Διαδηλωτές υψώνουν την παλαιστινιακή σημαία μαζί με την αιγυπτιακή, καθώς βαδίζουν προς την πλατεία Ταχρίρ, την Παρασκευή 9 Σεπτεμβρίου 2011, καταγγέλλοντας τα στρατιωτικά δικαστήρια και απαιτώντας την ανατροπή του κυβερνώντος Ανώτατου Συμβουλίου Ενόπλων Δυνάμεων, των στρατηγών του Μουμπάρακ.
Hossam el-Hamalawy
Από την Παλαιστίνη στην πλατεία Ταχρίρ
Το χρέος των Αιγυπτίων προς τους Παλαιστίνιους
Από την έναρξη της τελευταίας επίθεσης του Ισραήλ στη Γάζα, το αιγυπτιακό καθεστώς ήρθε και πάλι στο προσκήνιο. Πολλοί αναρωτιούνται γιατί το Κάιρο ουσιαστικά υποστηρίζει τον γενοκτονικό πόλεμο του Ισραήλ κλείνοντας το πέρασμα της Ράφα.
Η θέση του καθεστώτος είναι κατανοητή αν λάβει κανείς υπόψη του πώς αντιλαμβάνονται τους Παλαιστίνιους οι δυνάμεις στο Κάιρο: ως πηγή απειλής, αστάθειας και έμπνευσης των Αιγυπτίων για εξέγερση. Η παλαιστινιακή υπόθεση αποτελούσε ανέκαθεν παράγοντα ριζοσπαστικοποίησης για τον αιγυπτιακό λαό. Τα περισσότερα, αν όχι όλα, τα σημεία καμπής στην ιστορία των συγκρούσεων του πολυπληθέστερου αραβικού έθνους ήταν, είτε άμεσα είτε έμμεσα, προϊόν μιας αλυσιδωτής αντίδρασης που πυροδοτήθηκε από την παλαιστινιακή αντίσταση και λαϊκή κινητοποίηση.
Από το 1968 έως την εξέγερση του ψωμιού το 1977
Το μεγαλύτερο μέρος της βιβλιογραφίας που ασχολείται με το 1968, τη χρονιά της παγκόσμιας εξέγερσης, τείνει να εστιάζει στον γαλλικό Μάη και στην άνοδο των κοινωνικών κινημάτων στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Ωστόσο, ο αραβικός κόσμος είχε το δικό του 1968, το οποίο σπάνια συζητείται.
Απογοητευμένοι από το καθεστώς του Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ μετά τη στρατιωτική ήττα του 1967 από το Ισραήλ, οι Αιγύπτιοι φοιτητές και εργάτες –ιδιαίτερα στο Χελουάν, νότια του Καΐρου, μια από τις ιστορικές εστίες της εργατικής μαχητικότητας– ενώθηκαν με τους φοιτητές των πανεπιστημίων σε μαζικές διαδηλώσεις στους δρόμους τον Φεβρουάριο του 1968, απαιτώντας την απόδοση ευθυνών στα ανώτατα κλιμάκια του στρατού και στον ίδιο τον Νάσερ. Η εξέγερση αυτή κατεπνίγη με καταστολή, αλλά και με υποσχέσεις για δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, τις οποίες ο Νάσερ διακήρυξε στο λεγόμενο Μανιφέστο της 30ής Μαρτίου.
Ένα άλλο κύμα αντι-καθεστωτικών διαδηλώσεων ξέσπασε τον Νοέμβριο του ίδιου έτους στην Αλεξάνδρεια, ισχυρότερο από εκείνο του Φεβρουαρίου, μετατρέποντας τους δρόμους της παραλιακής πόλης σε πεδίο μάχης με τις δυνάμεις ασφαλείας. Επιστρατεύτηκαν ελικόπτερα του στρατού, τα οποία πετούσαν σε χαμηλό ύψος για να τρομοκρατήσουν τους φοιτητές. Οι εφημερίδες έσπευσαν να καταγγείλουν τους διαδηλωτές ως «ισραηλινούς πράκτορες».
