Διαδήλωση στο Νόβι Σαντ, 30 Ιανουαρίου 2025 με πλακάτ υπέρ των φοιτητών
Robert Kasumović
Σερβία. Γιατί είναι σημαντικές οι διαμαρτυρίες σε μικρές πόλεις και δήμους;
Είναι πολύ πιο δύσκολο να οργανωθούν διαδηλώσεις και αποκλεισμοί σε μικρότερα μέρη. Εκεί όπου «όλοι γνωρίζονται με όλους» και όπου η κοινωνική και υλική ασφάλεια των ανθρώπων συχνά εξαρτάται από τους τοπικούς κατόχους εξουσίας, χρειάζεται θάρρος για να βγεις στο δρόμο και να διαδηλώσεις. Παρ' όλα αυτά, σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια, δεν υπάρχει σχεδόν κανένα μέρος στη Σερβία όπου να μην έχει γίνει διαδήλωση ή αποκλεισμός.
Εδώ και πέντε μήνες, φοιτητικές διαδηλώσεις πραγματοποιούνται σε όλη τη Σερβία, ενώ συμμετέχουν όλο και περισσότεροι πολίτες, διανοούμενοι, συνδικαλιστές και πολλοί άλλοι. Και παρόλο που οι διαδηλώσεις, ως συνήθως, ξεκίνησαν από μεγαλύτερες πόλεις όπως το Βελιγράδι, το Νις και το Νόβι Σαντ, οργανώνονται όλο και περισσότερο σε μικρότερες πόλεις. Έτσι, μέρη όπως το Μλαντένοβατς, το Τρέστενικ, η Μπέλα Παλάνκα, το Κρούσεβατς, η Μιόνιτσα, η Γκρντελίτσα, το Μπρέστοβατς, το Γκάντζιν Χαν, η Βίντσα, το Σετσάνι, το Στεπόγιεβατς, η Σέλεντσα, η Μπέλα Κρκβα και πολλά άλλα έχουν συμμετάσχει στις διαδηλώσεις.
Η οργάνωση των διαδηλώσεων σε αυτές τις μικρότερες πόλεις δίνει μια νέα διάσταση στις φοιτητικές διαδηλώσεις, και εξαιτίας αυτού του γεγονότος γίνονται κατά κάποιο τρόπο μοναδικές. Σε ορισμένα από τα μικρότερα μέρη που αναφέρθηκαν, οι ντόπιοι δεν θυμούνται να έχει διοργανωθεί ποτέ κάποια διαδήλωση, ιδίως κατά των αρχών.
Ωστόσο, γιατί αυτή η πρακτική δεν είναι πιο διαδεδομένη, παρόλο που τα τελευταία 13 χρόνια οργανώνονται συχνά διαδηλώσεις στη Σερβία; Γιατί η συμμετοχή σε διαδηλώσεις σε μικρότερες πόλεις θεωρείται πράξη μεγάλου θάρρους;
Τα προβλήματα των μικρότερων πόλεων και δήμων
Με εξαίρεση το Βελιγράδι, το Νόβι Σαντ και το Νόβι Παζάρ, ο πληθυσμός μειώνεται σε όλες τις άλλες πόλεις. Στις μεσαίες και μικρότερες πόλεις, η τάση αυτή είναι ακόμη πιο σημαντική και χάνουν πληθυσμό με ταχύτερο ρυθμό. Οι δημογραφικές εκτιμήσεις για τη Σερβία δείχνουν ότι μέχρι το 2052, η χώρα θα χάσει 1,5 εκατομμύριο κατοίκους, αποδεικνύοντας ότι η τάση πληθυσμιακής ερήμωσης και γήρανσης του πληθυσμού θα συνεχιστεί. Ως εκ τούτου, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι σχεδόν όλες οι μικρότερες πόλεις και οι δήμοι αντιμετωπίζουν μείωση του πληθυσμού.
Η μείωση του πληθυσμού μπορεί να μην επιφέρει σημαντικές αλλαγές στο Νις, το Νόβι Σαντ ή το Βελιγράδι (τουλάχιστον όχι ακόμη), αλλά θα επιφέρει πολύ σημαντικές αλλαγές στην καθημερινή ζωή μικρότερων τόπων όπως η Μπαμπούσνιτσα, το Βλάντιτσιν Χαν ή το Αρίλιε.
