Τέταρτη Διεθνής

Στη μνήμη του Εστέμπαν Βολκόφ (1926-2023)

Ζήτω η μνήμη του Λέοντος Τρότσκι και του αγώνα της Αριστερής Αντιπολίτευσης κατά του καπιταλισμού και του σταλινισμού.

Καθώς αποχαιρετούμε τον Δον Εστέμπαν, ο οποίος πέθανε στις 16 Ιουνίου σε ηλικία 97 ετών, δεσμευόμαστε όχι μόνο να υποστηρίξουμε τη συνέχιση του έργου του Μουσείου της Οικίας του Λέοντος Τρότσκι στο Μεξικό, αλλά και να συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε με την αποστολή της ζωής του: να διατηρήσουμε και να διαδώσουμε την πολιτική κληρονομιά του επαναστάτη παππού του.

Την Παρασκευή, 16 Ιουνίου, ο Δον Εστέμπαν Βολκόφ, εγγονός του Λέοντος Τρότσκι, πέθανε στο Μεξικό. Ήταν ο τελευταίος ζωντανός μάρτυρας των τελευταίων χρόνων του έργου και της δολοφονίας του παππού του, που διαπράχθηκε από τον σταλινικό πράκτορα Ραμόν Μερκαντέρ στις 21 Αυγούστου 1940, στο σπίτι όπου ζούσε η οικογένεια του εξόριστου Ρώσου επαναστάτη στο Κογιοακάν. Το κτίριο μετατράπηκε από τον Δον Εστέμπαν το 1990 στο Μουσείο Οικίας Λέοντος Τρότσκι.

Με το θάνατο του κλείνει ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της Αριστεράς του 20ού αιώνα, γιατί ο Δον Εστέμπαν ήταν κάτι περισσότερο από εγγονός. Ήταν συνειδητός θεματοφύλακας της κληρονομιάς του αγώνα, της θεωρητικής παραγωγής και της πολιτικής αντίστασης των συγγενών και συμπατριωτών του της Αριστερής Αντιπολίτευσης της Σοβιετικής Ένωσης. Εξ ου και η σημασία της ζωής του, της ακούραστης φωνής του για τη μνήμη των εκκαθαρίσεων και των διώξεων του Στάλιν εναντίον μιας ολόκληρης γενιάς επαναστατών πριν και μετά το 1917, για την ακούραστη δουλειά για τη διατήρηση εγγράφων, αντικειμένων και οικογενειακών αναμνήσεων, για τον αγώνα για την αντίκρουση των εκστρατειών συκοφάντησης που αντιμετώπισε ο Τρότσκι, ακόμα και μετά το θάνατό του, και οι τροτσκιστές για δεκαετίες.

Ο Βολκόφ γεννήθηκε ως Βσέβολοντ Πλατόνοβιτς Βολκόφ στη Γιάλτα της Ουκρανίας το 1926, γιος της Ζιναΐντα Βολκόβα, το γένος Μπρονστάιν, πρώτης κόρης του Τρότσκι με τη συντρόφισσά του και πρώτη σύζυγό του Αλεξάνδρα Σοκολόφσκαγια (ο Τρότσκι και η Αλεξάνδρα είχαν και δεύτερη κόρη, τη Νίνα). Με το οικογενειακό παρατσούκλι Σιέβα, η ζωή του Δον Εστέμπαν σημαδεύτηκε από τις επιπτώσεις που είχαν εκείνα τα 1920 στην παιδική του ηλικία.