Αυτά τα δύο κύματα διαδηλώσεων ήταν από τους κύριους παράγοντες που ώθησαν τον Νάσερ να κηρύξει τον «Πόλεμο Φθοράς» εναντίον των ισραηλινών στρατευμάτων κατοχής στο Σινά. Αλλά σηματοδότησαν επίσης την έναρξη του «Τρίτου Κύματος του Αιγυπτιακού Κομμουνισμού»[1]. Νέες αντικαθεστωτικές οργανώσεις άρχισαν να συγκροτούνται και έπαιξαν κεντρικό ρόλο στις φοιτητικές εξεγέρσεις του 1971-73, οι οποίες πίεσαν τον διάδοχο του Νάσερ, Ανουάρ Σαντάτ, να ξεκινήσει έναν περιορισμένο πόλεμο για την απελευθέρωση τμημάτων της χερσονήσου του Σινά.
Ο πόλεμος έδωσε στον Σαντάτ κάποια επιρροή ώστε να εμφανιστεί προσωρινά ως εθνικός απελευθερωτής, αλλά σύντομα το κοινωνικό ζήτημα ήρθε στο προσκήνιο. Το 1974, ο Σαντάτ ξεκίνησε την πρώτη απόπειρα του καθεστώτος για νεοφιλελεύθερη μετάβαση, που ονομάστηκε «Πολιτική Ανοικτών Πόρων» ή Ινφιτάχ. Τον επόμενο χρόνο, το εργατικό κίνημα άρχισε να αντιστέκεται, με μαζικές απεργίες στο Χελουάν, τη Σούμπρα και τη Μαχάλλα.
Το απεργιακό κύμα και οι φοιτητικές διαδηλώσεις συνεχίστηκαν ανοίγοντας το δρόμο για την «Ιντιφάντα του ψωμιού» το 1977, όπου πραγματοποιήθηκε πανεθνική απεργία και διήμερες οδομαχίες με την αστυνομία σε όλη τη χώρα, με αφορμή τα μέτρα λιτότητας. Ο Σαντάτ αναγκάστηκε να ακυρώσει τα νεοφιλελεύθερα διατάγματά του και να στείλει το στρατό για να καταστείλει την εξέγερση.
Η Παλαιστίνη ήταν πάντα παρούσα στο παρασκήνιο ως επαναστατικός παράγοντας. Η μάχη του Καραμέχ τον Μάρτιο του 1968, στην οποία οι Φενταγίν νίκησαν μια ισραηλινή δύναμη στην ανατολική όχθη του Ιορδάνη ποταμού, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για το νεοεμφανιζόμενο κοινωνικό κίνημα στην Αίγυπτο. Οι φοιτητές διαδηλωτές έκαναν συγκρίσεις μεταξύ της ηρωικής αντίστασης των Παλαιστινίων και των θλιβερών επιδόσεων των συμβατικών αιγυπτιακών και αραβικών στρατών το 1967. Τέτοιες συγκρίσεις αναφέρθηκαν τακτικά τα επόμενα χρόνια, καθώς οι φοιτητές τα έβαλαν με τον Σαντάτ καταγγέλλοντας την αναβλητικότητά του να διεξάγει έναν απελευθερωτικό πόλεμο. Το μήνυμα ήταν: αν οι Παλαιστίνιοι μπορούσαν να το κάνουν, γιατί όχι και εμείς;
Το κοινωνικό κίνημα –το οποίο γεννήθηκε από αυτά τα γεγονότα και προκάλεσε την αλυσιδωτή αντίδραση που τελικά οδήγησε στην εξέγερση του 1977– καθοδηγήθηκε από αποφοίτους αριστερών φοιτητικών ομάδων που ονομάστηκαν «Σύλλογοι Υποστηρικτών της Παλαιστινιακής Επανάστασης».
Μετά τη συντριβή της εξέγερσης, ο Σαντάτ έσπευσε να συνάψει συνθήκη ειρήνης με το Ισραήλ, αναζητώντας απεγνωσμένα την υποστήριξη των ΗΠΑ για να διατηρήσει το καθεστώς του. Δολοφονήθηκε το 1981.[2] Σχεδόν κανείς δεν εμφανίστηκε στην κηδεία του[3] και οι δολοφόνοι του ανέφεραν ως κύριο κίνητρο την προδοσία του και το ξεπούλημα των Παλαιστινίων.
Από την Πρώτη Παλαιστινιακή Ιντιφάντα του 1987 έως τον Πρώτο Αιγυπτιακό «Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας» του 1992
Η ήττα της εξέγερσης του 1977 ήταν στην πραγματικότητα το τέλος του Τρίτου Κομμουνιστικού Κύματος, αν και το επίσημο τέλος του συνήθως σημειώνεται με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και του σταλινικού μπλοκ το 1991.
