Manal Shqair
Hamza Hamouchene
Hafawa Rabhi
Η οικο-εξομάλυνση των σχέσεων του Ισραήλ με τις αραβικές χώρες καλύπτει τα εγκλήματά του
Η εικόνα ενός «πρωτοπόρου της πράσινης τεχνολογίας» βοηθά το Ισραήλ να ξεπλύνει τα εγκλήματα της κατοχής και του απαρτχάιντ στην Παλαιστίνη.
Καθώς οι παγκόσμιοι ηγέτες συγκεντρώθηκαν στο Ντουμπάι για τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP28), ο Ισραηλινός Πρόεδρος Ισαάκλ Χέρτζογκ και μια αντιπροσωπεία είκοσι ισραηλινών αξιωματούχων επετράπη να συμμετάσχουν μαζί τους. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι το Ισραήλ δεν διαπράττει μόνο γενοκτονία στη Γάζα, αλλά και οικοκτονία καταστροφικών διαστάσεων.
Το COP28 είναι ένας ακόμη χώρος που χρησιμοποίησε το Ισραήλ για να καθαρίσει την εικόνα του και να σταθεροποιήσει την εξομάλυνση των σχέσεών του με τα αραβικά κράτη. Πράγματι, ο Χέρτζογκ συναντήθηκε με αρκετούς Άραβες ηγέτες που επέλεξαν να εξομαλύνουν τις σχέσεις με το Ισραήλ και έχουν επιδιώξει κοινές «πράσινες πρωτοβουλίες» με ισραηλινές εταιρείες.
Τα λεγόμενα φιλικά προς το περιβάλλον έργα συνεργασίας μεταξύ του Ισραήλ και των αραβικών κρατών συνιστούν μια μορφή οικο-εξομάλυνσης – η χρήση του «περιβαλλοντισμού» για το πράσινο ξέπλυμα και την κανονικοποίηση της ισραηλινής καταπίεσης και της περιβαλλοντικής αδικίας.
Αυτό επεκτείνει ουσιαστικά την ισραηλινή πράσινη αποικιοκρατία –η οποία καταστρέφει την Παλαιστίνη εδώ και δεκαετίες– στον υπόλοιπο αραβικό κόσμο. Η αντίσταση σε αυτό πρέπει να είναι μέρος της αραβικής αλληλεγγύης και του αγώνα για την υποστήριξη της παλαιστινιακής υπόθεσης.
Το Απαρτχάιντ του νερού
Ένα εξέχον παράδειγμα οικο-εξομάλυνσης σχέσεων είναι μια συμφωνία Ισραήλ-Ιορδανίας που υποστηρίζεται από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα για την ανταλλαγή αφαλατωμένου νερού με ενέργεια.
Τον Νοέμβριο του 2021, η Ιορδανία, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υπέγραψαν μια δήλωση προθέσεων για το Project Green και το Project Blue, από κοινού γνωστά ως Project Prosperity. Οραματιζόταν την κατασκευή ηλιακού σταθμού ισχύος 600 MW από τη Masdar, μια κρατική εταιρεία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας των ΗΑΕ, στο έδαφος της Ιορδανίας για την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στο Ισραήλ και την επέκταση ενός ισραηλινού προγράμματος αφαλάτωσης νερού για εξαγωγή 200 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού στην Ιορδανία.
Οι τρεις χώρες σκόπευαν να ανακοινώσουν μια συγκεκριμένη συμφωνία για την υλοποίηση των έργων στο COP28 στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αλλά πριν από την έναρξη της διάσκεψης, ο υπουργός Εξωτερικών της Ιορδανίας Αϊμάν Σαφάντι είπε ότι η χώρα του δεν θα υπογράψει τίποτα λόγω του πολέμου στη Γάζα. Ωστόσο, δεν έχει υπάρξει επίσημη ανακοίνωση για την πλήρη λύση της συμφωνίας.
Αν και το μέλλον του έργου είναι αβέβαιο αυτή τη στιγμή, εξακολουθεί να έχει συμβάλει στην οικολογική εξομάλυνση των σχέσεων του Ισραήλ. Συνέβαλε στη στήριξη μιας εικόνας της χώρας ως πρωτοπόρου στην πράσινη τεχνολογία που «βοηθά» τους «υπανάπτυκτους» γείτονές της οι οποίοι υποφέρουν από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
Το έργο καλύπτει αποτελεσματικά την ευθύνη του Ισραήλ για τη λειψυδρία στην Ιορδανία. Το Ισραήλ εξαντλεί τους υδάτινους πόρους του γείτονά του σφετεριζόμενο τον έλεγχο του ποταμού Ιορδάνη και περιορίζοντας την πρόσβαση στους πόρους του ποταμού Γιαρμούκ. Ελέγχει το διπλάσιο μερίδιο νερού που θα έπρεπε να δικαιούται βάσει της Σύμβασης του 1997 των Ηνωμένων Εθνών για τα Υδάτινα Ρεύματα και αρνείται να συμμορφωθεί με προηγούμενες ρυθμίσεις κοινής χρήσης.