Ο πατέρας του Εστέμπαν, ο Πλάτον Ιβάνοβιτς Βολκόφ (1898-1936), ήταν μέλος της Αριστερής Αντιπολίτευσης με επικεφαλής τον Τρότσκι, συνελήφθη δύο φορές επί Στάλιν (1928 και 1935) και εξαφανίστηκε σε ένα Γκούλαγκ το 1936 κατά την περίοδο που ονομάστηκε Μεγάλη Εκκαθάριση. Η Ζιναΐντα, επίσης αγωνίστρια της αντιπολίτευσης, κατάφερε να φύγει από την ΕΣΣΔ για να δει τον πατέρα της στο Πρίνκιπο της Τουρκίας, τον τόπο της πρώτης εξορίας του Τρότσκι. Ωστόσο, το σταλινικό καθεστώς την εμπόδισε να επιστρέψει στην ΕΣΣΔ, όπου είχε αφήσει την κόρη της. Η Ζιναΐντα αυτοκτόνησε τον Ιανουάριο του 1933 στο Βερολίνο, λίγο πριν από την ανάληψη της εξουσίας από τον Χίτλερ, αφήνοντας τον γιο της ορφανό σε ηλικία 7 ετών. Μετά από μια σύντομη περίοδο σε ένα οικοτροφείο στη Βιέννη, ο μικρός Σιέβα μεταφέρθηκε στο Παρίσι από τον Λέον Σέντοφ, έναν από τους δύο γιους του Τρότσκι και της δεύτερης συζύγου του Ναταλίας Σέντοβα, και επίσης ηγέτη του ρεύματος από το οποίο θα προέκυπτε ο τροτσκισμός. Αφού ο Σέντοφ δολοφονήθηκε από την GPU (μετέπειτα KGB) το 1938, οι φίλοι του παππού του κατάφεραν τελικά να μεταφέρουν τον Σιέβα στο Μεξικό, όπου μετονομάστηκε Εστεμπάν.

Όταν ήταν 13 ετών, έγινε μάρτυρας μιας απόπειρας δολοφονίας κατά του παππού του (με πυροβόλα όπλα) τον Μάιο του 1940 και, τον Αύγουστο του ίδιου έτους, της δολοφονίας του Τρότσκι, μόλις είχε επιστρέψει από το σχολείο. Σύμφωνα με τους φίλους, την οικογένεια και όλους όσοι τον άκουσαν να μιλάει για τα γεγονότα αυτά κατά τη διάρκεια δεκαετιών, ο Δον Εστέμπαν συγκινούνταν από τις αναμνήσεις εκείνων των ημερών κάθε φορά που τις αφηγούνταν.

Ο νεαρός Ρώσος μεγάλωσε στο Μεξικό, σπούδασε χημικός μηχανικός και συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που κατασκεύασαν τα πρώτα αντισυλληπτικά χάπια. Παντρεύτηκε και απέκτησε τρεις κόρες. Το 1988 έλαβε βίζα από την τότε Σοβιετική Ένωση για να επισκεφθεί την πρώην πατρίδα του. Βρήκε την αδελφή του, που είχε χωριστεί με τραγικό τρόπο από τη μητέρα της τη δεκαετία του 1920, τότε πια ετοιμοθάνατη γυναίκα που μιλούσε ρωσικά – μια γλώσσα την οποία ο Εστέμπαν είχε ξεχάσει. Τα αδέλφια χρειάζονταν διερμηνέα, ένα ενδεχόμενο που ο Τρότσκι είχε φοβηθεί όταν παρότρυνε τον νεαρό Εστέμπαν να μην ξεχάσει τα ρωσικά του.

Παρά τις τραγωδίες, ή ακριβώς εξαιτίας των πληγών της παιδικής ηλικίας που αναμείχθηκαν με τα μαθήματα που πήρε από την οικογενειακή ζωή, ο Δον Εστέμπαν ήταν ακούραστος υπερασπιστής των ιδεών εκείνων που ηγήθηκαν της Ρωσικής Επανάστασης του 1917, εχθρός του καπιταλισμού και του σταλινισμού. Το απέδειξε αυτό με τη δημιουργία του σημερινού «Ινστιτούτου του Δικαιώματος του Ασύλου – Μουσείο της Οικίας του Λέοντος Τρότσκι», το οποίο διηύθυνε μέχρι τα 90 του χρόνια. Το Ινστιτούτο για το Δικαίωμα του Ασύλου και τις Δημόσιες Ελευθερίες δημιουργήθηκε για να βοηθήσει άλλους πολιτικούς αντιφρονούντες που ζητούσαν άσυλο στο Μεξικό, όπως είχε κάνει ο Τρότσκι, και ενοποιήθηκε με το μουσείο το 1996.