Η δεκαετία του 1980 στην Αίγυπτο ήταν χρόνια στασιμότητας, όχι μόνο σε σχέση με την οικονομία, αλλά και σε σχέση με τους κοινωνικούς αγώνες. Εμφανίστηκαν αυθόρμητες εκρήξεις διαμαρτυριών κατά του καθεστώτος, κυρίως στις πανεπιστημιουπόλεις, με αφορμή την παλαιστινιακή υπόθεση.
Με το ξέσπασμα της Πρώτης Παλαιστινιακής Ιντιφάντα, ωστόσο, η πολιτική αντιπαράθεση αναζωπυρώθηκε. Οι διαμαρτυρίες εξαπλώθηκαν στις αιγυπτιακές πανεπιστημιουπόλεις και στα επαγγελματικά συνδικάτα σε ένδειξη αλληλεγγύης προς τους Παλαιστίνιους[4], και σύντομα συγκρούστηκαν με τις δυνάμεις ασφαλείας του καθεστώτος. Οι συγκρούσεις αυτές παρήγαγαν οργή και αιτήματα για δημοκρατία, διάλυση του μηχανισμού ασφαλείας και διακοπή των δεσμών με το Ισραήλ, το οποίο είχε εγκαταστήσει διπλωματική αποστολή στη Γκίζα, σε κοντινή απόσταση από το Πανεπιστήμιο του Καΐρου.
Οι κινητοποιήσεις ήταν τόσο έντονες που ο υπουργός Πληροφοριών του Χόσνι Μουμπάρακ, Σαφουάτ ελ Σαρίφ, εξέδωσε οδηγίες προς την κρατική τηλεόραση να περιορίσει την κάλυψη ειδήσεων σχετικών με την Παλαιστίνη. Το καθεστώς χρησιμοποίησε επίσης την υποστήριξη του Γιάσερ Αραφάτ στην ιρακινή εισβολή στο Κουβέιτ το 1990 για να συκοφαντήσει και να δαιμονοποιήσει τους Παλαιστίνιους.
Ο πόλεμος του Κόλπου υπό την ηγεσία των ΗΠΑ το 1991 και η επακόλουθη Pax Americana επέφεραν συντριπτικό πλήγμα στην παλαιστινιακή ιντιφάντα και ενίσχυσαν τους πληρεξουσίους των ΗΠΑ στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του Μουμπάρακ.
Δεν μπορούμε να διαχωρίσουμε την ανάσχεση της πρώτης Παλαιστινιακής Ιντιφάντα από την έναρξη της Διαδικασίας του Όσλο και την ισχυροποίηση των τοπικών αραβικών καθεστώτων. Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρώτος πόλεμος της Αιγύπτου κατά της τρομοκρατίας ξεκίνησε το 1992, την ίδια χρονιά που το καθεστώς ξεκίνησε τη νεοφιλελεύθερη μετάβασή του υπό τη χορηγία του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Αν και ο δηλωμένος στόχος ήταν η καταπολέμηση μιας ισλαμιστικής εξέγερσης από την Γκαμάα Ισλαμίγια και την Ισλαμική Τζιχάντ, το καθεστώς στοχοποίησε όλες τις αποχρώσεις της διαφωνίας.
Τα προπτυχιακά μου πανεπιστημιακά χρόνια ξεκίνησαν το 1995, στο αποκορύφωμα της αντεπανάστασης. Το Κάιρο βρισκόταν υπό αστυνομική κατοχή όλο το εικοσιτετράωρο – σημεία ελέγχου, τυχαίες έρευνες, δολοφονίες, μαζικές συλλήψεις. Τα πολιτικά κόμματα της αντιπολίτευσης βρίσκονταν υπό περιορισμό. Οι εργατικές κινητοποιήσεις μειώθηκαν κατακόρυφα. Τα επαγγελματικά συνδικάτα τέθηκαν υπό κρατικό έλεγχο. Οι αντιφρονούντες δικάστηκαν σε στημένες δίκες. Και κανείς δεν μπορούσε να ψιθυρίσει το όνομα του Μουμπάρακ, είτε σε ένα σύνθημα διαμαρτυρίας, είτε σε ένα άρθρο εφημερίδας, είτε σε μια τηλεφωνική συνομιλία.
Πώς φτάσαμε από μια τέτοια κατάσταση στην εξέγερση που ανέτρεψε τον Μουμπάρακ και την οικογένειά του μια δεκαετία αργότερα, το 2011; Για άλλη μια φορά, ήταν η Παλαιστίνη.