Η Mekorot, η ισραηλινή εθνική εταιρεία ύδρευσης, έχει διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στη στέρηση της Ιορδανίας από το δίκαιο μερίδιο νερού της. Εκτρέπει το νερό από τον ποταμό Ιορδάνη προς τις ισραηλινές κοινότητες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στην έρημο Νάκαμπ, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τη διαθεσιμότητα νερού για την Ιορδανία.
Έχει επίσης δημιουργήσει ένα δίκτυο ύδρευσης για τους παράνομους ισραηλινούς οικισμούς στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, στερώντας από τον αυτρόχθονα παλαιστινιακό πληθυσμό την επαρκή πρόσβαση σε υδάτινους πόρους και ουσιαστικά επιβάλλοντάς του το απαρτχάιντ του νερού. Αυτό το επέτρεψε η ισραηλινή στρατιωτική κατοχή και το στρατιωτικό της διάταγμα 158 του 1967, το οποίο δηλώνει ότι το Ισραήλ έχει τον πλήρη έλεγχο όλων των υδάτινων πόρων στα κατεχόμενα εδάφη και κανένας δεν μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς την άδειά του – την οποία, φυσικά, οι Παλαιστίνιοι σχεδόν ποτέ δεν λαμβάνουν.
Παρά τον ηγετικό ρόλο που διαδραματίζει οδηγώντας την Ιορδανία και την κατεχόμενη Δυτική Όχθη προς τη λειψυδρία, η Mekorot έχει διαφημιστεί διεθνώς ως «πρωτοπόρος» στην τεχνολογία αφαλάτωσης νερού. Η συμμετοχή της σε έργα ύδρευσης, ειδικά στον Παγκόσμιο Νότο, έχει συμβάλει στις προσπάθειες του Ισραήλ για πράσινο ξέπλυμα.
Αυτά αναμφίβολα θα συνεχίσουν ακόμη και όταν το Ισραήλ πυροδοτεί αυτό που ήδη διαμορφώνεται σε μια υδάτινη καταστροφή στη Γάζα.
Ακόμη και πριν από τον συνεχιζόμενο βίαιο πόλεμο, η Λωρίδα της Γάζας βρισκόταν αντιμέτωπη με μια μεγάλη κρίση νερού. Υπολογίστηκε ότι το 96 τοις εκατό του νερού στον υδροφόρο ορίζοντά της ήταν μολυσμένο και ακατάλληλο για ανθρώπινη χρήση. Αυτό οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι η πολιορκία που επέβαλε το Ισραήλ στη Λωρίδα το 2007 είχε αποτρέψει τη σωστή διαχείριση και επεξεργασία του νερού και των λυμάτων.
Από τα μέσα Οκτωβρίου, ακόμη και οι λίγες υπάρχουσες εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων και αφαλάτωσης έχουν καταστεί ανενεργές καθώς το Ισραήλ έχει διακόψει την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος και καυσίμων. Επιπλέον, οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί έχουν χτυπήσει σωλήνες ύδρευσης και υπονόμους σε όλη τη Γάζα.
Οι ειδικοί στον τομέα της δημόσιας υγείας έχουν εκφράσει ανησυχίες σχετικά με το επικείμενο ξέσπασμα μολυσματικών ασθενειών, συμπεριλαμβανομένων των υδατογενών ασθενειών όπως η χολέρα και ο τύφος. Το σχέδιο του Ισραήλ να πλημμυρίσει τις σήραγγες κάτω από τη Γάζα με θαλασσινό νερό μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω μόλυνση των υπόγειων υδάτων και του εδάφους, με αποτέλεσμα μια περιβαλλοντική και ανθρωπιστική καταστροφή που σχετίζεται με το νερό.
Αποικιοκρατία πράσινης ενέργειας
Η οικο-εξομάλυνση των σχέσεων του Ισραήλ επεκτάθηκε και στον ενεργειακό τομέα.
Λίγους μήνες πριν από το COP27, τον Αύγουστο του 2022, δύο ισραηλινές εταιρείες, η Enlight Renewable Energy (ENLT) και η NewMed Energy, υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης για την ανάπτυξη έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ιορδανία, το Μαρόκο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Αίγυπτο και το Μπαχρέιν, καθώς και Σαουδική Αραβία και Ομάν, που δεν έχουν επισήμως εξομαλύνει τις σχέσεις με το Ισραήλ.