Κατά κανόνα, τα μικρότερα μέρη χάνουν πρώτα τις εμπορικές γραμμές λεωφορείων, επειδή δεν είναι κερδοφόρο για τους μεταφορείς να αναλάβουν μεταφορές για μικρότερο αριθμό ατόμων (ή τουλάχιστον οι μεταφορείς λεωφορείων αναφέρουν αυτό ως τον κύριο λόγο για την κατάργηση των γραμμών λεωφορείων). Ως πρόσφατο παράδειγμα, μπορούμε να αναφέρουμε ότι το Γκάντζιν Χαν έχασε και τις 6 λεωφορειακές γραμμές μεταφοράς από τον Σεπτέμβριο του 2024, αφήνοντας τους κατοίκους αυτού του δήμου, όπως και πολλούς άλλους, σε πλήρη απομόνωση και αδυναμία μετακίνησης προς τις μεγαλύτερες γύρω πόλεις, όπου κάποιοι από αυτούς εργάζονται ή σπουδάζουν.
Μια άλλη σοβαρή συνέπεια της μείωσης του πληθυσμού είναι η εξαφάνιση θεσμών που είναι ζωτικής σημασίας για τη ζωή των κατοίκων της περιοχής. Τις περισσότερες φορές, οι μικρότερες πόλεις και οι δήμοι αντιμετωπίζουν έλλειψη γιατρών στα κέντρα υγείας, ή κλείνουν ακόμη και οι κλινικές και τα κέντρα υγείας τους. Σε ορισμένα μικρότερα μέρη, δεν υπάρχουν πλέον υποκαταστήματα των Ταχυδρομείων, της Υπηρεσίας Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας, φαρμακεία και σε ορισμένα μέρη δεν υπάρχουν αγορές ή καταστήματα. Οι κινηματογράφοι και τα πολιτιστικά κέντρα εξαφανίστηκαν προ πολλού σε αυτά τα μέρη, αλλά ακόμη και αν υπάρχουν, τις περισσότερες φορές είναι κατειλημμένα από κομματικά διορισμένο προσωπικό, οπότε δεν εξυπηρετούν την κάλυψη των πολιτιστικών αναγκών του πληθυσμού και των νέων, αλλά τις περισσότερες φορές αποτελούν θεσμούς για την απασχόληση συγγενών του προέδρου του δήμου.
Με την ιδιωτικοποίηση και το κλείσιμο των βιομηχανιών στις μεγάλες πόλεις της Σερβίας, εξαφανίστηκαν και μικρότερες βιομηχανικές μονάδες σε μικρότερες πόλεις και χωριά. Δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου θέσεις εργασίας. Αν δεν εργάζεται κανείς σε κάποιο από τα εναπομείναντα κρατικά ιδρύματα ή τις δημόσιες επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, τότε πρέπει να ταξιδεύει στις μεγαλύτερες πόλεις για δουλειά, να κάνει δουλειές στο χωράφι, να μαζεύει και να πουλάει καυσόξυλα και να ασχολείται με τη γεωργία.
Αν σε όλα αυτά προσθέσουμε μια αλαζονική κυβέρνηση που αγνοεί τις ανάγκες του ίδιου του πληθυσμού της, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι οι κάτοικοι των μικρότερων πόλεων και δήμων είναι ειδικοί στην επιβίωση. Σχεδόν σε όλους τους μικρότερους δήμους, οι αρχές (συνήθως ΣΝΣ [Σρπσκα ναπρέντνα στράνκα / Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα] και ΣΠΣ [Σοσιαλίστιτσκα πάρτια Σερμπίε / Σοσιαλιστικό Κόμμα Σερβίας]) έχουν ελέγξει αυστηρά την πολιτική δραστηριότητα του πληθυσμού την προηγούμενη περίοδο. Αν δεν είναι κανείς μέλος των κυβερνητικών κομμάτων, δεν θα μπορέσει να βρει δουλειά, και αν παρατηρηθεί ότι έχει ενεργήσει με οποιονδήποτε τρόπο αντίθετα με τις εντολές των αρχών, θα χάσει τη δουλειά του. Η κυβέρνηση ελέγχει απολύτως όλες τις θέσεις εργασίας, από την καθαριότητα των δρόμων, την εργασία σε ένα πρατήριο καυσίμων, μέχρι τις θέσεις εργασίας στα σχολεία. Αν δεν είναι κανείς μέλος των κυβερνητικών κομμάτων, το παιδί του μπορεί να μην πάρει θέση στον παιδικό σταθμό ή υποτροφία στο σχολείο. Αν προσβάλλει κανείς τις αρχές, μπορεί να μην λάβει ούτε καν επιδοτήσεις για αγρότες, παρόλο που πληροί όλες τις προϋποθέσεις.