Από τη Δεύτερη Παλαιστινιακή Ιντιφάντα του 2000 στην Αιγυπτιακή Επανάσταση του 2011
Το ξέσπασμα της Δεύτερης Ιντιφάντα, στις 28 Σεπτεμβρίου 2000, προκάλεσε σοκ στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Αιγύπτου. Οι Άραβες είδαν τα καθεστώτα τους είτε ως ανήμπορα να σταματήσουν την επιθετικότητα του Ισραήλ είτε, ακριβέστερα, ως συνένοχα στην υποδούλωση των Παλαιστινίων.
Μέσα από τους ανερχόμενους δορυφορικούς τηλεοπτικούς σταθμούς όπως το Al-Jazeera, εκατομμύρια Αιγύπτιοι παρακολούθησαν ζωντανά εικόνες από τις ισραηλινές θηριωδίες και από τα παιδιά των Παλαιστινίων να τα βάζουν με τα τανκς μέσα στα ίδια τους τα σπίτια. Ο κόσμος άρχισε αμέσως να κάνει παραλληλισμούς μεταξύ της καταπίεσης των Παλαιστινίων από το ισραηλινό καθεστώς απαρτχάιντ και της καταπίεσης που αντιμετώπιζαν οι Αιγύπτιοι υπό την εξουσία του Μουμπάρακ. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι αν αυτά τα παιδιά μπορούν να τα βάλουν με τα πανίσχυρα τανκς του ισραηλινού στρατού, μπορούμε να τα βάλουμε και εμείς με τα τεθωρακισμένα οχήματα της αστυνομίας του Μουμπάρακ.
Μαζικές διαδηλώσεις αλληλεγγύης ξέσπασαν στις πανεπιστημιουπόλεις της Αιγύπτου κατά την πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου 2000. Ακόμη και μαθητές γυμνασίου και νηπιαγωγεία βγήκαν στους δρόμους ανεμίζοντας παλαιστινιακές σημαίες. Τα επαγγελματικά συνδικάτα, τα οποία είχαν αδρανήσει τα προηγούμενα χρόνια, γνώρισαν μια αναζωπύρωση του ακτιβισμού. Αλλά αυτή η αναζωπύρωση της πολιτικής του δρόμου αντιμετωπίστηκε με ωμή καταστολή. Η αστυνομία κατέστειλε τις διαδηλώσεις και πραγματοποίησε μαζικές συλλήψεις των φοιτητών που τις διοργάνωναν. Αυτή ήταν η πρώτη μου εμπειρία από τη σύλληψη και τα βασανιστήρια της Αστυνομίας Κρατικής Ασφάλειας.
Οι διαδηλώσεις καταλάγιασαν προσωρινά, για να αναζωπυρωθούν ξανά τον Απρίλιο του 2002, όταν ο Αριέλ Σαρόν έστειλε τα τανκς του στη Δυτική Όχθη, αφήνοντας πίσω του αίμα και μακελειό στην Τζενίν και σε άλλες πόλεις. Για δύο ημέρες, Αιγύπτιοι φοιτητές πάλεψαν με την αστυνομία σε συνεχείς οδομαχίες στη Γκίζα, σε αυτό που ονομάστηκε «Ιντιφάντα του Πανεπιστημίου του Καΐρου». Ήταν η πρώτη φορά που άκουσα χιλιάδες να φωνάζουν κατά του Μουμπάρακ: «Ο Χόσνι Μουμπάρακ είναι σαν τον Σαρόν. Είναι η ίδια φυσιογνωμία! Έχει το ίδιο χρώμα!»
Το κύμα διαμαρτυρίας καταπνίγηκε και πάλι με τη βία, αλλά κάτι είχε ήδη αλλάξει στη διάθεση της κοινής γνώμης. Το τείχος του φόβου που είχε υψώσει ο Μουμπάρακ τις προηγούμενες δύο δεκαετίες κατέρρεε σιγά σιγά. Οι ακτιβιστικές οργανώσεις στις πανεπιστημιουπόλεις και πέρα από αυτές αυξάνονταν επίσης, συνδέοντας το περιφερειακό (Παλαιστίνη και Ιράκ) με το τοπικό.