Τα σχέδιά τους περιλαμβάνουν την ανάπτυξη, κατασκευή και λειτουργία σταθμών αιολικής και ηλιακής ενέργειας και αποθήκευση ενέργειας. Αυτά τα έργα, φυσικά, ενισχύουν την εικόνα του Ισραήλ ως κόμβου για δημιουργικές τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και βοηθούν στην αναβάθμιση της εικόνας του.
Τόσο η Enlight όσο και η NewMed έχουν συμμετάσχει σε έργα που ενισχύουν την ισραηλινή κατοχή και το απαρτχάιντ. Η Enlight έχει δύο έργα αιολικών πάρκων στα κατεχόμενα και προσαρτημένα Υψίπεδα του Γκολάν και αναπτύσσει ένα άλλο έργο αιολικής ενέργειας στο βόρειο τμήμα της ερήμου Ναγκάμπ και στο νότιο τμήμα της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης, σε συνεργασία με αρκετούς παράνομους ισραηλινούς οικισμούς.
Η NewMed είναι θυγατρική του Ομίλου Delek, ο οποίος έχει συμμετάσχει σε έργα εξερεύνησης φυσικού αερίου σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές, κοντά στα παλαιστινιακά και λιβανικά ύδατα. Διαθέτει επίσης μια αλυσίδα πρατηρίων καυσίμων σε παράνομους ισραηλινούς οικισμούς στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη και τα Υψίπεδα του Γκολάν και προμηθεύει καύσιμα στις ισραηλινές δυνάμεις κατοχής.
Φυσικά, οι αυτόχθονες παλαιστινιακός και συριακός πληθυσμός αυτών των κατεχόμενων εδαφών δεν επωφελούνται από τα ισραηλινά ενεργειακά έργα και ουσιαστικά στερούνται την κυριαρχία επί των ενεργειακών τους πόρων.
Οι Παλαιστίνιοι που κατοικούν στην περιοχή C δεν έχουν πρόσβαση στο ηλεκτρικό δίκτυο της περιοχής, το οποίο έχει αναπτυχθεί από το Ισραήλ για να εξυπηρετεί ισραηλινούς παράνομους οικισμούς. Οι ισραηλινές αρχές αρνούνται επίσης να τους εκδώσουν άδειες για την εγκατάσταση ηλιακών συλλεκτών, που θα μπορούσαν να παρέχουν μια εναλλακτική πηγή ενέργειας.
Στη Γάζα, πριν από τον πόλεμο, οι Παλαιστίνιοι ζούσαν με λίγες μόνο ώρες ηλεκτρικού ρεύματος την ημέρα λόγω της ισραηλινής πολιορκίας. Στο πλαίσιο του πλήρους αποκλεισμού που έχει επιβληθεί στη Λωρίδα της Γάζας από τις 7 Οκτωβρίου, το Ισραήλ έχει διακόψει εντελώς την ηλεκτρική ενέργεια στη Γάζα και έχει βάλει στόχο εναλλακτικές πηγές ενέργειας όπως ηλιακούς συλλέκτες. Ακόμη και τα ηλιακά συστήματα που λειτουργούν σε νοσοκομεία όπως το αλ-Σιφά’α έχουν βομβαρδιστεί.
Η εκμετάλλευση των παλαιστινιακών πόρων από το Ισραήλ εις βάρος του παλαιστινιακού λαού καλυμμένη με τη μορφή «πράσινων έργων» αποτελεί μια τέλεια εικόνα της αποικιοκρατίας της πράσινης ενέργειας.
Η ενεργειακή αποικιοκρατία σχετίζεται με εταιρείες και κράτη που λεηλατούν και εκμεταλλεύονται τους πόρους και τη γη των φτωχών χωρών και κοινοτήτων για να παράγουν ενέργεια για δική τους χρήση και όφελος.
Όπως έχουμε υποστηρίξει στο βιβλίο μας Dismantling Green Colonialism: Energy and Climate Justice in the Arab Region, η αποικιοκρατία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι μια επέκταση των αποικιακών σχέσεων λεηλασίας και απαλλοτρίωσης.
Διατηρεί ουσιαστικά τις ίδιες πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές δομές που έχουν δημιουργήσει ανισότητα, εξαθλίωση και στερήσεις σε πρώην και σύγχρονα αποικισμένα μέρη και μεταθέτει τις αρνητικές επιπτώσεις της παραγωγής ενέργειας –συμπεριλαμβανομένης της ρύπανσης– σε αυτές τις ήδη περιθωριοποιημένες κοινότητες.
