιατρικής και μεταφορών για τον ιρανικό λαό. Η ίδια γεωγραφία που αποτελεί αποτρεπτικό παράγοντα για την κυβέρνηση αποτελεί επικίνδυνο πεδίο για τους κατοίκους των νότιων ακτών, τους λιμενεργάτες, τους ψαράδες και τα πληρώματα πλοίων: Πρόσφατες αμερικανικές επιθέσεις έχουν καταστρέψει, εκτός από στρατιωτικές υποδομές, φορτηγίδες και αλιευτικά σκάφη κατοίκων από το Μπαντάρ Αμπάς μέχρι το Μπουσέρ, και η επέκταση των βομβαρδισμών στις πόλεις του Χουζεστάν, σύμφωνα με τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης, οδήγησε στο θάνατο ενός φύλακα σε ένα αντλιοστάσιο γεωργικών υδάτων στο Μαχσάχρ.
Η επίθεση σε εμπορικό πλοίο δεν είναι απλώς μια κίνηση σε μια γεωπολιτική σκακιέρα. Τα πληρώματα αυτών των πλοίων είναι πολίτες και δεν έχουν κανένα ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτικής κανενός κράτους. Ο αγνοούμενος Ινδός ναύτης του Galaxy και το τραυματισμένο παιδί στο Κατάρ δεν είχαν καμία συμμετοχή σε καμία από τις δύο ερμηνείες του μνημονίου. Η εξήγηση της στρατηγικής λογικής αυτών των επιθέσεων δεν αφαιρεί την πολιτική και ανθρωπιστική τους ευθύνη.
Ένας Πόλεμος που Άλλαξε το Αντικείμενό του
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δεν ξεκίνησαν τον πόλεμο για να ελέγξουν το Ορμούζ. Επιδίωξαν να καταστρέψουν τη στρατιωτική και πυρηνική ικανότητα, να απενεργοποιήσουν τη δομή διοίκησης και να επιβάλουν μια μεγαλύτερη πολιτική υποχώρηση. Αλλά το Ιράν, επιβιώνοντας από τις αρχικές επιθέσεις και ενεργοποιώντας το Ορμούζ, μετατόπισε την ήττα και τη νίκη πέρα από την καθαρά στρατιωτική αρένα. Το Μνημόνιο Κατανόησης του Ιουνίου αποτύπωσε προσωρινά αυτή την αλλαγή, και τα γεγονότα του Ιουλίου, τη δημόσια ανακοίνωσή της: Όταν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ δηλώνει επίσημα ότι η χώρα του θα είναι ο φύλακας των Στενών και ότι θα λαμβάνει το 20% κάθε φορτίου που διέρχεται από εκεί, το ζήτημα του πολέμου δεν μπορεί πλέον να παρουσιάζεται ως η καταστροφή της πυραυλικής ισχύος ή του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Οι δύο πλευρές μάχονται τώρα ανοιχτά για ένα πράγμα: ποιος γράφει τους κανόνες για τη διέλευση από το Ορμούζ και ποιος λαμβάνει τα διόδια για αυτήν την πλωτή οδό.
Ο πόλεμος δεν ξεκίνησε πάνω από το Ορμούζ. Αλλά το Ορμούζ πλέον όχι μόνο καθορίζει πώς θα συνεχιστεί ο πόλεμος και υπό ποιους όρους μπορεί να τελειώσει, αλλά έχει γίνει το ίδιο το κύριο θύμα του.
Μετάφραση: elaliberta.gr
،«سیاوش شهابی، «هرمز چگونه به میدان اصلی جنگ تبدیل شد؟
15 Ιουλίου 2026 ،رادیو زمانه