Με την εισβολή στο Ιράκ, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους στην πρωτεύουσα και τις επαρχίες, στις μεγαλύτερες διαδηλώσεις που είχε δει η Αίγυπτος από την εξέγερση του 1977. Και πάλι, κατά τη διάρκεια διήμερων διαδοχικών μαχών με τις δυνάμεις ασφαλείας στο κέντρο του Καΐρου, οι διαδηλωτές έκαψαν αφίσες του Μουμπάρακ, έσκισαν πανό του κυβερνώντος Εθνικού Δημοκρατικού Κόμματος και πολέμησαν τα ΜΑΤ με πέτρες, όπως ακριβώς και οι Παλαιστίνιοι. Η πλατεία Ταχρίρ καταλήφθηκε για δύο ημέρες, σε μια πρόβα τζενεράλε για την εξέγερση μια δεκαετία αργότερα.
Για τρία διαδοχικά χρόνια, αυτές οι κινητοποιήσεις για την Παλαιστίνη και το Ιράκ δημιούργησαν για τους Αιγύπτιους ακτιβιστές ένα περιθώριο όπου μπορούσαν να οργανώνονται και να πραγματοποιούν δράσεις στο δρόμο, οι οποίες κάποτε ήταν κόκκινες γραμμές. Δεν είναι τυχαίο ότι το κίνημα Κεφάγια (αραβικά για το «Αρκετά») κατά του Μουμπάρακ ξεκίνησε στα χνάρια αυτών των κινητοποιήσεων, τον Δεκέμβριο του 2004,[5] από τους ίδιους διοργανωτές που ηγήθηκαν των κινημάτων υπέρ της Παλαιστίνης και κατά του πολέμου στο Ιράκ. Το περιφερειακό γινόταν τοπικό.
Το Κεφάγια οργάνωσε δράσεις στους δρόμους, προσελκύοντας φοιτητές, επαγγελματίες της μεσαίας τάξης και διανοούμενους, αλλά δύσκολα δημιουργούσε ρίζες στην αιγυπτιακή εργατική τάξη. Ωστόσο, το κίνημα υιοθέτησε μια συνειδητή στρατηγική διάδοσης των οπτικών μέσων της διαφωνίας, με χρήση των κυρίαρχων μέσων ενημέρωσης και του διαδικτύου, στο ευρύτερο δυνατό ακροατήριο της εποχής, ώστε να υποκινήσει ένα φαινόμενο ντόμινο[6]. Τέτοιες εικόνες δεκάδων (και μερικές φορές εκατοντάδων) που φώναζαν κατά του Μουμπάρακ και έκαιγαν τις αφίσες του, ηλέκτρισαν τη χώρα. Κατέστρεψαν μια για πάντα το ταμπού του Μουμπάρακ και αποτέλεσαν ένα μήνυμα προς το κοινό ότι μπορεί κανείς να τα βάλει με την εξουσία, είτε στην κυβέρνηση είτε στον εργασιακό χώρο.
Σε αυτό το πλαίσιο, 3000 εργάτριες ιματισμού κατέβηκαν σε απεργία στη Μαχάλλα, στην καρδιά του Δέλτα του Νείλου, τον Δεκέμβριο του 2006, για οικονομικά αιτήματα. Ενθάρρυναν τους άνδρες συναδέλφους τους να δράσουν και σύντομα ολόκληρη η κλωστοϋφαντουργία απεργούσε. Η νίκη τους μετά από τρεις ημέρες προκάλεσε τη μεγαλύτερη και πιο παρατεταμένη απεργία που είχε σημειωθεί στην Αίγυπτο από το 1946.[7]
Οι απεργίες αυτές κλιμακώθηκαν σε δύο επαρχιακές εξεγέρσεις το 2008, στη Μαχάλλα και στο Μπορόλλος[8], όπου οι διαδηλωτές κατέβασαν τις αφίσες του Μουμπάρακ. Οι απεργοί ξεπέρασαν γρήγορα το πεδίο της οικονομίας και πέρασαν στο πολιτικό[9]. Οι διοργανωτές εργατικών κινητοποιήσεων συμμετείχαν επίσης τακτικά σε δράσεις αλληλεγγύης για την Παλαιστίνη[10].