Αντίσταση στην οικολογική εξομάλυνση και την αποικιοκρατία
Η οικολογική εξομάλυνση επιτρέπει στο Ισραήλ να τοποθετηθεί στους τομείς της ενέργειας και του νερού σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο ως ηγέτης στην καινοτομία και τις πράσινες τεχνολογίες, ενισχύοντας έτσι την πολιτική και διπλωματική του ισχύ.
Με την επιδείνωση των κλιματικών και ενεργειακών κρίσεων, πιθανότατα θα χρησιμοποιήσει την αυξανόμενη εξάρτηση άλλων χωρών από την τεχνολογία και τους ενεργειακούς και υδάτινους πόρους του ως ένα ακόμη εργαλείο για να περιθωριοποιήσει και να παραμερίσει τον αγώνα των Παλαιστινίων.
Έτσι, υπάρχει μια διαρκής σύνδεση μεταξύ του ισραηλινού πράσινου ξεπλύματος, η οποία ενισχύεται μέσω της οικο-εξομάλυνσης, και της παγίωσης του απαρτχάιντ και της αποικιοκρατίας των εποίκων στην Παλαιστίνη και στα Υψίπεδα του Γκολάν.
Το σκοτεινό τούνελ που είναι η ζωή των Παλαιστινίων κάτω από την ισραηλινή καταπίεση γίνεται πιο σκοτεινό. Ωστόσο, μπορεί να φανεί μια αναλαμπή φωτός που φωτίζει τη μακρά πορεία των Παλαιστινίων προς την απελευθέρωση: αυτό το φως είναι η αυξανόμενη αντίσταση του παλαιστινιακού λαού, που αρνείται να απομονωθεί, να απανθρωποποιηθεί και να εξαφανιστεί.
Ο αγώνας για την ανατροπή του καταπιεστικού καθεστώτος κατοχής και του απαρτχάιντ του Ισραήλ είναι επίσης μέρος του ευρύτερου αγώνα για αυτοδιάθεση και χειραφέτηση των ληστευμένων και περιθωριοποιημένων λαών σε όλο τον κόσμο. Οι αποικιακές προσπάθειες για περαιτέρω απομόνωση της Παλαιστίνης από τον υπόλοιπο αραβικό κόσμο μέσω της οικο-εξομάλυνσης μπορούν να ματαιωθούν από τη συλλογικά υλοποιημένη δύναμη των Αράβων και άλλων λαών.
Για το σκοπό αυτό, κοινωνικά κινήματα, περιβαλλοντικές ομάδες, συνδικάτα, φοιτητικές ενώσεις και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην αραβική περιοχή και πέραν αυτής πρέπει να εντείνουν τις διαμαρτυρίες τους κατά των κυβερνήσεών τους έως ότου τερματιστεί η εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ. Τα διεθνή κινήματα βάσης θα πρέπει να αυξήσουν την υποστήριξή τους για μποϊκοτάζ, αποεπένδυση και κυρώσεις κατά του Ισραήλ και να ρίξουν περισσότερο φως στον ρόλο που διαδραματίζουν οι ισραηλινές εταιρείες «πράσινης τεχνολογίας» στον αποικισμό της Παλαιστίνης.
Μετάφραση: elaliberta.gr
Manal Shqair, Hamza Hamouchene, Hafawa Rabhi, “How Arab eco-normalisation of Israel covers up its crimes”, Al Jazeera, 12 Δεκεμβρίου 2023, https://www.aljazeera.com/opinions/2023/12/12/how-arab-eco-normalisation-of-israel-covers-up-its-crimes.
Η Manal Shqair είναι Παλαιστίνια ακτιβίστρια και ερευνήτρια για το κλίμα. Επί του παρόντος, κάνει το διδακτορικό της στην κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο Queen Margaret της Σκωτίας, όπου διδάσκει επίσης προπτυχιακά μαθήματα. Η έρευνά της εξετάζει τον ρόλο των Παλαιστινίων ημινομάδων γυναικών της Μασάφερ Γιάττα στην αντίσταση ενάντια στις αποικιακές αρπαγές περιουσιών από τους Ισραηλινούς εποίκους.
Ο Hamza Hamouchene είναι ένας Αλγερινός ερευνητής και ακτιβιστής που ζει στο Λονδίνο. Είναι επί του παρόντος είναι συντονιστής του North Africa Programme Coordinator at the Transnational Institute (TNI). Στο elaliberta.gr έχουν μεταφραστεί τα άρθρα του: «Η Αλγερία σε εξέγερση: “Ξυπνήσαμε και θα πληρώσετε!”» (6-6-2019) και «Καλώς ήρθατε στη νέα αλγερινή επανάσταση» (19-6-2019)
Η Hafawa Rabhi είναι ένας ανεξάρτητη Τυνήσια δημοσιογράφος που εστιάζει σε περιβαλλοντικά θέματα.