Σύμφωνα με έναν άγραφο κανόνα, η κυβέρνηση αποτελείται από μερικά από τα πιο αλαζονικά άτομα του ευρύτερου περιβάλλοντος, τα οποία δεν έχουν καμία πολιτική κουλτούρα, υπευθυνότητα, ούτε είναι επαρκώς μορφωμένα για τις θέσεις που κατέχουν. Είναι πιο σημαντικό γι' αυτούς να οργανώσουν το κολύμπι των Θεοφανείων για τον σταυρό παρά να επισκευάσουν τον φθαρμένο σωλήνα της ύδρευσης του χωριού, αλλά κανείς δεν τολμά να τους κατηγορήσει γι' αυτό.
Αν λάβουμε υπόψη όλα αυτά τα γεγονότα, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η ζωή και η εργασία των ανθρώπων στις μικρότερες πόλεις και τους δήμους είναι πολύ δύσκολη και ότι σίγουρα έχουν λόγους να εξεγερθούν. Το γεγονός ότι σπανίως γίνονται διαδηλώσεις σε αυτές τις περιοχές δείχνει ακόμη περισσότερο την πολιτική καταπίεση στην οποία ζουν οι κάτοικοι των μικρότερων πόλεων και δήμων. Ο φόβος της απώλειας της εργασίας ή ακόμη και η ανησυχία για την ασφάλειά τους έχουν αποτρέψει τους πολίτες από το να εξεγερθούν και να απαιτήσουν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης.
Ποιοι είναι οι υπεύθυνοι για τις διαδηλώσεις σε μικρότερα μέρη;
Περιμέναμε πολύ καιρό τη στιγμή που κάποιος (πολιτικός) φορέας θα κινητοποιοίσε τον δυσαρεστημένο πληθυσμό και θα καταργούσε τα εμπόδια που έχουν χτιστεί από φόβο, απειλές και εκβιασμούς. Οι φοιτητικοί αποκλεισμοί και οι διαδηλώσεις κατάφεραν να ενθαρρύνουν τον πληθυσμό των μικρότερων πόλεων και δήμων και να τον κινητοποιήσουν στον αγώνα για αξιοπρεπή ζωή και αλληλεγγύη.
Πρέπει να τονιστεί ότι οι πιέσεις, οι απειλές και ο εκφοβισμός του κόσμου δεν έχουν εξαφανιστεί, αλλά οι άνθρωποι, ενθαρρυμένοι από τον μαζικό χαρακτήρα των φοιτητικών διαδηλώσεων και το γεγονός ότι τα παιδιά και τα εγγόνια τους συμμετέχουν σε αυτές, αποφάσισαν να εξεγερθούν, δηλαδή να ενταχθούν στο κύμα έκφρασης της δυσαρέσκειας.
Ωστόσο, η διοργάνωση των διαδηλώσεων σε μικρότερες πόλεις και δήμους δεν αναλαμβάνεται πάντα από φοιτητές, ή μάλλον, δεν είναι οι μόνοι που συμμετέχουν στη διοργάνωση. Οι διαδηλώσεις σε αυτά τα μέρη αντιπροσωπεύουν μια συνεργασία μεταξύ των φοιτητών, οι οποίοι τις περισσότερες φορές επιστρέφουν στη μικρή τους πόλη ή στο χωριό τους για να οργανώσουν μια διαδήλωση, και των πολιτικών ακτιβιστών και των ακτιβιστών της κοινωνίας των πολιτών. Επικεφαλής των διαδηλώσεων είναι κυρίως φοιτητές, αλλά πολιτικοί ακτιβιστές και ακτιβιστές της κοινωνίας των πολιτών από την τοπική περιοχή συμμετέχουν στην οργάνωση της συγκέντρωσης, στην οργάνωση των ηχητικών συστημάτων, στην πρόσκληση του κόσμου και στην περιφρούρησή της.