Αυτό ήταν το κοινωνικό κίνημα που άνοιξε το δρόμο για την εξέγερση του Ιανουαρίου 2011, η οποία ανέτρεψε τελικά τον Χόσνι Μουμπάρακ. Στην Ταχρίρ, οι παλαιστινιακές σημαίες ήταν παρούσες σχεδόν σε κάθε κινητοποίηση, ενώ οι Ισραηλινοί ηγέτες θρηνούσαν την απώλεια του Μουμπάρακ και παρακολουθούσαν με φόβο την εξέλιξη της αιγυπτιακής επανάστασης. Την ίδια χρονιά, η ισραηλινή πρεσβεία στο Κάιρο δέχτηκε δύο φορές επίθεση από επαναστάτες, οι οποίοι απαίτησαν τον τερματισμό των διπλωματικών σχέσεων με το Τελ Αβίβ.
Η αντεπανάσταση του 2013
Το στρατιωτικό πραξικόπημα, με επικεφαλής τον τότε υπουργό Άμυνας Αμπντέλ Φατάχ ελ Σίσι, επιδίωξε να βάλει τέλος στην επανάσταση και σε κάθε αίτημα που είχαν υιοθετήσει οι επαναστάτες. Στην κορυφή της λίστας βρέθηκε φυσικά η Παλαιστίνη, ο κύριος παράγοντας ριζοσπαστικοποίησης για την αιγυπτιακή νεολαία.
Καθώς ο Σίσι ξεκινούσε τις αντεπαναστατικές σφαγές του το δεύτερο εξάμηνο του 2013,[11] σκλήρυνε επίσης την πολιορκία της Γάζας, δαιμονοποίησε τη Χαμάς στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και συνεργάστηκε ουσιαστικά με το Ισραήλ στον πόλεμο του στη Γάζα το 2014.[12]
Το Τελ Αβίβ αντιμετώπισε την είδηση του πραξικοπήματος του Σίσι με ενθουσιασμό, σύναψε στενή πολιτική και οικονομική φιλία με το νέο καθεστώς και πρόβαλε τον Σίσι στις ΗΠΑ και τη Δύση ως τη μόνη ελπίδα να σωθεί η Αίγυπτος από τους «τρομοκράτες»[13]. Σε αντάλλαγμα, ο Σίσι επέτρεψε στην ισραηλινή πολεμική αεροπορία να επιχειρεί στο Σινά, πραγματοποιώντας εκατοντάδες επιθέσεις εναντίον υποτιθέμενων τρομοκρατικών στόχων[14].
Η Χαμάς, ωστόσο, αποδείχθηκε ανθεκτική, παρά την αιγυπτιακή-ισραηλινή πολιορκία. Αντιμετωπίζοντας βαριές απώλειες στην εκστρατεία του για την καταστολή της ανταρσίας στη χερσόνησο του Σινά εναντίον του ISIS, ο Σίσι αναγκάστηκε να στραφεί στη Χαμάς μέχρι το 2017 για να τον βοηθήσει να αστυνομεύσει τα σύνορα και να εμποδίσει τους σαλαφιστές της Γάζας –που μισούν τη Χαμάς– να περπάσουν στην Αίγυπτο και να συμμετάσχουν στην ανταρσία κατά του αιγυπτιακού στρατού[15].
Παρά την προσέγγιση αυτή και τη σχετική χαλάρωση της πολιορκίας, η ανθρωπιστική κατάσταση παρέμεινε ζοφερή στη Γάζα. Εν τω μεταξύ, ο Σίσι προσπάθησε να παρουσιαστεί ως αξιόπιστος μεσολαβητής στον νεοεκλεγέντα πρόεδρο των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν, ικανός να μεσολαβήσει για ανακωχή ή ειρηνευτικούς διακανονισμούς μεταξύ του Ισραήλ και των Παλαιστινίων, σε μια προσπάθεια να ανακτήσει μέρος της χαμένης περιφερειακής επιρροής της Αιγύπτου.
Με το ξέσπασμα του πολέμου τον περασμένο Οκτώβριο, ο Σίσι έκλεισε για άλλη μια φορά το πέρασμα της Ράφα και επέτρεψε μόνο σε ένα μέρος των τραυματιών από τη Γάζα να φύγουν στην Αίγυπτο για να ζητήσουν ιατρική περίθαλψη, και μόνο μετά την έγκριση του καταλόγου ονομάτων από το Ισραήλ. Οι ελάχιστες προμήθειες βοήθειας που εισρέουν στη Γάζα ελέγχονται πρώτα από ισραηλινά στρατεύματα πριν επιτραπεί η είσοδος των αυτοκινητοπομπών στη Γάζα. Το Κάιρο είναι στην πραγματικότητα μέρος της πολεμικής προσπάθειας του Ισραήλ.