Εκεί, στο Κογιοακάν, ο Δον Εστέμπαν έδωσε εκατοντάδες διαλέξεις. Ποτέ δεν εντάχθηκε σε πολιτική οργάνωση, αλλά με το έργο του για τη διατήρηση και την υπεράσπιση της οικογενειακής κληρονομιάς, συνεργάστηκε με όλα τα τροτσκιστικά ρεύματα. Το 1988 συμμετείχε στον εορτασμό των 3000 ατόμων για την 50ή επέτειο της Τέταρτης Διεθνούς που διοργάνωσε η Ligue Communiste Révolutionnaire, το γαλλικό τμήμα της Τέταρτης Διεθνούς.

Σύμφωνα με το προσωπικό τού Μουσείου, ήταν η ψυχή αυτού τού χώρου. «Χωρίς τον δυναμισμό και τον χαρακτήρα του, το μουσείο θα είχε αποτύχει στο στόχο του, όλα όσα είμαστε σήμερα ως θεσμός τα οφείλουμε σε αυτόν», αναφέρει η ανακοίνωση για τον θάνατο του Δον Εστέμπαν. «Ο θάνατός του θα αφήσει ένα βαθύ κενό που θα είναι πολύ δύσκολο να καλυφθεί».

Η Τέταρτη Διεθνής και οι αγωνιστές της εκφράζουν την αλληλεγγύη τους στην οικογένεια, στους φίλους από όλο τον κόσμο και στο προσωπικό του Μουσείου. Ξέρουμε ότι ο Δον Εστέμπαν θα είναι αναντικατάστατος στο Κογιοακάν, αλλά πιστεύουμε ότι το έργο του και η κληρονομιά που διαφύλαξε και διέδωσε είναι ακόμα πολύ ζωντανά: στους ανεξάρτητους αγώνες των εκμεταλλευόμενων και καταπιεσμένων σε όλη τη Γη ενάντια στις εταιρείες και τις αστικές κυβερνήσεις∙ στην ακούραστη μάχη για την οικοδόμηση πολιτικών κομμάτων και οργανώσεων που υπερασπίζονται την πολιτική ανεξαρτησία της εργατικής τάξης∙ στη δημοκρατική, αδελφική, θεωρητική προσπάθεια για την (επανα)οικοδόμηση μιας σοσιαλιστικής στρατηγικής, ταυτόχρονα οικολογικής, αντιρατσιστικής και φεμινιστικής, για μια ανθρωπότητα που απειλείται περισσότερο από ποτέ – μια στρατηγική βασισμένη στην αυτοοργάνωση και την αυτοκυβέρνηση των από τα κάτω.

Ο Δον Εστέμπαν και ο παππούς του θα συνεχίσουν να ζουν στον αγώνα μας.

Εκτελεστικό Γραφείο της Τέταρτης Διεθνούς, 22 Ιουνίου 2023

Μετάφραση: elaliberta.gr

“In honour of Esteban Volkov (1926-2023) – Long live the memory of Leon Trotsky and the Left Opposition’s struggle against capitalism and Stalinism”, Fourth International / Quatrième internationale / Cuarta Internacional, https://fourth.international/en/566/latin-america/527. Αναδημοσίευση: Anti-Capitalist Resistance, 22 Ιουνίου, https://anticapitalistresistance.org/in-honour-of-esteban-volkov-1926-2023/.

« En l’honneur d’Esteban Volkov (1926-2023) : Vive la mémoire de Léon Trotsky et la lutte de l’opposition de gauche contre le capitalisme et le stalinisme ! », Quatrième internationale / Fourth International / Cuarta Internacional, https://fourth.international/index.php/fr/566/amerique-latine/527.