Κατά κάποιον τρόπο, οι μικρότερες πόλεις και οι δήμοι δείχνουν ότι η συνεργασία μεταξύ του φοιτητικού κινήματος και των ακτιβιστών της κοινωνίας των πολιτών και της πολιτικής είναι εφικτή, επειδή σε αυτούς τους τόπους και οι δύο πλευρές (φοιτητές και ακτιβιστές) δεν έχουν πολλές επιλογές λόγω της έλλειψης ανθρώπων. Οι πολιτικοί ακτιβιστές (αντιπολίτευση) και οι ακτιβιστές της κοινωνίας των πολιτών θα είναι οι πρώτοι που θα συμπαραταχθούν με τους φοιτητές, επειδή κατά κανόνα είναι ήδη δυσαρεστημένοι με τις αρχές. Είναι επίσης οι πιο τολμηροί επειδή έχουν πίσω τους ένα είδος δομής προστασίας, η οποία αποτελείται από τις οργανώσεις και τα κόμματά τους. Και τέλος, έχουν τη μεγαλύτερη εμπειρία στη συμμετοχή αλλά και στην οργάνωση συγκεντρώσεων διαμαρτυρίας.
Η ζωή στις μικρές κοινότητες εξελίσσεται συνήθως με αυτόν τον τρόπο. Παρά τις κακές σχέσεις, τις διαφωνίες, ακόμη και τη μισαλλοδοξία, οι άνθρωποι αναγκάζονται να βασίζονται ο ένας στον άλλον για να επιβιώσουν. Είναι δύσκολο να επιβιώσει κανείς σε ένα μικρό μέρος χωρίς τη βοήθεια των γειτόνων.
Οι διαδηλώσεις σε μικρότερες πόλεις και δήμους έχουν μεγάλη σημασία, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι σε αυτές συμμετέχει σημαντικά μικρότερος αριθμός πολιτών σε σύγκριση με τις διαδηλώσεις σε μεγάλες πόλεις. Αν και η κυβέρνηση πραγματοποιεί συχνά συγκεντρώσεις σε αυτές τις μικρότερες κοινότητες, στην πραγματικότητα τις έχει παραμελήσει εντελώς και έχει καταστήσει τη ζωή σε αυτές σχεδόν αφόρητη. Από την άλλη πλευρά, οι φοιτητές έχουν αναγνωρίσει τη σημασία των μικρών πόλεων και χωριών, δείχνοντάς μας έτσι ότι σε αυτόν τον αγώνα, κανείς δεν θα μείνει μόνος και εγκαταλελειμμένος. Είναι σημαντικό γιατί μας δείχνουν ότι οι ντόπιοι νοιάζονται για τις μικρές πόλεις και τα χωριά τους, ότι θέλουν μια καλύτερη ζωή, ότι είναι αλληλέγγυοι με τους άλλους σε αυτόν τον αγώνα και ότι αυτοί οι τόποι δεν είναι πολιτικά παθητικοί, όπως συχνά τους καταλογίζεται.
Ίσως το πιο σημαντικό μάθημα από τις διαδηλώσεις σε μικρές πόλεις και δήμους έγκειται στο εξής. Για να επιβιώσουν, οι άνθρωποι πρέπει να βοηθούν ο ένας τον άλλον όταν μένουν μόνοι τους. Ίσως ήρθε η ώρα να καθιερωθεί ένας διάλογος μεταξύ των διαφορετικών πλευρών. Φοιτητές, ακτιβιστές, πολιτικοί. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι οι ζωές κάποιων ανθρώπων θα εξαρτηθούν από αυτό.
Μετάφραση: elaliberta.gr
Robert Kasumović, „Zašto su važni protesti u malim gradovima i opštinama?“, Mašina, 12 Μαρτίου 2025, https://www.masina.rs/zasto-su-vazni-protesti-u-malim-gradovima-i-opstinama/.
Robert Kasumović, “Serbia. Why are protests in small towns and municipalities important?”, Europe Solidaire Sans Frontières, https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article73999 (μετάφραση Adam Novak).