Αλλά μεταξύ των Αιγυπτίων, παραμένει τεράστια η υποστήριξη προς τους Παλαιστίνιους. Παλαιστινιακές σημαίες εμφανίζονται σε αυτοκίνητα, καταστήματα και εμπορεύματα[16]. Οι εκστρατείες μποϊκοτάζ με στόχο τις διεθνείς εταιρείες που υποστηρίζουν το Ισραήλ εξακολουθούν να επεκτείνονται.[17] Ο Αμπού Ομπάιντα, εκπρόσωπος των Ταξιαρχιών Κάσσαμ, έχει προκαλέσει αίσθηση στο αιγυπτιακό κοινό[18].
Προς τρόμο του καθεστώτος, η ισραηλινή επίθεση στη Γάζα αναβιώνει σιγά σιγά τον πολιτικό ακτιβισμό, τον οποίο ο Σίσι είχε καταπνίξει την τελευταία δεκαετία[19]. Κατά την πρώτη εβδομάδα της επίθεσης τον Οκτώβριο, ξέσπασαν αυθόρμητες διαδηλώσεις στους δρόμους στο Κάιρο και στις επαρχίες, οι οποίες αιφνιδίασαν τις δυνάμεις ασφαλείας. Στις πανεπιστημιουπόλεις, όπου η διαφωνία είχε καταπνιγεί για χρόνια, έγιναν διαδηλώσεις από φοιτητές που δεν είχαν διαδηλώσει ποτέ στο παρελθόν.
Το καθεστώς προσπάθησε να σφετεριστεί το κύμα διαμαρτυρίας και κάλεσε σε διαδηλώσεις υπό την αιγίδα του κράτους, στις 20 Οκτωβρίου, για να στηρίξει τις διπλωματικές προσπάθειες του Σίσι, παρουσιάζοντάς τον ως υπερασπιστή της εθνικής ασφάλειας. Αυτό γύρισε μπούμερανγκ. Για πρώτη φορά μετά από περίπου μια δεκαετία, οι Αιγύπτιοι συνέρρευσαν μαζικά στην πλατεία Ταχρίρ, επαναλαμβάνοντας τα συνθήματα της επανάστασης του Ιανουαρίου του 2011.[20] Αφού διαλύθηκαν από τα ΜΑΤ, οι διαδηλωτές έσκισαν τις αφίσες του Σίσι στο κέντρο του Καΐρου και ακολούθησαν σύντομες οδομαχίες με τις δυνάμεις ασφαλείας.
Οι διαμαρτυρίες υποχώρησαν, προς το παρόν τουλάχιστον. Αλλά μια πέτρα έχει ήδη ριχτεί στα ήρεμα νερά. Μια νέα γενιά ακτιβιστών γεννήθηκε στην Αίγυπτο,[21] η οποία έχει μακρύ δρόμο μπροστά της για να αναζωογονήσει πλήρως το επαναστατικό κίνημα. Και για άλλη μια φορά, το οφείλουμε στην Παλαιστίνη.
Μετάφραση: elaliberta.gr
Hossam el-Hamalawy, “From Palestine to Tahrir Square. What Egyptians Owe Palestinians”, Spectre, 15 Ιανουαρίου 2024, https://spectrejournal.com/from-palestine-to-tahrir-square/.
Ο Hossam el-Hamalawy είναι δημοσιογράφος και σοσιαλιστής αγωνιστής που ζει σήμερα στο Βερολίνο. Ήταν μεταξύ των διοργανωτών της επανάστασης του 2011 στην Αίγυπτο. Μπορείτε να βρείτε τα γραπτά του στη διεύθυνση https://3arabawy.substack.com/.
Σημειώσεις
[1] Phil Butland, “The rise and fall (and rise and fall) of the Egyptian Left: Part 2. Egypt’s 1968 and the aftermath”, The Lef tBerlin, 3 Ιουνίου 2023, https://www.theleftberlin.com/the-rise-and-fall-and-rise-and-fall-of-the-egyptian-left-part-2/.
[2] “6 October 1981: The day a dictator was killed”, 3arabawy, 6 Οκτωβρίου 2011, https://arabawy.org/35156/6-october-1981-the-day-a-dictator-was-killed/.
[3] Akram Youssef, “Why was Cairo Calm, a Documentary by BBC, 1982”, Youtube, https://www.youtube.com/watch?v=0pTZHti7vlg.
[4] ،القضية الفلسطينية – رؤية ثورية”، الاشتراكي”
[5] “Kefaya’s first anti-Mubarak protest 2004¨”, flickr, https://flickr.com/photos/elhamalawy/albums/72157594373401893/
[6] Hossam el-Hamalawy, “In pursuit of the domino effect”, 3arabawy, 2 Νοεμβρίου 2023, https://3arabawy.substack.com/p/visualizing-dissent.
[7] Joel Beinin, Hossam El-Hamalawy, “Strikes in Egypt Spread from Center of Gravity”, Middle East Research and Information Project (MERIP), 5 Σεπτεμβρίου 2007, https://merip.org/2007/05/strikes-in-egypt-spread-from-center-of-gravity/.
[8] “Internet and Revolution in Egypt”, 3arabawy, 24 Ιανουαρίου 2021, https://arabawy.org/tag/6-april-2008/. “Kafr el-Sheikh citizens fight back the police”, 3arabawy, 1 Αυγούστου 2008, https://arabawy.org/tag/%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b6%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%b1%d9%84%d8%b3/.
[9] “Taxi drivers demonstrate against finance minister”, 3arabawy, 14 Ιανουαρίου 2011, https://arabawy.org/tag/politicization/page/3/.
[10] “Egyptian workers honor Freedom Flotilla martyrs”, 3arabawy, 4 Ιουνίου 2010, https://arabawy.org/19875/politicization_workers/.
[11] Hossam el-Hamalawy, “Rabaa massacre: The founding social contract of Sisi's new republic”, Middle East Eye, 13 Αυγούστου, https://www.middleeasteye.net/opinion/egypt-rabaa-massacre-founding-social-contract-sisi-new-republic.
[12] Hossam el-Hamalawy, “Why Sisi fears Gaza”, The New Arab, 13 Νοεμβρίου 2014, https://www.newarab.com/opinion/why-sisi-fears-gaza.
[13] John Hudson, “Egypt’s Rulers Have a New Friend in DC: The Israel Lobby”, Foreign Policy, 19 Αυγούστου 2013, https://foreignpolicy.com/2013/08/19/egypts-rulers-have-a-new-friend-in-dc-the-israel-lobby/.
[14] “Israel carrying out secret airstrike campaign in Sinai to help Egypt — report”, The Times of Israel, 3 Φεβρουαρίου 2018, https://www.timesofisrael.com/israel-carrying-out-secret-air-strike-campaign-in-sinai-to-help-egypt-report/.
[15] Hossam el-Hamalawy, “The Egyptian Army’s Counterinsurgency: History, Past Operations, and the Sinai Campaign”, Arab Reform Initiative, 13 Οκτωβρίου 2023, https://www.arab-reform.net/publication/the-egyptian-armys-counterinsurgency-history-past-operations-and-the-sinai-campaign/.
[16][16] Hossam el-Hamalawy, “Egypt Security Sector Report”, 3arabawy, 27 Νοεμβρίου 2023, https://3arabawy.substack.com/p/egypt-security-sector-report-27-nov-2023#%C2%A7egypt-and-the-war-in-palestine.
[17] Farah Saafan and Suleiman Al-Khalidi, “Boycott campaigns over Gaza war hit Western brands in some Arab countries”, Reuters, 23 Νοεμβρίου 2023, https://www.reuters.com/business/retail-consumer/boycott-campaigns-over-gaza-war-hit-western-brands-some-arab-countries-2023-11-22/.
[18] Amira Howeidy, “Abu Obaida: Spokesman as hero”, Ahram Online, 7 Νοεμβρίου 2023, https://english.ahram.org.eg/News/511805.aspx.
[19] Hossam el-Hamalawy, “Egypt: A Decade of Counter-Revolution”, Rosa-Luxemburg-Stiftung, 7 Μαρτίου 2023, https://www.rosalux.de/en/news/id/50689/egypt-a-decade-of-counter-revolution.
[20] Hossam el-Hamalawy, “Three Factors Shaping Egypt’s Response to the War in Gaza”, Arab Reform Initiative, 27 Οκτωβρίου 2023, https://www.arab-reform.net/publication/three-factors-shaping-egypts-response-to-the-war-in-gaza/.
[21] Banouta Men Masr, “January’s Children Are Rising”, Banouta Men Masr, 20 Οκτωβρίου 2023, https://fadilakhaled.substack.com/p/januarys-children-are-rising.
